Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Διαμόρφωση μιας νέας ευρωπαϊκής στρατηγικής για την εσωτερική αγορά: στήριξη των επιχειρήσεών μας για να αντιμετωπίσουν τις τεχνολογικές, τις κοινωνικές και τις περιβαλλοντικές προκλήσεις καθώς και τις προκλήσεις ανταγωνιστικότητας»

(διερευνητική γνωμοδότηση)

(C/2024/2096)

Εισηγήτρια:	η κ. Sandra PARTHIE
Συνεισηγητής:	ο κ. Alain COHEUR

Αίτηση γνωμοδότησης	Βελγική Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 10.7.2023
Νομική βάση	Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Αρμόδιο τμήμα	Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση
Υιοθετήθηκε από το τμήμα	20.12.2023
Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια	17.1.2024
Σύνοδος ολομέλειας αριθ.	584
Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές)	228/0/3

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1.

Μια στρατηγική για το μέλλον της εσωτερικής αγοράς θα πρέπει να επικεντρώνεται σε διάφορες πτυχές: μια ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική, ένα ευνοϊκό πλαίσιο για τις επιχειρήσεις και τις ΜΜΕ, τις επιχειρήσεις της κοινωνικής οικονομίας, τη δημόσια στήριξη του ευρωπαϊκού εγχειρήματος, κατάλληλα οργανωμένες και αποτελεσματικές υπηρεσίες κοινής ωφελείας και μέτρα για τη διατήρηση και την ανάπτυξη του κοινωνικού μας μοντέλου.

Η νέα βιομηχανική στρατηγική οφείλει:

—

να διευκολύνει την ανάπτυξη μιας ισχυρής βιομηχανικής οικονομίας πράσινης και ψηφιακής, βιώσιμης και δίκαιης, να περιορίσει τις υπερβολικές εξαρτήσεις και να εξασφαλίσει την πρόσβαση σε ασφαλείς και βιώσιμες πηγές κρίσιμων πρώτων υλών, να εδραιώσει το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο και να εγγυάται τα θεμελιώδη ατομικά δικαιώματα·

—	να ευνοήσει την ανάπτυξη σύγχρονων, διαλειτουργικών και στρατηγικών ευρωπαϊκών ψηφιακών υποδομών, αναγκαίων για μια έξυπνη, ανταγωνιστική, πράσινη και ανθεκτική βιομηχανία, συμπεριλαμβανομένης της τεχνητής νοημοσύνης·

—	να αντιμετωπίσει την κλιματική αλλαγή, εξασφαλίζοντας ουδέτερο ισοζύγιο ανθρακούχων εκπομπών μέσω της ενεργειακής απόδοσης, της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, της κυκλικής οικονομίας, της βιωσιμότητας των προϊόντων κλπ.·

—	να χαράξει μια σταθερή οικονομική πολιτική με σαφείς κανόνες, διασφαλίζοντας την ασφάλεια δικαίου και παρέχοντας επαρκή ικανότητα στα δημόσια οικονομικά για καινοτομία·

—	να εξασφαλίσει ασφαλή πρόσβαση σε απανθρακοποιημένη ενέργεια σε σταθερές και ανταγωνιστικές τιμές προκειμένου να στηρίξει τις ενεργοβόρες βιομηχανίες, οι οποίες αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ευρωπαϊκής βιομηχανίας·

—	να ενισχύσει την προσαρμοστική ικανότητα και τις δεξιότητες του εργατικού δυναμικού, καθώς και τις καλές συνθήκες εργασίας στη βιομηχανία για την αντιμετώπιση των δημογραφικών προκλήσεων.

1.2.

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) ζητεί ένα νέο αναλυτικό πλαίσιο που θα καθοδηγεί τη λήψη πολιτικών αποφάσεων σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο με νέες γεωπολιτικές προκλήσεις. Υπάρχουν αρκετοί αντικρουόμενοι στόχοι (αιτήματα επιδοτήσεων έναντι αιτημάτων περιορισμού των κρατικών ενισχύσεων· ανάγκες της τοπικής παραγωγής έναντι ανοίγματος των αγορών· πρόσβαση σε απαραίτητες πρώτες ύλες έναντι προϋποθέσεων εφοδιασμού). Απαιτείται ένα νέο σύστημα συνεργασίας για την εξεύρεση των καλύτερων λύσεων και ένα νέο πνεύμα συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών είναι απαραίτητο για τη δημιουργία ενός πραγματικού αισθήματος ευρωπαϊκής ταυτότητας. Η καθιέρωση μιας πανευρωπαϊκής πολιτικής και κοινωνικής θητείας για όλους τους νέους Ευρωπαίους θα μπορούσε να αποτελέσει μια λύση ώστε να βελτιωθεί η κατανόηση των αναγκών των άλλων λαών, χωρών και πολιτισμών.

1.3.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι, κατά την ενίσχυση της εσωτερικής αγοράς, θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα σε πολιτικές που παρέχουν ένα πλαίσιο καινοτομίας από τις ιδιωτικές επιχειρήσεις και προωθούν την καινοτομία μέσω της πρόσβασης σε επιχειρηματικά κεφάλαια, ιδίως για τους νέους επιχειρηματίες, και την ανάπτυξη δεσμών μεταξύ της βιομηχανίας και του επιστημονικού τομέα, ιδίως των πανεπιστημίων.

1.4.

Η εσωτερική αγορά θα πρέπει να διευκολύνει την ανάπτυξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) και των εργαζομένων τους. Η αξία της για τις ΜΜΕ έγκειται στο ότι δημιουργεί κοινούς κανόνες για τις υπηρεσίες και τα προϊόντα τους, ώστε να μπορούν να δραστηριοποιούνται σε διασυνοριακό επίπεδο, ενώ παράλληλα μεριμνά για τη μείωση της γραφειοκρατίας και τον εξορθολογισμό των διαδικασιών και καταπολεμά όλες τις μορφές διαφθοράς.

1.5.

Η συνέπεια μεταξύ των ενωσιακών νομοθετημάτων και της εφαρμογής και επιβολής τους σε επίπεδο κρατών μελών αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση. Η εφαρμογή της νέας βιομηχανικής στρατηγικής απαιτεί μεγαλύτερη έμφαση στα κίνητρα, τον πειραματισμό, την αξιολόγηση παρά σε μια αμιγώς κανονιστική προσέγγιση.

1.6.

Η ΕΟΚΕ ζητεί να διενεργηθεί αξιολόγηση των συνεπειών της ελευθέρωσης των υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος (ΥΓΟΣ) από άποψη οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής συνοχής, να μελετηθεί η ενδεχόμενη αναγκαιότητα δημιουργίας ευρωπαϊκών μηχανισμών δημόσιας παρέμβασης στους κλάδους των ΥΓΟΣ και/ή να συσταθούν λειτουργικές ενωσιακές δημόσιες υπηρεσίες. Ζητεί επίσης τη δρομολόγηση ενός φιλόδοξου προγράμματος εκσυγχρονισμού και δημιουργίας συνθηκών πλαισίου στους στρατηγικούς κλάδους των ΥΓΟΣ: ενέργεια και βασικές πρώτες ύλες· κινητικότητα και δημόσιες συγκοινωνίες· ύδρευση, αποχέτευση και υδάτινοι πόροι· τηλεπικοινωνίες και ψηφιακή προσβασιμότητα κ.λπ.

1.7.

Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εκδώσει ερμηνευτική ανακοίνωση για το άρθρο 54 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), καθώς και για τα άρθρα της Συνθήκης που αφορούν το δίκαιο περί ανταγωνισμού, προκειμένου να καταστεί σαφής η έννοια του μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα στο δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ)· Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι θα πρέπει να προσαρτηθεί στη ΣΛΕΕ ένα πρωτόκολλο σχετικά με την ποικιλία των μορφών επιχειρήσεων, κατ’ αναλογία προς το πρωτόκολλο αριθ. 26 σχετικά με τις υπηρεσίες γενικού συμφέροντος (υπηρεσίες κοινής ωφελείας), καλεί δε τα κράτη μέλη να συμπεριλάβουν την αναθεώρηση αυτή στο πρόγραμμα των μελλοντικών μεταρρυθμίσεων.

1.8.

Τα ευρωπαϊκά πρότυπα διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στον αρχικό σχεδιασμό της ενιαίας αγοράς. Τα πρότυπα δεν αποσκοπούν μόνο στην απλούστευση της πρόσβασης των επιχειρήσεων στην εσωτερική αγορά, αλλά διαδραματίζουν επίσης σημαντικό ρόλο για τους καταναλωτές. Στόχος τους είναι η προστασία της υγείας και της ασφάλειας, καθώς και των οικονομικών και νομικών συμφερόντων των Ευρωπαίων καταναλωτών, οπουδήποτε κι εάν ζουν, ταξιδεύουν και πραγματοποιούν αγορές εντός της ΕΕ. Η δημιουργία τους οδήγησε στη συνολική μείωση των προτύπων, από 150 000 περίπου εθνικά πρότυπα το 1985 σε περίπου 13 000 εναρμονισμένα ευρωπαϊκά πρότυπα το 2007. Αυτή η δυναμική είναι που χρειάζεται για την περαιτέρω ανάπτυξη της ενιαίας αγοράς.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1.

Η ΕΕ επέδειξε πραγματική ανθεκτικότητα, οφειλόμενη στα κεκτημένα της οικοδόμησης μιας ενεργού εσωτερικής αγοράς 450 εκατομμυρίων κατοίκων, στα θεσμικά όργανα που επέδειξαν απροσδόκητη ικανότητα απόκρισης —με από κοινού αγορές εμβολίων, με κοινές δράσεις των κοινωνικών εταίρων για την εργασία μερικής απασχόλησης, με από κοινού ανάληψη δανείων, με σχέδια ανάκαμψης με βάση την αλληλεγγύη και με την επίδειξη αλληλεγγύης προς την Ουκρανία—, καθώς και σε μια ενεργό κοινωνία των πολιτών. Εξάλλου, η ΕΕ στηρίζεται σε έναν ιστό σημαντικών και συμπληρωματικών επιχειρήσεων, που αποτελείται από κεφαλαιουχικές εταιρείες, δημόσιες επιχειρήσεις και επιχειρήσεις της κοινωνικής οικονομίας.

2.2.

Η ΕΕ εξαρτάται, σε ορισμένους τομείς, από άλλες χώρες, π.χ. όσον αφορά τα ορυκτά καύσιμα και τις πρώτες ύλες. Η απουσία κοινής βιομηχανικής πολιτικής για την αντιμετώπιση του εξωτερικού ανταγωνισμού, καθώς και η περιορισμένη δημοσιονομική και νομισματική ένωση, συνιστούν απειλές για τη λειτουργία και τη μακροβιότητα της εσωτερικής αγοράς Συνεπώς, ο εκσυγχρονισμός της εσωτερικής αγοράς είναι πλέον αναγκαίος.

2.3.

Σύμφωνα με τις πρόσφατες προτάσεις της ΕΟΚΕ (1), η ΕΟΚΕ ζητεί μια νέα, ενεργό ευρωπαϊκή βιομηχανική στρατηγική που θα διασφαλίζει τη βιομηχανική βάση της Ευρώπης και όχι μόνο θα ενθαρρύνει τις επιχειρηματικές πρωτοβουλίες, ιδίως εκείνες που αναλαμβάνονται από τις ΜΜΕ, αλλά και θα προβλέπει δημόσιες πολιτικές που θα παρέχουν κίνητρα για τις επιχειρήσεις και την καινοτομία. Πρέπει επίσης να προβλέπει αποτελεσματικές και ποιοτικές υπηρεσίες κοινής ωφέλειας που να ανταποκρίνονται πραγματικά στις ατομικές και συλλογικές ανάγκες και να εγγυώνται την καθολική πρόσβαση και τα θεμελιώδη και κοινωνικά δικαιώματα για όλους, την κινητοποίηση των διαφόρων μορφών της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας και της κοινωνίας των πολιτών, την προώθηση σταθερών, χωρίς αποκλεισμούς και μακροπρόθεσμων θέσεων εργασίας και τη δημοκρατική συμμετοχή όλων των μελών της κοινωνίας.

2.4.

Είναι επιτακτική ανάγκη όλοι οι ενδιαφερόμενοι φορείς (καταναλωτές, επιχειρήσεις, εργαζόμενοι, δημόσιες αρχές και κοινωνία των πολιτών) να οργανωθούν και να κινηθούν από κοινού προς την ίδια κατεύθυνση του μετασχηματισμού. Είναι επίσης ζωτικής σημασίας η προώθηση της ανάπτυξης και της διαχείρισης της επιστημονικής, τεχνολογικής, διαχειριστικής και κοινωνικής καινοτομίας, η οποία αποτελεί το κλειδί για την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ.

2.5.

Η δυναμική του μετασχηματισμού απαιτεί ικανότητα ταχείας αντίδρασης και προσαρμογής όχι μόνο από τις επιχειρήσεις, αλλά και από τις δημόσιες αρχές. Ο συνεχής διάλογος με τους παράγοντες του μετασχηματισμού σχετικά με τις προκλήσεις και τα εμπόδια έχει καίρια σημασία σε αυτό το συγκεκριμένο στάδιο των διαρθρωτικών αλλαγών, προκειμένου να διασφαλιστεί η βιώσιμη επιτυχία της βιομηχανικής πολιτικής. Χάρη στον μόνιμο διάλογο, ο μετασχηματισμός μπορεί να αντιμετωπίζεται ως συνεχής διαδικασία έρευνας και καινοτομίας, της οποίας ούτε το αποτέλεσμα ούτε η επιτυχία μπορεί να θεωρηθεί δεδομένη.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Ενίσχυση της ενιαίας αγοράς της ΕΕ

3.1.1.

Η εσωτερική αγορά εξακολουθεί να υπολείπεται του πραγματικού δυναμικού της και του ρόλου της στη βελτίωση της ανθεκτικότητας των οικονομιών της ΕΕ. Αποτελεί ολοένα και περισσότερο μια ψηφιακή αγορά. Κατά συνέπεια, πρέπει να θεωρούνται θετικές όλες οι μεταρρυθμίσεις που συμβάλλουν στο να καταστεί πιο δίκαιος ο ανταγωνισμός στην ψηφιακή ενιαία αγορά.

3.1.2.

Η ολοκλήρωση της κεφαλαιαγοράς της ΕΕ έχει καθοριστική σημασία για την εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς. Η κεφαλαιαγορά θα πρέπει να επικεντρωθεί στη χρηματοδότηση της παραγωγής, της αγοράς και της ροής αγαθών και υπηρεσιών, στηρίζοντας κυρίως την έρευνα, ανάπτυξη και καινοτομία των επιχειρήσεων, καθώς και τις υπηρεσίες κοινής ωφελείας, και τονώνοντας το επιχειρηματικό πνεύμα.

3.1.3.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι, κατά την ενίσχυση της εσωτερικής αγοράς, θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα σε πολιτικές που παρέχουν ένα πλαίσιο καινοτομίας από τις ιδιωτικές επιχειρήσεις και ευνοούν την καινοτομία μέσω της πρόσβασης σε επιχειρηματικά κεφάλαια, ιδίως για τους νέους επιχειρηματίες, και την ανάπτυξη δεσμών μεταξύ της βιομηχανίας και του επιστημονικού τομέα, ιδίως των πανεπιστημίων.

3.1.4.

Το επίπεδο παραγωγικότητας αποτελεί θεμελιώδη παράγοντα για τον καθορισμό της ανταγωνιστικότητας. Η αύξηση της παραγωγικότητας, για παράδειγμα μέσω της νέας τεχνολογίας, αυξάνει την προσφορά, μειώνει τις τιμές και αυξάνει τους πραγματικούς μισθούς. Ως εκ τούτου, οι επενδύσεις στην αύξηση της παραγωγικότητας είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη μιας οικονομίας.

3.1.5.

Το κράτος δικαίου πρέπει να γίνεται σεβαστό. Η ΕΕ εδράζεται σε ένα ολοκληρωμένο σύνολο κανόνων (το κοινοτικό κεκτημένο) και θα μπορεί να λειτουργεί μόνον εφόσον αυτοί μεταφέρονται και εφαρμόζονται ισότιμα σε όλα τα κράτη μέλη. Στην πραγματικότητα, πολλοί από αυτούς τους κανόνες δεν έχουν μεταφερθεί σε εθνικό επίπεδο, ή εφαρμόζονται με πολύ διαφορετικό τρόπο ή ακόμη εφαρμόζονται σε πολύ διαφορετικό βαθμό. Αυτό αποτελεί σοβαρό και ουσιαστικό εμπόδιο για την ομαλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και την εμπιστοσύνη του κοινού σε αυτήν. Ως εκ τούτου, η επιβολή του κεκτημένου θα πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα για την ενίσχυση της εσωτερικής αγοράς και την ενίσχυση της εμπιστοσύνης των πολιτών σε αυτήν.

3.1.6.

Είναι σημαντικό η ΕΕ να τοποθετηθεί σαφώς ενάντια στις τάσεις προστατευτισμού και τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, σε συνεργασία με εταίρους που μοιράζονται τις ίδιες απόψεις και στους κόλπους διεθνών οργανισμών. Τα μέσα εμπορικής άμυνας πρέπει να χρησιμοποιούνται γρήγορα και αποτελεσματικά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την εξέταση των κρατικών ενισχύσεων που χορηγούνται σε επιχειρήσεις από αρχές τρίτων χωρών και, κατά περίπτωση, για την πρόληψη της αθέμιτης προτιμησιακής μεταχείρισης των εν λόγω επιχειρήσεων και των προϊόντων τους όσον αφορά την είσοδό τους στην εσωτερική αγορά της ΕΕ.

3.1.7.

Τα κοινά ευρωπαϊκά πρότυπα μπορούν να διανοίξουν επιχειρηματικές ευκαιρίες και να διευκολύνουν την οικονομική συνεργασία με τους εταίρους και τους πελάτες, εντός της ΕΕ και παγκοσμίως. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της όσον αφορά τις εμφανείς τάσεις για πολιτικοποίηση της τυποποίησης και για εισαγωγή τεχνικών διατάξεων μέσω κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων. Σημαντικά πρότυπα και προδιαγραφές που εκπονούνται κατ’ αυτόν τον τρόπο συχνά οδηγούν σε καθυστερήσεις και δεν φθάνουν μέχρι τον επιχειρηματικό κόσμο. Αυτό δημιουργεί έλλειψη ασφάλειας δικαίου. Η καθυστέρηση που προκαλείται κατ’ αυτόν τον τρόπο πρέπει να αντιμετωπιστεί κατεπειγόντως, πρέπει δε να υποστηριχθεί η συμμετοχή των επιχειρήσεων στην ανάπτυξη προτύπων και προδιαγραφών.

3.2. Μια νέα ευρωπαϊκή βιομηχανική στρατηγική

3.2.1.

Η ΕΕ χρειάζεται μια βιομηχανική πολιτική που θα επικεντρώνεται τόσο στην ποιότητα των οικονομικών παραγόντων από την πλευρά της προσφοράς (π.χ. υποδομές, κράτος δικαίου, εκπαιδευτικό σύστημα) όσο και στην ικανότητα διαχείρισης της ίδιας της αλλαγής. Επομένως, η βιομηχανική πολιτική πρέπει να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για διαρθρωτικές αλλαγές σε ανταγωνιστικές αγορές, εξασφαλίζοντας παράλληλα την ανταγωνιστικότητα ως προς τη δημιουργία αξίας. Αυτό προϋποθέτει μεγαλύτερη έμφαση σε δυναμικές κινήτρων, πειραματισμού και αξιολόγησης παρά σε νομικές διατάξεις ή διοικητικά και γραφειοκρατικά μέτρα.

3.2.2.

Στο περιβάλλον της διττής μετάβασης, η εσωτερική αγορά και η βιομηχανική πολιτική της ΕΕ πρέπει να ευνοούν μια βιώσιμη ανταγωνιστικότητα χωρίς αποκλεισμούς, που θα διατηρεί υψηλό επίπεδο κοινωνικής και περιβαλλοντικής προστασίας, ποιοτικές θέσεις εργασίας και συνθήκες δικαιοσύνης και αλληλεγγύης που να διαφυλάσσουν το μοντέλο μιας άκρως ανταγωνιστικής κοινωνικής οικονομίας της αγοράς.

3.2.3.

Η προσαρμοστικότητα των παραγόντων μέσω της καινοτομίας και των επενδύσεων έχει καθοριστική σημασία για την επιτυχία της αλλαγής. Η βιομηχανία έχει ιδιαίτερα θετικό αντίκτυπο στην παραγωγικότητα· αναλαμβάνει ευθύνες ανώτερες του μέσου όρου όσον αφορά τις δαπάνες έρευνας και ανάπτυξης, ενώ, μέσω της κοινής ικανότητας Ε+Α, διαθέτει μεγάλο δυναμικό καινοτομίας, με σημαντικό αντίκτυπο στους κλάδους των υπηρεσιών.

3.2.4.

Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη διάκρισης μεταξύ της ατομικής οικονομικής εξάρτησης και της ευρωπαϊκής και εθνικής οικονομικής εξάρτησης. Οι επιχειρήσεις οργανώνουν τις αλυσίδες εφοδιασμού τους και την αγορά πρώτων υλών και ημικατεργασμένων προϊόντων, μετά από αξιολόγηση του κόστους και των κινδύνων από οικονομική άποψη. Η αξιοπιστία των σχέσεων παράδοσης εξαρτάται από τους συμβατικούς όρους που μπορεί να επιτύχει η επιχείρηση ανάλογα με την κατάσταση της αγοράς και με τη διαπραγματευτική της ισχύ. Παράλληλα, οι ευρωπαϊκοί πολιτικοί και οικονομικοί φορείς ενεργούν από κοινού για να εξασφαλίσουν τις κρίσιμες πρώτες ύλες. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τις προσπάθειες της ΕΕ και των κρατών μελών για να διαδραματίσουν πιο ενεργό ρόλο στη διασφάλιση βιώσιμου και μακροχρόνιου εφοδιασμού με πρώτες ύλες, είτε αυτό αφορά την επέκταση της κυκλικής οικονομίας και της ανακύκλωσης, είτε την υποκατάσταση των κρίσιμων πρώτων υλών, την αποθήκευση πρώτων υλών ή την τόνωση της εξόρυξης πρώτων υλών στρατηγικής σημασίας.

3.2.5.

Επιπλέον, οι δημόσιες αρχές θα πρέπει να ελέγχουν κατά πόσον η οικονομία προσφέρει ικανά κίνητρα και ευκαιρίες για την επαρκή μείωση των κρίσιμων εξαρτήσεων σε θέματα οικονομικής πολιτικής. Σε αντίθετη περίπτωση, θα πρέπει να εξευρίσκονται πρόσθετα δημόσια μέσα ανάλογα προς τον στόχο αυτό.

3.2.6.

Με βάση τα στοιχεία της ΕΕ, υπάρχουν 2 950 περιφερειακοί βιομηχανικοί συνεργατικοί σχηματισμοί που αντιπροσωπεύουν περίπου ένα τέταρτο των ευρωπαϊκών θέσεων εργασίας (61,8 εκατομμύρια, 23,4 % του ευρωπαϊκού συνόλου) (2). Πρόκειται για βασικό στοιχείο της πραγματικής οικονομίας και, ως εκ τούτου, η νέα ευρωπαϊκή βιομηχανική στρατηγική πρέπει να βελτιστοποιήσει τη δραστηριότητα και τις συνθήκες των εν λόγω συνεργατικών σχηματισμών και των εργαζομένων τους.

3.2.7.

Προκειμένου να συγκεντρωθούν τα αναγκαία κεφάλαια για την καινοτομία, η ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης και της Ένωσης Κεφαλαιαγορών είναι υψίστης σημασίας για την άντληση κεφαλαίων για τις ΜΜΕ, την πραγματοποίηση διασυνοριακών επενδύσεων και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Επιπλέον, τα πρότυπα για την ταξινόμηση των βιώσιμων επενδύσεων πρέπει να είναι διαχειρίσιμα, κατανοητά και συνεπή. Επίσης, αποτελεί επιτακτική ανάγκη να χρηματοδοτείται κατά προτεραιότητα η πραγματική οικονομία και να μην μένει στο περιθώριο κανένας κλάδος.

3.2.8.

Μια ισχυρή εσωτερική αγορά προϋποθέτει την εξάλειψη των χρονιζόντων φραγμών, την ενεργό στήριξη της καινοτομίας και της έρευνας, τη στόχευση και τον προσανατολισμό των επενδύσεων, καθώς και την προσαρμογή των κανόνων της ΕΕ περί κρατικών ενισχύσεων στους εν λόγω στόχους. Στο πλαίσιο αυτό, είναι σημαντικό να ελεγχθεί κατά πόσον η ισχύουσα νομοθεσία περί ανταγωνισμού εξακολουθεί να είναι κατάλληλη για τον επιδιωκόμενο σκοπό και κατά πόσον θα πρέπει να λαμβάνονται περισσότερο υπόψη οι στόχοι δημόσιας πολιτικής της ΕΕ και των κρατών μελών της. Η νομοθεσία περί ανταγωνισμού πρέπει να βασίζεται σε μια τοποκεντρική προσέγγιση, με τη συμμετοχή των περιφερειών και όλων των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης. Πρέπει να συμβάλλει στην εφαρμογή του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, να συμπεριλαμβάνει την ανάπτυξη του ανθρώπινου κεφαλαίου και να προωθεί ποιοτικές και καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας ώστε να επιτυγχάνεται η ενεργός συμμετοχή των εργαζομένων στις αναγκαίες μεταβάσεις.

3.2.9.

Στόχος των σημαντικών έργων κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος είναι να καταστεί εφικτός ο πράσινος και ψηφιακός μετασχηματισμός στην ΕΕ. Η δρομολόγηση αυτών των πολύπλοκων έργων απαιτεί σημαντικές επενδύσεις τις οποίες δεν μπορούν να χρηματοδοτήσουν όλα τα κράτη μέλη. Προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι επενδύσεις αυτές έχουν θετικό αντίκτυπο σε ολόκληρη την εσωτερική αγορά, πρέπει να ληφθούν μέτρα για να εξασφαλιστεί ο αποτελεσματικός συντονισμός μεταξύ των κρατών μελών, η καλύτερη διάδοση των αποτελεσμάτων, η συμμετοχή των ΜΜΕ και η διάθεση πρόσθετων χρηματοδοτικών πόρων.

3.2.10.

Η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης θα πρέπει να συμπεριλαμβάνεται στις προτεραιότητες της βιομηχανικής πολιτικής και της ενίσχυσης της εσωτερικής αγοράς. Χρειάζονται αρχές και κριτήρια που θα μπορούν να κατευθύνουν τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης από τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις, ούτως ώστε να συμβαδίζει με τις ευρωπαϊκές αξίες. Αυτό είναι άκρως σημαντικό, τόσο για τις εταιρείες που παράγουν τεχνητή νοημοσύνη —δηλαδή λογισμικό και συστήματα πρόβλεψης που χρησιμοποιούν μαζικά δεδομένα, τα οποία πρέπει να αποκτώνται και να υποβάλλονται σε επεξεργασία σύμφωνα με κριτήρια αντιπροσωπευτικότητας, αξιοπιστίας και προστασίας των δεδομένων, καθώς και διαφάνειας—, όσο και για τις εταιρείες που χρησιμοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη στις διαδικασίες τους, καθώς πρέπει να διασφαλίζεται ότι η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται σωστά και δεν υπονομεύει τα δικαιώματα των χρηστών, των πελατών και των εργαζομένων.

3.2.11.

Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί ευκαιρία για τεχνολογικές καινοτομίες που έχουν σημαντικό αντίκτυπο στις διαδικασίες παραγωγής, εμπορίας και διανομής αγαθών και υπηρεσιών, καθώς και στην εσωτερική οργάνωση των επιχειρήσεων. Για να αξιοποιηθεί πλήρως το δυναμικό της, είναι σημαντικό να προβλεφθούν οι συνέπειες που θα έχει στην κοινωνία στο σύνολό της, ειδικότερα δε στον κόσμο της εργασίας, και να αναπτυχθούν οι απαιτούμενες δεξιότητες.

3.3. Ανάπτυξη των επιχειρηματικών πρωτοβουλιών και των ΜΜΕ

3.3.1.

Οι ΜΜΕ διαδραματίζουν καίριο ρόλο σε θέματα καινοτομίας και κατάλληλης ανταπόκρισης στην ποικιλία καταστάσεων και αναγκών. Από την άποψη αυτή, έχει καίρια σημασία το χρηματοπιστωτικό σύστημα να τους παρέχει αποτελεσματικά τα αναγκαία μέσα για βιώσιμες επενδύσεις.

3.3.2.

Ο ρόλος της ευρωπαϊκής ενιαίας αγοράς είναι να εγγυάται την πρόσβαση των ΜΜΕ στις μελλοντικές αγορές και αλυσίδες αξίας. Η υπερβολική γραφειοκρατία όσον αφορά τις απαιτήσεις κοινοποίησης, τεκμηρίωσης και απόδειξης καθιστά ολοένα και πιο δύσκολη την κύρια δραστηριότητα των ΜΜΕ. Πρέπει να υπερισχύσει και πάλι η αρχή «Σκέψου πρώτα σε μικρή κλίμακα».

3.3.3.

Η ίση πρόσβαση στα δεδομένα είναι απαραίτητη για όλους τους τομείς και είναι καθοριστικής σημασίας για τα επιχειρηματικά μοντέλα, για παράδειγμα στους τομείς των μηχανοκίνητων οχημάτων, των γεωργικών μηχανημάτων ή των υποδομών οικοδομής και έξυπνων κατοικιών, καθώς και για τη χρήση πλατφορμών γενικότερα. Σε εθνικό και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι αυτό απαιτεί ένα νομικό πλαίσιο που θα εγγυάται στις επιχειρήσεις δίκαιη, τεχνικά εφικτή και ασφαλή πρόσβαση σε δεδομένα.

3.3.4.

Σημαντικό ζήτημα για τις ΜΜΕ είναι επίσης οι σαφείς κανόνες και οι ρεαλιστικές διαδικασίες, ιδίως όταν δραστηριοποιούνται στο εξωτερικό. Προκειμένου λοιπόν να καταστεί δυνατή η κοινοποίηση με τρόπο απλό και σύμφωνα με τους κανόνες για την απόσπαση εργαζομένων, οι υποχρεώσεις υποβολής στοιχείων και επαλήθευσης πρέπει να μειωθούν στο αναγκαίο επίπεδο, να απλουστευτούν και να καταστούν διαφανείς και κατανοητές. Μια τυποποιημένη δικτυακή πύλη για τη δήλωση απόσπασης, όπως η ηλεκτρονική υποβολή δήλωσης, είναι μια λύση για την ταχύτερη και λιγότερο γραφειοκρατική διεκπεραίωση των απαιτήσεων απόσπασης.

3.3.5.

Στην περίπτωση των διασυνοριακών εμπορικών δραστηριοτήτων, η ανάπτυξη ενός ψηφιακού ευρωπαϊκού διαβατηρίου κοινωνικής ασφάλισης (ESSP ή ESSPASS) και η υποχρέωση των ενδιαφερομένων να φέρουν το διαβατήριο αυτό θα μπορούσαν να βοηθήσουν τις επιχειρήσεις και τους εργαζομένους τους να μειώσουν τις απαιτήσεις τεκμηρίωσης και απόδειξης. Μακροπρόθεσμα, θα πρέπει να επεκταθούν οι λειτουργίες της ηλεκτρονικής ταυτοποίησης και του ευρωπαϊκού πορτοφολιού ψηφιακής ταυτότητας της ΕΕ, τα οποία μπορούν να συγχωνεύουν ηλεκτρονικά πληροφορίες και έγγραφα και να επιτρέπουν αλληλεπιδράσεις μεταξύ ίσων. Η ΕΟΚΕ θα ήθελε να τονίσει την ανάγκη για καλύτερη συνεργασία των εθνικών ή περιφερειακών αρχών, ιδίως μέσω ψηφιακών και διαλειτουργικών διοικητικών διαδικασιών.

3.4. Υπηρεσίες γενικού συμφέροντος

3.4.1.

Συμπληρωματικά προς την ανάπτυξη επιχειρηματικών πρωτοβουλιών και δημόσιων πολιτικών, υπάρχουν υπηρεσίες κοινής ωφελείας που αποσκοπούν στη διασφάλιση του δικαιώματος κάθε κατοίκου να έχει πρόσβαση σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες, που κάνουν πράξη την αλληλεγγύη, εξασφαλίζουν την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή και λαμβάνουν υπόψη τον μακροπρόθεσμο ορίζοντα και τα συμφέροντα των μελλοντικών γενεών (3). Η εσωτερική αγορά χρειάζεται υπηρεσίες κοινής ωφελείας σε κάθε σημείο της Ένωσης. Αυτές αποτελούν 25 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ και 20 % της συνολικής απασχόλησης και παρέχουν υποδομές μεταφορών, ενέργειας, επικοινωνίας, ύδρευσης και αποχέτευσης, ένα εκπαιδευτικό σύστημα που διατηρεί στενές επαφές με την έρευνα, ένα σύστημα υγείας που βασίζεται στην πρόληψη και την καθολική πρόσβαση στην περίθαλψη, ένα περιβάλλον που εγγυάται ασφάλεια, δικαιοσύνη και αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης, στέγασης και βιοπορισμού.

3.4.2.

Οι υπηρεσίες κοινής ωφελείας αναγνωρίζονται στην εκπαίδευση, τον πολιτισμό, τη στέγαση και τη στήριξη προς τους αστέγους, τη μακροχρόνια φροντίδα, την ένταξη των ατόμων με αναπηρία και την υγειονομική περίθαλψη. Οι αρχές των κρατών μελών έχουν τη γενική αρμοδιότητα για τον καθορισμό, «την παροχή, την ανάθεση και την οργάνωση» των υπηρεσιών κοινής ωφελείας. Είναι ελεύθερα να επιλέγουν τη μέθοδο διαχείρισης των υπηρεσιών αυτών —να τις παρέχουν τα ίδια ή να τις αναθέτουν—, καθώς και το καθεστώς των επιχειρήσεων που εκτελούν αποστολή δημόσιας υπηρεσίας.

3.4.3.

Όσον αφορά τον ζωτικό ρόλο που διαδραματίζει ο νοσοκομειακός τομέας στην καθημερινή ζωή και σε περιόδους σοβαρών προβλημάτων δημόσιας υγείας (COVID-19), είναι σημαντικό να εφαρμόζονται η πολιτική ανταγωνισμού και οι κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις, λαμβανομένων δεόντως υπόψη τόσο της δυνατότητας των κρατών μελών να θέτουν εθνικούς στόχους δημόσιας υγείας όσο και του φάσματος των κοινωνικοοικονομικών μοντέλων που διέπουν τον νοσοκομειακό τομέα, χωρίς να παρεμποδίζεται η εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Η εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού της ΕΕ (ιδίως εκείνων που αφορούν τις κρατικές ενισχύσεις) στις υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης πρέπει να λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι οι υπηρεσίες αυτές παρέχουν υπηρεσίες γενικού κοινωνικού συμφέροντος. Πρέπει να ληφθούν δεόντως υπόψη οι αρχές της συνοχής και της αλληλεγγύης, δεδομένου ότι οι υπηρεσίες αυτές είναι καθοριστικής σημασίας για τη εφαρμογή τους.

3.4.4.

Δεκαπέντε χρόνια μετά την έναρξη ισχύος της νέας Συνθήκης, η Επιτροπή δεν έχει προτείνει καμία νομοθετική πρωτοβουλία βάσει του άρθρου 14 της ΣΛΕΕ. Έχει έρθει λοιπόν η στιγμή να γίνει απολογισμός της δράσης της ΕΕ στον τομέα των υπηρεσιών γενικού (οικονομικού) συμφέροντος και να δοθεί πρακτική εφαρμογή στο άρθρο 14 και στο πρωτόκολλο αριθ. 26 της ΣΛΕΕ.

3.4.5.

Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προβεί σε ενδελεχή αξιολόγηση της λειτουργίας και του αντικτύπου των υπηρεσιών γενικού (οικονομικού) συμφέροντος, με ιδιαίτερη προσοχή στα εξής:

—	τις συνέπειες της ελευθέρωσης των ΥΓΟΣ όσον αφορά την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή από άποψη ποιότητας, προσβασιμότητας, προσαρμοστικότητας και τιμής ανά υπηρεσία·

—	την ενδεχόμενη ανάγκη δημιουργίας ευρωπαϊκών μέσων δημόσιας παρέμβασης στους κλάδους των ΥΓΟΣ και/ή συγκρότησης λειτουργικών ευρωπαϊκών δημόσιων υπηρεσιών (4)·

—	τον ενδεχόμενο προσδιορισμό μιας ανεξάρτητης κατηγορίας κοινωνικών υπηρεσιών κοινής ωφελείας, με καθεστώς διευρυμένο σε σύγκριση με το ισχύον θετικό δίκαιο όσον αφορά την αλληλεγγύη και την κοινωνική δικαιοσύνη.

3.4.6.

Η επιδίωξη για ανοικτή στρατηγική αυτονομία απαιτεί τη δρομολόγηση ενός φιλόδοξου προγράμματος εκσυγχρονισμού και δημιουργίας των συνθηκών πλαισίου στους στρατηγικούς κλάδους των ΥΓΟΣ: ενέργεια και βασικές πρώτες ύλες· κινητικότητα και δημόσιες συγκοινωνίες· ύδρευση, αποχέτευση και υδάτινοι πόροι· τηλεπικοινωνίες και ψηφιακή προσβασιμότητα.

3.4.7.

Ειδικές συστάσεις για τις ΥΓΟΣ

Η EOKE ζητεί:

—	να δρομολογηθεί ένα ευρωπαϊκό σχέδιο 2024-2029 για τους στρατηγικούς κλάδους των ΥΓΟΣ, στο πλαίσιο της καθιέρωσης της ανοικτής στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ·

—

να οριστεί, στην προσεχή Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επίτροπος αρμόδιος για το στρατηγικό σχέδιο 2024-2029 για ασφαλείς, υψηλής ποιότητας και βιώσιμες ΥΓΟΣ, καθώς και να συσταθεί ευρωπαϊκός οργανισμός στον οποίο θα ανατεθεί η παρακολούθηση της εξέλιξης των υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας και της καθολικής υπηρεσίας των ΥΓΟΣ.

—	έναν ευρωπαϊκό φορέα για το δίκτυο μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας πολύ υψηλής τάσης και διασυνοριακών διασυνδέσεων·

—	τη μελέτη της δημιουργίας ευρωπαϊκών φορέων για τα διευρωπαϊκά δίκτυα σιδηροδρομικών μεταφορών υψηλής ταχύτητας·

—	τον σαφή προσδιορισμό της αποστολής και των υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας του συστήματος Galileo·

—	τη χορήγηση πρόσβασης στα αποτελέσματα της έρευνας που χρηματοδοτείται με δημόσιους πόρους σε όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς.

3.5. Κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία και οικονομία της κοινωνίας των πολιτών

3.5.1.

Το νομικό πλαίσιο της κοινωνικής οικονομίας και των κοινωνικών υπηρεσιών κοινής ωφελείας είναι ανύπαρκτο. Ωστόσο, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της νέας ευρωπαϊκής βιομηχανικής στρατηγικής, επί ίσοις όροις και συμπληρωματικά προς τις επιχειρηματικές πρωτοβουλίες, τη δημόσια δράση ή τις υπηρεσίες κοινής ωφελείας. Η εκτέλεσή τους συχνά βασίζεται στην κινητοποίηση της κοινωνίας των πολιτών, στον εθελοντισμό και σε ποικίλες μορφές επιχειρήσεων της κοινωνικής οικονομίας (συνεταιρισμοί, ταμεία αλληλασφάλισης, κοινωνικές επιχειρήσεις ή ενώσεις). Στόχος τους είναι να ανταποκρίνονται στις κοινωνικές και κοινωνιακές ανάγκες κάθε κατοίκου, κάθε παράγοντα, κάθε κοινότητας και τόπου.

3.5.2.

Δυνάμει του άρθρου 54 της ΣΛΕΕ, το δίκαιο της ΕΕ αναγνωρίζει δύο ειδών φορείς: τους μη κερδοσκοπικούς, που περιλαμβάνουν αποκλειστικά τις οργανώσεις που έχουν οικονομικά ανιδιοτελή δραστηριότητα, και τις επιχειρήσεις, στις οποίες ανήκουν κυρίως οι εμπορικές εταιρείες. Ωστόσο, οι επιχειρήσεις της κοινωνικής οικονομίας δεν επιδιώκουν στόχους μεγιστοποίησης ή απόδοσης κεφαλαίου, αλλά κοινωνικούς στόχους (5). Η ΕΟΚΕ έχει επανειλημμένως τοποθετηθεί σχετικά με την ανάγκη πραγματικής αναγνώρισης των ποικίλων μορφών επιχειρήσεων στη νομοθεσία της ΕΕ.

3.5.3.

Πρέπει να επισημοποιηθεί ένα ευρωπαϊκό νομικό πλαίσιο για τις κοινωνικές υπηρεσίες κοινής ωφελείας, το οποίο θα σέβεται τη διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών να οργανώνουν και να χρηματοδοτούν τις κοινωνικές υπηρεσίες κοινής ωφελείας, και να θεσπιστεί ειδικό νομικό πλαίσιο που θα αναγνωρίζει τον ρόλο των επιχειρήσεων της κοινωνικής οικονομίας ως παρόχων υπηρεσιών.

3.5.4.

Μολονότι η ομαλή λειτουργία των εν λόγω υπηρεσιών είναι καίριας σημασίας για την οικοδόμηση της εμπιστοσύνης των πολιτών στην ικανότητα δράσης της κυβέρνησής τους, είναι ζωτικής σημασίας να δημιουργηθεί μια πραγματική αίσθηση ευρωπαϊκής ταυτότητας προκειμένου να αυξηθεί η στήριξη της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης συνολικά. Η καθιέρωση μιας πανευρωπαϊκής πολιτικής και κοινωνικής θητείας για όλους τους νέους Ευρωπαίους θα μπορούσε να αποτελέσει μια λύση ώστε να βελτιωθεί η κατανόηση των αναγκών των άλλων λαών, χωρών και πολιτισμών.

3.6. Ο αντίκτυπος της διεύρυνσης της ΕΕ στην ενιαία αγορά

3.6.1.

Το μέλλον της ενιαίας αγοράς θα συνδεθεί πιθανότατα με μια διεύρυνση της ΕΕ. Η διαδικασία αυτή πρέπει να τύχει της δέουσας διαχείρισης, χωρίς να ασκείται υπερβολική πίεση στις ικανότητες ενοποίησης των υποψήφιων προς ένταξη χωρών και στην προσχώρησή τους στο κοινοτικό κεκτημένο. Η ΕΟΚΕ προτείνει μια σταδιακή και ανά χώρα προσέγγιση, με επίκεντρο, για παράδειγμα, την οικονομική ολοκλήρωση και τις κοινές αξίες της ΕΕ, γεγονός που θα μπορούσε να ανοίξει την ενιαία αγορά μας σε δυνητικά νέα κράτη μέλη.

3.6.2.

Η διαχείριση των προσδοκιών είναι αναγκαία για όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, και απαιτεί την κοινοποίηση των υποχρεώσεων και των δικαιωμάτων στις ενδιαφερόμενες χώρες καθώς και στην ΕΕ. Για παράδειγμα, ότι οι χώρες έχουν ως στόχο να συμβάλουν στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (πρόσβαση στην αγορά) και να επωφεληθούν από αυτόν, ή στον πολιτικό χώρο της ΕΕ (ευρωπαϊκή ιθαγένεια) ή στον κοινωνικό της χώρο (δικαιώματα των εργαζομένων, προστασία των καταναλωτών).

Βρυξέλλες, 17 Ιανουαρίου 2024.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Oliver RÖPKE

(1) Ιδίως τις γνωμοδοτήσεις της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (ΕΟΚΕ) με θέμα «Ανταγωνιστικότητα και βιομηχανία» ΕΕ C, C/2024/875, 6.2.2024, http://data.europa.eu/eli/C/2024/875/oj, ΕΕ C 349 της 29.9.2023, σ. 179, ΕΕ C 105 της 4.3.2022, σ. 63, ΕΕ C 56 της 16.2.2021, σ. 10 και ΕΕ C 282 της 20.8.2019, σ. 1.

(2) Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2020, Ευρωπαϊκό Πανόραμα συνεργατικών σχηματισμών και βιομηχανικών μεταλλαγών.

(3) Μεταξύ πολλών γνωμοδοτήσεων και συνεισφορών της ΕΟΚΕ, βλ. «Συνδημιουργία υπηρεσιών κοινής ωφελείας ως συμβολή σε μια πιο συμμετοχική δημοκρατία στην ΕΕ», ΕΕ C 486 της 21.12.2022, σ. 76.

(4) Κάτι ανάλογο με αυτό που θα μπορούσε να είναι ένας ευρωπαϊκός οργανισμός ενεργειακού εφοδιασμού ή εφοδιασμού με ορισμένα προϊόντα υγείας ή άλλα προϊόντα.

(5) ΕΕ C 282 της 20.8.2019, σ. 1.