ISSN 1977-0901

Επίσημη Εφημερίδα

της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 141

European flag  

Έκδοση στην ελληνική γλώσσα

Ανακοινώσεις και Πληροφορίες

63ό έτος
29 Απριλίου 2020


Περιεχόμενα

Σελίδα

 

I   Ψηφίσματα, συστάσεις και γνωμοδοτήσεις

 

ΨΗΦΙΣΜΑΤΑ

 

Επιτροπή των Περιφερειών

 

138η σύνοδος ολομέλειας της ΕτΠ, 11.2.2020 - 12.2.2020

2020/C 141/01

Ψήφισμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα Ετήσια στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη 2020

1

2020/C 141/02

Ψήφισμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα τη Διάσκεψη για το Μέλλον της Ευρώπης

5

2020/C 141/03

Ψήφισμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα Πρόγραμμα εργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2020

8

 

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΕΙΣ

 

Επιτροπή των Περιφερειών

 

138η σύνοδος ολομέλειας της ΕτΠ, 11.2.2020 - 12.2.2020

2020/C 141/04

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα Ενίσχυση του κράτους δικαίου εντός της Ένωσης — Στρατηγικό σχέδιο δράσης

15

2020/C 141/05

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα Δέσμη μέτρων για τη διεύρυνση (2019)

20

2020/C 141/06

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα Η συμβολή των περιφερειών και των δήμων στην ανάπτυξη στην Αφρική

25

2020/C 141/07

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα Προς βιώσιμες συνοικίες και μικρές κοινότητες — Η περιβαλλοντική πολιτική κάτω του δημοτικού επιπέδου

29

2020/C 141/08

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα Διαρροή επιστημόνων στην ΕΕ: αντιμετώπιση της πρόκλησης σε όλα τα επίπεδα

34

2020/C 141/09

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα Ο πολιτισμός σε μια πιο φιλόδοξη Ένωση: ο ρόλος των δήμων και των περιφερειών

39


EL

 


I Ψηφίσματα, συστάσεις και γνωμοδοτήσεις

ΨΗΦΙΣΜΑΤΑ

Επιτροπή των Περιφερειών

138η σύνοδος ολομέλειας της ΕτΠ, 11.2.2020 - 12.2.2020

29.4.2020   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 141/1


Ψήφισμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Ετήσια στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη 2020»

(2020/C 141/01)

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ (ΕτΠ),

έχοντας υπόψη την Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με την Ετήσια στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη (εφεξής ΕΣΒΑ) 2020 (1)·

έχοντας υπόψη το ψήφισμά της, της 9ης Οκτωβρίου 2019, με θέμα το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο του 2019 και ενόψει της Ετήσιας επισκόπησης της ανάπτυξης για το 2020 (ΕΕΑ) (2)·

Ενσωμάτωση των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο

1.

επικροτεί την ΕΣΒΑ 2020 ως σημείο εκκίνησης για την ενσωμάτωση των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο, πράγμα που παρέχει στο Εξάμηνο τον αναγκαίο μακροπρόθεσμο ορίζοντα και ευρύτερο πεδίο που υπερβαίνει τους αμιγώς οικονομικούς προβληματισμούς·

2.

θεωρεί ότι η χρήση της ΕΣΒΑ ως μέσου συντονισμού πολιτικών για την υλοποίηση της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας θα απαιτήσει ριζική αλλαγή στη διακυβέρνηση και τη νοοτροπία που διέπει τη διαδικασία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου στο σύνολό της, καθώς και εκ νέου έμφαση στην οικείωση του Εξαμήνου επιτόπου·

3.

τονίζει ότι η επίτευξη των ΣΒΑ προϋποθέτει την αντιμετώπιση, κατά τρόπο ολιστικό, όλων των διαστάσεων της βιώσιμης ανάπτυξης (ανταγωνιστικότητα, άρση των αποκλεισμών, περιβάλλον, ορθή διακυβέρνηση), οι οποίες υπερβαίνουν την Πράσινη Συμφωνία· η επιδίωξη των ΣΒΑ θα απαιτήσει συνοχή των πολιτικών όσον αφορά την επεξεργασία των σχετικών με τους συμβιβασμούς και την κατανομή προκλήσεων. Σε αυτά συμπεριλαμβάνονται και η ενίσχυση των πολιτιστικών και κοινωνικών διαστάσεων ως προς τη δημιουργία και την ανταλλαγή γνώσεων και την καινοτομία. Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο πρέπει να επιτρέπει σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης και τους ενδιαφερόμενους φορείς που συνεργάζονται, να εντοπίζουν και να αντιμετωπίζουν αυτούς τους συμβιβασμούς, αποφεύγοντας έτσι τα στεγανά και εξασφαλίζοντας συνοχή, ενσωματώνοντας παράλληλα τους ΣΒΑ σε όλους τους τομείς πολιτικής·

4.

επικροτεί τη δήλωση ότι οι Εκθέσεις ανά χώρα και τα Εθνικά προγράμματα μεταρρυθμίσεων θα έχουν ειδικά τμήματα που θα αφορούν την παρακολούθηση των ΣΒΑ και την αξιολόγηση των σχετικών πολιτικών, καθώς και ότι οι Εκθέσεις ανά χώρα θα εξετάζουν τις επιμέρους συνεισφορές των χωρών στους ΣΒΑ· τονίζει ότι η ενσωμάτωση των ΣΒΑ στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις διαφορετικές εδαφικές αφετηρίες και απαιτεί ικανή στατιστική βάση για την παρακολούθηση των ΣΒΑ σε περιφερειακό επίπεδο·

5.

ζητεί σαφές χρονοδιάγραμμα και ξεκάθαρους χρονικά προσδιορισμένους και μετρήσιμους στόχους για την επιδίωξη των ΣΒΑ, όσον αφορά τις δράσεις τόσο της Πράσινης Συμφωνίας όσο και της ΕΣΒΑ· τονίζει δε ότι αυτοί οι στόχοι και τα χρονοδιαγράμματα πρέπει να καθορίζοντα με μεικτή κατιούσα και ανιούσα προσέγγιση στην οποία θα συνεργάζονται όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης και ενδιαφερόμενοι φορείς·

6.

συμμερίζεται τον γενικό προσανατολισμό των συστάσεων προς τα κράτη μέλη της ευρωζώνης, επισημαίνει ωστόσο ότι παρέχεται μικρή μόνο στήριξη στους στόχους των ΣΒΑ και της Πράσινης Συμφωνίας για την ενίσχυση της οικολογικής διάστασης και την άρση των αποκλεισμών, ενώ δεν δίδεται επαρκής έμφαση στις προκλήσεις πολιτικής που εγείρουν οι πραγματικές διαφορετικές εδαφικές αφετηρίες·

7.

επισημαίνει ότι το Επενδυτικό σχέδιο για μια βιώσιμη Ευρώπη αποσκοπεί στην κινητοποίηση 1 τρισεκατομμυρίου ευρώ για βιώσιμες επενδύσεις την επόμενη δεκαετία· διαπιστώνει ωστόσο με λύπη ότι το σχέδιο δεν είναι, στο μεγαλύτερο μέρος του, παρά συλλογή ήδη υφιστάμενων ή ήδη σχεδιασμένων μέτρων, πρωτοβουλιών και εργαλείων χρηματοδότησης, που τίθενται πλέον υπό κοινή επικεφαλίδα· εκφράζει κατά συνέπεια την ανησυχία της ότι το σχέδιο δεν θα είναι ικανό να κινητοποιήσει τους χρηματοοικονομικούς πόρους και τον συντονισμό που απαιτούνται για την εξασφάλιση της αποτελεσματικής επίτευξης των ΣΒΑ στην Ευρώπη έως το 2030· για τον λόγο αυτό, ζητεί περαιτέρω αξιολόγηση του πραγματικού κόστους της μετάβασης στη βιώσιμη ανάπτυξη και λεπτομερέστερο σχέδιο για τη χρηματοδότησή του· ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στην ενθάρρυνση συνεργατικών πρωτοβουλιών καινοτομίας δημόσιου-ιδιωτικού τομέα που δρομολογούνται από τους δήμους και τις περιφέρειες·

8.

τονίζει την ανάγκη επανεξέτασης του συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, προκειμένου να επιτραπεί η διαφοροποιημένη λογιστική καταγραφή των χρηματοοικονομικών πόρων που απαιτούνται για τη χρηματοδότηση των δημοσίων επενδύσεων από όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης με σκοπό την εφαρμογή της Πράσινης Συμφωνίας·

9.

συμφωνεί ότι οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στα κράτη μέλη στους στρατηγικούς τομείς πολιτικής που σχετίζονται με την εφαρμογή των στόχων της Συνθήκης και με τις πολιτικές της ΕΕ είναι καθοριστικής σημασίας για τη σύγκλιση και την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της εμβάθυνσης της ενιαίας αγοράς. Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο παρέχει χρήσιμο πλαίσιο για την ενθάρρυνση αυτών των μεταρρυθμίσεων, εφόσον το εύρος των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που μπορούν να χρηματοδοτηθούν από την ΕΕ καθορίζεται με βάση την αρχή της επικουρικότητας και εφόσον οι τοπικές και περιφερειακές αρχές συμμετέχουν σε αυτό ως πλήρεις εταίροι·

Η τοπική διάσταση του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου

10.

επιδοκιμάζει την έμφαση που δίδεται στις αυξανόμενες περιφερειακές ανισότητες και στις σχετικές προκλήσεις όσον αφορά την ανάπτυξη και τη συνοχή μεταξύ και εντός των κρατών μελών· υπογραμμίζει ότι οι διαφορετικές αφετηρίες επηρεάζουν σοβαρά τον τρόπο κατά τον οποίο τα κράτη μέλη και οι περιφέρειές τους σχεδιάζουν και υλοποιούν τις πολιτικές τους για τη βιωσιμότητα· τονίζει ότι οι εδαφικές διαφορές πρέπει να αντιμετωπιστούν με βάση τοποκεντρικές πολιτικές, που θα υποστηρίζονται από εκτιμήσεις εδαφικού αντικτύπου·

11.

επισημαίνει την αυξημένη σημασία των Εκθέσεων ανά χώρα, ιδίως δε του Παραρτήματος Δ, το οποίο θα δίνει κατευθύνσεις για επενδυτικές πολιτικές σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, συμπεριλαμβανομένων όσων χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο της Πολιτικής Συνοχής και του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης· υπογραμμίζει ότι, σύμφωνα με τα αποτελέσματα έρευνας της ΕτΠ μεταξύ των εθνικών ενώσεων που εκπροσωπούν τους δήμους και τις περιφέρειες ενώπιον των εθνικών κυβερνήσεων, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές δεν συμμετείχαν επαρκώς στην προετοιμασία και στη συζήτηση του Παραρτήματος Δ σε πολιτικό επίπεδο, ενώ συχνά το παράρτημα Δ δεν παρέχει ακριβή εικόνα των επενδυτικών τους αναγκών·

12.

τονίζει την ανάγκη συνοχής και συντονισμού μεταξύ του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και της Πολιτικής Συνοχής για την επίτευξη των σχετικών με τη βιωσιμότητα και την άρση του κοινωνικού αποκλεισμού στόχων της Πράσινης Συμφωνίας· το κόστος της μετάβασης στη βιώσιμη ανάπτυξη δεν πρέπει να το επωμισθούν οι πιο ευάλωτοι· για τον λόγο αυτό, ο μηχανισμός Δίκαιης Μετάβασης πρέπει να παρέχει εξατομικευμένη υποστήριξη στα άτομα και τις περιφέρειες που πλήττονται περισσότερο, ιδίως με υψηλότερο βαθμό εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, όπως οι περιφέρειες με απομονωμένα ενεργειακά συστήματα, και στις βιομηχανίες υψηλής έντασης ενέργειας, καθώς και στις περιφέρειες που υφίστανται τις κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις της αλλαγής του ενεργειακού τους μοντέλου για λόγους συμμόρφωσης με τις δεσμεύσεις τους για την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές· επίσης, επιδοκιμάζει τη βασισμένη στον ΚΚΔ διακυβέρνηση του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης και ζητεί σαφή και αντικειμενικά κριτήρια κατανομής των πόρων·

Η κοινωνική διάσταση του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου

13.

υποστηρίζει την ενσωμάτωση των ΣΒΑ στον σχεδιασμό της βιώσιμης οικονομικής στρατηγικής, ιδίως δεδομένου ότι οι στόχοι αντιστοιχούν σε μεγάλο βαθμό στην εφαρμογή των αρχών του Ευρωπαϊκού Πυλώνα Κοινωνικών Δικαιωμάτων· κατά συνέπεια επικροτεί την πρόσφατη ανακοίνωση με θέμα «Μια ισχυρή Ευρώπη για δίκαιες μεταβάσεις» (3) και ζητεί την ταχεία παρουσίαση του σχεδίου δράσης για την υλοποίηση του Ευρωπαϊκού Πυλώνα Κοινωνικών Δικαιωμάτων·

14.

καλεί την Επιτροπή να προτείνει περαιτέρω δράσεις για τη μείωση του χάσματος απασχόλησης και του μισθολογικού χάσματος μεταξύ των φύλων·

15.

επικροτεί τη συμπερίληψη περιφερειακής διάστασης στην τελευταία Κοινή Έκθεση για την απασχόληση, που απηχεί τον «Ευρωπαϊκό κοινωνικό πίνακα αποτελεσμάτων» της ΕτΠ του Σεπτεμβρίου 2019·

16.

συμμερίζεται τους προβληματισμούς της Επιτροπής σχετικά με τις αρνητικές επιπτώσεις της γήρανσης του πληθυσμού και των λοιπών δημογραφικών προκλήσεων, όπως η χαμηλή πυκνότητα πληθυσμού, η πληθυσμιακή διασπορά, η μείωση του αριθμού των νέων και η μείωση του δείκτη γεννήσεων, και την προσκαλεί να λάβει υπόψη τις συστάσεις που περιέχονται στη γνωμοδότηση της ΕτΠ με θέμα «Δημογραφικές μεταβολές: προτάσεις για τον υπολογισμό και την αντιμετώπιση των αρνητικών τους επιπτώσεων στις περιφέρειες της ΕΕ» και στη γνωμοδότηση της ΕτΠ με θέμα «Η απάντηση της ΕΕ στη δημογραφική πρόκληση»·

Η διακυβέρνηση του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου

17.

επισημαίνει ότι το αναπτυξιακό μοντέλο της ΕΕ δεν μπορεί να συμβάλει με επιτυχία στους γενικούς στόχους που περιέχονται στους ΣΒΑ και στην Πράσινη Συμφωνία παρά μόνον εάν εξασφαλιστεί ο κατάλληλος συντονισμός με τις τοπικές και περιφερειακές αρχές. Επαναλαμβάνει την ανάγκη ενίσχυσης της οικείωσης του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου επιτόπου προκειμένου να καταστεί αποτελεσματικότερο όσον αφορά τον νέο και φιλόδοξο στόχο της ΕΕ για την επίτευξη των ΣΒΑ, κυρίως επειδή σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ το 65 % των 169 στόχων των ΣΒΑ δεν μπορούν να επιτευχθούν χωρίς την πλήρη συμμετοχή και τον συντονισμό με τις τοπικές και περιφερειακές αρχές. Προκειμένου το Εξάμηνο να τηρήσει τις υποσχέσεις του, όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης και οι ενδιαφερόμενοι φορείς πρέπει να συμμετέχουν ως εταίροι, πέραν των ισχυουσών πρακτικών που βασίζονται κατά κύριο λόγο σε διαβουλεύσεις στα τελευταία στάδια της διαδικασίας του Εξαμήνου. Αυτή η προσέγγιση εταιρικής σχέσης πρέπει να υιοθετηθεί επειγόντως, και οι ΣΒΑ, μέσω της υλοποίησής τους, να μετουσιωθούν σε τοποκεντρικούς στόχους και σκοπούς και συναφή χρονοδιαγράμματα· για τον σκοπό αυτό, πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στις επιχειρησιακές δεσμεύσεις για τους ΣΒΑ και στις εθελοντικές τοπικές επανεξετάσεις των διαδικασιών υλοποίησης των ΣΒΑ·

18.

υπογραμμίζει ότι το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο παρέχει πλέον καθοδήγηση σχετικά με τον προγραμματισμό των επενδύσεων που θα συγχρηματοδοτηθούν από τους πόρους των ΕΔΕΤ, και σχετικά με το προτεινόμενο Δημοσιονομικό μέσο σύγκλισης και ανταγωνιστικότητας. Προειδοποιεί, ωστόσο, σχετικά με τον κίνδυνο η συγκεντρωτική και από την κορυφή προσέγγιση του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου να θέσει περιττούς περιορισμούς στην αποκεντρωμένη και από τη βάση προσέγγιση και στις τοποκεντρικές πολιτικές της Πολιτικής Συνοχής της ΕΕ· ζητεί επίσης συνέπεια μεταξύ της προσέγγισης πολυετούς προγραμματισμού της Πολιτικής Συνοχής και του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου·

19.

καλεί την ΕΕ να συντονίσει αποτελεσματικά τις διαδικασίες διακυβέρνησης του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και της πολιτικής συνοχής της ΕΕ με βάση τις ίδιες αρχές εταιρικής σχέσης και πολυεπίπεδης διακυβέρνησης· υπενθυμίζει τη γνωμοδότησή της σχετικά με τη σχέση μεταξύ της πολιτικής συνοχής και του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου· επαναλαμβάνει την πρότασή της για έναν Κώδικα Δεοντολογίας (4) για τη συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο ως πλήρων εταίρων, παρόμοιο με τον Κώδικα Δεοντολογίας για την εταιρική σχέση στον ΚΚΔ 2014-2020· τονίζει την ανάγκη προώθησης της χρήσης των χρηματοδοτούμενων από την ΕΕ πολιτικών για την ανάπτυξη ικανοτήτων των τοπικών και περιφερειακών αρχών και υπενθυμίζει την πρόσφατη σχετική γνωμοδότησή της (5)· διαπιστώνει με λύπη ότι η Ετήσια έκθεση παρακολούθησης του Προγράμματος Στήριξης Διαρθρωτικών Μεταρρυθμίσεων του 2018 δεν παρέχει στοιχεία σχετικά με την αξιοποίηση του προγράμματος από τις τοπικές και περιφερειακές αρχές·

20.

προσθέτει ότι οι ίδιοι οι ΣΒΑ απαιτούν την ενεργό συμμετοχή των ενδιαφερόμενων φορέων, συμπεριλαμβανομένων των τοπικών και περιφερειακών αρχών. Κατά συνέπεια, μετά τη λήξη της εντολής της πλατφόρμας ενδιαφερομένων φορέων της ΕΕ για τους ΣΒΑ, πρέπει να καθοριστούν νέες, εξίσου φιλόδοξες μορφές συμμετοχής των ενδιαφερομένων φορέων στην υλοποίηση των ΣΒΑ, μεταξύ άλλων μέσω του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου·

21.

αναθέτει στον Πρόεδρό της να διαβιβάσει το παρόν ψήφισμα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην κροατική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ και στον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.

Βρυξέλλες, 12 Φεβρουαρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών

Απόστολος ΤΖΙΤΖΙΚΩΣΤΑΣ


(1)  https://ec.europa.eu/info/publications/2020-european-semester-annual-sustainable-growth-strategy_el

(2)  https://webapi2016.cor.europa.eu/v1/documents/cor-2019-03856-00-00-res-tra-el.docx/content

(3)  COM(2020) 14 final.

(4)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Βελτίωση της διακυβέρνησης του Ευρωπαϊκού Εξάμηνου ένας κώδικας δεοντολογίας για τη συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών». Εισηγητής ο κ. Rob Jonkman (NL/ECR) υιοθετήθηκε στις 11 Μαΐου 2017 (ΕΕ C 306 της 15.9.2017, σ. 24).

(5)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Βελτίωση της διοικητικής ικανότητας των τοπικών και των περιφερειακών αρχών για την ενίσχυση των επενδύσεων και των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων κατά την περίοδο 2021-2027». Εισηγήτρια η κα. Manuela Bora (IT/PES) υιοθετήθηκε στις 4 Δεκεμβρίου 2019 (ΕΕ C 79 της 10.3.2020, σ. 25).


29.4.2020   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 141/5


Ψήφισμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα τη «Διάσκεψη για το Μέλλον της Ευρώπης»

(2020/C 141/02)

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ (ΕτΠ),

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

α)

η δημοκρατική νομιμότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης εδράζεται στην εμπιστοσύνη των πολιτών στους εκλεγμένους αντιπροσώπους τους σε ευρωπαϊκό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο·

β)

η αντιπροσωπευτική δημοκρατία είναι το θεμέλιο του εγχειρήματος της ΕΕ· η αυξημένη προσέλευση των ψηφοφόρων στις ευρωπαϊκές εκλογές του 2019 κατέδειξε το έντονο ενδιαφέρον των πολιτών για τη διαμόρφωση των ευρωπαϊκών υποθέσεων· όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης πρέπει να ανταποκρίνονται σε νέες προκλήσεις και να αναπτύσσουν νέους τρόπους ενεργού συμμετοχής των πολιτών·

γ)

κάθε χρόνο διεξάγονται εκλογές στα κράτη μέλη της ΕΕ σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, και οι εκλογές αυτές αποτελούν ευκαιρία για επικοινωνία με τους πολίτες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι ευρωπαϊκές πολιτικές επηρεάζουν όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης· με τον τρόπο αυτό, ενισχύεται η αξιοπιστία της ΕΕ στα μάτια των πολιτών·

δ)

ο καίριος ρόλος των τοπικών και των περιφερειακών αρχών αποδεικνύεται από το γεγονός ότι είναι αρμόδιες για το ήμισυ όλων των δημόσιων επενδύσεων, το ένα τρίτο των δημόσιων δαπανών και το ένα τέταρτο των φορολογικών εσόδων στην ΕΕ·

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών (ΕτΠ)·

1.

χαιρετίζει την πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη διοργάνωση της διάσκεψης για το Μέλλον της Ευρώπης, και προσβλέπει στην επίτευξη συγκεκριμένων αποτελεσμάτων και στην ανάληψη δράσης με απτά οφέλη για τους πολίτες της ΕΕ·

2.

πιστεύει ότι η διάσκεψη αποτελεί ευκαιρία για τον προσδιορισμό των μέτρων που χρειάζεται η ΕΕ προκειμένου να αυξήσει την ικανότητά της να παράγει αποτελέσματα και να ενισχύει τη δημοκρατική της λειτουργία σύμφωνα με τη νέα αρχή της ενεργού επικουρικότητας·

3.

υπογραμμίζει ότι περισσότεροι από ένα εκατομμύριο εκλεγμένοι τοπικοί και περιφερειακοί αντιπρόσωποι σε ολόκληρη την Ένωση θα πρέπει να συμμετέχουν τόσο στη διαμόρφωση των πολιτικών της ΕΕ όσο και στη σύνδεση της ΕΕ με τους πολίτες της· προκειμένου δοθεί μεγαλύτερη προβολή στις διεργασίες, η ΕτΠ δεσμεύεται να προωθήσει συζητήσεις σχετικά με θέματα της ΕΕ στα περιφερειακά και στα τοπικά συμβούλια·

4.

επικροτεί τα προτεινόμενα μέτρα για την προσέγγιση των πολιτών και υπογραμμίζει τη σημασία των ανοικτών και εκτενών θεματικών συζητήσεων· υποστηρίζει πλήρως την ιδέα ότι σημαντικά στοιχεία της διάσκεψης θα πρέπει να είναι αποκεντρωμένα έτσι ώστε να συμμετάσχουν άμεσα και ενεργά περιοχές και πληθυσμοί πέραν των ευρωπαϊκών και των εθνικών πρωτευουσών. Για τον σκοπό αυτό, η ΕτΠ θα παρέχει στήριξη στα μέλη της για τη διοργάνωση τοπικών εκδηλώσεων με επίκεντρο τα θέματα της διάσκεψης, και θα αναπτύξει εργαλεία για τη συλλογή και την κοινοποίηση των αποτελεσμάτων και των προτάσεων που θα προκύψουν από τις συζητήσεις αυτές στη διάσκεψη·

5.

ζητεί τα κέντρα πληροφόρησης Europe Direct να συμμετάσχουν ενεργά στη διάσκεψη για το Μέλλον της Ευρώπης και να αντιμετωπίζονται ως περιφερειακοί κόμβοι συμμετοχής, δεδομένου του πεδίου των αρμοδιοτήτων τους, αλλά και επειδή ο πρωταρχικός τους ρόλος συνίσταται στο να διαβιβάζουν τα ευρωπαϊκά θέματα στους πολίτες συνολικά. Τα κέντρα πληροφόρησης Europe Direct των κρατών μελών διαθέτουν εκτεταμένη εμπειρία στην προώθηση συζητήσεων, συνεπώς, μπορούν να αποτελέσουν βασικό πυλώνα προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η διάσκεψη για το Μέλλον της Ευρώπης είναι ευρέος φάσματος, αφορά πολλαπλούς τομείς και εμπλουτίζεται με μια ευρεία ποικιλία απόψεων·

6.

τονίζει ότι η πολυφωνία και η συμμετοχικότητα πρέπει να διασφαλίζονται κατά τη διαδικασία της διάσκεψης, και εκφράζει την πλήρη υποστήριξή της στην πρόταση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για μια προσέγγιση δύο αξόνων: μια Ολομέλεια της διάσκεψης σε διοργανικό επίπεδο και ένα σύνολο «Αγορών των πολιτών» και συναφών αποκεντρωμένων δραστηριοτήτων, συνυπολογίζοντας την ανάγκη να διασφαλιστεί η στενότερη δυνατή σύνδεση μεταξύ των δύο αξόνων. Εμμένει στην άποψη ότι η διάσκεψη και οι συναφείς με αυτήν δραστηριότητες πρέπει να αντικατοπτρίζουν την πολυμορφία στην Ευρώπη και να ενθαρρύνουν μια εις βάθος συζήτηση·

7.

προτείνει να ενσωματώσει η διάσκεψη τις συνεισφορές από υφιστάμενα εργαλεία συμμετοχικής δημοκρατίας σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο, έτσι ώστε να συμπληρώνονται οι δίαυλοι της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Σε αυτά τα εργαλεία συμπεριλαμβάνονται οι επιτυχημένοι σε πολλές περιφέρειες διάλογοι με τους πολίτες και οι Αγορές των πολιτών, οι οποίες θα αποτελούνται από τυχαία επιλεγμένα άτομα και θα έχουν ισορροπημένη σύνθεση. Πολύτιμη έχει αποδειχθεί επίσης η συνεισφορά των Αγορών των πολιτών που συνεργάζονται με φόρουμ εμπειρογνωμόνων·

8.

θεωρεί ότι, ακόμη και μετά το πέρας της διάσκεψης, η ΕΕ οφείλει να συνεχίσει να συνεργάζεται άμεσα με τους πολίτες της, με βάση μια πλούσια εμπειρία που προέρχεται από τα συμμετοχικά μοντέλα, προκειμένου να διαμορφωθεί ένας μόνιμος διαρθρωμένος μηχανισμός διαλόγου σε επίπεδο βάσης. Αυτοί οι μόνιμοι μηχανισμοί πρέπει να συνδυάζονται με διαλόγους σχετικά με επίκαιρα θέματα, στο πλαίσιο των οποίων οι ομάδες στόχοι μπορεί να διαφέρουν·

9.

συμμερίζεται την άποψη ότι πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στους νέους και στη συμμετοχή τους στη διάσκεψη για το Μέλλον της Ευρώπης, προκειμένου να υπογραμμιστεί η μελλοντική κατεύθυνση του ευρωπαϊκού εγχειρήματος, και τονίζει ότι όλες οι προτάσεις της διάσκεψης πρέπει να συνεκτιμούν τις ανησυχίες των μελλοντικών γενεών·

10.

ζητεί σαφή εστίαση στις θεμελιώδεις προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει η Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς και τη διεξαγωγή συζήτησης από τη βάση προς την κορυφή σχετικά με τα θέματα της διάσκεψης, συμπεριλαμβανομένων, μεταξύ άλλων, των εξής: περιβαλλοντικές και κλιματικές προκλήσεις, κοινωνική δικαιοσύνη, βιώσιμη ανάπτυξη, ψηφιακός μετασχηματισμός, οικονομία και απασχόληση, εδαφική συνοχή, όπως επίσης και οι μεταβολές που συντελούνται στις πολιτικές, τις διεργασίες, τους θεσμούς και τους πόρους της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του ρόλου της τοπικής και της περιφερειακής δημοκρατίας και αυτοδιοίκησης, πτυχές οι οποίες είναι απαραίτητες προκειμένου να είναι σε θέση η ΕΕ να ανταποκριθεί στις ανάγκες και τις προσδοκίες των πολιτών στα συγκεκριμένα θέματα. Για την κατάλληλη εφαρμογή των αποτελεσμάτων της διάσκεψης, δεν θα πρέπει να αποκλείονται ενδεχόμενες αλλαγές των Συνθηκών της ΕΕ·

11.

υποστηρίζει τη θέση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τη διάσκεψη για το Μέλλον της Ευρώπης (P9_TA-PROV (2020)0010), όπου προτείνει να λάβουν χώρα κατά τη διάρκεια της διαδικασίας της διάσκεψης διάφορες θεματικές Αγορές των Πολιτών που θα αντικατοπτρίζουν τις πολιτικές προτεραιότητες, οι οποίες θα πρέπει να αποτελούνται το πολύ από 200-300 πολίτες, με τρεις ανά κράτος μέλος κατ’ ελάχιστο όριο, αριθμός που έχει υπολογιστεί σύμφωνα με την αρχή της φθίνουσας αναλογικότητας· επιπλέον, επικροτεί την άποψη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ως προς την επιλογή των συμμετεχόντων πολιτών οι οποίοι θα πρέπει να επιλέγονται τυχαία ανάμεσα στους πολίτες της ΕΕ από ανεξάρτητους φορείς στα κράτη μέλη της ΕΕ, με βάση τα ανωτέρω κριτήρια·

12.

είναι πεπεισμένη ότι, προκειμένου να αξιοποιηθεί πλήρως η στήριξη των πολιτών προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και να ενισχυθεί περισσότερο η ενεργός συμμετοχή τους στη διαδικασία λήψης αποφάσεων της ΕΕ, είναι ζωτικής σημασίας, κατά τη διάρκεια των συζητήσεων της διάσκεψης, να δοθεί έμφαση στην περαιτέρω ανάπτυξη της έννοιας της ευρωπαϊκής ιθαγένειας βάσει των ατομικών δικαιωμάτων στο ευρωπαϊκό σύστημα πολυεπίπεδης διακυβέρνησης·

13.

προβάλλει τις ανησυχίες της σχετικά με τις θέσεις που έχουν εκφράσει μέχρι σήμερα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Συμβούλιο υπουργών, στις οποίες απουσιάζει η σαφήνεια και η φιλοδοξία ως προς το πεδίο και τη διαδικασία της διάσκεψης για το Μέλλον της Ευρώπης, και κυρίως όσον αφορά τη συμμετοχή τόσο των τοπικών και των περιφερειακών αρχών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όσο και της Επιτροπής των Περιφερειών·

14.

φρονεί ότι η διάσκεψη πρέπει να έχει ως σαφή στόχο τη διατύπωση συγκεκριμένων νομοθετικών προτάσεων ή τροποποιήσεων των Συνθηκών της ΕΕ, οι οποίες, στη συνέχεια, θα συζητηθούν κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας για τις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου το 2024, ενόψει μιας μελλοντικής Συνέλευσης·

15.

χαιρετίζει την προτεινόμενη Ολομέλεια της διάσκεψης που θα απαρτίζεται από μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, εκπροσώπους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, των κυβερνήσεων της ΕΕ των 27, των εθνικών κοινοβουλίων και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών· ζητεί να εκπροσωπείται η ΕτΠ από τουλάχιστον οκτώ μέλη με πλήρη δικαιώματα ψήφου· επιπλέον, αναγνωρίζει την ανάγκη της ισότιμης εκπροσώπησης των δεύτερων νομοθετικών σωμάτων των εθνικών κοινοβουλίων, δεδομένου ότι απαρτίζονται σε πολλά κράτη μέλη από εκπροσώπους των περιφερειακών αρχών·

16.

ζητεί από τη Διοικούσα Επιτροπή της διάσκεψης να διασφαλίσει την πολιτική και τη θεσμική ισορροπία μεταξύ όλων των επιπέδων διακυβέρνησης, συμπεριλαμβανομένου ενός μέλους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών που θα υποστηρίζεται από αποσπασμένο υπάλληλο της ΕτΠ στην κοινή γραμματεία·

17.

χαιρετίζει την πρόταση να συμμετέχουν επίσης οι εκπρόσωποι των τοπικών και των περιφερειακών αρχών από τις υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ χώρες στις συζητήσεις για το Μέλλον της Ευρώπης·

18.

καλεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Επιτροπή να ενσωματώσουν τις αρχές που περιγράφονται στο παρόν ψήφισμα στην κοινή τους δήλωση, και να διατυπώσουν την πρόθεσή τους να συνυπογράψουν τη δήλωση αυτή·

19.

αναθέτει στον Πρόεδρό της να διαβιβάσει το παρόν ψήφισμα στον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, στην Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και στην Κροατική Προεδρία του Συμβουλίου.

Βρυξέλλες, 12 Φεβρουαρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών

Απόστολος ΤΖΙΤΖΙΚΩΣΤΑΣ


29.4.2020   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 141/8


Ψήφισμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Πρόγραμμα εργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2020»

(2020/C 141/03)

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ (ΕτΠ),

Έχοντας υπόψη:

το πρόγραμμα εργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2020 (1),

το πρωτόκολλο συνεργασίας που συνυπέγραψε με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Φεβρουάριο του 2012,

το ψήφισμά της με θέμα «Προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών για τη νέα νομοθετική περίοδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης» της 27ης Ιουνίου 2019,

1.

επαναλαμβάνει την ανάγκη συμμετοχής των εκπροσώπων των τοπικών και των περιφερειακών αρχών και των Ευρωπαίων πολιτών στη χάραξη και στην εφαρμογή των πολιτικών της ΕΕ, ιδίως μέσω της ορθής εφαρμογής της ενεργού επικουρικότητας και της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης·

2.

ζητεί να υπάρξει επείγουσα συμφωνία για το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο, έτσι ώστε να διασφαλιστεί η έγκαιρη έναρξη των νέων προγραμμάτων της ΕΕ· παροτρύνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή —παράλληλα με τις διαπραγματευτικές της προσπάθειες με την αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή— να προτείνει σχέδιο έκτακτης ανάγκης για την αποφυγή τυχόν διακοπής των προγραμμάτων σε περίπτωση καθυστερημένης έγκρισης του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου·

3.

επαναλαμβάνει απερίφραστα το αίτημά της ότι το μελλοντικό πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο να ανέρχεται τουλάχιστον στο 1,3 % του ΑΕΕ της ΕΕ των 27, έτσι ώστε ο προϋπολογισμός να ανταποκρίνεται στις ανάγκες, τις προσδοκίες και τις ανησυχίες των πολιτών της ΕΕ, καθώς και στις νέες προτεραιότητες που τίθενται στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία·

4.

καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς την εφαρμογή του κώδικα δεοντολογίας για την εταιρική σχέση κατά την προπαρασκευή των συμφωνιών εταιρικής σχέσης και των προγραμμάτων για την περίοδο 2021-2027. Επίσης, της ζητεί να μεριμνήσει για τη συμμετοχή σε αυτές των τοπικών και των περιφερειακών αρχών με την ιδιότητα του πλήρους μέλους. Οι αρχές της εταιρικής σχέσης και της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης θα πρέπει επίσης να αποτελέσουν πηγή έμπνευσης στη διαχείριση του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, για λόγους αποτελεσματικότητας και ευρείας αποδοχής, δεδομένου ότι στο Εξάμηνο παρέχονται οι κατευθυντήριες γραμμές για τα προγράμματα της πολιτικής συνοχής για την περίοδο 2021-2027·

5.

εκφράζει την ικανοποίησή της για τη δέσμευση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να υλοποιήσει τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης μέσω της συμπερίληψής τους στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο (όπως συνιστά η ΕτΠ) και της ενσωμάτωσής τους στη συνολική προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας·

Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία

6.

καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συμπεριλαμβάνει σταθερά τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές σε όλες τις νομοθετικές πράξεις και πρωτοβουλίες που αφορούν την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία — αρχής γενομένης από το Ευρωπαϊκό σύμφωνο για το κλίμα. Με τη σειρά της, η ΕτΠ προτίθεται να υποστηρίξει πλήρως την εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και την ανάπτυξη του συμφώνου για το κλίμα μέσω συντονισμένων και διατομεακών μέτρων και πρωτοβουλιών με το μέλημα ότι θα βασίζεται στην πολυεπίπεδη διακυβέρνηση, θα τυγχάνει ευρείας αποδοχής σε κάθε τόπο και ότι κανένας πολίτης ή περιφέρεια δεν θα μείνουν στο περιθώριο·

7.

επαναλαμβάνει την προτροπή της προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να μεριμνήσει έτσι ώστε η ευρωπαϊκή νομοθεσία για το κλίμα να βασίζεται σε ενδελεχή ανάλυση του αντικτύπου και των οφελών της, σε συνδυασμό με συγκεκριμένα σχέδια χρηματοδότησης και, παράλληλα, να υποδείξει σαφώς τον ρόλο των τοπικών και των περιφερειακών αρχών και να διατυπώσει σαφές χρονοδιάγραμμα για την εκ νέου εξέταση των στόχων για την επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας·

8.

καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συμπεριλάβει στη νέα στρατηγική προσαρμογής της ΕΕ την απαραίτητη υποστήριξη του έργου των τοπικών και των περιφερειακών αρχών να εφαρμόσουν τις πολιτικές προσαρμογής·

9.

ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να φροντίσει για τη διεξαγωγή τόσο του πολυεπίπεδου διαλόγου για το κλίμα και την ενέργεια, όσο και της δημόσιας διαβούλευσης με τη συμμετοχή των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στα κράτη μέλη κατά την αξιολόγηση των τελικών εθνικών σχεδίων για την ενέργεια και το κλίμα εντός του Ιουνίου 2020· δεσμεύεται να συγκροτήσει φόρουμ με τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές και τους λοιπούς συναρμοδίους με σκοπό τη συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη για την υποβολή παρατηρήσεων σχετικών με την εφαρμογή των μέτρων και των πρωτοβουλιών που συνδέονται με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία. Επίσης, δεσμεύεται να διατυπώσει εισηγήσεις επί των νομοθετικών προτάσεων·

10.

επιδοκιμάζει την πρόταση καθιέρωσης «πράσινου όρκου», στην οποία θα πρέπει να συμμετέχει ρητά η ΕτΠ. Η πρωτοβουλία αυτή θα πρέπει να επιτρέπει α) την ενσωμάτωση κριτηρίων βιωσιμότητας σε όλες τις πολιτικές της ΕΕ, τις μακροοικονομικές προτεραιότητες και τα χρηματοδοτικά μέσα, το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο και το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο της περιόδου 2021-2027 με μέλημα το σύνολο της νομοθεσίας να συνάδει με τους στόχους της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και β) τον εντοπισμό και την άρση των εμποδίων και των ασυνεπειών στη νομοθεσία της ΕΕ. Η ΕτΠ θα συμβάλει στην επίτευξη αυτού του στόχου μέσω πρωτοβουλιών όπως το Δίκτυο Περιφερειακών Κόμβων·

11.

ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συνεχίσει να υποστηρίζει πλήρως υφιστάμενες επιτυχημένες πρωτοβουλίες, όπως το σύμφωνο των Δημάρχων, το Αστικό Θεματολόγιο της ΕΕ, η «Καθαρή ενέργεια για τα νησιά της ΕΕ», καθώς και πολλές άλλες περιφερειακές, εθνικές και διασυνοριακές πρωτοβουλίες·

12.

επικροτεί τις προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την απαλλαγή του τομέα της ενέργειας από τις ανθρακούχες εκπομπές μέσω της στρατηγικής της για την «Έξυπνη ενοποίηση τομέων», το «Κύμα ανακαινίσεων» και τις υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Στο πλαίσιο αυτό, οι πιθανές αρνητικές επιπτώσεις των ανακαινίσεων ενεργειακής απόδοσης θα πρέπει να προλαμβάνονται ή να αντισταθμίζονται, έτσι ώστε να προστατεύονται οι ενοικιαστές, οι ευάλωτοι καταναλωτές και τα νοικοκυριά που απειλούνται από τον κίνδυνο ενεργειακής φτώχειας. Η ΕτΠ επαναλαμβάνει επίσης το αίτημά της για την εκπόνηση ευρωπαϊκού θεματολογίου για τη στέγαση. Ένα τόσο προορατικό θεματολόγιο —στο πνεύμα της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας πολιτών «Housing for All» («Στέγη για όλους»)— πρέπει, μεταξύ άλλων, να καλύπτει πτυχές της μεταρρύθμισης των κρατικών ενισχύσεων, τους μηχανισμούς ρύθμισης του ύψους των ενοικίων, καθώς και το φαινόμενο του παραγκωνισμού της στεγαστικής αγοράς λόγω των ψηφιακών πλατφορμών·

13.

επικροτεί τη συμπερίληψη των προτάσεων να γίνουν οι ευρωπαϊκές πόλεις πιο οικολογικές και να αυξηθεί η βιοποικιλότητα στους αστικούς χώρους, συμπεριλαμβανομένης της νέας πρωτοβουλίας του «Συμφώνου οικολογικών πόλεων» (Green City Accord)· υποστηρίζει τη χάραξη μιας φιλόδοξης στρατηγικής της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα μετά το 2020 και τη θέση της ΕΕ στη 15η διάσκεψη των μερών της σύμβασης για τη βιολογική ποικιλότητα (CBD COP15) του ΟΗΕ με σκοπό την επίσημη αναγνώριση των τοπικών και των περιφερειακών αρχών ως βασικών εταίρων στην ανάπτυξη, την εφαρμογή και την εποπτεία των μέτρων που απαιτούνται για την ανάσχεση της απώλειας της βιοποικιλότητας και της υποβάθμισης των οικοσυστημικών υπηρεσιών·

14.

εκφράζει την ικανοποίησή της για την εκπόνηση ενός νέου Σχεδίου δράσης για την κυκλική οικονομία, το οποίο πρέπει να είναι φιλόδοξο, χρονικά οριοθετημένο και επιστημονικά τεκμηριωμένο, με πρώτη προτεραιότητα την πρόληψη, σύμφωνα με την ιεράρχηση των αποβλήτων της ΕΕ. Εν προκειμένω, αναμένει τη νομοθετική πρόταση με στόχο την υποστήριξη των καταναλωτών κατά την πράσινη μετάβαση·

15.

εφιστά την προσοχή στην ανάγκη αντιμετώπισης όλων των αλληλένδετων ζητημάτων όταν επιδιώκεται η δημιουργία ενός μη τοξικού περιβάλλοντος και προσβλέπει στην τροφοδότηση της κατάρτισης του «Σχεδίου δράσης για μηδενική ρύπανση του αέρα, των υδάτων και του εδάφους», το οποίο προβλέπεται να εγκριθεί το 2021·

16.

επιδοκιμάζει τη δέσμευση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να αναπτύξει ένα νέο μακρόπνοο όραμα για τις αγροτικές περιοχές και ενώνει τις δυνάμεις της με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (2), ζητώντας να εκπονηθεί ένα θεματολόγιο της ΕΕ για τις αγροτικές περιοχές, καθώς και να ακολουθηθεί μια ισορροπημένη και διεξοδική προσέγγιση της ευρωπαϊκής εδαφικής ανάπτυξης. Τούτο δε με σκοπό οι ανάγκες των αγροτικών περιοχών να συνεκτιμώνται σε όλες τις σχετικές ενωσιακές πολιτικές, όπως αναφέρεται στη δήλωση για την αγροτική ανάπτυξη που εγκρίθηκε στο Κορκ·

17.

υπογραμμίζει τη σημαντική συμβολή των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στην εφαρμογή της μελλοντικής ΚΓΠ και στην ήδη εξαγγελθείσα στρατηγική «από το αγρόκτημα στο πιάτο», μεταξύ άλλων χάρη στον οικολογικό προσανατολισμό των δημόσιων συμβάσεων, την προώθηση της υγιεινής διατροφής, την ευαισθητοποίηση των πολιτών όσον αφορά τη σπατάλη τροφίμων και την εφαρμογή συγκεκριμένων μέτρων επιτόπου. Η ΕτΠ θεωρεί ότι η στρατηγική «από το αγρόκτημα στο πιάτο» αποτελεί μοναδική ευκαιρία για την ενίσχυση της συνέχειας των πολιτικών, την ενθάρρυνση της μετάβασης προς πιο βιώσιμα συστήματα τροφίμων και για την ανάδειξη της περιβαλλοντικής διάστασης της ΚΓΠ. Στο πλαίσιο της στρατηγικής αυτής, ένα σχέδιο δράσης θα πρέπει να καθορίζει ποσοτικοποιημένους στόχους, αφενός, για τη μείωση των χημικών παρασιτοκτόνων κατά τουλάχιστον 30 % έως το 2027 καθώς και των συνθετικών αζωτούχων λιπασμάτων και, αφετέρου, για την αύξηση της έκτασης γης που καλλιεργείται με οργανικές μεθόδους, την ενίσχυση της κατανάλωσης οπωροκηπευτικών και τη μείωση του ποσοστού παχυσαρκίας της ΕΕ·

18.

προτρέπει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να βελτιώσει τις παρεχόμενες πληροφορίες στους καταναλωτές μέσω εναρμονισμένων ενωσιακών οικολογικών σημάτων και κοινών προδιαγραφών για τη μετάβαση στη βιώσιμη κατανάλωση με τη διευκόλυνση των αγορών οικολογικού χαρακτήρα και την παροχή κινήτρων στις εταιρείες να αναπτύσσουν και να βελτιώνουν τη βιωσιμότητά τους. Επίσης, ζητεί να καθιερωθεί ένα ενωσιακό σύστημα επισήμανσης όσον αφορά τις θρεπτικές ιδιότητες, το οποίο θα βοηθά τους καταναλωτές ανά την ΕΕ να κάνουν πιο υγιεινές επιλογές·

19.

εισηγείται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εκπονήσει ένα σχέδιο δράσης για την προαγωγή της ποιμενικής κτηνοτροφίας στην ΕΕ·

20.

ζητεί να εκπονηθεί ένα ολοκληρωμένο στρατηγικό θεματολόγιο για όλους τους ευρωπαϊκούς θαλάσσιους τομείς με σκοπό την απαλλαγή των θαλάσσιων κλάδων από τις ανθρακούχες εκπομπές, τη βιώσιμη προσέγγιση της αλιείας και της παραγωγής τροφίμων, καθώς και τη διατήρηση του ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος των ευρωπαϊκών θαλάσσιων περιφερειών·

21.

θεωρεί ότι οι παράκτιες κοινότητες θα πρέπει να συμπεριληφθούν στον σχεδιασμό των πολιτικών για τη βιώσιμη διαχείριση των ωκεάνιων πόρων, έτσι ώστε να αντιμετωπιστούν τα παγκόσμια ζητήματα σε τοπικό επίπεδο·

22.

ζητεί την επικαιροποίηση της Δασικής στρατηγικής της ΕΕ για την περίοδο μετά το 2020, έτσι ώστε να διασφαλιστεί ο συντονισμός σε επίπεδο ΕΕ των πολιτικών που επιδρούν στη δασοκομία. Επίσης, εισηγείται την προπαρασκευή ενός σχεδίου δράσης της ΕΕ σχετικού με την αποψίλωση και την υποβάθμιση των δασών με σκοπό τη μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων της κατανάλωσης προϊόντων και πρώτων υλών στην ΕΕ·

23.

υποστηρίζει το ευρωπαϊκό σχέδιο για την καταπολέμηση του καρκίνου («Beating Cancer»), και τονίζει ότι η πρόληψη, η διάγνωση και η θεραπεία γίνονται κατά κανόνα στις τοπικές κοινότητες των ασθενών, κάτι που καθιστά την ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών και των περιφερειακών αρχών κλειδί για την επιτυχία της εν λόγω πρωτοβουλίας·

24.

αναμένει ότι μια νέα φαρμακευτική στρατηγική για την Ευρώπη θα βελτιώσει την προσβασιμότητα και την οικονομική προσιτότητα των φαρμάκων σε όλες τις περιφέρειες της ΕΕ, παρέχοντας καινοτομία στους ασθενείς και ενισχύοντας την ηγετική βιομηχανική θέση της Ευρώπης·

25.

καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εντείνει τη συνεργασία της όσον αφορά τις ασθένειες που προλαμβάνονται με εμβολιασμό, και να εξασφαλίσει τη συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών στις προπαρασκευαστικές εργασίες που οδηγούν στην εκπόνηση πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για κοινό δελτίο/διαβατήριο εμβολιασμού των πολιτών της ΕΕ·

26.

επαναλαμβάνει το αίτημά της περί εφαρμογής της αρχής του «μη ασφαλούς ορίου έκθεσης» σε όλους τους ενδοκρινικούς διαταράκτες σε όλο το φάσμα των νόμων της ΕΕ. Ζητεί δε την απαγόρευση των διφαινολών και των φθαλικών ενώσεων σε όλα τα υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα·

27.

εισηγείται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συμπεριλάβει την ανθεκτικότητα στις καταστροφές στις βασικές πτυχές της βιώσιμης ανάπτυξης και να μεριμνήσει ώστε να ληφθεί υπόψη στα μελλοντικά ταμεία και έργα της ΕΕ. Συν τοις άλλοις, της ζητεί να φροντίσει για την ενίσχυση της ικανότητας των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στη μείωση του κινδύνου καταστροφών, στην ετοιμότητα αντιμετώπισης και στη διαχείρισή τους·

28.

ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή —στο πνεύμα της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας πολιτών «Fairosene»— να υποβάλει πρόταση για την αναθεώρηση της φορολογίας της ενέργειας που καταργεί τις επιδοτήσεις στα ορυκτά καύσιμα και εγγυάται τη βιώσιμη λειτουργία, επί ίσοις όροις, των διαφόρων μεταφορικών μέσων και να επιτρέψει τη χαμηλότερη φορολόγηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ώστε να καταστούν φθηνότερες από τα ορυκτά καύσιμα. Επίσης, προτρέπει το Συμβούλιο να εγκρίνει ταχέως την προτεινόμενη νομοθεσία για τον φόρο προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ), έτσι ώστε τα κράτη μέλη να μπορούν να κάνουν πιο εύστοχη χρήση των συντελεστών ΦΠΑ με γνώμονα τις αυξημένες περιβαλλοντικές φιλοδοξίες·

29.

υπογραμμίζει ότι είναι αναγκαίο να αποφεύγεται ο αθέμιτος ανταγωνισμός από χώρες εκτός ΕΕ που επιδεικνύουν μικρότερη φιλοδοξία όσον αφορά το κλίμα· εκφράζει τη βαθιά της απογοήτευση για το γεγονός ότι η πρόθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να προτείνει έναν μηχανισμό συνοριακής προσαρμογής ανθρακούχων εκπομπών σε επιλεγμένους τομείς δεν αναφέρεται στο πρόγραμμα εργασίας της·

30.

επικροτεί τη φιλοδοξία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να διαθέσει 1 τρισ. ευρώ κατά την επόμενη δεκαετία μέσω του Επενδυτικού σχεδίου της για μια βιώσιμη Ευρώπη. Πάντως, παρατηρεί ότι, δυστυχώς, το ίδιο το σχέδιο φαίνεται να είναι λιγότερο φιλόδοξο στην πράξη (συνίσταται σε μεγάλο βαθμό στην αναδιάταξη προϋπαρχόντων και προηγουμένως σχεδιασμένων μέτρων) και δεν διαθέτει πρόσθετους πόρους·

31.

επικροτεί την πρόθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ως αποτέλεσμα της τρέχουσας επανεξέτασης των κανόνων και των κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις, να διασφαλίσει μεγαλύτερη ευελιξία τόσο για τις περιφέρειες που βρίσκονται σε δίκαιη μετάβαση όσο και για τις επενδύσεις στη βιωσιμότητα·

32.

υπογραμμίζει την καταλυτική συμβολή της πολιτικής συνοχής ως κύριου χρηματοδοτικού μέσου στον προϋπολογισμό της ΕΕ για την επίτευξη των στόχων της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει επίσης να δοθεί στη διασφάλιση της συμπληρωματικότητας και της συνέπειας των νέων Ταμείων Δίκαιης Μετάβασης με τα υπόλοιπα ταμεία. Εν προκειμένω, επιβεβαιώνει ότι η «Συμμαχία συνοχής» (Cohesion Alliance) θα συνεχίσει να συνοδεύει την έγκριση και την εφαρμογή των πρωτοβουλιών της πολιτικής συνοχής και της διαδικασίας προγραμματισμού·

33.

εκφράζει την ικανοποίησή της για την πρόθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να παρουσιάσει μια στρατηγική υπέρ της βιώσιμης και της έξυπνης κινητικότητας με σκοπό τον εκσυγχρονισμό και τον οικολογικό προσανατολισμό του τομέα των μεταφορών. Επιπροσθέτως, υπογραμμίζει ότι η χρηματοδότηση για τις υποδομές των μεταφορών και την έρευνα θα πρέπει να συνδέεται με παράγοντες βιωσιμότητας· επαναλαμβάνει δε την προθυμία της να συνεργαστεί με τις αρμόδιες υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην εξεύρεση πρακτικών λύσεων για την παροχή κινήτρων και τη διευκόλυνση της απαλλαγής των μετακινήσεων από τις ανθρακούχες εκπομπές στις αστικές και αγροτικές περιοχές της ΕΕ·

34.

καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να απλοποιήσει το συνολικό σύστημα διαχείρισης της πολιτικής συνοχής σε όλα τα επίπεδα της δημόσιας διοίκησης, έτσι ώστε να μειωθεί ο διοικητικός φόρτος για τις διαχειριστικές αρχές και τους δικαιούχους, με στόχο τη βελτιωμένη προσβασιμότητα και την αποτελεσματικότερη χρηματοδότηση. Επιπλέον, καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εγκρίνει συμπληρωματικό σύνολο δεικτών, όπως ο δείκτης κοινωνικής προόδου, και να συμπληρωθεί έτσι ο δείκτης του ΑΕγχΠ, προκειμένου να αντικατοπτρίζεται καλύτερα η πραγματική κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη των περιφερειών και να επιτευχθεί δικαιότερη κατανομή των κονδυλίων της πολιτικής συνοχής· τονίζει δε ότι είναι σημαντικό να αυξηθεί η προβολή των αποτελεσμάτων που προκύπτουν από τα έργα που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ, προκειμένου να γίνονται πιο σαφή τα οφέλη τους στην καθημερινή ζωή των Ευρωπαίων·

Η διαχείριση της ψηφιακής μετάβασης

35.

εφιστά την προσοχή όσον αφορά τις κατά τόπους προοπτικές για την ενιαία αγορά και την απόλυτη ανάγκη προώθησης της ψηφιακής συνοχής. Ως εκ τούτου, κρίνει ότι η δημιουργία ενός δικτύου κόμβων ψηφιακής καινοτομίας εξασφαλίζει επαρκή κάλυψη όλων των περιφερειών·

36.

φρονεί ότι το υφιστάμενο κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ που ισχύει για τη συνεργατική οικονομία ή την οικονομία των πλατφορμών χρήζει διεξοδικής ανανέωσης. Ειδικότερα, η ΕτΠ αναμένει ότι, μέσω του νόμου για τις ψηφιακές υπηρεσίες, θα διευθετηθεί το καίριο ζήτημα του καθεστώτος των πλατφορμών και της πρόσβασης σε δεδομένα και ότι θα διευκρινιστούν τα κριτήρια του γενικού συμφέροντος·

37.

προσβλέπει στην καθιέρωση, κατά το τρίτο τρίμηνο του 2020, ενός τοπικού/περιφερειακού δείκτη ψηφιακής οικονομίας και κοινωνίας (DESI)·

38.

τονίζει, επίσης, ότι χρειάζεται να προσδιοριστούν οι μελλοντικές ανάγκες επενδύσεων στην ανάπτυξη ευρυζωνικής σύνδεσης σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Προτίθεται δε να συνεργαστεί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων με σκοπό την ανάπτυξη νέων μεθόδων χρηματοδότησης και συστημάτων υποστήριξης σε υποδομές ΤΠΕ σε μειονεκτούσες περιοχές·

39.

υποστηρίζει την εφαρμογή και την επικαιροποίηση του ευρωπαϊκού θεματολογίου δεξιοτήτων και την επικαιροποίηση του «Σχεδίου δράσης για την ψηφιακή εκπαίδευση»·

40.

καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναθεωρήσει το ενωσιακό κανονιστικό πλαίσιο για την τεχνητή νοημοσύνη ως σημαντική πτυχή της έρευνας και της καινοτομίας, καθώς και για τις δημόσιες υπηρεσίες. Η αναθεώρηση αυτή θα πρέπει να προσεγγίζει ανθρωποκεντρικά την ανάπτυξη της τεχνολογίας και θα πρέπει να διασφαλίζει τον σεβασμό των ευρωπαϊκών αξιών και αρχών με μέλημα ότι οι Ευρωπαίοι θα διατηρούν πλήρως τον έλεγχο των προσωπικών τους δεδομένων·

41.

επιδοκιμάζει την έμφαση που δίνεται στην αύξηση της κυβερνοασφάλειας και ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συμπεριλάβει στη συλλογιστική της εν γένει τα συστήματα που διαχειρίζονται οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές·

42.

θεωρεί ότι είναι απαραίτητη μια ολοκληρωμένη, μακροπρόθεσμη στρατηγική για την ευρωπαϊκή βιομηχανία. Η στρατηγική αυτή θα πρέπει να υποστηρίζει την ψηφιακή μετάβαση, να επιτρέπει σε όλους τους τομείς της βιομηχανίας να συμβάλλουν πλήρως στη δημιουργία μιας κλιματικά μη επιβαρυντικής και κυκλικής οικονομίας και θα πρέπει να ακολουθεί μια προσέγγιση ανά τόπο με έμφαση στην ενίσχυση και στη σύνδεση των περιφερειακών οικοσυστημάτων·

43.

προσβλέπει στη δημοσίευση της «Έκθεσης για τους φραγμούς στην ενιαία αγορά» και αναμένει από αυτήν να παράσχει μια σαφή και ολοκληρωμένη εικόνα των σοβαρότερων εμποδίων που εμποδίζουν τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις —ιδίως τις ΜΜΕ— και τους πολίτες εν γένει να αντλούν όλα τα οφέλη της ενιαίας αγοράς. Επιπλέον, εισηγείται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προτείνει μέτρα για την άρση των εμποδίων που έχουν εντοπιστεί και την απλούστευση του γενικού ενωσιακού κανονιστικού πλαισίου· υπογραμμίζει τη σημασία της έξυπνης εξειδίκευσης στη σύνδεση βασικών αποστολών της ΕΕ, όπως η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και η βιομηχανική μετάβαση με τοπικά και περιφερειακά οικοσυστήματα καινοτομίας. Προτείνει δε να υπάρξει στενή συνεργασία μεταξύ της ΕτΠ, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Κοινού Κέντρου Ερευνών για την περαιτέρω ανάπτυξη της εν λόγω προσπάθειας·

44.

θεωρεί ότι οι δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας —που υποστηρίζονται από το σημαντικό πρόγραμμα του προγράμματος «Ορίζοντας Ευρώπη» και πολλά εθνικά χρηματοδοτικά μέσα— θα πρέπει επίσης να γίνονται με μέλημα να μην υπολείπεται καμία πόλη ή περιφέρεια και να μην υπάρχουν —στην κλίμακα που παρατηρήθηκε πρόσφατα— αποδημίες επιστημόνων και απώλειες επενδύσεων υψηλής προστιθέμενης αξίας από τις περιφερειακές περιοχές στις μεγαλουπόλεις και τις κατεστημένες βιομηχανικές περιφέρειες·

Κοινωνικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις

45.

υποστηρίζει τον γενικό στόχο μιας ισχυρής κοινωνικής Ευρώπης για δίκαιη μετάβαση και προτίθεται να συμβάλει στην πλήρη εφαρμογή ανά τόπο του Ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, να προωθήσει την αξιοπρεπή εργασία για όλους διότι προσφέρει την ουσιαστική βάση για δίκαιη και βιώσιμη κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη –μεταξύ άλλων, όσον αφορά τις προτάσεις που έχουν ανακοινωθεί για τη ρύθμιση της εργασίας σε διαδικτυακές πλατφόρμες, τη θέσπιση ενός ελάχιστου μισθού, τον σχεδιασμό ενός συστήματος αντασφάλισης ανεργίας, την υποστήριξη της επιμόρφωσης, την ενίσχυση της Εγγύησης για τη νεολαία και την εφαρμογή της Εγγύησης για τα παιδιά·

46.

προτρέπει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να δώσει συνέχεια στα συμπεράσματα της Φινλανδικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ όσον αφορά την «οικονομία της ευημερίας», η οποία αφορά την ευημερία των ανθρώπων τόσο ως εγγενές αγαθό όσο και ως καθοριστικό παράγοντα μακροοικονομικής ανάπτυξης και προόδου·

47.

επικροτεί τη δημιουργία από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή της περιφερειακής διάστασης του ευρωπαϊκού κοινωνικού πίνακα αποτελεσμάτων και ζητεί να ενταθούν στο μέλλον οι προσπάθειες αυτές μέσω εντονότερης συνεργασίας με τα κράτη μέλη·

48.

ζητεί ένα σχέδιο δράσης για την κοινωνική οικονομία, το οποίο, μεταξύ άλλων, θα προτείνει έναν διατομεακό νομικό ορισμό της «κοινωνικής επιχείρησης» και θα προβλέπει ένα ευρωπαϊκό καταστατικό για τις κοινωνικές και αλληλέγγυες επιχειρήσεις·

49.

επιδοκιμάζει την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και την έναρξη δημόσιας διαβούλευσης με θέμα την αναθεώρηση του πλαισίου οικονομικής διακυβέρνησης, συμπεριλαμβανομένου του συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης. Η εν λόγω αναθεώρηση της οικονομικής διακυβέρνησης της ΕΕ αποτελεί σημαντική και αναγκαία ευκαιρία για τη βελτίωση των δημοσιονομικών κανόνων της ΕΕ, μέσω της θέσπισης ενός «χρυσού κανόνα» για βιώσιμες επενδύσεις, συμπεριλαμβανομένης της χρηματοδότησης που προβλέπεται στο πλαίσιο των διαρθρωτικών και επενδυτικών ταμείων για την εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας·

50.

καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να δώσει προτεραιότητα στην ανάπτυξη ικανοτήτων των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στο πλαίσιο του «Προγράμματος στήριξης διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων» και του προσεχούς «Προγράμματος στήριξης μεταρρυθμίσεων», όπως ζήτησε η ΕτΠ στη γνωμοδότηση της 4ης Δεκεμβρίου 2019 (3)·

51.

τονίζει την ανάγκη να συνεχιστούν οι προσπάθειες για την εμβάθυνση της ΟΝΕ, ιδίως με την ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης και με τη διάθεση επαρκών πιστώσεων του προϋπολογισμού στο δημοσιονομικό μέσο για τη σύγκλιση και την ανταγωνιστικότητα (BICC), καθώς και με την επίτευξη προόδου προς ένα ευρωπαϊκό σύστημα αντασφάλισης επιδομάτων ανεργίας·

52.

επαναλαμβάνει το αίτημά της για την εκπόνηση νέας ανακοίνωσης με θέμα τον βιώσιμο τουρισμό στην Ευρώπη·

Μια ισχυρότερη Ευρώπη στον κόσμο

53.

συμφωνεί με την πρόθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να αναλάβει ευρεία πρωτοβουλία με σκοπό τη μεταρρύθμιση του ΠΟΕ μετά την επόμενη υπουργική διάσκεψη του ΠΟΕ τον Ιούνιο του 2020· υπογραμμίζει ότι αυτό καθίσταται ακόμη πιο σημαντικό λόγω των διεθνών εξελίξεων προς την κατεύθυνση της ενίσχυσης του προστατευτισμού και των διεθνών εταιρειών που υποστηρίζονται από κρατικές επιδοτήσεις. Συν τοις άλλοις, επικροτεί την προταθείσα «Λευκή βίβλο σχετικά με ένα μέσο για τις ξένες επιδοτήσεις»·

54.

εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι, στο σχέδιο προσωρινής έκθεσης με θέμα την εκτίμηση των επιπτώσεων στην αειφορία της εμπορικής συμφωνίας με τη Mercosur, υποστηρίζεται μεν ότι η μεταποιητική βιομηχανία και οι υπηρεσίες της ΕΕ θα ωφεληθούν περισσότερο από τη συμφωνία αυτή, αλλά αναγνωρίζεται ότι η γεωργοκτηνοτροφία και οι αγροτικές περιοχές στην ΕΕ είναι αυτές που θα πληγούν περισσότερο από τις αναμενόμενες αρνητικές επιπτώσεις·

55.

υπογραμμίζει ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές συμβάλλουν στην ενίσχυση της χρηστής διακυβέρνησης και της τοπικής δημοκρατίας στις γειτονικές χώρες της ΕΕ και, άρα, προτείνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αυξήσει το ύψος της δέσμης χρηματοδοτικής βοήθειας για τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές στις χώρες-εταίρους (ιδίως όσον αφορά τις πρωτοβουλίες ανάπτυξης ικανοτήτων μεταξύ ομοτίμων), σύμφωνα με τα πορίσματα της αξιολόγησης της ενωσιακής στήριξης προς τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές στις περιφέρειες διεύρυνσης και γειτονίας κατά την περίοδο 2010-2018·

56.

εκφράζει την ικανοποίησή της για το σχέδιο δράσης που έχει εξαγγελθεί σχετικά με την ισότητα των φύλων και τη χειραφέτηση των γυναικών στον τομέα των εξωτερικών σχέσεων και δηλώνει ότι θα συμβάλει στην επίτευξη των στόχων του μέσω της έμφασης που δίνει η Ευρωμεσογειακή Περιφερειακή και Τοπική Συνέλευση (ARLEM) στη βελτίωση της θέσης των γυναικών·

57.

ενθαρρύνει επίσης την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να υποστηρίξουν τις διαδικασίες διασυνοριακής συνεργασίας μεταξύ των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στην ΕΕ και στις χώρες-εταίρους, μεταξύ άλλων υπό τη μορφή ευρωπαϊκών ομίλων εδαφικής συνεργασίας και ευρωπαϊκών μακροπεριφερειακών στρατηγικών·

58.

θεωρεί ότι η διαδικασία διεύρυνσης πρέπει να συνεχίσει να αποτελεί προτεραιότητα της ΕΕ και ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές στις χώρες της διεύρυνσης θα πρέπει να συμμετέχουν περισσότερο στις προετοιμασίες για την προσχώρησή τους. Στην επανεξέταση της μεθοδολογίας των ενταξιακών διαπραγματεύσεων θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη αυτές οι ανησυχίες. Μέσω των δραστηριοτήτων των μεικτών συμβουλευτικών επιτροπών της, η ΕτΠ προτίθεται να βοηθήσει τις υποψήφιες χώρες να αφομοιώσουν καλύτερα τις βασικές πολιτικές της ΕΕ πριν από την προσχώρησή τους σε αυτήν·

59.

συμφωνεί ότι η Ανατολική εταιρική σχέση θα πρέπει να ενισχυθεί υπό το φως της διαβούλευσης για το μέλλον της και να εξακολουθήσει να προάγει τους στόχους της πέρα από τις πρωτεύουσες και στο εγγύτερο στους πολίτες επίπεδο δημόσιας διοίκησης·

60.

υπογραμμίζει τη σημασία των τοπικών και περιφερειακών παραγόντων και των πρωτοβουλιών που τούτοι αναλαμβάνουν υπέρ της αποκεντρωμένης συνεργασίας για την επίτευξη της Ατζέντας 2030 και των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης· καλεί δε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παράσχει διαρκή υποστήριξη στις πρωτοβουλίες αυτές και να τις αναδείξει περισσότερο·

61.

εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι στο Πρόγραμμα εργασίας για το 2020 δεν υπάρχει αναφορά στη Νότια Γειτονία. Τονίζει ότι, φέτος, συμπληρώνονται 25 έτη από τη Διακήρυξη της Βαρκελώνης, και ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συνεκτιμήσει αυτή τη μοναδική ευκαιρία και να προτείνει ένα ανανεωμένο θεματολόγιο της ΕΕ για τη Νότια Γειτονία με στόχο μια καινοτόμο, διαπολιτισμική και χωρίς αποκλεισμούς περιοχή της Μεσογείου έτσι ώστε να αντιμετωπιστούν οι νέες προκλήσεις στον ορίζοντα του 2030·

62.

επαναλαμβάνει την ανάγκη να ενισχυθούν οι πλατφόρμες ηλεκτρονικής μάθησης, να αυξηθεί η διαθεσιμότητα ανοικτών διαδικτυακών μαθημάτων στο πεδίο της πολιτικής προστασίας και να προαχθεί η δικτύωση γνώσεων και δεξιοτήτων. Εν προκειμένω, υποστηρίζει σθεναρά τη δημιουργία και την ανάπτυξη του «Ευρωπαϊκού δικτύου γνώσεων για την πολιτική προστασία»·

Οι ευρωπαϊκές αξίες

63.

προτρέπει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ενισχύσει τα υπάρχοντα μέσα της ΕΕ για την εποπτεία και την προστασία του κράτους δικαίου και να αναπτύξει, όπου είναι δυνατόν, έναν ενιαίο, οριζόντιο μηχανισμό εποπτείας του κράτους δικαίου, της δημοκρατίας και των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Ο μηχανισμός θα πρέπει να έχει όσο το δυνατόν περισσότερους και διαφορετικούς υποστηρικτές, συμπεριλαμβανομένων των τοπικών και των περιφερειακών αρχών, της οργανωμένης κοινωνίας πολιτών και των απλών πολιτών·

64.

παροτρύνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συνεχίσει να προάγει την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και εμπειριών μεταξύ των διαφόρων επιπέδων δημόσιας διοίκησης στην καταπολέμηση του λαϊκισμού και του εξτρεμισμού, και στην εμπέδωση αντίληψης υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που θα συμπληρώνεται από κονδύλια, εμπειρογνωσία και πρακτική καθοδήγηση των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών για την προστασία των δημοκρατικών μας συστημάτων·

65.

προσβλέπει στην πρωτοβουλία υπέρ ενός νέου «Συμφώνου για τη μετανάστευση και το άσυλο», και επισημαίνει την επείγουσα ανάγκη για μια ολοκληρωμένη προσέγγιση όσον αφορά τις πολιτικές για τη μετανάστευση, την ένταξη και το άσυλο με βάση τον σεβασμό των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την αλληλεγγύη. Ταυτόχρονα, η ΕΕ θα πρέπει να συνεχίσει να επικεντρώνει τις προσπάθειές της στην προστασία των εξωτερικών της συνόρων με σκοπό την αναχαίτιση της παράνομης μετανάστευσης και την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων·

66.

επιδοκιμάζει την παρουσίαση ενός νέου «Σχεδίου δράσης για την ενσωμάτωση και την ένταξη», και τονίζει τον θεμελιώδη ρόλο των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στη διευκόλυνση της κοινωνικής ενσωμάτωσης· επικροτεί την πρόσφατη σταδιακή αύξηση της υποστήριξης που παρέχει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απευθείας στις τοπικές αρχές και ζητεί να ενισχυθεί αυτή η υποστήριξη και να υπάρξει πιο άμεση, απλουστευμένη χρηματοδότηση των τοπικών και των περιφερειακών αρχών για την υποδοχή και την ενσωμάτωση των νομότυπων μεταναστών και των προσφύγων· δεσμεύεται για ακόμη μεγαλύτερη συνεργασία μεταξύ της ΕτΠ, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των υπόλοιπων εταίρων στην πρωτοβουλία και στο δίκτυο «Πόλεις και περιφέρειες για την ένταξη»·

67.

συμφωνεί με την πρόθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να συνεργαστεί στενά με τις περιφερειακές και τις εθνικές αρχές για την υλοποίηση του Ευρωπαϊκού Χώρου Εκπαίδευσης έως το 2025· υποστηρίζει τον στόχο της δημιουργίας ενός χώρου μάθησης, μελέτης και έρευνας χωρίς σύνορα και υπογραμμίζει την ανάγκη να ενισχυθεί η κυκλοφορία επιστημόνων και η εκ νέου μετανάστευση·

68.

τονίζει ότι το νέο ευρωπαϊκό θεματολόγιο για τον πολιτισμό συμπληρώνει και ενισχύει την ευρωπαϊκή ταυτότητα —η οποία είναι συμπληρωματική των εθνικών και περιφερειακών ταυτοτήτων— μέσω της αναγνώρισης της πολιτιστικής και της γλωσσικής πολυμορφίας στην Ευρώπη, της ενίσχυσης του ευρωπαϊκού πολιτιστικού και δημιουργικού τομέα και των σχέσεών τους με εταίρους εκτός Ευρώπης. Η ΕτΠ ενθαρρύνει επίσης την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υποστηρίξει την πρωτοβουλία της Unesco για την πολιτιστική κληρονομιά με στόχο τη χρήση της παγκόσμιας κληρονομιάς ως μέσου για την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής βιωσιμότητας των αγροτικών περιοχών στην Ευρώπη·

69.

επιδοκιμάζει την από καιρό αναμενόμενη «Νέα στρατηγική ασφάλειας» και την οδηγία για την προστασία των υποδομών ζωτικής σημασίας, και ζητεί να συμπεριληφθούν εκεί όλες οι πρωτοβουλίες και οι στρατηγικές που αναλαμβάνουν οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές στον τομέα της πολιτικής προστασίας·

Η ενίσχυση της ευρωπαϊκής δημοκρατίας

70.

επικροτεί την αναγνώριση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή του ρόλου που διαδραματίζουν τα υποεθνικά επίπεδα δημόσιας διοίκησης στο δημοκρατικό σύστημα της ΕΕ. Από την πλευρά της, η ΕτΠ επαναλαμβάνει την ισχυρή βούληση των δήμων και των περιφερειών της Ευρώπης, αφενός, να συμμετέχουν στο ευρωπαϊκό δημοκρατικό γίγνεσθαι και στη λήψη αποφάσεων ως πλήρεις εταίροι και, αφετέρου να συμβάλλουν στην εφαρμογή των αρχών της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, της ενεργού επικουρικότητας και της αναλογικότητας·

71.

επιδοκιμάζει την επικείμενη διάσκεψη για το Μέλλον της Ευρώπης· επισημαίνει ότι η ενεργός συμμετοχή της ΕτΠ στα διοικητικά όργανα και στην Ολομέλεια της διάσκεψης θα προσδώσει προστιθέμενη αξία στη διαδικασία, επιτρέποντας στις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές και στους απλούς πολίτες να συμμετάσχουν σε ουσιαστικό διάλογο με την ΕΕ, κάτι που αναμένεται να οδηγήσει στην υποβολή συγκεκριμένων προτάσεων για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και της δημοκρατικής λειτουργίας της ΕΕ·

72.

εκφράζει την ικανοποίησή της για τη δέσμευση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να εφαρμόσει πολιτικές με διαφανή και αποτελεσματικό τρόπο και να εξασφαλίσει απτά οφέλη, αποφεύγοντας παράλληλα τον υπερβολικό διοικητικό φόρτο· επαναλαμβάνει τη γενική υποστήριξή της στο Θεματολόγιο για τη βελτίωση της νομοθεσίας, και αναμένει ότι δεν θα υπάρξει αυτοματισμός στην εφαρμογή του κανόνα «θέσπιση μίας ρύθμισης, άρση μίας ρύθμισης». Η ΕτΠ προσβλέπει στην ανάπτυξη συνεργασίας με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέσω του Δικτύου περιφερειακών κόμβων της ΕτΠ για την επανεξέταση της επιτόπου εφαρμογής της πολιτικής της ΕΕ·

73.

επισημαίνει τη σημασία ενός ισχυρού συντονιστικού ρόλου για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην εφαρμογή του αστικού θεματολογίου της ΕΕ. Η ΕτΠ θεωρεί ότι ένας νέος Χάρτη της Λειψίας θα αποτελέσει ένα ακόμη βήμα προς τη σύνδεση του Αστικού θεματολογίου της ΕΕ με το Θεματολόγιο για τη βελτίωση της νομοθεσίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία·

74.

ζητεί να χαραχτεί μια συνολική ενωσιακή στρατηγική για τη δημογραφική αλλαγή, στην οποία η ΕτΠ προτίθεται να συμβάλει με την ανάλυση των επιπτώσεων των δημογραφικών αλλαγών στις διάφορες περιφέρειες και ομάδες του πληθυσμού·

75.

επιδοκιμάζει τη δημιουργία ενός χαρτοφυλακίου Ευρωπαίου επιτρόπου για την ισότητα. Η ΕτΠ υπενθυμίζει ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές συμβάλλουν καταλυτικά στην ισότητα των φύλων, προκρίνοντας την ίδια αμοιβή για την ίδια εργασία, την ίση κατανομή των ευθυνών φροντίδας, την επαρκώς αμειβόμενη γονική άδεια και το καθεστώς άδειας φροντίδας, τη μείωση του μισθολογικού και συνταξιοδοτικού χάσματος, τον τερματισμό της βίας κατά των γυναικών και τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου κατά την κατάρτιση του προϋπολογισμού. Για τον σκοπό αυτό ζητεί να ληφθούν συγκεκριμένα μέτρα στους προαναφερθέντες τομείς ως μέσο ενδυνάμωσης των γυναικών, αρχής γενομένης από το τοπικό και το περιφερειακό επίπεδο·

76.

αναθέτει στον πρόεδρό της να διαβιβάσει το παρόν ψήφισμα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Κροατική και τη Γερμανική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ και στον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.

Βρυξέλλες, 12 Φεβρουαρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών

Απόστολος ΤΖΙΤΖΙΚΩΣΤΑΣ


(1)  COM(2020) 37 final

(2)  Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 3ης Οκτωβρίου 2018 σχετικά με την αντιμετώπιση των ειδικών αναγκών των αγροτικών, ορεινών και απομακρυσμένων περιοχών.

(3)  https://webapi2016.cor.europa.eu/v1/documents/cor-2019-02043-00-00-ac-tra-el.docx/content


ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΕΙΣ

Επιτροπή των Περιφερειών

138η σύνοδος ολομέλειας της ΕτΠ, 11.2.2020 - 12.2.2020

29.4.2020   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 141/15


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Ενίσχυση του κράτους δικαίου εντός της Ένωσης — Στρατηγικό σχέδιο δράσης»

(2020/C 141/04)

Εισηγητής:

ο κ. Franco IACOP (IT/PES), περιφερειακός σύμβουλος Φρίουλι — Ιουλιανής Βενετίας

Έγγραφο αναφοράς:

Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ενίσχυση του κράτους δικαίου εντός της Ένωσης: Στρατηγικό σχέδιο δράσης, COM(2019) 343 final

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Γενικές παρατηρήσεις

1.

χαιρετίζει την πρόταση της Επιτροπής, η οποία αναγνωρίζει και θεωρεί το κράτος δικαίου ως προϋπόθεση για τη διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και ως θεμελιώδη αξία της ΕΕ, η οποία κατοχυρώνεται από τις Συνθήκες και είναι κοινή στις συνταγματικές παραδόσεις των κρατών μελών. Τονίζει ότι οι πρωτοβουλίες που υποδεικνύει η Επιτροπή για την εμπέδωση των αρχών του κράτους δικαίου, την πρόληψη πιθανών παραβιάσεων των εν λόγω αρχών και την ανάλογη αντίδραση σε περίπτωση μη τήρησης των αρχών αυτών αποτελούν θετικό συμπλήρωμα του ισχύοντος συστήματος·

2.

συμφωνεί ότι ο έλεγχος του σεβασμού του κράτους δικαίου, μολονότι αποτελεί πρωτίστως ευθύνη κάθε κράτους μέλους, αποτελεί κοινή ευθύνη των κρατών μελών και της Ένωσης. Το άρθρο 2 της ΣΕΕ παρέχει μια συγκεκριμένη νομική βάση για την άσκηση αυτού του ελέγχου από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ·

3.

τονίζει, επίσης, ότι σημαντικό ρόλο στην ενίσχυση του κράτους δικαίου έχουν η κοινωνία των πολιτών και οι τοπικές και περιφερειακές αρχές. Οι τελευταίες αποτελούν βασικό επίπεδο δημοκρατικής νομιμότητας και θα πρέπει να συμβάλλουν στην προώθηση του πνεύματος του κράτους δικαίου και στην παρακολούθηση της τήρησης των αρχών που συνδέονται με αυτό. Οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές μπορούν να συμβάλουν στις δραστηριότητες διάδοσης που προτείνει η Επιτροπή και μπορούν επίσης να λειτουργήσουν ως πηγές πληροφοριών για την παρακολούθηση που προτίθεται να πραγματοποιήσει. Από την πλευρά της, η ΕτΠ μπορεί να διευκολύνει και να συντονίσει τις προσπάθειες των εν λόγω αρχών για την ενίσχυση του κράτους δικαίου. Τούτο είναι δυνατόν να επιτευχθεί π.χ. με τη σύναψη διακομματικών συμφωνιών σε θέματα τοπικής δημοκρατίας που θεωρούνται αδιαπραγμάτευτα και τα οποία θα χρήζουν κοινής υπεράσπισης, όταν θα απειλούνται·

4.

τονίζει ότι ο σεβασμός του κράτους δικαίου πρέπει να διασφαλίζεται προς όφελος όλων, δεδομένου ότι αποτελεί την προϋπόθεση για την άσκηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών που η έννομη τάξη της Ένωσης απονέμει στους ιδιώτες. Η ενίσχυση του κράτους δικαίου στα κράτη μέλη συνεπάγεται την ενίσχυση των δικαιωμάτων που εγγυάται σε κάθε πρόσωπο·

5.

είναι πεπεισμένη ότι ένα ολοκληρωμένο σύστημα προστασίας του κράτους δικαίου απαιτεί τον έλεγχο των κρατών μελών, αλλά και την παρακολούθηση των θεσμικών οργάνων της ΕΕ. Θεωρεί, ως εκ τούτου, ότι το σύστημα της Ένωσης για την παρακολούθηση του σεβασμού του κράτους δικαίου θα πρέπει να συμπληρωθεί από μηχανισμούς εκτός της Ένωσης. Αν και αναγνωρίζει τις νομικές δυσκολίες που πρέπει να ξεπεραστούν, η ΕτΠ επικροτεί, ως εκ τούτου, την πρόθεση της Επιτροπής να αρχίσει εκ νέου τη διαδικασία προσχώρησης της Ένωσης στην Ευρωπαϊκή σύμβαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως απαιτείται από το άρθρο 6 παράγραφος 2 της ΣΕΕ·

6.

επικροτεί τη σαφή ένδειξη στην κοινοποίηση των στοιχείων που χαρακτηρίζουν το κράτος δικαίου, όπως η ανεξαρτησία της δικαστικής εξουσίας, η προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων, η ύπαρξη ενεργού κοινωνίας των πολιτών και η πολυφωνία των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Πρόκειται για ουσιώδη στοιχεία που διασφαλίζουν την αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ των κρατών μελών, την εύρυθμη λειτουργία της Ένωσης, την ειλικρινή συνεργασία μεταξύ αυτής και των κρατών μελών και, κυρίως, τον πλήρη σεβασμό των δικαιωμάτων που παρέχει στους πολίτες το νομικό σύστημα της ΕΕ·

7.

τονίζει ότι ο σεβασμός του κράτους δικαίου, η εγγύηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων και η τήρηση των αρχών της δημοκρατίας συνδέονται στενά και αλληλοεξαρτώνται. Για τους λόγους αυτούς πρέπει να γίνονται σεβαστές, να προστατεύονται και να εμπεδώνονται σε όλα τα επίπεδα της δημόσιας διοίκησης. Ως εκ τούτου, η ΕτΠ καλεί την Επιτροπή να μεριμνήσει έτσι ώστε στους μηχανισμούς προστασίας του κράτους δικαίου —και ιδίως στο σύστημα ετήσιας παρακολούθησης— να συνεκτιμάται δεόντως ο κίνδυνος παραβιάσεων των θεμελιωδών δικαιωμάτων και αποκλίσεων από τις δημοκρατικές αρχές στα κράτη μέλη σε όλα τα επίπεδα της δημόσιας διοίκησης·

8.

υπενθυμίζει στην Επιτροπή ότι, κατά την αξιολόγηση της συμμόρφωσης των κρατών μελών με τις αρχές του κράτους δικαίου, είναι επίσης αναγκαίο να εξετάζονται οι ιδιαιτερότητες και οι νομικές παραδόσεις των εθνικών νομοθεσιών·

9.

υπενθυμίζει ότι οι πολίτες της Ένωσης έχουν το δικαίωμα προσφυγής στα δικαστήρια, τα οποία πρέπει να είναι και να εμφανίζονται ανεξάρτητα. Με την επιφύλαξη της αρμοδιότητας των κρατών μελών να ρυθμίζουν την οργάνωση και τη λειτουργία της δικαστικής εξουσίας, τα πρότυπα αποτελεσματικότητας των κρατικών δικαστικών συστημάτων και οι εγγυήσεις ανεξαρτησίας των δικαστών που εφαρμόζουν το δίκαιο της Ένωσης πρέπει να είναι ισοδύναμα. Η ΕτΠ καλεί την Επιτροπή να συνεχίσει να ασκεί διαρκή έλεγχο για ενδεχόμενες παραβιάσεις της ανεξαρτησίας της δικαστικής εξουσίας·

10.

τονίζει ότι θα πρέπει να ληφθεί μέριμνα έτσι ώστε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ να υπόκεινται στο ίδιο επίπεδο ελέγχου, χωρίς διαφοροποίηση βάσει πρόσθετων κριτηρίων·

11.

τονίζει ότι η ελευθερία και η πολυφωνία των μέσων ενημέρωσης αποτελούν ουσιαστικές συνιστώσες του κράτους δικαίου. Καλεί, ως εκ τούτου, την Επιτροπή να παρακολουθεί διαρκώς τις πιθανές παρεμβάσεις των δημόσιων αρχών στα ΜΜΕ και να παρεμβαίνει με τα μέσα που της παρέχουν οι Συνθήκες όσον αφορά τις παραβιάσεις της ελευθερίας της πληροφόρησης·

12.

επισημαίνει ότι η ανεξάρτητη και επαγγελματική άσκηση της δημοσιογραφίας απειλείται από την ιδιοποίηση δημοσιογραφικού περιεχομένου από ψηφιακές πλατφόρμες χωρίς καταβολή αντιτίμου, καθώς και από την τάση αναζήτησης πληροφοριών και ειδήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, χωρίς επαλήθευση και σε πολλές περιπτώσεις χωρίς επιβεβαίωση, συχνά δε εντελώς αβάσιμες και χαλκευμένες·

13.

υπενθυμίζει συνεπώς την ανάγκη να αποφευχθεί η αναίρεση του επαγγελματικού χαρακτήρα της δημοσιογραφίας, να υποστηριχθούν οικονομικά τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης υψηλού επιπέδου, να αξιοποιηθεί η ερευνητική δημοσιογραφία (και να προστατεύονται όσοι την ασκούν), καθώς και να προωθηθούν συστήματα αναφοράς του βάσιμου των ειδήσεων που αποκαλύπτονται μέσω διαδικτυακών πλατφορμών. Η ΕτΠ προτείνει την αξιοποίηση και ενίσχυση των εμπειριών παρακολούθησης των ΜΜΕ που έχει ήδη δρομολογήσει η Επιτροπή·

14.

υπογραμμίζει ότι σοβαρές απειλές κατά του κράτους δικαίου μπορεί να προέρχονται, όχι μόνο από κρατικές αρχές, αλλά και από μεγάλους ιδιωτικούς οικονομικούς φορείς που δραστηριοποιούνται στα ΜΜΕ και στην ψηφιακή οικονομία. Η Επιτροπή δεν μπορεί να αγνοεί τις απειλές κατά της πολυφωνίας των ΜΜΕ, του δικαιώματος διόρθωσης και επαλήθευσης των πληροφοριών, καθώς και της ελεύθερης άσκησης του δικαιώματος ψήφου που ενδέχεται να γεννά η ψηφιακή οικονομία. Ένα ειδικό τμήμα της ετήσιας έκθεσης που προτείνει η Επιτροπή θα μπορούσε να αφιερωθεί στους κινδύνους των παραβιάσεων που διαπράττουν μη κρατικοί φορείς.

Συνεκτίμηση του ψηφίσματος της ΕτΠ της 22ας και 23ης Μαρτίου 2017

15.

ζητεί από την Επιτροπή, κατά την υλοποίηση των προτάσεών της, να λάβει ιδιαιτέρως υπόψη τα κριτήρια που ανέφερε η ΕτΠ στο ψήφισμά της, της 22ας και 23ης Μαρτίου 2017, με θέμα «Το κράτος δικαίου στην ΕΕ από τοπική και περιφερειακή σκοπιά»·

16.

τονίζει ότι ο σεβασμός των αρχών του κράτους δικαίου απαιτεί την αποτελεσματική καταπολέμηση της διαφθοράς καθώς και την ορθή και διαφανή χρήση των πόρων της Ένωσης. Η απάτη στη διαχείριση αυτών των πόρων πρέπει να αναφέρεται γρήγορα στις δικαστικές αρχές και να διώκεται αυστηρά σε όλα τα επίπεδα·

17.

επικροτεί το γεγονός ότι είναι δυνατή η ενίσχυση των αρχών του κράτους δικαίου μέσω διαδικασιών που εξαρτούν την εκταμίευση των κονδυλίων της ΕΕ από την πλήρη συμμόρφωση με τις αρχές αυτές·

18.

τονίζει ότι είναι σημαντικό να αποφευχθεί το ενδεχόμενο οι μηχανισμοί ελέγχου του σεβασμού του κράτους δικαίου να θεωρούνται κυρώσεις για τις κρατικές, περιφερειακές και τοπικές κοινότητες και να υπονομεύουν το αίσθημα των εν λόγω κοινοτήτων ότι ανήκουν στον κοινό ευρωπαϊκό οίκο·

19.

σημειώνει σχετικά ότι η μείωση της χρηματοδότησης από την Ένωση προς τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές θα μπορούσε να αποτελέσει κύρωση που επιβάλλεται σε επίπεδα δημόσιας διοίκησης που δεν ευθύνονται για παραβιάσεις των αρχών του κράτους δικαίου που επικαλείται η Επιτροπή. Επιπλέον, η υποτιθέμενη μείωση των κονδυλίων θα μπορούσε να γίνει αντιληπτή από τους δικαιούχους και, γενικότερα, από τους πολίτες των εμπλεκόμενων κοινοτήτων, ως αδικαιολόγητη κύρωση, εφόσον δεν συνδέεται με συγκεκριμένες παραβιάσεις κατά την υλοποίηση χρηματοδοτούμενων σχεδίων. Τα μέτρα αυτά θα μπορούσαν, συνεπώς, να καταλήξουν σε μια εχθρική στάση απέναντι στα θεσμικά όργανα της ΕΕ·

20.

κατά συνέπεια, θεωρεί ότι η υπό όρους χρηματοδότηση πρέπει να αποτελεί λύση μόνο σε περίπτωση σοβαρών και συστηματικών παραβιάσεων. Στις περιπτώσεις που θα πρέπει να ληφθεί αυτό το μέτρο, οι σοβαρές ευθύνες των αρχών που προκάλεσαν τη μείωση της χρηματοδότησης θα πρέπει να καταστούν σαφείς στην κοινή γνώμη των ενδιαφερόμενων κοινοτήτων·

21.

θεωρεί ωστόσο, ότι οι μηχανισμοί πολιτικού διαλόγου και εποπτείας, οι οποίοι θέτουν τα κράτη μέλη σε ισότιμη βάση και επιτρέπουν την πρόληψη των παραβιάσεων του κράτους δικαίου, αποτελούν προτεραιότητα·

Αξιολογήσεις σχετικά με το σύστημα ετήσιας παρακολούθησης του σεβασμού του κράτους δικαίου

22.

υπενθυμίζει ότι η αρχή της ίσης μεταχείρισης όλων των κρατών μελών αποτελεί προϋπόθεση για ολόκληρη τη διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Έχοντας αυτό υπόψη, η ΕτΠ εκφράζει την ικανοποίησή της για την πρόταση να δημιουργηθεί ένα σύστημα ετήσιας παρακολούθησης που θα καλύπτει όλα τα κράτη μέλη·

23.

τονίζει ότι η παρακολούθηση που διενεργείται σε όλα τα κράτη μέλη καθιστά σαφές ότι ο στόχος της Ένωσης είναι η προάσπιση των κοινών αξιών και όχι η αμφισβήτηση των μοντέλων οργάνωσης των κρατικών θεσμών τα οποία έχουν εκπονήσει τα επιμέρους κράτη μέλη κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων τους. Εξάλλου, ένας οριζόντιος έλεγχος δείχνει ότι σε κάθε κράτος μέλος μπορούν να διαπιστωθούν κατά το μάλλον ή ήττον σημαντικές αποκλίσεις από τις αρχές του κράτους δικαίου·

24.

υπογραμμίζει τη σημασία της εξασφάλισης επαρκούς συμμετοχής των κρατών μελών στη διάρθρωση του συστήματος παρακολούθησης του κράτους δικαίου και της ίδιας της διαδικασίας παρακολούθησης·

25.

επιμένει ότι η εφαρμογή του συστήματος ετήσιας παρακολούθησης θα πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα της νέας Επιτροπής. Ως εκ τούτου, η ΕτΠ καλεί την Επιτροπή να αναλάβει άμεση δράση και να διαθέσει τους αναγκαίους πόρους όσον αφορά τη χρηματοδότηση και το προσωπικό. Εξίσου γρήγορα θα πρέπει να εντοπιστούν στα επιμέρους κράτη μέλη τα σημεία επαφής, τα οποία θα πρέπει να συνεργαστούν με τη συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών και της κοινωνίας των πολιτών·

26.

υπογραμμίζει τη σημασία ύπαρξης αντικειμενικών και διαφανών παραμέτρων προκειμένου να είναι δυνατή η σωστή παρακολούθηση. Η νομολογία του Δικαστηρίου έχει κεντρική συμβολή στην εκπόνηση αυτών των παραμέτρων. Η ΕτΠ προτείνει την ανάπτυξη των συστημάτων που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο της αξιολόγησης της δικαιοσύνης, τη χρήση και την τελειοποίηση του καταλόγου των κριτηρίων αξιολόγησης του κράτους δικαίου (Rule of law checklist) που εκπονήθηκε από την Επιτροπή της Βενετίας και, γενικότερα, την αξιοποίηση της πείρας που έχουν συγκεντρώσει τα όργανα του Συμβουλίου της Ευρώπης·

27.

σύμφωνα με το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 25ης Οκτωβρίου 2016, η ΕτΠ τονίζει την ανάγκη συντονισμού και, όπου είναι δυνατόν, ενσωμάτωσης σε έναν ενιαίο μηχανισμό παρακολούθησης των μέσων αξιολόγησης που προβλέπονται ήδη σε επίπεδο Ένωσης για το κράτος δικαίου, τη δημοκρατία και τα θεμελιώδη δικαιώματα·

28.

θεωρεί ότι η παρακολούθηση θα πρέπει οπωσδήποτε να βασίζεται σε ένα σύστημα αναφοράς των πιθανών παραβιάσεων, ανοικτό στις συνεισφορές όσο το δυνατόν περισσότερων θεσμικών φορέων, συμπεριλαμβανομένων των τοπικών και των περιφερειακών αρχών, της πανεπιστημιακής κοινότητας, αλλά και ιδιωτών και της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών·

29.

συμφωνεί ότι το σύστημα παρακολούθησης πρέπει να διατηρηθεί από την Επιτροπή. Ωστόσο, εγείρει το ζήτημα του ρόλου που θα μπορούσε και πρέπει να διαδραματίσει ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ένωσης στο πλαίσιο της ετήσιας παρακολούθησης. Η ΕτΠ καλεί την Επιτροπή να αξιολογήσει κατά πόσον είναι απαραίτητη η τροποποίηση των καθηκόντων του Οργανισμού προκειμένου να αξιοποιηθεί πλήρως το δυναμικό του.

Συγκεκριμένες προτάσεις για τη μεγαλύτερη συμμετοχή της ΕτΠ και των τοπικών και περιφερειακών αρχών στην ενίσχυση του κράτους δικαίου εντός της Ένωσης

30.

προτείνει να ενισχυθεί η συμμετοχή της ΕτΠ, των τοπικών και περιφερειακών αρχών και της κοινωνίας των πολιτών στην προώθηση του σεβασμού του κράτους δικαίου·

31.

σημειώνει ότι η ετήσια εκδήλωση για την προώθηση του κράτους δικαίου, όπως προτείνεται από την Επιτροπή, θα πρέπει να αποτελεί το επιστέγασμα μιας σειράς συναντήσεων που θα πραγματοποιούνται σε περιφερειακό και κρατικό επίπεδο με αποκορύφωμα την κοινή εκδήλωση σε επίπεδο Ένωσης. Επομένως, η ΕτΠ καλεί την Επιτροπή να διοργανώνει, σε συνεργασία με τις τοπικές και περιφερειακές αρχές και τα κράτη μέλη, περιφερειακές συνεδριάσεις σχετικά με το κράτος δικαίου που να προηγούνται της ετήσιας εκδήλωσης και να την προετοιμάζουν·

32.

σημειώνει ότι η ετήσια εκδήλωση δεν θα πρέπει απαραίτητα να διεξάγεται στις Βρυξέλλες· πάντως, μια άλλη ευρωπαϊκή πόλη ή περιοχή θα μπορούσε, εκ περιτροπής, να φιλοξενεί αυτή την εκδήλωση. Ως εκ τούτου, η ΕτΠ προτείνει στην Επιτροπή να ανακηρύσσει κάθε έτος μια «Πόλη του κράτους δικαίου» στην οποία θα πραγματοποιείται η ετήσια εκδήλωση·

33.

θεωρεί ότι θα πρέπει να αυξηθούν σημαντικά τα κονδύλια που προβλέπονται επί του παρόντος για την κοινωνία των πολιτών και τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης στο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο. Μέρος της χρηματοδότησης αυτής θα πρέπει να διατεθεί σε τοπικά μέσα ενημέρωσης·

34.

σημειώνει ότι, εκτός από τα ευρωπαϊκά δικαστικά δίκτυα, οι δραστηριότητες προώθησης και παρακολούθησης που προτείνει η Επιτροπή θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνουν και τους δικηγορικούς συλλόγους. Σε τοπικό επίπεδο, ο δικηγόρος θεωρείται το πρώτο εμπόδιο κατά των πιθανών καταχρήσεων και παραβιάσεων του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Επιπλέον, οι δικηγορικοί σύλλογοι είναι διάσπαρτοι σε ολόκληρη την επικράτεια της Ένωσης και διαρθρώνονται σε όλα τα επίπεδα της ευρωπαϊκής δημόσιας διοίκησης (τοπικό, περιφερειακό, κρατικό και ενωσιακό)·

35.

τονίζει ότι, στις δραστηριότητες προώθησης και παρακολούθησης που προτείνει η Επιτροπή, θα πρέπει επίσης να συμμετέχουν οι συνήγοροι του πολίτη, οι οποίοι είναι ευρέως διαδεδομένοι σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Οι εν λόγω φορείς εγγύησης θα πρέπει να συμμετέχουν στη συλλογή πληροφοριών, καθώς και σε περιφερειακές συνεδριάσεις και εκδηλώσεις για την προώθηση των αρχών του κράτους δικαίου·

36.

επικροτεί την πρόθεση της Επιτροπής να υποστηρίξει τα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά κέντρα σε θέματα που άπτονται του κράτους δικαίου. Θεωρεί ότι οι σημαντικές συνεισφορές θα πρέπει να απευθύνονται σε ερευνητές που δραστηριοποιούνται σε κράτη μέλη στα οποία οι αρχές του κράτους δικαίου βρίσκονται, λόγω ορισμένων παραμέτρων, περισσότερο εκτεθειμένες σε κίνδυνο. Μέρος της χρηματοδοτούμενης δραστηριότητας θα πρέπει να καλύπτει τη διάδοση αυτών των αρχών στις περιφερειακές και τοπικές κοινότητες, με τη συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών·

37.

τονίζει ότι, μέσω της διαχείρισης των κονδυλίων της Ένωσης, χιλιάδες τοπικοί υπάλληλοι και φορείς καλούνται να εξοικειωθούν με τους κανόνες και τις στρατηγικές της Ένωσης. Η ΕτΠ θεωρεί ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές που διαχειρίζονται τους πόρους της Ένωσης θα πρέπει να επιμορφώνουν τους υπαλλήλους τους και σε θέματα που σχετίζονται με το κράτος δικαίου·

38.

σημειώνει ότι η ΕτΠ, αξιοποιώντας την πείρα της όσον αφορά τη διάδοση των πολιτικών της ΕΕ και σε συντονισμό με τις υφιστάμενες πρωτοβουλίες, θα μπορούσε να οργανώσει —με την υποστήριξη της Επιτροπής και σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή— εκδηλώσεις για την επιμόρφωση τοπικών υπαλλήλων και φορέων·

39.

ειδικότερα, η ΕτΠ προτείνει να αξιολογηθεί η χρησιμότητα ενός δοκιμαστικού σχεδίου για την εφαρμογή σε μια επιλεγμένη ομάδα τοπικών και περιφερειακών αρχών, ενός καταλόγου κριτηρίων αξιολόγησης του κράτους δικαίου (με βάση τα κριτήρια που έχει αναπτύξει η Επιτροπή της Βενετίας). Εντός των ορίων των διαθέσιμων πόρων του θεσμικού οργάνου, η πρωτοβουλία θα μπορούσε να βασιστεί σε ένα από τα υποδείγματα δικτύου που ήδη υποστηρίζει η ΕτΠ, όπως το Δίκτυο παρακολούθησης της επικουρικότητας ή οι περιφερειακοί κόμβοι. Ένας μικρός αριθμός πόλεων και περιφερειών θα μπορούσε, σε εθελοντική βάση, να ελέγχει τον σεβασμό των αρχών του κράτους δικαίου εκ μέρους των δικών τους αρχών και γραφείων. Η ΕτΠ θα μπορούσε να καταρτίσει κατάλογο παραμέτρων που πρέπει να εφαρμόζονται και να συντονίζονται από τις δραστηριότητες αυτοελέγχου (self-auditing activities) των τοπικών και των περιφερειακών αρχών, στις οποίες θα συμμετέχουν τοπικοί εταίροι, όπως πανεπιστήμια, συνήγοροι του πολίτη, δικηγορικοί σύλλογοι και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.

Συμπεράσματα

40.

Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, η ΕτΠ:

καλεί την Επιτροπή να μεριμνήσει έτσι ώστε στους μηχανισμούς για την προστασία του κράτους δικαίου, και ιδίως στο σύστημα ετήσιας παρακολούθησης, να συνεκτιμάται δεόντως ο κίνδυνος παραβιάσεων των θεμελιωδών δικαιωμάτων και αποκλίσεων από τις δημοκρατικές αρχές στα κράτη μέλη, ακόμη και σε περιφερειακό και σε τοπικό επίπεδο·

καλεί την Επιτροπή να συνεχίσει να διενεργεί ελέγχους για ενδεχόμενες παραβιάσεις της ανεξαρτησίας της δικαστικής εξουσίας και πιθανές παρεμβάσεις των δημοσίων αρχών στα μέσα ενημέρωσης·

προτείνει την αξιοποίηση και ενίσχυση των εμπειριών παρακολούθησης των μέσων ενημέρωσης που έχει ήδη δρομολογήσει η Επιτροπή·

ζητεί να αυξηθούν σημαντικά τα κονδύλια που προβλέπονται επί του παρόντος για την κοινωνία των πολιτών και τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης στο πλαίσιο του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου και προτείνει να διατεθεί μέρος της χρηματοδότησης σε τοπικά ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης·

προτείνει να αφιερωθεί ειδικό τμήμα της ετήσιας έκθεσης για το κράτος δικαίου στους κινδύνους παραβιάσεων που διαπράττουν μη κρατικοί φορείς, και δη μεγάλοι ιδιωτικοί οικονομικοί φορείς που δραστηριοποιούνται στην ψηφιακή οικονομία·

ζητεί να δοθεί συνέχεια στην πρόθεση επανεκκίνησης της διαδικασίας προσχώρησης της ΕΕ στην Ευρωπαϊκή σύμβαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων·

ζητεί οι προϋποθέσεις για τη χρηματοδότηση να θεωρούνται ότι θα χρησιμοποιούνται μόνο σε περιπτώσεις σοβαρών και συστηματικών παραβιάσεων και ζητεί να μην υφίστανται αδίκως κυρώσεις οι τοπικές και περιφερειακές αρχές·

καλεί την Επιτροπή να εξετάσει κατά προτεραιότητα την ενεργοποίηση του συστήματος παρακολούθησης για τα κράτη μέλη και να διαθέσει επαρκείς οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους για τη δημιουργία αυτού του νέου μέσου·

ζητεί να εφαρμοστούν οι προτάσεις που διατυπώνονται στην παρούσα γνωμοδότηση, προκειμένου να ενισχυθεί η συμμετοχή της ΕτΠ, των τοπικών και περιφερειακών αρχών και της κοινωνίας των πολιτών στην εμπέδωση του πνεύματος σεβασμού του κράτους δικαίου.

Βρυξέλλες, 12 Φεβρουαρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών

Απόστολος ΤΖΙΤΖΙΚΩΣΤΑΣ


29.4.2020   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 141/20


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Δέσμη μέτρων για τη διεύρυνση (2019)»

(2020/C 141/05)

Εισηγητής:

ο κ. Jaroslav HLINKA (SK/PES), δήμαρχος Košice-Juh

Έγγραφα αναφοράς:

Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ανακοίνωση του 2019 για την πολιτική διεύρυνσης της ΕΕ

COM(2019) 260 final, SWD(2019) 215 final, SWD(2019) 216 final, SWD(2019) 217 final, SWD(2019) 218 final, SWD(2019) 219 final, SWD(2019) 220 final

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Γενικές παρατηρήσεις

1.

σημειώνει με ιδιαίτερο ενδιαφέρον την «Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την πολιτική διεύρυνσης της ΕΕ το 2019», τις ειδικές ανά χώρα εκθέσεις της για τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες Αλβανία, Μαυροβούνιο, Βόρεια Μακεδονία, Σερβία και Τουρκία, την έκθεση για το Κοσσυφοπέδιο (*1), καθώς και την παράλληλη γνώμη σχετικά με την αίτηση προσχώρησης της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης στην Ευρωπαϊκή Ένωση·

2.

συμφωνεί πλήρως με την αναγνώριση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τού ότι η διεύρυνση είναι προς το συμφέρον της ίδιας της ΕΕ, όσον αφορά την πολιτική, την ασφάλεια και την οικονομία, ως γεωστρατηγική επένδυση στην ειρήνη, τη σταθερότητα, την ασφάλεια και την οικονομική ανάπτυξη στο σύνολο της Ευρώπης·

3.

επιδοκιμάζει το γεγονός ότι οι ηγέτες της ΕΕ επιβεβαίωσαν εκ νέου την αδιαμφισβήτητη υποστήριξή τους στην ευρωπαϊκή προοπτική των Δυτικών Βαλκανίων και το ότι οι εταίροι των Δυτικών Βαλκανίων δεσμεύτηκαν εκ νέου όσον αφορά την προοπτική αυτή ως σταθερή στρατηγική επιλογή τους στη διάσκεψη κορυφής ΕΕ — Δυτικών Βαλκανίων που πραγματοποιήθηκε στη Σόφια τον Μάιο του 2018·

4.

επικροτεί το ότι η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον μηχανισμό προενταξιακής βοήθειας (ΜΠΒ III) βάσει του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου 2021-2027 προβλέπει πιο στρατηγική και δυναμική ανάπτυξη της βοήθειας, εστιάζοντας σε βασικές προτεραιότητες·

5.

καλεί, σε αυτό το πλαίσιο, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συνεργαστεί περαιτέρω με τις εθνικές κυβερνήσεις των υποψήφιων και δυνάμει υποψήφιων χωρών για την ανάπτυξη ειδικών μέσων οικοδόμησης ικανοτήτων των τοπικών και περιφερειακών αρχών στα Δυτικά Βαλκάνια, έτσι ώστε να μπορούν τόσο να απορροφούν αποτελεσματικά τη διαθέσιμη χρηματοδότηση όσο και να αντιμετωπίζουν τις διαρθρωτικές ελλείψεις όσον αφορά την ικανότητά τους να συγχρηματοδοτούν και να προχρηματοδοτούν την προετοιμασία και υλοποίηση υποστηριζόμενων από την ΕΕ έργων·

6.

επαναλαμβάνει ότι οι αποτελεσματικές μεταρρυθμίσεις της δημόσιας διοίκησης στις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, συμπεριλαμβανομένης της φορολογικής αποκέντρωσης, είναι ζωτικής σημασίας για τη βελτίωση της τοπικής διακυβέρνησης, τη χειραφέτηση των τοπικών και περιφερειακών αρχών ώστε να αναπτύσσουν και να παρέχουν ποιοτικές υπηρεσίες σε συνεργασία με τους πολίτες τους —άνδρες και γυναίκες— και προς όφελός τους, τη συμμετοχή τους σε πρωτοβουλίες περιφερειακής συνεργασίας και σε καλές σχέσεις γειτονίας, καθώς και την επίτευξη των φιλόδοξων ευρωπαϊκών και παγκόσμιων θεματολογίων για την ανάπτυξη και την κλιματική αλλαγή·

Συστάσεις ανά χώρα

7.

επικροτεί την ιστορική συμφωνία των Πρεσπών που επετεύχθη από τη Βόρεια Μακεδονία και την Ελλάδα τον Ιούνιο του 2018 προς επίλυση της 27ετούς διαφωνίας για το όνομα·

8.

επιδοκιμάζει το ότι το Συμβούλιο συμφώνησε να ανταποκριθεί στην πρόοδο της Αλβανίας και της Βόρειας Μακεδονίας στους τομείς που είχαν συμφωνηθεί ομόφωνα στα συμπεράσματα του Συμβουλίου τον Ιούνιο του 2018 και άνοιξε τον δρόμο για την έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων με τις δύο χώρες·

9.

εκφράζει τη λύπη της για το ότι οι τοπικές εκλογές του Ιουνίου του 2019 στην Αλβανία χαρακτηρίστηκαν από αποχή της αντιπολίτευσης και χαμηλή προσέλευση ψηφοφόρων, και επαναλαμβάνει ότι η διαδικασία διεύρυνσης είναι αξιοκρατική και εξαρτάται από τον σεβασμό των αρχών της δημοκρατίας και των υπόλοιπων κριτηρίων της Κοπεγχάγης·

10.

εκφράζει τη βαθιά της ανησυχία για την αρχική παραπομπή των περαιτέρω αποφάσεων του Συμβουλίου για την Αλβανία και τη Βόρεια Μακεδονία από τον Ιούνιο στον Οκτώβριο του 2019, και την έντονη απογοήτευσή της από την απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τον Οκτώβριο του 2019 να αναβάλει περαιτέρω την έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων της ΕΕ με την Αλβανία και τη Βόρεια Μακεδονία, οι οποίες έχουν επιδείξει αμφότερες τη συνεχή προσήλωσή τους στην ευρωπαϊκή πορεία τους· διαπιστώνει επίσης με λύπη ότι η απόφαση αυτή δεν βασίστηκε σε επιμέρους αξιολογήσεις της προόδου κάθε υποψήφιας χώρας, και προειδοποιεί ότι η απουσία θετικού μηνύματος προς τις δύο υποψήφιες χώρες θα μπορούσε επίσης να έχει αρνητικές επιπτώσεις σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο· συνιστά επίσης στο Συμβούλιο να αποφανθεί θετικά πριν από τη σύνοδο κορυφής ΕΕ — Δυτικών Βαλκανίων στο Ζάγκρεμπ τον Μάιο του 2020·

11.

στηρίζει πλήρως το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 24ης Οκτωβρίου 2019 (1) σχετικά με την έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων με τη Βόρεια Μακεδονία και την Αλβανία και καλεί μετ’ επιτάσεως το Συμβούλιο να λάβει υπόψη ότι μια πειστική στρατηγική διεύρυνσης της ΕΕ πρέπει να ενθαρρύνει και να επιβραβεύει την επίτευξη των αποτελεσμάτων που είχαν προηγουμένως συμφωνηθεί από όλα τα μέρη, και να παρέχει στιβαρή και πειστική προοπτική για όλες τις ενδιαφερόμενες χώρες·

12.

εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι η έλλειψη προόδου όσον αφορά τη διεύρυνση ενδέχεται επίσης να επηρεάσει άμεσα την ασφάλεια και την ευημερία της ΕΕ, καθώς ενδέχεται να ωθήσει σταδιακά όλες τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων προς τρίτους οι οποίοι ήδη προσπαθούν να ενισχύσουν την επιρροή τους στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένων, αλλά όχι μόνο, της Ρωσίας και της Κίνας·

13.

επισημαίνει με ανησυχία ότι η Σερβία και το Μαυροβούνιο δεν έχουν ακόμη επιδείξει επαρκή αποφασιστικότητα σε βασικούς τομείς, ιδίως όσον αφορά την αντιμετώπιση της πόλωσης της πολιτικής σκηνής, μεταξύ άλλων στο τοπικό επίπεδο·

14.

καλεί όλους τους πολιτικούς παράγοντες και τα επίπεδα διακυβέρνησης στη Σερβία, το Μαυροβούνιο και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη να συνεργαστούν σε εταιρική σχέση με στόχο την υλοποίηση των συστάσεων του ΟΑΣΕ/ΓΔΘΔΑ σχετικά με τη βελτίωση του τοπικού εκλογικού πλαισίου, και να συμμετάσχουν στη δημιουργία διαφανούς και συμμετοχικού πολιτικού περιβάλλοντος, βασισμένου στο διακομματικό διάλογο και απαλλαγμένου από πολιτικές πιέσεις και εκφοβισμό των πολιτικών αντιπάλων·

15.

καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αντιμετωπίσει, στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με τη Σερβία, τις καταγγελίες εκφοβισμού δημοκρατικά εκλεγμένων αξιωματούχων των κομμάτων της αντιπολίτευσης, πρωτίστως στους δήμους Paraćin, Šabac και Čajetina·

16.

επισημαίνει ότι η Βοσνία-Ερζεγοβίνη δεν πληροί ακόμη επαρκώς τα κριτήρια της Κοπεγχάγης, και συμφωνεί ότι οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις πρέπει να ανοίξουν όταν η χώρα επιτύχει ικανή συμμόρφωση·

17.

επαναλαμβάνει τον έντονο προβληματισμό και τη δυσαρέσκειά της για το ότι το Μόσταρ αποτελεί το μόνο δήμο της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης όπου δεν έχουν πραγματοποιηθεί τοπικές εκλογές από το 2008·

18.

υπό το φως της αίτησης προσχώρησης της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης στην ΕΕ, καλεί πρωτίστως τους τοπικούς πολιτικούς ηγέτες στο Μόσταρ και στο επίπεδο της Ομοσπονδίας Βοσνίας-Ερζεγοβίνης να τερματίσουν την πρωτοφανή παραβίαση των αρχών του Άρθρου 3 του Ευρωπαϊκού Χάρτη για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, που είναι δεσμευτικός για όλα τα κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένη της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης·

19.

επισημαίνει ότι η μη επίλυση του αδιεξόδου των εκλογών στο Μόσταρ εμποδίζει ουσιαστικά την ένταξη της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης στην ΕΕ καθώς αυτό θα συνιστούσε, κατά την ένταξη, παραβίαση του Άρθρου 40 του Χάρτη του Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς θα στερούσε από τους πολίτες της ΕΕ που διαμένουν στη χώρα το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι στις δημοτικές εκλογές·

20.

υπενθυμίζει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιβεβαίωσε τον Ιούλιο του 2018 ότι το Κοσσυφοπέδιο πληρούσε όλα τα κριτήρια ελευθέρωσης των θεωρήσεων που είχε εγκρίνει το Συμβούλιο·

21.

επικροτεί τη στήριξη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην πρόταση της Επιτροπής για ελευθέρωση των θεωρήσεων για τους κατόχους διαβατηρίου του Κοσσυφοπεδίου, που εκφράστηκε τον Σεπτέμβριο του 2018 και τον Μάρτιο του 2019, και επαναλήφθηκε στο πλαίσιο της νέας θητείας από την Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών τον Σεπτέμβριο του 2019·

22.

προσκαλεί το Συμβούλιο να εξετάσει επειγόντως το ζήτημα της ελευθέρωσης των θεωρήσεων με το Κοσσυφοπέδιο, που παραμένει η μόνη χώρα των Δυτικών Βαλκανίων οι πολίτες της οποίας εξακολουθούν να χρειάζονται θεώρηση προκειμένου να ταξιδέψουν στις χώρες της ΕΕ·

23.

διαπιστώνει με λύπη ότι η Τουρκία βιώνει συνεχή και έντονη επιδείνωση της κατάστασης όσον αφορά βασικά ανθρώπινα δικαιώματα, με σημαντικές οπισθοδρομήσεις στους τομείς του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων· εκφράζει επίσης τη λύπη της για την αποδυνάμωση των αποτελεσματικών ελέγχων και ισορροπιών του πολιτικού συστήματος μέσω της θέσης σε ισχύ των συνταγματικών τροποποιήσεων·

24.

σημειώνει τα συμπεράσματα του Συμβουλίου Γενικών Υποθέσεων του Ιουνίου του 2018, στα οποία αναφέρεται ότι οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Τουρκίας έχουν ουσιαστικά παγώσει, ότι δεν μπορεί να εξεταστεί το ενδεχόμενο ανοίγματος ή κλεισίματος άλλων κεφαλαίων και ότι, επί του παρόντος, δεν μπορούν να προβλεφθούν περαιτέρω εργασίες για τον εκσυγχρονισμό της τελωνειακής ένωσης· διαπιστώνει με λύπη ότι η Τουρκία εξακολουθεί να μη συμμορφώνεται με τις διατάξεις του πρόσθετου πρωτοκόλλου που συνήφθη στη συμφωνία σύνδεσης με την ΕΕ και να μην αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία· επαναλαμβάνει επιπλέον, στο πλαίσιο αυτό, τις προηγούμενες ανησυχίες και συστάσεις της σχετικά με την Κύπρο, οι οποίες διατυπώθηκαν λεπτομερώς στη γνωμοδότησή της με θέμα τη Δέσμη μέτρων του 2018 για τη διεύρυνση· διαπιστώνει επίσης με λύπη ότι παρά τις επανειλημμένες εκκλήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς την Τουρκία να σταματήσει τις παράνομες δραστηριότητές της στην Ανατολική Μεσόγειο, η Τουρκία συνεχίζει τις επιχειρήσεις εξορύξεων εντός των κυπριακών χωρικών υδάτων· επίσης, επιβεβαιώνει την πλήρη αλληλεγγύη της προς την Κύπρο όσον αφορά τη διεθνή αναγνώριση, την κυριαρχία και τα δικαιώματά της βάσει του διεθνούς δικαίου·

25.

υπενθυμίζει τη σημασία του καθεστώτος των Βαρωσίων όπως ορίζεται σε προηγούμενα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, συμπεριλαμβανομένου του ψηφίσματος 550 (1984) και του ψηφίσματος 789 (1992), και επαναλαμβάνει ότι δεν πρέπει να πραγματοποιούνται ενέργειες που δεν συνάδουν με τα ψηφίσματα αυτά·

26.

εκφράζει την έντονη ανησυχία της για τη νομιμότητα και την ακεραιότητα της εκλογικής διαδικασίας στην Τουρκία, ιδίως όσον αφορά την απόφαση του Ανώτατου Εκλογικού Συμβουλίου της το 2019 για την επαναδιεξαγωγή των τοπικών εκλογών στην Κωνσταντινούπολη, καθώς και για την απόφαση των αρχών να αντικαταστήσουν τους δημοκρατικά εκλεγμένους δημάρχους του Diyarbakır, του Mardin και του Van με διορισμένους επαρχιακούς κυβερνήτες ως εκτελούντες χρέη μητροπολιτικών δημάρχων· καταδικάζει δε εντονότατα τις επιπρόσθετες ενέργειες καταστολής σε βάρος μελών δημοτικών συμβουλίων και εργαζομένων, πράξεις ασύμβατες με το γράμμα και το πνεύμα του Ευρωπαϊκού Χάρτη για την Τοπική Αυτοδιοίκηση·

27.

αναγνωρίζει ότι η Τουρκία παραμένει βασικός εταίρος της ΕΕ στον τομέα της μετανάστευσης και των προσφύγων και επαναλαμβάνει την πεποίθησή της ότι μέρος των πόρων που διατίθεται από την ΕΕ πρέπει να κατευθύνεται στις τοπικές και περιφερειακές αρχές που συμμετέχουν άμεσα στη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών εκτοπισμένων και προσφύγων· η συμφωνία επανεισδοχής ΕΕ-Τουρκίας πρέπει να εφαρμόζεται πλήρως και πραγματικά από όλα τα κράτη μέλη, ενώ επισημαίνεται ότι παραμένει ουσιαστικής σημασίας η συνεργασία με όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ στον τομέα της Δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων·

28.

προσκαλεί τις τοπικές και περιφερειακές αρχές στην ΕΕ να ενισχύσουν περαιτέρω τη συνεργασία με τους ομοτίμους τους σε υποψήφιες και δυνάμει υποψήφιες χώρες, να τους συνοδεύουν στην πορεία τους προς βαθύτερη ευρωπαϊκή ένταξη και να ενισχύουν τη θεσμική και διοικητική τους ικανότητα σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, καθώς και την ικανότητά τους να προωθούν και να σέβονται τις ευρωπαϊκές αρχές και αξίες·

29.

υπενθυμίζει, σε αυτό το πλαίσιο, τον αναντικατάστατο ρόλο των εθνικών ενώσεων τοπικών και περιφερειακών αρχών, καθώς και τον ρόλο του Δικτύου Ενώσεων Τοπικών Αρχών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης (NALAS), που μπορεί να στηρίξει τις τοπικές και περιφερειακές αρχές στην υλοποίηση μεταρρυθμίσεων της δημόσιας διοίκησης, καθώς και στην ανάπτυξη της ικανότητάς τους στην κατεύθυνση της βελτίωσης της άσκησης αρμοδιοτήτων και της παροχής τοπικών δημόσιων υπηρεσιών·

Ο ρόλος των τοπικών και περιφερειακών αρχών στη διαδικασία διεύρυνσης

30.

υπογραμμίζει ότι οι ευρωπαϊκές αρχές της επικουρικότητας, της αναλογικότητας και της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης πρέπει να εφαρμόζονται επίσης στη διαδικασία διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης·

31.

τονίζει ότι, για να είναι συμμετοχική και βιώσιμη η διαδικασία διεύρυνσης, είναι ουσιαστικής σημασίας η συμμετοχή των υποεθνικών αρχών. Η επιτυχία της διεύρυνσης της ΕΕ στα Δυτικά Βαλκάνια θα εξαρτηθεί από τη συνέχιση της στήριξης των πολιτών και από τη συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών για τη δημιουργία του επιθυμητού βιώσιμου αντικτύπου σε τοπικό επίπεδο, σε κοινή σύμπραξη μεταξύ των τοπικών, περιφερειακών και εθνικών αρχών, καθώς και της Ευρωπαϊκής Ένωσης·

32.

υπενθυμίζει ότι πάνω από το 60 % του κεκτημένου της ΕΕ υλοποιείται σε τοπικό επίπεδο, ενώ — σύμφωνα με το ισχύον Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο— σχεδόν ένα τρίτο του συνολικού προϋπολογισμού της ΕΕ διατίθεται στην πολιτική συνοχής, με αποδέκτες όλες τις περιφέρειες και τους δήμους της Ευρωπαϊκής Ένωσης·

33.

υπογραμμίζει ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές επιτελούν σημαντικό ρόλο στη διαδικασία διεύρυνσης, όχι μόνο όσον αφορά τα πολιτικά κριτήρια, αλλά και ως κινητήριες δυνάμεις οικονομικής μεγέθυνσης και αειφόρου ανάπτυξης στην επικράτειά τους, και ως πάροχοι ποιοτικών δημόσιων υπηρεσιών στους πολίτες·

34.

φρονεί, στο πλαίσιο αυτό, ότι η χειραφέτηση των υποεθνικών κυβερνήσεων προκειμένου να επιτελέσουν αυτό τον ρόλο είναι καθοριστικό στοιχείο της βιώσιμης υλοποίησης της στρατηγικής της ΕΕ για τη διεύρυνση στα Δυτικά Βαλκάνια, και για την επιτυχημένη ευρωπαϊκή ολοκλήρωση στο μέλλον·

35.

επιδοκιμάζει την αναγνώριση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ότι ο ρόλος των τοπικών και περιφερειακών αρχών πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, και ότι πρέπει να επιτευχθεί η κατάλληλη ισορροπία μεταξύ των εθνικών, των περιφερειακών και των τοπικών αρχών έτσι ώστε να στηρίζεται καλύτερα η υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων και η παροχή υπηρεσιών στους πολίτες·

36.

εκφράζει εκ νέου τη λύπη της για την έλλειψη συγκεκριμένων προτάσεων πολιτικής όσον αφορά τις τοπικές και τις περιφερειακές διοικήσεις, την οποία εξέφρασε και στη γνωμοδότησή της για τη δέσμη μέτρων για τη διεύρυνση (2018)·

37.

προσκαλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προτείνει συγκεκριμένες πολιτικές, μέσα και εργαλεία για τη συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών των Δυτικών Βαλκανίων, προκειμένου να ενισχυθεί ο ρόλος τους ως εγγύτερου στους πολίτες επιπέδου διακυβέρνησης·

38.

προσκαλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναπτύξει πρακτικό εργαλείο για τη στήριξη της αποτελεσματικής οικοδόμησης ικανοτήτων για τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές των Δυτικών Βαλκανίων, με στόχο την εναρμόνιση των τοπικών και των περιφερειακών δημόσιων πολιτικών με το κεκτημένο μέσω ειδικής κατάρτισης, μάθησης από ομοτίμους και ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών σε όλη την περιοχή και με τους ομοτίμους τους στην ΕΕ, ακολουθώντας το παράδειγμα του Χρηματοδοτικού Μηχανισμού για την Αυτοδιοίκηση, του Περιφερειακού Προγράμματος Κατάρτισης ή του προγράμματος Erasmus για τοπικούς και περιφερειακούς εκπροσώπους·

39.

καλεί εκ νέου την Επιτροπή να επεκτείνει την πρωτοβουλία στήριξης για τη βελτίωση της διακυβέρνησης και της διαχείρισης στις χώρες της Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης (SIGMA) στα υποεθνικά επίπεδα διακυβέρνησης στις υποψήφιες και εν δυνάμει υποψήφιες χώρες, με στόχο τον καθορισμό αποκεντρωμένων μοντέλων μεταρρυθμίσεων της δημόσιας διοίκησης και τη στήριξη της βελτίωσης της τοπικής διακυβέρνησης και της τοπικής δημόσιας διαχείρισης προκειμένου να εφαρμοστεί το κεκτημένο·

40.

καλεί εκ νέου την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να μεριμνήσει για την ύπαρξη ειδικών λειτουργικών ρυθμίσεων που θα επιτρέπουν τη χρήση των προγραμμάτων Τεχνικής βοήθειας και ανταλλαγής πληροφοριών (TAIEX) και Αδελφοποίησης για τη συνεργασία των τοπικών και περιφερειακών αρχών των κρατών μελών με αυτές των υποψήφιων και δυνάμει υποψήφιων χωρών.

41.

δηλώνει έτοιμη να συνεργαστεί στενά με τη νέα Ευρωπαϊκή Επιτροπή, και με τον επίτροπο Γειτονίας και Διεύρυνσης ειδικότερα, όσον αφορά την πρακτική εφαρμογή και χρήση αυτών των μέσων σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο·

Κράτος δικαίου και θεμελιώδη δικαιώματα

42.

επαναλαμβάνει ότι η συμμόρφωση με τα κριτήρια της Κοπεγχάγης πρέπει να συνεχίσει να αποτελεί το κύριο κριτήριο αξιολόγησης της ετοιμότητας των υποψήφιων χωρών να προσχωρήσουν στην ΕΕ, και στηρίζει πλήρως τις αρχές της δίκαιης και αυστηρής αιρεσιμότητας και της «προτεραιότητας στις θεμελιώδεις αρχές»·

43.

επισημαίνει με ιδιαίτερη ανησυχία ότι η ορθή λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών, καθώς και η πειστική πρόοδος στον τομέα του κράτους δικαίου, παραμένουν καίριες προκλήσεις στις περισσότερες υποψήφιες και δυνάμει υποψήφιες χώρες·

44.

είναι εξίσου προβληματισμένη, σε αυτό το πλαίσιο, από το ολοένα εχθρικότερο περιβάλλον για την κοινωνία πολιτών στις χώρες αυτές, καθώς και από αρνητικές εξελίξεις στον τομέα της ελευθερίας της έκφρασης και της ανεξαρτησίας των ΜΜΕ·

45.

υπογραμμίζει ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές, λόγω της εγγύτητάς τους με τους πολίτες, επιτελούν καθοριστικό ρόλο στην προώθηση και τον σεβασμό των ευρωπαϊκών αξιών, και ότι βρίσκονται στην εμπροσθοφυλακή της αντιμετώπισης του ρατσισμού και της ρητορικής μίσους, της προστασίας των ευπαθών ομάδων και των μειονοτήτων και της καλλιέργειας της κοινωνικής συνοχής·

46.

είναι βαθιά πεπεισμένη ότι οι ίδιες οι τοπικές και περιφερειακές αρχές μπορούν να επιτελέσουν ισχυρότερο ρόλο στη διαμόρφωση της τοπικής πολιτικής σκηνής και της δημόσιας πολιτικής σφαίρας, και μπορούν να αναλάβουν το μερίδιο ευθυνών τους στην αντιμετώπιση ορισμένων από τις αδυναμίες στον τομέα του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων, όπως υπογραμμίζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή·

47.

καλεί τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές των υποψήφιων και δυνάμει υποψήφιων χωρών να εντείνουν τις προσπάθειές τους για την επίτευξη απτών αποτελεσμάτων όσον αφορά:

47.1.

τη δημιουργία θετικού και ευνοϊκού περιβάλλοντος για τη λειτουργία της κοινωνίας των πολιτών σε τοπικό επίπεδο, και τη συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στην τοπική συμμετοχική χάραξη πολιτικών·

47.2.

την καταπολέμηση κάθε είδους διακρίσεων για οποιοδήποτε λόγο, στο πνεύμα του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και πρωτίστως σε βάρος ατόμων με αναπηρία, ευπαθών ομάδων και εθνοτικών μειονοτήτων, ιδίως των Ρομά·

47.3.

την καταπολέμηση του αποκλεισμού, της περιθωριοποίησης και των διακρίσεων σε βάρος λεσβιών, ομοφυλόφιλων, αμφιφυλόφιλων, διεμφυλικών και διαφυλικών ατόμων, καθώς και την καταπολέμηση της ρητορικής μίσους και της βίας σε βάρος τους·

47.4.

τη βελτίωση της εκπροσώπησης των γυναικών σε όλους τους τομείς της τοπικής και της περιφερειακής δημόσιας διοίκησης, και εν γένει την εξασφάλιση ισότητας των φύλων, καθώς και την πρόληψη και αντιμετώπιση των διακρίσεων και της βίας κάθε μορφής κατά των γυναικών·

48.

προσκαλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναγνωρίσει τον ρόλο των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στην αντιμετώπιση θεμελιωδών ζητημάτων σε τοπικό επίπεδο, να διευκολύνει την ανάπτυξη των ικανοτήτων και των δεξιοτήτων τους στον τομέα του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων και να τις στηρίξει παρέχοντας συγκεκριμένα μέσα και εργαλεία για την εκπλήρωση του ρόλου τους αυτού·

Ο ρόλος των τοπικών και περιφερειακών αρχών στην Ατζέντα του 2030 για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη

49.

υπενθυμίζει την πρόσφατη γνωμοδότησή της με θέμα «Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ): βάση για μια μακροπρόθεσμη στρατηγική της ΕΕ για μια βιώσιμη Ευρώπη έως το 2030», όπου επισημαίνεται ότι το 65 % των 169 επιμέρους στόχων των 17 ΣΒΑ απαιτεί τη συμμετοχή των περιφερειών και των πόλεων για την εφαρμογή των ΣΒΑ·

50.

υπενθυμίζει ότι ο στόχος της «μέριμνας για όλους τους ανθρώπους» προϋποθέτει ότι όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης διασφαλίζουν την εγκάρσια ολοκλήρωση, αλλά και τον σχεδιασμό αλληλοϋποστηρικτικών και συνεκτικών (τοποκεντρικών) πολιτικών·

51.

υπενθυμίζει επίσης ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές επιτελούν καθοριστικό ρόλο στην επίτευξη των στόχων της συμφωνίας του Παρισιού του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή, και ότι η δράση για το κλίμα σε τοπικό επίπεδο έχει καθοριστική σημασία για τον μετριασμό και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, καθώς και για τη δημιουργία τοπικών ευκαιριών αειφόρου ανάπτυξης και επενδύσεων·

52.

είναι πεπεισμένη, συνεπώς, ότι το σύμφωνο των Δημάρχων για το Κλίμα και την Ενέργεια, ως κίνημα βάσης, θα μπορούσε να αποτελέσει τον καταλύτη που θα επιτρέψει στους δήμους και τις κοινότητες των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων να συνεισφέρουν στην εφαρμογή της συμφωνίας του Παρισιού, στην Ατζέντα του 2030 και τους ΣΒΑ μέσω της προσαρμογής τους στα τοπικά δεδομένα·

53.

καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εντάξει καλύτερα τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, και ιδίως τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές τους, στη μελλοντική ανάπτυξη του συμφώνου των Δημάρχων για το Κλίμα και την Ενέργεια, ή τις αντίστοιχες εθνικές και περιφερειακές πρωτοβουλίες με τις οποίες αναλαμβάνουν δεσμεύσεις σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο, και να αξιοποιήσει το δυναμικό των εθνικών ενώσεων τοπικών και περιφερειακών αρχών και του Δικτύου Ενώσεων Τοπικών Αρχών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης (NALAS) για τη διευκόλυνση του καθορισμού και της υλοποίησης τοπικών σχεδίων δράσης για το κλίμα και την ενεργειακή απόδοση, σχεδίων βιώσιμων αστικών μετακινήσεων και άλλων τοπικών και περιφερειακών μέσων πολιτικής με στόχο την υλοποίηση της Ατζέντας για το 2030.

Βρυξέλλες, 12 Φεβρουαρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών

Απόστολος ΤΖΙΤΖΙΚΩΣΤΑΣ


(*1)  Η ονομασία αυτή χρησιμοποιείται με επιφύλαξη των θέσεων ως προς το καθεστώς και συνάδει με την απόφαση 1244/1999 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και τη γνώμη του Διεθνούς Δικαστηρίου σχετικά με τη διακήρυξη της ανεξαρτησίας του Κοσσυφοπεδίου.

(1)  Ψήφισμα ΕΚ 2019/2883(RSP).


29.4.2020   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 141/25


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Η συμβολή των περιφερειών και των δήμων στην ανάπτυξη στην Αφρική»

(2020/C 141/06)

Εισηγητής:

ο κ. Robert ZEMAN (CZ/EPP), μέλος του Δημοτικού Συμβουλίου του Prachatice

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Πλαίσιο

1.

υπενθυμίζει ότι η βιώσιμη ανάπτυξη και μια επιτυχημένη αναπτυξιακή πολιτική εξαρτώνται από πολλά άλλα ζητήματα και πολιτικές και τα επηρεάζουν, για παράδειγμα, η γενική στήριξη για την ανάπτυξη προσωπικών επαφών και πλαισίων συνεργασίας μεταξύ των τοπικών και των περιφερειακών αρχών, οι κοινωνικές πολιτικές και οι πολιτικές για την υγεία, η διαχείριση της μετανάστευσης, η προστασία και η ασφάλεια, η στήριξη της βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης, κυρίως προς τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ), η προώθηση της ανταλλαγής γνώσεων και η χρηστή διοίκηση κ.λπ. Οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές αποτελούν βασικούς παράγοντες σε πολλά από αυτά τα ζητήματα, τόσο εντός της ΕΕ όσο και εκτός αυτής, και είναι, ως εκ τούτου, ζωτικής σημασίας να αναπτυχθούν νέες ιδέες όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο μπορούν αυτές να συμβάλλουν στη βιώσιμη ανάπτυξη, ιδίως στην Αφρική·

2.

ευελπιστεί ότι θα υπάρξει σφαιρική προσέγγιση εκ μέρους της ΕΕ και τονίζει ότι, για να ευοδωθούν τα προτεινόμενα μέτρα, είναι απολύτως επιβεβλημένο να καθιερωθεί στενή συνεργασία με τους ενδιαφερόμενους εταίρους από τις αφρικανικές χώρες και τους διεθνείς θεσμούς, όπως η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες (UNHCR) (1) και ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης (ΔΟΜ) (2)·

3.

παρατηρεί ότι η ευρείας κλίμακας συνεργασία σε θέματα οικονομίας και ανάπτυξης συνιστά ένα από τα μέσα αντιμετώπισης των βαθύτερων αιτίων του προβλήματος της μετανάστευσης με προορισμό την ΕΕ· υπογραμμίζει ότι η αντιμετώπιση του περίπλοκου ζητήματος της μετανάστευσης με τις πολλαπλές επιπτώσεις απαιτεί —και θα εξακολουθήσει να απαιτεί— την κινητοποίηση σημαντικού όγκου δημόσιων πόρων στην ΕΕ. Μια τέτοια προσέγγιση θα συνέβαλλε επίσης στο να περιοριστούν οι αρνητικές αντιλήψεις για τη μετανάστευση προς την ΕΕ, σε επίπεδο κοινωνικό και σχετικό με την ασφάλεια, και να μετριαστούν ορισμένες εντάσεις στις ευρωπαϊκές κοινωνίες, οι οποίες τροφοδοτούν τον πολιτικό και τον κοινωνικό εξτρεμισμό·

Εργασίες και γνωμοδοτήσεις της Επιτροπής των Περιφερειών μέχρι στιγμής

4.

επομένως, υπενθυμίζει τις σημαντικότατες εργασίες που έχουν ήδη εκπονηθεί από την Επιτροπή των Περιφερειών και, ιδίως, τις γνωμοδοτήσεις των Hans Janssen, Peter Bossman και Jesús Gamallo Aller (3), και προτείνει τις ακόλουθες ιδέες για προβληματισμό καθώς και ορισμένα πιο συγκεκριμένα μέτρα για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και για την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης στην Αφρική, έτσι ώστε να συμβάλει στη μείωση των πιέσεων που δέχονται τα άτομα για να μεταναστεύσουν (4)·

5.

επαναλαμβάνει τη στήριξή της στον προτεινόμενο Μηχανισμό Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας (NDICI) ως ζωτική πηγή χρηματοδότησης για στοχευμένη στήριξη της βιώσιμης ανάπτυξης· επαναλαμβάνει την έκκλησή της για τη θέσπιση ειδικών προγραμμάτων με ίδιο προϋπολογισμό —και όχι μόνο εντασσόμενων στον Μηχανισμό Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας (5)—, τα οποία θα στηρίζουν το έργο των πόλεων και των περιφερειών της ΕΕ στον τομέα της ανάπτυξης, συμπεριλαμβανομένων διαφόρων μακροπρόθεσμων έργων στην Αφρική. Τέτοια προγράμματα θα μπορούσαν ιδανικά να τελούν υπό την άμεση διαχείριση των ευρωπαϊκών περιφερειών από όλη την ΕΕ και να επιτρέπουν σε δήμους, κοινότητες, επιχειρήσεις και μη κερδοσκοπικές οργανώσεις από τις περιοχές αυτές να συμμετέχουν σε έργα τα οποία στοχεύουν στη βελτίωση της ποιότητας ζωής σε συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές, σύμφωνα με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) των Ηνωμένων Εθνών (6)·

6.

υπογραμμίζει ότι τέτοια προγράμματα θα πρέπει να εκλαμβάνονται ως μακροπρόθεσμα, έτσι ώστε να μπορούν όλοι οι συμμετέχοντες να δεσμεύονται σε βάθος χρόνου·

7.

επισημαίνει ότι προκειμένου να ενθαρρυνθούν οι περιφέρειες να συμμετάσχουν σε τέτοια προγράμματα, ιδίως εκείνες που δεν έχουν ακόμη ιδιαίτερη πείρα στον τομέα της αναπτυξιακής συνεργασίας, θα πρέπει τα προγράμματα να προβλέπουν σύστημα κινήτρων και τεχνικής υποστήριξης·

8.

είναι πεπεισμένη ότι ο σχεδιασμός τέτοιου είδους ειδικών προγραμμάτων θα επιτρέψει στις περιφέρειες, τους δήμους, τις επιχειρήσεις, τις μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ) και τους πολίτες της Ευρώπης που ζουν στις περιφέρειες αυτές να αυξήσουν τις πιθανότητές τους να δραστηριοποιηθούν στην προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης εκτός ΕΕ, να αποκτήσουν βαθύτερη γνώση σχετικά με τη ζωή σε άλλα μέρη του κόσμου, και ιδίως στην Αφρική, και στην πορεία να δημιουργήσουν επιχειρηματικές ευκαιρίες·

9.

προτείνει τα προγράμματα αυτά να βασίζονται σε προσκλήσεις για συμμετοχή των περιφερειών με ιδιαίτερη έμφαση στη διασυνοριακή συνεργασία, προκειμένου να συγκεντρώνουν εμπειρία, ανθρώπινους πόρους και τεχνογνωσία·

10.

ζητά τα προγράμματα αυτά να είναι όσο το δυνατόν απλούστερα από διοικητική άποψη·

Ανάπτυξη προσωπικών επαφών και ενίσχυση των ικανοτήτων ως καθοριστικού μέσου για αποτελεσματική αναπτυξιακή συνεργασία

11.

υπενθυμίζει ότι ορισμένες εξόχως απόκεντρες περιφέρειες της ΕΕ διατηρούν στενούς ιστορικούς δεσμούς με την Αφρική και διαθέτουν εμπειρία σε τομείς που παρουσιάζουν ενδιαφέρον για τις γειτονικές τους χώρες, ζητά δε να αυξηθούν στο έπακρο οι δυνατότητες συνεργασίας εκατέρωθεν των συνόρων, με όσο το δυνατόν πιο ευέλικτη χρήση των δυνατοτήτων που προσφέρονται για την προσεχή περίοδο, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής εδαφικής συνεργασίας και του Μηχανισμού Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας·

12.

θεωρεί ότι έχει καθοριστική σημασία η αξιοποίηση της συνεργασίας και των συμμαχιών που διατηρούν οι δήμοι και οι περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τους ομολόγους τους στην Αφρική, με στόχο να συμπεριληφθεί η επικέντρωση στη συνεκτικότητα των πολιτικών, καθώς και η γνώση σε θέματα περιφερειακής ανάπτυξης και συνεργασίας και η καινοτομία (στο ίδιο πνεύμα με τη στρατηγική έξυπνης εξειδίκευσης)·

13.

τονίζει ότι, για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των έργων, καίρια σημασία έχει η ενίσχυση όσο το δυνατόν περισσότερο των ικανοτήτων ανάπτυξης άμεσων επαφών μεταξύ πολιτών, προκειμένου να διασφαλιστεί η οικειοποίηση των έργων από αμφότερα τα μέρη και, ως εκ τούτου, να αυξηθεί ο αντίκτυπός τους στους ενδιαφερόμενους πολίτες·

14.

είναι πεπεισμένη ότι, για να εξασφαλιστεί ευρεία αποδοχή της υλοποίησης τέτοιων έργων εκ μέρους του ευρέος κοινού, είναι αναγκαία η κινητικότητα, η ενίσχυση και η επέκταση επαφών γνήσιας εταιρικής σχέσης, αρχικά με τη βοήθεια εκπροσώπων, και, στη συνέχεια, απευθείας μεταξύ απλών κατοίκων των περιφερειών, των δήμων και των κοινοτήτων των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Αφρικανικής Ένωσης. Οι τοπικοί φορείς και οργανισμοί συγκαταλέγονται στα πλέον σεβαστά πολιτικά όργανα που νομιμοποιούνται να υλοποιούν τα ίδια στην πράξη έργα που αποσκοπούν στη βελτίωση της ποιότητας ζωής στην Αφρική·

15.

διαπιστώνει, βάσει της εμπειρίας των μελών της, ότι οι ενεργές, ποικιλόμορφες και επαρκώς ποιοτικές προσωπικές επαφές μεταξύ αρμόδιων για τη χάραξη πολιτικής, κοινωνίας των πολιτών και απλών πολιτών, είναι ουσιαστικής σημασίας ως βάση για την υλοποίηση ειδικών έργων και μπορούν να εξασφαλίσουν μακροπρόθεσμα τη βιωσιμότητα και την εύρυθμη λειτουργία των εν λόγω έργων·

16.

δηλώνει πεπεισμένη ότι η ποιοτική ευαισθητοποίηση στις πραγματικές συνθήκες διαβίωσης των απλών πολιτών, τόσο της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και της Αφρικής, είναι ένα από τα σημαντικά μέσα που θα μπορούσαν να περιορίσουν το ενδιαφέρον για παράτυπη μετανάστευση προς την Ευρώπη. Η ευαισθητοποίηση αυτή δεν μπορεί να εξασφαλιστεί αποκλειστικά από τα μέσα ενημέρωσης: πρέπει να επιτευχθεί επίσης, όσο το δυνατόν περισσότερο, σε επίπεδο επαφών μεταξύ ομοίων (π.χ. άμεσες ανταλλαγές μεταξύ των τοπικών και των περιφερειακών αρχών που μπορούν να προωθήσουν την καλύτερη αμοιβαία κατανόηση των διαφόρων πολιτισμικών και κοινωνικοοικονομικών συνθηκών και να βελτιώσουν την υλοποίηση αναπτυξιακών έργων), επαφές οι οποίες θα πρέπει συνεπώς να οικοδομηθούν, αλλά και να στηριχτούν οικονομικά·

17.

ενθαρρύνει τις ευρύτερες δυνατές συμβολές των πόλεων και των περιφερειών, καθώς και των δήμων, των κρατών μελών της ΕΕ τα οποία, για ιστορικούς ή άλλους λόγους, δεν διατηρούν έντονους δεσμούς αναπτυξιακής συνεργασίας με αφρικανικές χώρες· αυτές οι συμβολές θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ευρύτερη, πιο ποικιλόμορφη και πιο αποτελεσματική υλοποίηση των έργων και των δραστηριοτήτων για τη στήριξη της βιώσιμης ανάπτυξης στις αφρικανικές χώρες και, παράλληλα, να ενισχύσουν τη νομιμοποίηση της συνεργασίας αυτής στα μάτια των πολιτών των εν λόγω κρατών μελών. Για την αντιμετώπιση των πολιτισμικών και γλωσσικών ελλείψεων, συνιστώνται επίσης τριμερείς περιφερειακές και τοπικές συμπράξεις.

Μια σφαιρική προσέγγιση της συνεργασίας με τις περιφέρειες και τους δήμους της Αφρικής ως βάση για μακροπρόθεσμη επιτυχία

18.

τονίζει ότι η μετάδοση της εμπειρίας των ευρωπαϊκών οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης όσον αφορά την επιτυχή εκτέλεση των καθημερινών καθηκόντων άμεσης εδαφικής διαχείρισης, και τη μεταξύ τους συνεργασία, ιδίως σε διασυνοριακό επίπεδο, σε συνδυασμό με μια σφαιρική προσέγγιση που να μην επικεντρώνεται αποκλειστικά στην αναπτυξιακή βοήθεια, αποτελεί ένα από τα αποτελεσματικά μέσα βελτίωσης των συνθηκών διαβίωσης στις χώρες της Αφρικανικής Ένωσης·

19.

συνεπώς, προτείνει τα έργα ανταλλαγής ορθών πρακτικών, όπως η Πρωτοβουλία της Λευκωσίας της ΕτΠ, να αποτελέσουν χρήσιμο μέσο για την ανάπτυξη άμεσης και συγκεκριμένης συνεργασίας μεταξύ των εταίρων της ΕΕ και τρίτων χωρών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο (7)·

20.

προτείνει τα έργα των οποίων τη διαχείριση έχουν αναλάβει οι περιφέρειες της Ένωσης να επιδιώκουν στενές εταιρικές σχέσεις με επιχειρήσεις, ΜΚΟ ή εμπειρογνώμονες από τις περιφέρειες αυτές, υπό μορφή συνεργασίας με τους δήμους, τις επιχειρήσεις τους καθώς και τις επιχειρήσεις, τις οργανώσεις και τους εργαζομένους της Αφρικής που δραστηριοποιούνται επιτόπου. Τέτοια έργα πρέπει, αφενός, να επικεντρώνονται στους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) (8) (πολεοδομικός σχεδιασμός, ύδρευση και επεξεργασία λυμάτων, διαχείριση απορριμμάτων και αξιοποίησή τους στα πλαίσια της κυκλικής οικονομίας κ.λπ.) και, αφετέρου, να ανταποκρίνονται ευέλικτα και μακροπρόθεσμα στις ανάγκες των κοινοτήτων·

21.

έχει επίγνωση ότι η υλοποίηση έργων με στόχο την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης στην Αφρική συνιστά άκρως περίπλοκη, απαιτητική και ενίοτε επικίνδυνη δραστηριότητα· φρονεί, επομένως, ότι θα πρέπει να δημιουργηθούν πρόσθετοι μηχανισμοί για τη στήριξη των πόλεων και των περιφερειών της ΕΕ στα έργα τους στον τομέα της συνεργασίας· οι μηχανισμοί αυτοί θα επικεντρώνονται στον βιώσιμο χαρακτήρα των έργων, στην ασφάλεια και στην προαγωγή κοινών δραστηριοτήτων, παράμετροι οι οποίες ενθαρρύνουν τα έργα και σταθεροποιούν την υλοποίησή τους σε μακροπρόθεσμη βάση·

22.

προτείνει τα έργα, η ανταλλαγή ορθών πρακτικών και οι λοιπές δραστηριότητες να αποβλέπουν κυρίως στη σταθεροποίηση της κατάστασης των νέων και την ενίσχυση της θέσης των γυναικών στην κοινωνία (9), τόσο ομαδικά όσο και ατομικά, μεταξύ άλλων μέσω με διομότιμης υλοποίησης, για την προώθηση της χειραφέτησής τους και την ενίσχυση της εμπιστοσύνη τους σε ένα καλύτερο μέλλον και, συνεπώς, της ικανότητάς τους να συμβάλλουν στη βιωσιμότητα του τοπικού τους περιβάλλοντος·

23.

θεωρεί ότι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) συνιστούν το βάθρο μιας λειτουργικής, σύγχρονης και σταθερής κοινωνίας των πολιτών· ως εκ τούτου, πέραν των έργων για την προώθηση της σύστασης ΜΜΕ στην Αφρική, προτείνει να αναπτυχθούν δραστηριότητες όπως περίοδοι πρακτικής άσκησης σε εργασία στην Ένωση, ανταλλαγές εργαζομένων, ενδεχόμενη δημιουργία κοινών ευρωπαϊκών και αφρικανικών επιχειρήσεων, καθώς και κάθε άλλο είδος δραστηριότητας που θα μπορούσε να αυξήσει την απασχόληση στις μικρές επιχειρήσεις·

24.

συνειδητοποιεί ότι απαιτείται, από τη μία πλευρά, να στηριχτούν οι τοπικές λύσεις στους τομείς της απασχόλησης, της επιχειρηματικότητας, της υγείας, της προστασίας του περιβάλλοντος και άλλων δραστηριοτήτων, αλλά επίσης, παράλληλα, να ενισχυθούν οι αμοιβαίες εμπορικές συναλλαγές, η επιχειρηματικότητα και η συνεργασία σε διεθνές επίπεδο·

25.

σημειώνει ότι στόχος όλων των δραστηριοτήτων είναι να συντελέσουν στη βελτίωση της ποιότητας ζωής συγκεκριμένων ατόμων, οικογενειών και τοπικών κοινοτήτων, προκειμένου να τονωθεί η ανάπτυξη της μεσαίας τάξης ως παράγοντας δημιουργίας μιας σταθερής και υγιούς κοινωνίας·

26.

έχει απόλυτη επίγνωση του ότι η επιτυχία των έργων για τη στήριξη της βιώσιμης ανάπτυξης θα πρέπει να υποβοηθείται από δραστηριότητες ενημέρωσης σχετικά με τις εμπειρίες της ΕΕ, των κρατών μελών της και των τοπικών και περιφερειακών αρχών τους που μπορεί να είναι χρήσιμες για τους τοπικούς εταίρους. Επίσης, είναι πολύ σημαντικό να εντοπίζει επιτόπου άτομα συνδέσμους για να συνεργάζονται στα υλοποιούμενα έργα ή για να μπορούν να βοηθούν τους νέους, τα σχολεία και τους αρμόδιους οργανισμούς στην εύρεση κατάλληλων εταίρων για ανταλλαγή εμπειριών, ανταλλαγές περιόδων πρακτικής άσκησης κ.λπ.

27.

προτείνει να αξιοποιηθούν οι διαθέσιμες τεχνολογίες επικοινωνίας και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, προκειμένου να μεταφέρονται —όσο το δυνατόν ευρύτερα, αλλά ταυτόχρονα κατά τρόπο εξατομικευμένο— οι πλέον αξιόπιστες πληροφορίες, με βάση επίσημες πηγές της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των περιφερειών της, έτσι ώστε να μειωθεί ο αντίκτυπος της αποπληροφόρησης και της παραπληροφόρησης, τόσο στην ΕΕ όσο και στις χώρες της Αφρικής.

28.

εκτιμά ότι οι ενισχυμένες σχέσεις και η συνεργασία μεταξύ περιφερειών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Αφρικανικής Ένωσης μπορούν να οδηγήσουν σε αναβάθμιση των σχέσεων και στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Αφρικανικής Ένωσης. Νέες, πιο στενές, σχέσεις σύμπραξης μεταξύ ίσων θα μπορούσαν να προσφέρουν δυνατότητες για άλλες σημαντικές μορφές συνεργασίας και για προοδευτική ανάπτυξη σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο, πράγμα που θα συμβάλει επίσης στη μείωση της πίεσης για μετανάστευση·

Τα πειραματικά έργα ως απαραίτητο στοιχείο για την εξακρίβωση στην πράξη των θεωρητικών παραδοχών της παρούσας γνωμοδότησης

29.

υπογραμμίζει την πεποίθησή της ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να σκέφτεται σε παγκόσμια κλίμακα και να ενεργεί σε τοπική κλίμακα, εκτιμά δε ότι η βασική προσέγγιση του προτεινόμενου σχεδίου θα πρέπει πάντοτε να είναι από τη βάση προς την κορυφή. Ως εκ τούτου, στην παρούσα γνωμοδότηση τονίζεται η ανάγκη να αξιοποιηθεί η εμπειρία που διαθέτουν οι ευρωπαϊκές τοπικές και περιφερειακές αρχές καθώς και οι επιχειρήσεις και οι εμπειρογνώμονες, έτσι ώστε να εξασφαλιστεί η ομαλή υλοποίηση των δραστηριοτήτων και των έργων, σε συνεργασία με τους Αφρικανούς ομολόγους τους.

30.

Στόχος της παρούσας γνωμοδότησης είναι να τονωθεί στον μέγιστο βαθμό η βιώσιμη ανάπτυξη της κοινωνίας στους δήμους και τις κοινότητες των αφρικανικών κρατών· συνεπώς, ζητά να δρομολογηθούν, το ταχύτερο δυνατόν, πειραματικά έργα και άλλες σχετικές δραστηριότητες με σκοπό να εδραιωθεί επιτυχώς μια μακροπρόθεσμη ενίσχυση προς τα αφρικανικά κράτη όπου, για λόγους πολιτικούς και ασφάλειας, τούτο είναι εφικτό, έτσι ώστε να μειωθεί το ενδιαφέρον για παράτυπη μετανάστευση όχι μόνο προς τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και εντός της Αφρικής.

Βρυξέλλες, 12 Φεβρουαρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών

Απόστολος ΤΖΙΤΖΙΚΩΣΤΑΣ


(1)  https://www.unhcr.org/

(2)  https://www.iom.int/

(3)  Γνωμοδοτήσεις της ΕτΠ: «Γειτονικές χώρες και o υπόλοιπος κόσμος», εισηγητής: Hans Janssen, 2018· «Ταμείο Ασύλου και Μετανάστευσης», εισηγητής: Peter Bossman, 2018· «Μετανάστευση στη διαδρομή της κεντρικής Μεσογείου», εισηγητής: Hans Janssen, 2017· «Πλαίσιο εταιρικής σχέσης με τρίτες χώρες για τη Μετανάστευση», εισηγητής: Peter Bossman, 2017· «Πρόταση για μια νέα ευρωπαϊκή συναίνεση όσον αφορά την ανάπτυξη: Ο κόσμος μας, η αξιοπρέπειά μας, το μέλλον μας», εισηγητής: Jesús Gamallo Aller, 2017· «Προστασία των προσφύγων στις περιοχές προέλευσής τους: μια νέα προοπτική»· εισηγητής: Hans Janssen, 2016· και «Μια αξιοπρεπής ζωή για όλους: από το όραμα στη συλλογική δράση», εισηγητής: Hans Janssen, 2015.

(4)  Έκθεση του ιδρύματος Mo Ibrahim: https://mo.ibrahim.foundation/sites/default/files/2020-01/2019_Forum_Report_2.pdf

(5)  Γνωμοδότηση της ΕτΠ με θέμα «Γειτονικές χώρες και o υπόλοιπος κόσμος», εισηγητής: Hans Janssen, 2018.

(6)  Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (ΣΒΑ): https://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals.html

(7)  Πρωτοβουλία της Λευκωσίας: https://cor.europa.eu/en/our-work/Pages/Libya.aspx

(8)  Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (ΣΒΑ): https://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals.html

(9)  Έκθεση του ιδρύματος Mo Ibrahim: https://mo.ibrahim.foundation/sites/default/files/2020-01/2019_Forum_Report_2.pdf


29.4.2020   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 141/29


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Προς βιώσιμες συνοικίες και μικρές κοινότητες — Η περιβαλλοντική πολιτική κάτω του δημοτικού επιπέδου»

(2020/C 141/07)

Εισηγητής:

ο κ. Gaetano ARMAO (IT/EPP), αντιπεριφερειάρχης και υπουργός Οικονομικών της Περιφέρειας Σικελίας

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Α.    Η κατανόηση των βιώσιμων συνοικιών και των μικρών κοινοτήτων

1.

εκτιμά τον συμπεριληπτικό χαρακτήρα των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης του ΟΗΕ, και ιδίως του στόχου 11 «Βιώσιμες πόλεις και κοινότητες», όπου διατυπώνεται το αίτημα περί ασφαλών, ανθεκτικών, βιώσιμων και χωρίς αποκλεισμούς οικισμών·

2.

επιθυμεί να τονίσει την καθοριστική σημασία της δημοκρατικής και χωρίς αποκλεισμούς πολυεπίπεδης διακυβέρνησης και συνεργασίας σε όλα τα επίπεδα, συμπεριλαμβανομένων —κατά περίπτωση— των επιπέδων κάτω από το δημοτικό, όπου υφίστανται διαφορετικά μοντέλα και οντότητες με περισσότερο ή λιγότερο τυποποιημένες δομές, αρμοδιότητες και πόρους. Η συμπερίληψή τους στην πολυεπίπεδη διακυβέρνηση θα μπορούσε να αποδειχθεί πολύ χρήσιμη για την ανάπτυξη και την αποτελεσματική εφαρμογή των πολιτικών, καθώς και για τη νομιμότητα του ίδιου του δημοκρατικού συστήματος. Παρατηρεί δε ότι αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τις πολιτικές σε τομείς που ανταποκρίνονται στις σοβαρές ανησυχίες των πολιτών και στις οποίες τόσο τα προβλήματα όσο και οι λύσεις πολιτικής επηρεάζουν βαθιά τη ζωή των πολιτών π.χ. όσον αφορά τα περιβαλλοντικά ζητήματα ή την κλιματική αλλαγή·

3.

υπενθυμίζει τις πολυάριθμες υφιστάμενες προσπάθειες προαγωγής των βιώσιμων κοινοτήτων που χρήζουν κοινωνιακού μετασχηματισμού για τη διόρθωση νέων μορφών κοινωνικών, οικονομικών και περιβαλλοντικών ανισοτήτων. Σε αυτές τις προσπάθειες περιλαμβάνονται το Αστικό θεματολόγιο της ΕΕ και οι εταιρικές του σχέσεις, ο Χάρτης της Λειψίας για τις βιώσιμες ευρωπαϊκές πόλεις, ο Χάρτης και οι δεσμεύσεις του Άαλμποργκ, η Διακήρυξη της Χώρας των Βάσκων, το Νέο αστικό θεματολόγιο και πολλά άλλα·

4.

ζητεί —σύμφωνα με την πρωταρχική προτεραιότητά της για την περίοδο 2015-2020, ήτοι «Δημιουργία θέσεων εργασίας και βιώσιμη ανάπτυξη στις πόλεις και τις περιφέρειες για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών»— την προώθηση της έννοιας των βιώσιμων κοινοτήτων με τη συμπερίληψη ολόκληρης της έκτασης των εν λόγω κοινοτήτων προκειμένου να διασφαλιστεί, μεταξύ άλλων, ότι οι λιγότερο εύπορες περιοχές μπορούν να αποκτήσουν τις απαραίτητες ευκαιρίες για την ανάπτυξη βιώσιμων λύσεων·

5.

επιμένει ότι η έννοια της βιώσιμης συνοικίας θα πρέπει να αφορά την αναβάθμιση των φτωχών ή ευάλωτων περιοχών μέσω του συνδυασμού κοινωνικών και περιβαλλοντικών στόχων, σύμφωνα και με τη γνωμοδότησή της με θέμα το «Έβδομο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον και τη βιώσιμη πόλη»·

6.

παραπέμπει στη γνωμοδότησή της με θέμα «Προς ένα 8ο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον», με την οποία επιδιώκεται η συνεκτίμηση των αναγκών όλων των τύπων κοινοτήτων στις περιβαλλοντικές πολιτικές της ΕΕ·

7.

θεωρεί ότι η επιτυχής εφαρμογή πολλών ενωσιακών και εθνικών πολιτικών για το περιβάλλον εξαρτάται από τον ενστερνισμό τους από τις υποδημοτικές κοινότητες, καθώς και από τη συμβολή των εν λόγω κοινοτήτων σε αυτές·

8.

επισημαίνει τις σημαντικές περιβαλλοντικές ιδιαιτερότητες που υφίστανται τόσο σε δημοτικό επίπεδο όσο και κάτω από αυτό. Τα περιβαλλοντικά ζητήματα είναι δυνατόν να έχουν συγκεκριμένη επίδραση σε διάφορες υποδημοτικές οντότητες. Για τον λόγο αυτόν υπογραμμίζει ότι είναι σημαντικό να ακολουθούνται σε κάθε επίπεδο σφαιρικές προσεγγίσεις, στο πλαίσιο των οποίων θα συνεκτιμώνται δεόντως οι κατά τόπους διαφορετικές καταστάσεις, οι οποίες ενδέχεται να χρήζουν ειδικών λύσεων και παρεμβάσεων·

9.

επισημαίνει ότι την ευθύνη για τις υποδημοτικές κοινότητες και για τη διασφάλιση της συμμετοχής τους επωμίζονται τα επίπεδα διακυβέρνησης των κρατών μελών που είναι αρμόδια για το υποεθνικό επίπεδο. Οι αρμόδιες τοπικές και περιφερειακές αρχές έχουν σημαντική ευθύνη για το σύνολο της επικράτειάς τους, η οποία πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη. Η ΕτΠ τις καλεί να μεριμνούν για την ενεργό συμμετοχή και στήριξη του υποδημοτικού επιπέδου κατά την εφαρμογή της περιβαλλοντικής πολιτικής, καθώς και για την ενδυνάμωση του τοπικού πληθυσμού, με στόχο να καταστήσουν τις κοινότητές τους περισσότερο βιώσιμες·

10.

αναγνωρίζει την ποικιλομορφία της ορολογίας που χρησιμοποιείται για αυτούς τους τύπους κοινοτήτων: μεταξύ άλλων μικρά χωριά, συνοικίες, διαμερίσματα, συνοικισμοί, τομείς, χωριά, ενορίες, δημοτικά διαμερίσματα. Οι όροι αυτοί ενίοτε αναφέρονται σε διοικητικές μονάδες και ενίοτε σε κοινότητες χωρίς διοικητική υπόσταση. Ως εκ τούτου, στην παρούσα γνωμοδότηση χρησιμοποιούνται κατά ισοδύναμο τρόπο οι εκφράσεις «κάτω του δημοτικού επιπέδου» και «υποδημοτικός»·

11.

αναγνωρίζει τα ποικίλα πλαίσια εντός των οποίων βρίσκονται οι μικρές κοινότητες: τις αστικές και αγροτικές περιοχές, τις πυκνοκατοικημένες και αραιοκατοικημένες περιοχές, καθώς και τις εύπορες και υποβαθμισμένες περιοχές·

12.

τονίζει, ειδικότερα, την ανάγκη να λαμβάνονται υπόψη οι ειδικές συνθήκες που επικρατούν σε κάθε τόπο που αντιμετωπίζει ιδιαίτερες περιβαλλοντικές δυσκολίες. Λόγω του απόκεντρου χαρακτήρα τους, οι περιοχές αυτές ενίοτε έχουν μοναδικά φυσικά χαρακτηριστικά που τους προσδίδουν δυσανάλογη οικολογική σημασία:

α.

τα μικρά νησιά ενδέχεται να είναι γεωγραφικά αποκλεισμένα από τον υπόλοιπο δήμο του οποίου αποτελούν μέρος, γεγονός που εμποδίζει την πρόσβαση σε υπηρεσίες και διαδικασίες λήψης αποφάσεων, προκαλεί υψηλή εξάρτηση από εξωτερικές εισροές και εξασθενίζει τη διοικητική τους αυτονομία. Κρίνεται σκόπιμο να προαχθεί και να επεκταθεί η συνεργασία με τη διαπεριφερειακή ομάδα «Νησιωτικές περιφέρειες» της ΕτΠ, καθώς και με άλλα δίκτυα, όπως η «Καθαρή ενέργεια για τα νησιά της ΕΕ», η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Μικρών Νησιών, το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Μικρών Νησιών, καθώς και με εγχειρήματα που συνδέονται με τη νεόκοπη έννοια του μεσογειακού νησιωτικού χαρακτήρα·

β.

οι αραιοκατοικημένες και ελάχιστα κατοικημένες περιοχές συχνά απέχουν γεωγραφικά πολύ από τον υπόλοιπο δήμο. Επομένως, θα πρέπει να προωθηθεί και να επεκταθεί η συνεργασία με ήδη υφιστάμενα δίκτυα, όπως το Δίκτυο Βόρειων Αραιοκατοικημένων Περιοχών, το Δίκτυο Νότιων Αραιοκατοικημένων Περιοχών και η Euromontana·

γ.

οι υποδημοτικές κοινότητες σε περιοχές με ειδικά γεωγραφικά χαρακτηριστικά, όπως οι ορεινές ή οι λιμναίες περιοχές·

13.

αναγνωρίζει μεν τη σημασία των μικρών δήμων, αλλά υπογραμμίζει ότι η παρούσα γνωμοδότηση επικεντρώνεται στις μικρές κοινότητες κάτω του δημοτικού επιπέδου που αντιμετωπίζουν διαφορετικές προκλήσεις. Οι υποδημοτικές κοινότητες ενδέχεται να μην έχουν α) αιρετούς αντιπροσώπους για την εποπτεία του περιβαλλοντικού αντικτύπου των έργων, έτσι ώστε να διασφαλίζεται η συμμόρφωσή τους με την περιβαλλοντική νομοθεσία της ΕΕ· β) δημόσιο βήμα για την ανάλυση της συμμετοχής τους σε έργα και λοιπές δραστηριότητες της ΕΕ ή του τρόπου εφαρμογής της ενωσιακής πολιτικής σε τοπικό επίπεδο· ούτε γ) προϋπολογισμό για την κάλυψη ακόμη και του ελάχιστου κόστους ή της τεχνικής εμπειρογνωμοσύνης για την παροχή τεχνογνωσίας σχετικά με τον τρόπο άντλησης ενωσιακής χρηματοδότησης·

14.

επισημαίνει την πολυμορφία των θεσμικών οντοτήτων σε υποδημοτικό επίπεδο, συμπεριλαμβανομένων, μεταξύ άλλων, των επίσημων δημόσιων οργάνων, άλλων μορφών συμμετοχής που οργανώνονται από τις δημόσιες αρχές ή σε συνεργασία με αυτές, καθώς και των τοπικών επιτροπών και των ομάδων ακτιβιστών·

15.

τονίζει ότι το υποδημοτικό επίπεδο —ακριβώς λόγω των πολυποίκιλων μορφών οργάνωσης ανά την επικράτεια των κρατών μελών και της συχνά λιγότερο επίσημης οργανωτικής δομής του— προσφέρει αξιοσημείωτες δυνατότητες συμμετοχικού και δημοκρατικού πειραματισμού για την ανάπτυξη νέων μορφών συμμετοχής στα κοινά και επικοινωνίας (όπως οι κοινότητες σε επίπεδο συνοικίας, οι επιτροπές των χωριών, τα συμμετοχικά εργαστήρια και φόρουμ)· υπενθυμίζει ότι, ειδικά οι δραστηριότητες που σχετίζονται με το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή, έχουν τεράστιες δυνατότητες κινητοποίησης των πολιτών προς αυτή την κατεύθυνση·

16.

αναγνωρίζει τον ρόλο των εθελοντικών οργανώσεων των πολιτών σε μικρές κοινότητες, ενώσεις και επιτροπές οι οποίες ασχολούνται με ένα και μοναδικό περιβαλλοντικό ζήτημα ή, γενικότερα, επιδιώκουν την προαγωγή βιώσιμων δραστηριοτήτων. Ενώ οι ομάδες αυτές μπορούν να συγκεντρώνουν μέσα, δεξιότητες, ενέργεια και κίνητρα, οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές μπορούν να διαδραματίσουν καίριο ρόλο στην ενδυνάμωσή τους μέσω τεχνικής και χρηματοδοτικής υποστήριξης, καθώς και μέσω τακτικών διαβουλεύσεων·

Β.    Τρόποι εμπέδωσης της περιβαλλοντικής πολιτικής κάτω του δημοτικού επιπέδου

Σε πολλαπλά πεδία εφαρμογής

Υπέρ των χαμηλών εκπομπών ρύπων

17.

επισημαίνει ότι οι υποδημοτικές κοινότητες είναι κατά κανόνα εκείνες που επηρεάζονται περισσότερο από περιβαλλοντικά ζητήματα, όπως η ποιότητα του αέρα ή η ηχορύπανση, και τούτο ενώ έχουν ελάχιστο έλεγχο επί των αποφάσεων που σχετίζονται με τις μεταφορές και τις μετακινήσεις· διαπιστώνει δε ότι τα ζητήματα αυτά δεν αφορούν εξίσου κάθε περιοχή. Είναι ζητούμενο καίριας σημασίας οι μηχανισμοί περιβαλλοντικής εποπτείας να αναλύουν τα δεδομένα κάτω του δημοτικού επιπέδου, έτσι ώστε να καθίσταται δυνατή η λήψη ειδικών μέτρων και η εξεύρεση αντίστοιχων λύσεων·

18.

υποστηρίζει την ανάπτυξη ενός άρτιου πλαισίου καθοδήγησης κάτω του δημοτικού επιπέδου, ειδικά για τα νησιά, ως προς τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, με τη διευκόλυνση της μετάβασής τους σε ανανεώσιμες και μη ρυπογόνες μορφές ενέργειας. Πηγή έμπνευσης θα μπορούσε να αποτελέσει η ενσωμάτωση του συμφώνου των νησιών στο σύμφωνο των Δημάρχων για το κλίμα και την ενέργεια, με τη συμπερίληψη, ενδεχομένως, ήδη υφιστάμενων πρωτοβουλιών όπως η «Πρωτοβουλία για την καθαρή ενέργεια στα νησιά της ΕΕ» και το «Πρόγραμμα Interreg για τις δραστήριες σε κλιματικά ζητήματα γειτονιές»·

Η ανάπτυξη με βάση τη φύση

19.

ενθαρρύνει τη συμμετοχή των μικρών κοινοτήτων (ιδίως των νησιωτικών, των ορεινών και των αγροτικών) στη διαχείριση των φυσικών περιοχών, οι οποίες συχνά δεν συμπίπτουν με τα όρια του δήμου. Χάρη στη συμμετοχή τους αυτή θα μπορούν να ταυτίζονται περισσότερο με τις επιλογές της περιβαλλοντικής πολιτικής και να μειώνονται οι αντιδράσεις σε ζητήματα όπως η χρήση γης. Με τη συμμετοχή τους θα μπορούσε επίσης να ενισχυθεί περαιτέρω η ενημέρωση των πολιτών ως προς τα κοινωνικοοικονομικά οφέλη των προστατευόμενων φυσικών περιοχών, είτε πρόκειται για περιοχές του δικτύου Natura 2000 είτε για άλλες περιοχές·

20.

προάγει τη συμβολή των κοινοτήτων κάτω του δημοτικού επιπέδου στην εφαρμογή λύσεων με βάση τη φύση, συμπεριλαμβανομένων των διαδρόμων ή ζωνών πρασίνου, των δέντρων στις πόλεις, καθώς και των περιαστικών περιοχών. Οι προσπάθειες αυτές θα πρέπει να επιτρέπουν σε όλους τους πολίτες να απολαμβάνουν επί ίσοις όροις τη φύση και τα οφέλη της όσον αφορά την ανθρώπινη υγεία, τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και την προσαρμογή σε αυτήν, καθώς και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας σε ανθρωπογενείς ή φυσικούς κινδύνους·

Η κυκλική ανάπτυξη

21.

ζητεί να παρέχεται από τα αρμόδια επίπεδα διακυβέρνησης ειδική τεχνική υποστήριξη στις μικρές κοινότητες με σκοπό την εφαρμογή βιώσιμων μεθόδων διαχείρισης λυμάτων και αποβλήτων για την αντιμετώπιση της θαλάσσιας και της παράκτιας ρύπανσης μέσω στρατηγικών για τα πλαστικά και για τα μηδενικά απόβλητα. Συν τοις άλλοις, εισηγείται την προαγωγή ήδη υφιστάμενων πρωτοβουλιών, όπως π.χ. τα έργα του ΟΟΣΑ για τη στήριξη των πόλεων και των περιφερειών στην κυκλική οικονομία·

22.

ενθαρρύνει την ανάπτυξη μέτρων υπέρ των κοινωνικά ρηξικέλευθων πρακτικών σε υποδημοτικό επίπεδο, οι οποίες εκτείνονται από δανειστικές ομάδες που ανταλλάσσουν εργαλεία και άλλα αντικείμενα σε τοπικό επίπεδο έως ομάδες επισκευής που επιτρέπουν στα μέλη τους να επισκευάζουν τα αντικείμενά τους, τα οποία διαφορετικά θα κατέληγαν στα σκουπίδια·

Η ανθεκτική ανάπτυξη

23.

προκρίνει τη διάδοση παρεμβάσεων σχετικών με το μικροκλίμα για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, ιδίως στις πυκνοκατοικημένες αστικές συνοικίες. Αυτές μπορούν να περιλαμβάνουν λύσεις χαμηλού κόστους, καθώς και πιο σύνθετες λύσεις σε επίπεδο συνοικίας, όπως η αποσύνδεση των κτηρίων από τους υπονόμους για τη βελτίωση της διαχείρισης των όμβριων υδάτων. Οι παρεμβάσεις αυτού του είδους έχουν τη δυνατότητα να αυξήσουν την ανθεκτικότητα των υποδημοτικών περιοχών που είναι ευάλωτες σε φυσικούς κινδύνους, μετριάζοντας τις πιέσεις στις υποδομές ζωτικής σημασίας·

24.

ενθαρρύνει τα μέλη της ΕτΠ να προωθήσουν τα αναγεννητικά επισιτιστικά συστήματα, τα οποία δημιουργούν οικολογικά, οικονομικά και κοινωνικά οφέλη σε υποδημοτικό —και πέραν αυτού— επίπεδο (π.χ. κήποι στα τοπικά σχολεία ή τις κοινότητες, γεωργία που υποστηρίζεται από την κοινότητα ή ρηξικέλευθες μέθοδοι καλλιέργειας)·

25.

τονίζει ότι ο αειφόρος τουρισμός αποτελεί αναπτυξιακή ευκαιρία των μικρών κοινοτήτων, όπως περιγράφεται στην έκθεση της Υπηρεσίας Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με θέμα τις αραιοκατοικημένες και ελάχιστα κατοικημένες περιοχές («Sparsely populated and under–populated areas») και τις προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΕτΠ με θέμα τον τουρισμό (1) και την πολιτιστική κληρονομιά (2)·

Η ισότιμη και ανθρωποκεντρική ανάπτυξη

26.

προτρέπει την ΕΕ να αναγνωρίσει τη σημασία των πολλαπλών και καινοτόμων μορφών συμμετοχικής δημοκρατίας για την προώθηση βιώσιμων κοινοτήτων, ιδίως σε υποδημοτικό επίπεδο. Το δυναμικό αυτό θα μπορούσε να ενισχυθεί περαιτέρω με τη ρητή συνεκτίμηση του στοιχείου της δημοκρατικής καινοτομίας στις συναφείς ενότητες των περιβαλλοντικών πολιτικών της ΕΕ ή ως στοιχείο υποστήριξης των έργων της ΕΕ·

27.

επισημαίνει την επιτυχή και μακρόχρονη διαδικασία της «Τοπικής ατζέντας 21» (LA21), ως αφετηρία για τη συμπερίληψη του υποδημοτικού επιπέδου στην περιβαλλοντική πολιτική. Κατά τις τελευταίες δεκαετίες, με τις πρωτοβουλίες της «Τοπικής ατζέντας 21» έχουν υποστηριχθεί οι τοπικές αρχές στην εφαρμογή στρατηγικών και δράσεων υπέρ της τοπικής βιωσιμότητας, μέσω της ανταλλαγής μεθόδων, μέσων και βέλτιστων πρακτικών·

Σε πολλαπλές διαδικασίες άσκησης πολιτικής

Αναγνώριση

28.

πιστεύει ακράδαντα ότι η ΕΕ θα πρέπει να εξετάσει τις ειδικές ανάγκες και τις συνεισφορές των μικρών και των υποδημοτικών κοινοτήτων στη διαμόρφωση και την εφαρμογή των περιβαλλοντικών πολιτικών της·

29.

προτείνει να εντοπιστούν μηχανισμοί για τη συνεκτίμηση των τοπικών ζητημάτων κατά την εκπόνηση των γνωμοδοτήσεων της ΕτΠ και για την επισήμανσή τους στα θεσμικά και λοιπά όργανα της ΕΕ, καθώς και να αναπτυχθεί στενότερη συνεργασία με τις αρμόδιες οργανώσεις και τα δίκτυα που ασχολούνται με τις υποδημοτικές δομές ή τις εκπροσωπούν σε επίπεδο ΕΕ·

30.

ενθαρρύνει τα μέλη της ΕτΠ να επικοινωνούν μεμονωμένα με τις υποδημοτικές κοινότητες της επικράτειάς τους, να θέτουν τις εμπειρίες τους προς συζήτηση στην ΕτΠ και να τις ενσωματώνουν στο έργο τους, ιδίως στις γνωμοδοτήσεις της, στις ανταλλαγές μεταξύ ομοτίμων και, ενδεχομένως, στην Τεχνική πλατφόρμα συνεργασίας για το περιβάλλον (της ΓΔ Περιβάλλοντος και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών)·

31.

σκοπεύει να κάνει ρητή αναφορά στις κοινότητες κάτω του δημοτικού επιπέδου στις προτεραιότητες της ΕτΠ για την περίοδο μετά το 2020·

32.

υπενθυμίζει τη συνολική δέσμευση της ΕΕ για την προαγωγή της κοινωνικής, οικονομικής και περιβαλλοντικής συνοχής, ιδίως με σκοπό τον περιορισμό των αποκλίσεων ως προς τον βαθμό ανάπτυξης των διαφόρων περιφερειών (τόσο στα νησιά όσο και στην ηπειρωτική χώρα), σύμφωνα με το άρθρο 174 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επίσης, υπογραμμίζει εν προκειμένω τη σημασία των υποδημοτικών επιπέδων διακυβέρνησης·

33.

προτείνει να εξεταστεί η δυνατότητα επέκτασης της Δικτυακής πύλης για την κατανομή των εξουσιών, προσθέτοντας, όπου κρίνεται σκόπιμο, ένα επιπλέον τμήμα για το εκάστοτε κράτος μέλος που θα πραγματεύεται τις οντότητες κάτω του δημοτικού επιπέδου, αρχής γενομένης από μια ανάλυση της ανάμειξής τους στην πολιτική για το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή·

34.

προτρέπει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει τη δυνατότητα δημιουργίας ενός βραβείου βιώσιμης συνοικίας, έτσι ώστε να ενθαρρυνθούν οι τοπικές κοινότητες να συμμετέχουν στη διαχείριση των περιοχών τους και να διοργανωθεί μια μεμονωμένη ή επαναλαμβανόμενη εκδήλωση για την προαγωγή της αλληλεπίδρασης με τις μικρές κοινότητες, π.χ. μια ετήσια «Ευρωπαϊκή ημέρα βιώσιμων χωριών και συνοικιών»·

Ενημέρωση

35.

προσφέρεται να αναδείξει ευρύτερα τη σημασία του υποδημοτικού επιπέδου στην τοπική περιβαλλοντική πολιτική στα άλλα θεσμικά και λοιπά όργανα της ΕΕ. Αυτό θα μπορούσε να συνίσταται στην πρόκριση της συμπερίληψης του υποδημοτικού επιπέδου στα μελλοντικά έγγραφα πολιτικής και της αναθεώρησης των ήδη υφιστάμενων στρατηγικών από τα θεσμικά και λοιπά όργανα της ΕΕ·

36.

ζητεί την ενίσχυση της ενημέρωσης στο υποδημοτικό επίπεδο μέσω των ενωσιακών έργων έρευνας και καινοτομίας («Ορίζοντας 2020» και «Ορίζων Ευρώπη»), καθώς και μέσω της συνεργασίας με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος και τις υπηρεσίες έρευνας της ΕΕ·

37.

δεσμεύεται να επιζητήσει τον διάλογο με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή —μεταξύ άλλων στο πλαίσιο της Τεχνικής πλατφόρμας συνεργασίας για το περιβάλλον— με μέλημα να λαμβάνονται επαρκώς υπόψη οι μικρές κοινότητες κάτω του δημοτικού επιπέδου κατά την εφαρμογή των ειδικών περιβαλλοντικών πολιτικών της ΕΕ. Τούτο θα μπορούσε να βασιστεί στις ήδη υπάρχουσες προσπάθειες της ΓΔ Περιβάλλοντος και άλλων γενικών διευθύνσεων για την παροχή εγγράφων καθοδήγησης και μέσων επικεντρωμένων στις μικρές κοινότητες και συνοικίες·

Επικοινωνία και διάδοση

38.

συμφωνεί να εξετάσει τη δυνατότητα ανάρτησης υλικού σχετικού με τα δίκτυα και τις δραστηριότητες της ΕΕ με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις μικρές κοινότητες στον επίσημο ιστότοπο της ΕτΠ με την παροχή πληροφοριών συναφών με τα δίκτυα, τα προγράμματα και τις εκδηλώσεις, καθώς και με τη συγκέντρωση σχετικών συνεισφορών·

39.

δεσμεύεται να αναλύσει τους τρόπους με τους οποίους μπορεί η ΕτΠ να ενισχύσει την αναγνώριση των περιβαλλοντικών επιτευγμάτων σε επίπεδο μικρών κοινοτήτων, επισημαίνοντας τις βέλτιστες πρακτικές και ενθαρρύνοντας την αναπαραγωγή βιώσιμων λύσεων. Αυτό περιλαμβάνει τη διερεύνηση της δυνατότητας ενσωμάτωσής τους στα υφιστάμενα συστήματα αναγνώρισης και στα ενωσιακής εμβέλειας βραβεία, κατά τα πρότυπα των βραβείων της «Πράσινης πρωτεύουσας της Ευρώπης», του «Ευρωπαϊκού πράσινου φύλλου», «Natura 2000», της «Μετασχηματιστικής δράσης» και της «Ευρωπαϊκής εβδομάδας περιορισμού των απορριμμάτων»·

40.

υπογραμμίζει ότι είναι σημαντικό να συμπεριληφθεί το θέμα της εφαρμογής της περιβαλλοντικής νομοθεσίας στις κοινότητες κάτω του δημοτικού επιπέδου στο ετήσιο θέμα ή πρόγραμμα επαναλαμβανόμενων εκδηλώσεων για το περιβάλλον ενωσιακής εμβέλειας, όπως η «Πράσινη Εβδομάδα», η «Ευρωπαϊκή εβδομάδα περιορισμού των αποβλήτων» ή η «Ευρωπαϊκή εβδομάδα των δήμων και των περιφερειών»·

41.

υποστηρίζει την κατάλληλα προσαρμοσμένη χρήση των ΤΠΕ με σκοπό την καλύτερη σύζευξη των υποδημοτικών κοινοτήτων τόσο μεταξύ τους όσο και με τις αντίστοιχες τοπικές διοικητικές αρχές, έτσι ώστε να ενισχυθεί η δημοκρατική συμμετοχή και λήψη αποφάσεων·

Χρηματοδότηση

42.

τονίζει ότι είναι σημαντικό να δοθεί στους υποδημοτικούς συναρμοδίους η δυνατότητα πρόσβασης σε χρηματοδοτικά προγράμματα της ΕΕ. Ορισμένα εξ αυτών έχουν ήδη ως αποδέκτη το επίπεδο της συνοικίας, όπως το πρόγραμμα URBACT, το οποίο προάγει τις ευρωπαϊκές ανταλλαγές και τη μάθηση για τη βιώσιμη αστική ανάπτυξη. Εν προκειμένω, ζητεί να παρέχεται κατάλληλη επιμόρφωση στο προσωπικό των υποδημοτικών κοινοτήτων έτσι ώστε να γίνεται αποτελεσματική χρήση της ενωσιακής χρηματοδότησης·

43.

θεωρεί ότι η τοπική ανάπτυξη με πρωτοβουλία των τοπικών κοινοτήτων (CLLD) και οι ομάδες δράσης LEADER αποτελούν συγκεκριμένα μέσα για την καλύτερη ενεργοποίηση και συμμετοχή του υποδημοτικού επιπέδου στην επιδίωξη της μακρόπνοης ανάπτυξης και των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020»·

44.

ενθαρρύνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να σταθμίσει ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος έτσι ώστε να μπορούν οι μικρές κοινότητες να συμβάλλουν και να επωφελούνται από όσα χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ έργα προάγουν τη βιωσιμότητα σε επίπεδο κάτω του δημοτικού. Τούτο θα μπορούσε να επιτευχθεί α) με τη συμπερίληψη ειδικής αναφοράς στις μικρές κοινότητες στα έγγραφα καθοδήγησης και στα εγχειρίδια· β) με την εκπόνηση και δημοσίευση προσκλήσεων εκδήλωσης ενδιαφέροντος και/ή προγραμμάτων εργασίας που απευθύνονται ειδικά σε κοινότητες κάτω του δημοτικού επιπέδου· και γ) με την απλοποίηση και την παγίωση των χρηματοδοτικών κανόνων και των κανόνων επιλεξιμότητας για την ενθάρρυνση και τη διευκόλυνση της συμμετοχής τους (π.χ. με εκ νέου επιχορήγηση) με σκοπό τη συνολική αρμονική ανάπτυξη της ΕΕ (άρθρο 174 της ΣΛΕΕ).

Βρυξέλλες, 12 Φεβρουαρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών

Απόστολος ΤΖΙΤΖΙΚΩΣΤΑΣ


(1)  NAT-VI/009 (ΕΕ C 185 της 9.6.2017, σ. 15).

(2)  SEDEC/VI-035 (ΕΕ C 361 της 5.10.2018, σ. 31).


29.4.2020   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 141/34


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Διαρροή επιστημόνων στην ΕΕ: αντιμετώπιση της πρόκλησης σε όλα τα επίπεδα»

(2020/C 141/08)

Εισηγητής:

ο κ. Emil BOC (RO/EPP), δήμαρχος Κλουζ-Ναπόκα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

1.

τονίζει ότι η ελεύθερη κυκλοφορία των πολιτών και των εργαζομένων αποτελεί το θεμέλιο της εσωτερικής αγοράς και μία από τις βασικές ελευθερίες που αναγνωρίζονται στις Συνθήκες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι πολίτες και οι εργαζόμενοι πρέπει να μπορούν να κυκλοφορούν ελεύθερα εντός της ΕΕ· εντούτοις, θα πρέπει να μετακινούνται επειδή το επιθυμούν και όχι διότι αναγκάζονται να εγκαταλείψουν την περιφέρειά τους, μεταξύ άλλων, λόγω περιορισμένων οικονομικών ευκαιριών·

2.

επισημαίνει ότι η πρόκληση έγκειται στην επίτευξη ισορροπίας σε νομικό και πολιτικό επίπεδο μεταξύ δύο θεμελιωδών αρχών της Ευρωπαϊκής Ένωσης: της ελεύθερης κυκλοφορίας του εργατικού δυναμικού και της οικονομικής και κοινωνικής σύγκλισης μεταξύ των περιφερειών·

3.

παρατηρεί ότι το φαινόμενο της διαρροής επιστημόνων στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι πολύπλοκο και απαιτεί μια ρεαλιστική πολιτική απάντηση τόσο από την ΕΕ όσο και από τα κράτη μέλη. Η απάντηση αυτή θα πρέπει να καλύπτει θα πρέπει να καλύπτει όλες τις πτυχές της διαρροής επιστημόνων (π.χ. προσέλκυση επιστημόνων, μη αξιοποίηση του πνευματικού δυναμικού, κυκλοφορία των επιστημόνων, επαναπατρισμός), καθώς και τα διαφορετικά, αλλά συχνά διασυνδεδεμένα, επίπεδα στα οποία απαιτούνται δράσεις και λύσεις: τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και υπερεθνικό (ΕΕ)·

4.

θεωρεί ότι οι υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων σε όλα τα επίπεδα οφείλουν να αναγνωρίσουν και να συνεκτιμήσουν στις προτεινόμενες λύσεις το γεγονός ότι η διαρροή επιστημόνων δεν αποτελεί μόνο τεχνικό ζήτημα που απαιτεί μια διοικητική ή πολιτική απάντηση, αλλά και πολιτικό ζήτημα. Εάν το φαινόμενο αυτό δεν αντιμετωπιστεί, θα έχει μακροπρόθεσμες και μόνιμες επιπτώσεις στο μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ενδέχεται να παρεμποδίσει την εδαφική συνοχή·

5.

σημειώνει ότι η διαρροή επιστημόνων αποτελεί άμεση απόρροια των υφιστάμενων κοινωνικών και οικονομικών ανισοτήτων μεταξύ των περιφερειών της ΕΕ. Εμπειρικές μελέτες (1) (2) (3) εντοπίζουν μια σειρά παραγόντων ώθησης και έλξης, στο πλαίσιο των οποίων οι περιφέρειες υποδοχής να διαθέτουν μια πιο ελκυστική αγορά εργασίας και παρέχουν πιο ποικιλόμορφες ευκαιρίες απασχόλησης, καθώς και συνολικά καλύτερη ποιότητα ζωής, ενώ στις περιφέρειες προέλευσης επικρατούν οι ακριβώς αντίθετες συνθήκες. Αυτός είναι ακόμη ένας λόγος για τον οποίο, στο μελλοντικό πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ), τα κονδύλια της πολιτικής συνοχής θα πρέπει να επικεντρωθούν στην αποκατάσταση της ισορροπίας μεταξύ των περιφερειών προέλευσης και υποδοχής·

6.

τονίζει ότι θα πρέπει να υπάρξει στενή σύνδεση μεταξύ της πολιτικής για τη συνοχή, της οποίας σκοπός είναι η αντιμετώπιση αυτών των ανισορροπιών και η προώθηση μιας πιο ισόρροπης ανάπτυξης σε ολόκληρη την ΕΕ, και των μέτρων που προβλέπονται για την αντιμετώπιση του φαινομένου της διαρροής επιστημόνων. Δύο από τους βασικούς στόχους της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», και συγκεκριμένα η αύξηση του ποσοστού των απασχολουμένων και η βελτίωση της κοινωνικής ένταξης, συνδέονται άμεσα με τη δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για τον περιορισμό της διαρροής επιστημόνων. Άλλοι στόχοι της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», όπως η καινοτομία και η αύξηση του αριθμού των πτυχιούχων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, θα μπορούσαν ενδεχομένως να οδηγήσουν στην εισροή και την ανάκτηση επιστημόνων παρέχοντας κίνητρα για την προσέλκυση ταλαντούχων ατόμων·

7.

σημειώνει ότι η διαρροή επιστημόνων και τα συναφή φαινόμενα πρέπει να κατανοηθούν και να αξιολογηθούν στην ΕΕ στο πλαίσιο της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης (ΠΔ). Το κατά πόσον οι ιδιαιτερότητες της ΠΔ θα αποτελέσουν εμπόδιο ή ευκαιρία σε αυτόν τον τομέα πολιτικής θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ και τα θεσμικά της όργανα δρουν ως διαμεσολαβητές και συντονιστές κατά τη διαδικασία χάραξης και διάδοσης των πολιτικών·

8.

επισημαίνει ότι η διαρροή επιστημόνων, παρότι γίνεται συχνά αντιληπτή ως εθνικό ή υπερεθνικό πολιτικό πρόβλημα λόγω των εκτεταμένων και σοβαρών επιπτώσεών της, μπορεί να αντιμετωπιστεί επιτυχώς σε υποεθνικό επίπεδο. Στο πλαίσιο αυτό, οι τοπικές και οι περιφερειακές δημόσιες αρχές διαδραματίζουν καίριο ρόλο, δεδομένου ότι οι τοπικές κοινότητες είναι αυτές που επηρεάζονται άμεσα από τις επιπτώσεις της διαρροής επιστημόνων: η απώλεια εκπαιδευμένου εργατικού δυναμικού νεαρής ηλικίας αποτελεί τεράστια πρόκληση για τις τοπικές κοινότητες σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση·

9.

παρατηρεί ότι οι τοπικές αρχές στα κράτη μέλη αντιπροσωπεύουν το επίπεδο στο οποίο οι πολιτικές για τη διαρροή επιστημόνων μπορούν να εκπονηθούν και να εφαρμοστούν καλύτερα. Οι τοπικές κοινότητες αποτελούν συστήματα με σχετικά σαφή όρια που διευκολύνουν την ανάλυση του προβλήματος και την εξεύρεση εξατομικευμένων λύσεων. Επιπλέον, οι τοπικές αρχές μπορούν να παρακολουθούν και να αξιολογούν πιο εύκολα την επιτυχία των πολιτικών σε τοπικό επίπεδο·

10.

σημειώνει ότι είναι πολλά τα χρήσιμα διδάγματα που μπορούν να αντληθούν από την εμπειρία και την ικανότητα των υποεθνικών διοικήσεων κατά τη χάραξη των πολιτικών σε επίπεδο ΕΕ·

11.

θεωρεί ότι η άμεση εμπειρία των τοπικών αρχών όσον αφορά την αντιμετώπιση του φαινομένου της διαρροής επιστημόνων θα μπορούσε να προσφέρει επιτυχημένα παραδείγματα και βέλτιστες πρακτικές που θα είχαν χρήσιμη συμβολή στη διαμόρφωση μιας συνεκτικής πολιτικής σε επίπεδο ΕΕ. Οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές μπορούν να προχωρήσουν πέρα από έναν γενικό και αφηρημένο ορισμό των πολιτικών ζητημάτων και να προσφέρουν συγκεκριμένες και αποτελεσματικές λύσεις. Χρειάζεται, ωστόσο, να κατανοήσουν καλύτερα τις προσπάθειες και τις πρωτοβουλίες που αποσκοπούν στην αντιμετώπιση του φαινομένου της διαρροής επιστημόνων πέραν των διοικητικών συνόρων των κοινοτήτων που εκπροσωπούν και να αναπτύξουν περιφερειακή και διαπεριφερειακή συνεργασία·

12.

επισημαίνει ότι τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι περιφέρειες προέλευσης και υποδοχής είναι διαφορετικά και πρέπει, ως εκ τούτου, να αντιμετωπιστούν αναλόγως. Η διάκριση αυτή είναι σημαντική καθότι οι πολιτικές σε υπερεθνικό επίπεδο θα πρέπει να αποσκοπούν στη διευκόλυνση της εφαρμογής λύσεων επωφελών για όλους, ή τουλάχιστον να περιορίζουν καταστάσεις στις οποίες τόσο οι περιφέρειες προέλευσης όσο και οι περιφέρειες υποδοχής βγαίνουν χαμένες (μη αξιοποίηση του πνευματικού δυναμικού)·

13.

εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι η διαρροή επιστημόνων αποτελεί απειλή για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του ευρωπαϊκού εγχειρήματος. Οι περιφέρειες προέλευσης βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα διπλό πρόβλημα: αφενός, χρειάζονται σύγκλιση (για τη γεφύρωση του χάσματος με τις περιφέρειες υποδοχής) και, αφετέρου, χάνουν το εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό τους. Μακροπρόθεσμα, οποιαδήποτε αλλαγή ή μετάβαση σε ένα βιώσιμο και ανταγωνιστικό οικονομικό πρότυπο βασισμένο στην οικονομία της γνώσης και στα προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας θα είναι πολύ δύσκολο να επιτευχθεί σε ένα σενάριο όπου οι ανισότητες μεταξύ των περιφερειών προέλευσης και υποδοχής θα διευρύνονται. Εάν δεν αντιμετωπιστούν, οι εν λόγω ανισότητες θα αυξηθούν περαιτέρω με αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός φαύλου κύκλου «αποδόμησης». Σύμφωνα με τον παγκόσμιο δείκτη ανταγωνιστικότητας, τα ανατολικά και νότια κράτη μέλη της ΕΕ συγκαταλέγονται παγκοσμίως μεταξύ των χωρών που είναι λιγότερο ικανές να διατηρήσουν τα ταλέντα τους·

14.

επισημαίνει ότι, παρόλο που τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα έχουν θεσπίσει μηχανισμούς για τη μείωση των ανισοτήτων, οι προσεγγίσεις αυτές υπήρξαν μόνον εν μέρει αποτελεσματικές. Δεδομένης της κλιμάκωσης του φαινομένου της διαρροής επιστημόνων και της γεωγραφικής και οικονομικής του διάστασης, χρειάζεται ένα διαφορετικό είδος πρωτοβουλίας ή προσπάθειας το οποίο θα αντιμετωπίζει άμεσα τους παράγοντες ώθησης που απορρέουν από τις ιδιαίτερες αναπτυξιακές πορείες των περιφερειών προέλευσης οι οποίες καθιστούν τις περιφέρειες αυτές ανεπαρκώς ελκυστικές για το υψηλά εκπαιδευμένο τμήμα του εργατικού δυναμικού·

15.

σημειώνει ότι το χάσμα μεταξύ εκπαίδευσης και αγοράς εργασίας αποτελεί ένα από τα προβλήματα που συνδέονται με τη διαρροή επιστημόνων. Η εκπαίδευση αποτελεί σαφώς έναν τομέα στον οποίο οι βελτιώσεις μπορούν να συμβάλουν στον μετριασμό των αρνητικών επιπτώσεων της διαρροής επιστημόνων. Οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές θα πρέπει, σε συνεργασία με τις εθνικές και τις ευρωπαϊκές αρχές, να επιδείξουν μεγαλύτερη προσοχή στον εν λόγω τομέα. Επιπλέον, τα εκπαιδευτικά συστήματα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τη μεταβλητή δυναμική της αγοράς εργασίας και την αυξανόμενη ποικιλομορφία της, προκειμένου να μπορούν να αποδώσουν οι επενδύσεις στο ανθρώπινο κεφάλαιο μιας χώρας ή περιφέρειας, το οποίο χάνεται λόγω της διαρροής επιστημόνων·

16.

εφιστά την προσοχή σε ένα φαινόμενο που πρέπει να παρακολουθείται εκ του σύνεγγυς, το οποίο αφορά τα παιδιά που παραμένουν στη χώρα προέλευσης ενώ οι γονείς τους αναζητούν καλύτερες θέσεις εργασίας στο εξωτερικό. Το φαινόμενο αυτό αποτελεί άμεση συνέπεια της διαρροής επιστημόνων και έχει μακροπρόθεσμες επιπτώσεις·

17.

τονίζει τη σημασία του προγράμματος Erasmus+, ΕΚΤ+ και άλλων παρόμοιων προγραμμάτων για τη δημιουργία πανεπιστημιακών και επαγγελματικών ευκαιριών για ταλαντούχα άτομα, καθώς και ευκαιριών για διεθνή δικτύωση και σύναψη διεθνών συμπράξεων σε ολόκληρη την Ευρώπη και όχι μόνο σε ορισμένους περιφερειακούς κόμβους, αλλά και για τη στήριξη της εφαρμογής του Ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. Η στήριξη της νέας Ευρωπαϊκής Επιτροπής στη χορήγηση πρόσθετων πόρων στο πρόγραμμα Erasmus+ αποτελεί βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση·

18.

πιστεύει ότι η αντιμετώπιση του ζητήματος της διαρροής επιστημόνων απαιτεί ισχυρή ηγεσία και συντονισμό των διαφόρων προσπαθειών που καταβάλλονται πέραν των εθνικών δικαιοδοσιών. Το σημαντικότερο είναι να βρεθούν συγκεκριμένοι τρόποι για τη δημιουργία δικτύων συνεργασίας με στόχο την αντιμετώπιση του λαϊκιστικού πολιτικού λόγου και την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Η ανάληψη περαιτέρω δράσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο και σε επίπεδο κρατών μελών θα πρέπει να εστιάζει στον συντονισμό και τη διευκόλυνση/στήριξη των προσπαθειών σε υποεθνικό επίπεδο, καθώς και στην επίτευξη συναίνεσης σχετικά με τον τρόπο ανάλυσης και αντιμετώπισης του ζητήματος της διαρροής επιστημόνων, με στόχο τη δημιουργία αμοιβαία επωφελών συνθηκών για όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη·

19.

τονίζει ότι χρειάζεται να προσδιοριστούν ορισμένα στρατηγικά ζητήματα όσον αφορά τη διαρροή επιστημόνων, ούτως ώστε οι υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων να είναι σε θέση να αποφεύγουν τις περιττές επικαλύψεις των προσπαθειών που καταβάλλονται στο πλαίσιο των δημόσιων πολιτικών. Αυτά τα στρατηγικά ζητήματα πρέπει να ρυθμίζονται κατά τρόπο που να διασφαλίζει ότι τα μέτρα πολιτικής έχουν ορατό αντίκτυπο και να υποστηρίζει πολιτικές που μετουσιώνονται σε συγκεκριμένες δράσεις·

20.

συνιστά να εντοπιστούν και να υλοποιηθούν διαφορετικοί τρόποι αντιμετώπισης για κάθε επιμέρους συνιστώσα του φαινομένου της διαρροής επιστημόνων: προσέλκυση επιστημόνων, μη αξιοποίηση του πνευματικού δυναμικού, κυκλοφορία των επιστημόνων και επαναπατρισμός. Καθένας από αυτούς τους τομείς απαιτεί διαφορετικές και εξειδικευμένες λύσεις. Είναι επίσης σημαντικό να υιοθετηθεί μια γενική προσέγγιση για τις εν λόγω επιμέρους συνιστώσες. Η έλλειψη προσαρμοσμένων λύσεων μπορεί να οδηγήσει σε ευρείες και αφηρημένες δηλώσεις/στόχους που είναι δύσκολο να εφαρμοστούν στην πράξη·

21.

επικροτεί το γεγονός ότι ορισμένοι δήμοι και περιφέρειες εφαρμόζουν ήδη δημιουργικές λύσεις προσέλκυσης και διατήρησης ταλέντων. Οι πολιτικές κυμαίνονται από την παροχή στήριξης για τη μετεγκατάσταση ταλαντούχων ατόμων σε αυτούς τους δήμους/τις περιφέρειες έως πιο εξελιγμένα μέτρα που περιλαμβάνουν την ανάπτυξη διακρατικών δικτύων επιχειρηματιών. Η ΕΕ πρέπει να στηρίξει προγράμματα ή πρωτοβουλίες που αποσκοπούν στην ενίσχυση της αμοιβαίας μάθησης μεταξύ των διαφόρων ευρωπαϊκών τοπικών και περιφερειακών αρχών (ΤΠΑ)·

22.

θεωρεί ότι οι τοπικοί και οι περιφερειακοί φορείς διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην αντιμετώπιση του φαινομένου της διαρροής επιστημόνων. Η προσέλκυση και η διατήρηση εργατικού δυναμικού υψηλής ειδίκευσης μπορούν να εξασφαλιστούν με την ορθή χρήση των μέσων ολοκληρωμένης εδαφικής ανάπτυξης της πολιτικής για τη συνοχή·

23.

προτείνει οι ΤΠΑ, σε συνεργασία με τις εθνικές και τις ευρωπαϊκές αρχές, να προωθήσουν πολιτικές και μέσα για την ανάπτυξη της τοπικής επιχειρηματικότητας, της αυτοαπασχόλησης και των εναλλακτικών μοντέλων επιχειρηματικής ανάπτυξης που αυξάνουν την ελκυστικότητα των περιφερειών προέλευσης·

24.

συνιστά οι ΤΠΑ να συμβάλουν στη διασύνδεση, βάσει ρεαλιστικής εκτίμησης των αναγκών, των ιδιαίτερων πλεονεκτημάτων της περιφέρειάς τους και των αναγκαίων ταλέντων και πολιτικών·

25.

συνιστά οι ΤΠΑ να δημιουργήσουν τοπικές συμμαχίες, με τη συμμετοχή όλων των ενδιαφερομένων μερών (δημόσιων αρχών, επιχειρήσεων, πανεπιστημίων, ΜΚΟ κ.λπ.) που είναι σε θέση να χαράζουν και να εφαρμόζουν τοπικές πολιτικές οι οποίες συμβάλλουν στον μετριασμό του φαινομένου της διαρροής επιστημόνων. Θα πρέπει να υποστηρίζονται και να διοργανώνονται τακτικές συνεδριάσεις των σχετικών ενδιαφερομένων μερών. Οι συνεδριάσεις θα πρέπει να χρησιμοποιούνται ως φόρουμ για τη συζήτηση και την αναζήτηση τοπικών λύσεων προσαρμοσμένων στις εκάστοτε συνθήκες και βασισμένων σε επιτυχημένα παραδείγματα άλλων περιοχών/δικαιοδοσιών·

26.

επισημαίνει ότι οι αυστηρές διαδικασίες στρατηγικού σχεδιασμού σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο μπορούν να είναι σημαντικές για τη συσχέτιση της κινητικότητας των ανθρώπινων πόρων με μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα σχέδια, καθώς και για την παροχή μιας στέρεης βάσης για τη συνεργασία με άλλες περιφερειακές, εθνικές και ευρωπαϊκές αρχές·

27.

προσβλέπει στην καλύτερη κατανόηση τόσο των αιτίων και των κωλυμάτων που εμποδίζουν εκείνους που έχουν μεταναστεύσει στο παρελθόν να επιστρέψουν στον τόπο καταγωγής τους όσο και του τρόπου με τον οποίο οι δημόσιες αρχές μπορούν να συμβάλουν στη μείωση αυτών των εμποδίων. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να έχει μετασχηματιστικό αντίκτυπο, μετατρέποντας τη διαρροή επιστημόνων σε κυκλοφορία επιστημόνων ή επαναπατρισμό·

28.

συνιστά τη συνένωση και τον συντονισμό της δράσης που αναλαμβάνεται σε υποεθνικό επίπεδο με τη δράση των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης χωρίς να θίγεται η αρχή της επικουρικότητας. Η συνένωση των προσπαθειών που καταβάλλονται σε διάφορα επίπεδα είναι ζωτικής σημασίας για την επιτυχία της πολιτικής της ΕΕ. Θα πρέπει να αναπτυχθούν πολιτικές και προγράμματα για την ενοποίηση και τη διευκόλυνση του συντονισμού μεταξύ της δράσης των ΤΠΑ, αφενός, και της δράσης των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αφετέρου. Αυτό ισχύει σε όλους τους τομείς που σχετίζονται με τη διαρροή επιστημόνων (εκπαίδευση, συνοχή, περιφερειακή ανάπτυξη, ψηφιοποίηση κ.λπ.). Χρειάζεται να δρομολογηθεί, σε επίπεδο ΕΕ, ένας μηχανισμός ειδικά σχεδιασμένος για την προώθηση της ενοποίησης και του συντονισμού των μέτρων πολιτικής όσον αφορά τη διαρροή επιστημόνων·

29.

συνιστά στις ΤΠΑ να αποκτήσουν επίγνωση της έκτασης του φαινομένου και να διενεργούν ρεαλιστικές και σοβαρές αξιολογήσεις των χαρακτηριστικών κάθε περιοχής που επηρεάζεται από τη διαρροή επιστημόνων. Η τεκμηριωμένη λήψη αποφάσεων και χάραξη πολιτικής είναι ο μόνος τρόπος για να βρεθούν αποτελεσματικές λύσεις. Η ρεαλιστική εκτίμηση του φαινομένου της διαρροής επιστημόνων σε επίπεδο περιφερειών μπορεί να βοηθήσει τις δημόσιες αρχές που αντιμετωπίζουν παρόμοια ή συναφή προβλήματα να αντικαταστήσουν τον ανταγωνισμό με την ανάπτυξη συνεργασίας, αλλά και να ενισχύσει τον συντονισμό των εν εξελίξει προσπαθειών και των υφιστάμενων πόρων μεταξύ όλων των ενδιαφερόμενων φορέων·

30.

θεωρεί ότι οι ταχείες διαδικασίες αναγνώρισης των διπλωμάτων και των δεξιοτήτων/ικανοτήτων θα μπορούσαν να συμβάλουν σημαντικά στον περιορισμό του αναξιοποίητου πνευματικού δυναμικού. Η ψηφιοποίηση και η διασύνδεση των αρχείων καταχώρησης στοιχείων είναι εφικτή και αναγκαία, σύμφωνα με διάφορες πρωτοβουλίες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των μελλοντικών ψηφιακά υπογεγραμμένων διαπιστευτηρίων βάσει του προτύπου Europass. Επιπλέον, επικροτεί την πρωτοβουλία της νέας Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την υλοποίηση ενός Ευρωπαϊκού Χώρου Εκπαίδευσης έως το 2025 εντός του οποίου η μάθηση, οι σπουδές και η έρευνα δεν θα παρεμποδίζονται από σύνορα. Παράλληλα, επισημαίνει την ανάγκη θέσπισης μηχανισμών για την προώθηση της κυκλοφορίας των επιστημόνων και του επαναπατρισμού τους·

31.

συνιστά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εντείνει τις προσπάθειές της για τη μείωση των περιφερειακών ανισοτήτων οι οποίες αποτελούν μία από τις σημαντικότερες αιτίες της διαρροής επιστημόνων. Τα ταμεία συνοχής διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη στήριξη των περιφερειών και των περιοχών που πλήττονται από τέτοιες ανισότητες. Οι κατάλληλα προσαρμοσμένες πολιτικές και τα μέσα που αντιμετωπίζουν άμεσα αυτές τις ανισότητες μεταξύ της Ανατολικής/Νότιας Ευρώπης και των δυτικών χωρών, καθώς και μεταξύ των περιφερειών εντός των κρατών μελών, είναι ζωτικής σημασίας για την εξάλειψη μίας από τις κύριες αιτίες της διαρροής επιστημόνων. Η πολιτική δέσμευση της νέας Ευρωπαϊκής Επιτροπής (4) για την κατοχύρωση ενός δίκαιου κατώτατου μισθού είναι σημαντική, ιδίως για τις περιφέρειες προέλευσης, δεδομένου ότι θα συμβάλει στη διευθέτηση του ζητήματος του βιοτικού επιπέδου και των εργασιακών συνθηκών και θα έχει άμεσο αντίκτυπο στην ποιότητα ζωής των πολιτών. Η πολιτική συνοχής της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027 θα πρέπει να αποτελέσει μια μακροπρόθεσμη επενδυτική πολιτική για όλες τις περιφέρειες, εστιασμένη στην υπέρβαση των οικονομικών, κοινωνικών και περιφερειακών διαφορών και σύμφωνη με την αρχή της εταιρικής σχέσης και την υιοθέτηση μιας τοποκεντρικής προσέγγισης. Η πολιτική συνοχής θα πρέπει να συντονιστεί καλύτερα με τις άλλες πολιτικές της ΕΕ με στόχο τη δημιουργία ισότιμων συνθηκών. Ο κάθετος συντονισμός των διαφόρων πηγών χρηματοδότησης θα πρέπει να βελτιωθεί σε επίπεδο ΕΕ όσον αφορά τη διακυβέρνηση της πολιτικής και των προγραμμάτων για τη συνοχή μετά το 2020, με μέλημα τη διασφάλιση συνεκτικότερων θεματολογίων στα διαφορετικά επίπεδα διακυβέρνησης και σχεδιασμού τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μεσοπρόθεσμα (5)·

32.

συνιστά τον σχεδιασμό και την εφαρμογή ρεαλιστικών πολιτικών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο για την προσέλκυση, τη διατήρηση και την επαναπροσέλκυση εκπαιδευμένου εργατικού δυναμικού. Βασική έννοια στρατηγικής σημασίας είναι η βελτίωση της ποιότητας ζωής. Όπως έχει ήδη επισημανθεί, η βελτίωση της ποιότητας ζωής αποτελεί ισχυρό εργαλείο για την προσέλκυση και τη διατήρηση εκπαιδευμένου εργατικού δυναμικού. Είναι σκόπιμο και επιθυμητό να διεξάγονται τακτικές και συγκροτημένες μετρήσεις σχετικά με την ποιότητα ζωής, με σκοπό την παροχή πολύτιμων πληροφοριών στις ΤΠΑ σχετικά με τους τομείς στους οποίους απαιτείται παρέμβαση·

33.

προκρίνει την επικέντρωση των τοπικών, των περιφερειακών, των εθνικών και των ενωσιακών αρχών σε λειτουργικές προσεγγίσεις για την αντιστροφή της μετανάστευσης και την προσέλκυση εργαζομένων (6): μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η οικοδόμηση μιας οικονομίας της γνώσης, η βελτίωση της ελκυστικότητας των περιφερειών, η ανάπτυξη στρατηγικών για τη διασπορά και η εφαρμογή μιας λειτουργικής προσέγγισης στον τομέα της αστικής διακυβέρνησης·

34.

προτείνει, επίσης, στις τοπικές, τις περιφερειακές, τις εθνικές και τις ενωσιακές αρχές να επιδείξουν ιδιαίτερη προσοχή στην εξάλειψη των διαρθρωτικών παραγόντων που εντείνουν το φαινόμενο της διαρροής επιστημόνων (υποδομές/αυτοκινητόδρομοι, ποιότητα των υπηρεσιών, πρόσβαση στην τεχνολογία κ.λπ.)·

35.

τονίζει την ανάγκη ανάπτυξης μιας ολοκληρωμένης ευρωπαϊκής προσέγγισης για τη διαρροή επιστημόνων, βασισμένης σε ρεαλιστικές εκτιμήσεις, συνεργασία και συντονισμό σε τοπικό/περιφερειακό, εθνικό και ενωσιακό επίπεδο. Ομοίως, χρειάζονται συντονισμένες πολιτικές σε διάφορα επίπεδα και στους σχετικούς με τη διαρροή επιστημόνων τομείς, συμπεριλαμβανομένων των εξής: της εκπαίδευσης, της ψηφιοποίησης, της συνοχής και των οικονομικών πολιτικών·

36.

θεωρεί ότι είναι ζωτικής σημασίας οι ΤΠΑ να κατανοήσουν τη σημασία του ρόλου των πανεπιστημίων, της επαγγελματικής εκπαίδευσης και των παρόχων κατάρτισης για την τοπική ανάπτυξη στο πλαίσιο της οικονομίας της γνώσης. Οι δημόσιες αρχές πρέπει να αναπτύξουν εταιρικές σχέσεις με τα πανεπιστήμια και να συνειδητοποιήσουν επίσης την ανάγκη στήριξης των πανεπιστημίων, μεταξύ άλλων μέσω επενδύσεων σε τοπικές υποδομές. Απαιτείται η διασφάλιση της μεγαλύτερης δυνατής συνάφειας μεταξύ των στρατηγικών στόχων των πανεπιστημίων και των αντίστοιχων στόχων των δημόσιων αρχών·

37.

σημειώνει ότι οι συμπράξεις μεταξύ ιδιωτικών επιχειρήσεων (που ενδιαφέρονται για τον τομέα Ε&Δ), τοπικών αρχών και πανεπιστημίων αποτελούν σημαντικές κινητήριες δυνάμεις της τοπικής μεγέθυνσης και ανάπτυξης οι οποίες θα πρέπει να συμπεριληφθούν στον υφιστάμενο στόχο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη διευκόλυνση των μικρών επιχειρήσεων ώστε να καταστούν σημαντικοί συντελεστές καινοτομίας μέσω μιας στρατηγικής για τις ΜΜΕ·

38.

εκφράζει την ανησυχία της για τον κίνδυνο αύξησης των ανισοτήτων μεταξύ των δήμων και των περιφερειών που επωφελούνται σημαντικά από το πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία, και προειδοποιεί ότι τα μέτρα που ελήφθησαν για τη γεφύρωση των χασμάτων μεταξύ των περιφερειών, την αντιμετώπιση των προκλήσεων, συμπεριλαμβανομένης της δημογραφικής πρόκλησης, καθώς και για την ενίσχυση της πρόσβασης όλων στο πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» (7) είναι ανεπαρκή·

39.

υποστηρίζει ότι η ψηφιακή συνδεσιμότητα και η έξυπνη εξειδίκευση μπορούν να επιδράσουν θετικά στο φαινόμενο της διαρροής εγκεφάλων. Οι περιφερειακές στρατηγικές έξυπνης ανάπτυξης και εξειδίκευσης μπορούν να επικεντρωθούν στο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα που υφίσταται ή δημιουργείται σε μια περιφέρεια. Η ψηφιακή συνδεσιμότητα και η ανάπτυξη του ψηφιακού γραμματισμού θα πρέπει να αποτελέσουν βασικές συνιστώσες των νέων προσπαθειών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να επικαιροποιήσει το σχέδιο δράσης για την ψηφιακή εκπαίδευση·

40.

επισημαίνει ότι οι τοπικές αρχές μπορούν να σχεδιάζουν και να εφαρμόζουν πληθώρα αριθμό μέτρων με στόχο την ενίσχυση και την ανάπτυξη της ανθεκτικότητας των μεμονωμένων κοινοτήτων, ιδίως όταν αυτές αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσχέρειες όπως η ανεργία. Η ανθεκτικότητα σε μεμονωμένο επίπεδο και η ικανότητα προσαρμογής και υπερνίκησης των δυσχερειών μπορούν να στηριχθούν μέσω προγραμμάτων αναβάθμισης των δεξιοτήτων και επανεκπαίδευσης, όπως αυτά που στηρίζονται από την Ατζέντα δεξιοτήτων της ΕΕ, μέσω μέτρων για την προαγωγή της επιχειρηματικότητας και των μικρών επιχειρήσεων, μέσω εκπαιδευτικών και κοινοτικών προγραμμάτων για σπουδαστές και νέους των οποίων οι γονείς εργάζονται στο εξωτερικό κ.λπ.·

41.

συνιστά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υποστηρίξει ενεργά και σε στενή συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο υπουργών της ΕΕ τις προσπάθειες των τοπικών και των περιφερειακών δημόσιων φορέων για την αντιμετώπιση του φαινομένου της διαρροής επιστημόνων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι μια σύνθετη πολιτική και διοικητική οντότητα και, ως εκ τούτου, απαιτείται προσεκτική ανάλυση των αρμοδιοτήτων και των ικανοτήτων της όσον αφορά τη διαρροή επιστημόνων. Η συζήτηση σχετικά με τον ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνεπάγεται τόσο τον καθορισμό των αρμοδιοτήτων της όσο και τον εντοπισμό των βέλτιστων διαθέσιμων εργαλείων σε επίπεδο ΕΕ·

42.

θεωρεί ότι το γεγονός ότι ένας «εργαζόμενος επιστρέφει στη χώρα καταγωγής του μετά από παραμονή στο εξωτερικό» θα πρέπει να θεωρείται ως πλεονέκτημα για το επαγγελματικό του προφίλ και να επισημαίνεται, ως εκ τούτου, στους παρόχους απασχόλησης κατά την αντίστοιχη διαδικασία επιλογής·

Βρυξέλλες, 12 Φεβρουαρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών

Απόστολος ΤΖΙΤΖΙΚΩΣΤΑΣ


(1)  Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών, 2018, Addressing brain drain: The local and regional dimension (Αντιμετώπιση του φαινομένου της διαρροής εγκεφάλων: η τοπική και η περιφερειακή διάσταση).

(2)  Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ένταξης, Διεύθυνση Δ — Κινητικότητα του εργατικού δυναμικού, 2018 Annual Report on Intra-EU Labour Mobility (Ετήσια έκθεση 2018 για την κινητικότητα του εργατικού δυναμικού εντός της ΕΕ).

(3)  Atoyan, R., Christiansen, L., Dizioli, A., Ebeke, C., Ilahi, N., Ilyina, A., Mehrez, G., Qu, H., Raei, F., Rhee, A. και Zakharova, D., Emigration and Its Economic Impact on Eastern Europe (Η μετανάστευση και ο οικονομικός της αντίκτυπος στην Ανατολική Ευρώπη), υπηρεσιακό υπόμνημα συζήτησης του ΔΝΤ, Ιούλιος 2016.

(4)  Ursula von der Leyen, Μια Ένωση που επιδιώκει περισσότερα: Το πρόγραμμά μου για την Ευρώπη, σ. 9.

(5)  ESPON, 2019, Addressing Labour Migration Challenges in Europe (Αντιμετώπιση των προκλήσεων της μετανάστευσης στην Ευρώπη), σ. 18.

(6)  Ό.π., σ. 17-18.

(7)  COR-2018-03891.


29.4.2020   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 141/39


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Ο πολιτισμός σε μια πιο φιλόδοξη Ένωση: ο ρόλος των δήμων και των περιφερειών»

(2020/C 141/09)

Εισηγητής:

Vincenzo BIANCO (IT/PES), δημοτικός σύμβουλος Κατάνιας

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

1.

θεωρεί απαραίτητη μια ευρεία αντίληψη του πολιτισμού και της πολιτιστικής ποικιλομορφίας της Ευρώπης που θα υπερβαίνει τη διατήρηση και την προστασία της υλικής πολιτιστικής κληρονομιάς και θα συμβάλλει στην κατανόηση των κοινωνικών και πολιτισμικών αλλαγών που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή κοινωνία·

2.

έχει επίγνωση του ρόλου που μπορούν να διαδραματίσουν οι δήμοι και οι περιφέρειες, με ένα πλουραλιστικό και καινοτόμο όραμα για τον πολιτισμό, με μεγαλύτερη συμμετοχή των πολιτών στις διαδικασίες πολιτιστικής ανάπτυξης, παρέχοντάς τους τα μέσα ώστε να είναι συμμετέχοντες φορείς. Υπογραμμίζει, για τον σκοπό αυτό, την ανάγκη διασφάλισης της ελευθερίας της καλλιτεχνικής έκφρασης, που αποτελεί προϋπόθεση για τη δημοκρατία, και του δικαιώματος όλων των πολιτών να έχουν πρόσβαση σε διάφορες πολιτιστικές εκφάνσεις, οι οποίες είναι απαραίτητες για την ευημερία των κοινωνιών (1). Με αυτό κατά νου, είναι της άποψης ότι οι δράσεις στον τομέα του πολιτισμού πρέπει να τονώσουν την ικανότητα της τέχνης και του πολιτισμού ως μιας ελεύθερης και ανεξάρτητης δύναμης στην κοινωνία. Συν τοις άλλοις, καλεί την Επιτροπή να υποστηρίξει τις προσπάθειες ενίσχυσης της ικανότητας των καλλιτεχνών να εργάζονται ανεξάρτητα και να δίνουν απαντήσεις στις απειλές και το μίσος που αντιμετωπίζουν στη δημόσια σφαίρα·

3.

καλεί την Επιτροπή να συμπεριλάβει τον πολιτισμό στις πολιτικές προτεραιότητες που πρέπει να επιδιωχθούν με τη νέα εντολή και το Συμβούλιο να υποστηρίξει στο πλαίσιο του προσεχούς ΠΔΠ τη διάθεση επαρκών πόρων για την προώθηση σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο της προαγωγής, της διαχείρισης, της χρήσης και της ανάπτυξης της πολιτιστικής κληρονομιάς·

4.

καλεί την Επιτροπή να αξιοποιήσει και να προωθήσει τη χρήση των πολιτιστικών πόρων, ιδίως από τους νέους, με σκοπό την κοινωνικοοικονομική και επαγγελματική ανάπτυξη·

Το πλαίσιο: η δέσμευση της ΕΕ για την προώθηση του πολιτισμού σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο

5.

τονίζει ότι οι Συνθήκες ορίζουν τη δέσμευση της ΕΕ να σέβεται τον πλούτο της πολιτιστικής της πολυμορφίας και αναθέτουν στην ΕΕ να ενθαρρύνει τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών και να συμπληρώνει τη δράση τους όσον αφορά τη βελτίωση της γνώσης και της διάδοσης του πολιτισμού και της ιστορίας των ευρωπαϊκών λαών, τη διατήρηση και τη λογοτεχνική και καλλιτεχνική δημιουργία, συμπεριλαμβανομένου του οπτικοακουστικού τομέα, και παρέχουν στην ΕΕ την αρμοδιότητα να στηρίζει τη δράση των κρατών μελών στους τομείς του πολιτισμού, του τουρισμού, της εκπαίδευσης, της επαγγελματικής κατάρτισης, της νεολαίας και του αθλητισμού, τηρώντας παράλληλα την αρχή της επικουρικότητας·

6.

επικροτεί την απόφαση της Επιτροπής να συνεχίσει το τρέχον πρόγραμμα «Δημιουργική Ευρώπη» ως αυτόνομο πρόγραμμα, εξασφαλίζοντας στον τομέα του πολιτισμού ανεξάρτητο δημοσιονομικό πλαίσιο για τη διασφάλιση της συνέχειας των αποτελεσμάτων της περιόδου 2014-2020·

7.

τονίζει ότι το νέο ευρωπαϊκό θεματολόγιο για τον πολιτισμό συμπληρώνει και ενισχύει την ευρωπαϊκή ταυτότητα μέσω της αναγνώρισης της πολυμορφίας των ευρωπαϊκών πολιτισμών, της ενίσχυσης του ευρωπαϊκού πολιτιστικού και δημιουργικού τομέα και των σχέσεών τους με εταίρους εκτός Ευρώπης·

8.

υπογραμμίζει ότι το ευρωπαϊκό έτος Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2018 κατέγραψε σημαντική συμμετοχή στον συγκεκριμένο τομέα, με χιλιάδες δραστηριότητες σε ολόκληρη την Ευρώπη, ενθαρρύνοντας την κοινή χρήση και την εκτίμηση της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ευρώπης ως κοινού πόρου, αυξάνοντας την ευαισθητοποίηση σχετικά με την ευρωπαϊκή ιστορία και τις κοινές αξίες, ενισχύοντας την ευρωπαϊκή ταυτότητα και την αίσθηση του ανήκειν σε έναν κοινό ευρωπαϊκό χώρο και προωθώντας την ένταξη·

9.

θεωρεί ότι, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή σύμβαση του Τοπίου και το Νέο Ευρωπαϊκό Θεματολόγιο για τον Πολιτισμό, οι γενικοί στόχοι για το ευρωπαϊκό έτος Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2018 θα μπορούσαν να εμπλουτιστούν με τη συμπερίληψη μιας ισχυρής συνιστώσας για την εδαφική ανάπτυξη, υπό τη μορφή περιφερειακών και τοπικών πολιτιστικών στρατηγικών που να περιλαμβάνουν την προώθηση του βιώσιμου πολιτιστικού τουρισμού·

10.

εκφράζει την ικανοποίησή της για το ευρωπαϊκό πλαίσιο δράσης σχετικά με τα πολιτιστικά αγαθά, το οποίο παρουσιάστηκε τον Δεκέμβριο του 2018 και περιλαμβάνει πέντε πυλώνες με στόχο την πραγματική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο εκτιμούμε, διαφυλάσσουμε και προάγουμε την ευρωπαϊκή πολιτιστική κληρονομιά·

11.

υπενθυμίζει ότι η Επιτροπή έχει στηρίξει τον πολιτιστικό τομέα, μέσω των παλαιότερων προγραμμάτων «Πολιτισμός» και «MEDIA», αλλά και μέσω της χρηματοδότησης της πολιτικής συνοχής, του προγράμματος COSME, του προγράμματος «Ορίζων 2020», ενώ πρόσθετα μέσα στήριξης περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα Erasmus+, στο Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης·

12.

καλεί την Επιτροπή να διασφαλίσει ότι η αρχή της ενσωμάτωσης των επενδύσεων στον πολιτισμό στις διάφορες πολιτικές της Ένωσης θα εφαρμόζεται επίσης στον προγραμματισμό των ευρωπαϊκών ταμείων, αποφεύγοντας να θεωρείται ο πολιτισμός ως μια απλή τομεακή πολιτική και αναγνωρίζοντας τον ρόλο του σε σχέση με όλες τις διαστάσεις της συνοχής (οικονομική, κοινωνική και εδαφική). Υπογραμμίζει εν προκειμένω τη σημασία της ενίσχυσης των συνεργειών μεταξύ της πολιτικής για τον πολιτισμό και άλλων πολιτικών όπως για τον τουρισμό, την περιφερειακή πολιτική, την εκπαίδευση, τη νεολαία και την έρευνα και ανάπτυξη·

13.

καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη καθώς και τις διαχειριστικές τους αρχές να αυξήσουν, στο πλαίσιο του νέου προγραμματισμού των ευρωπαϊκών ταμείων για τις περιοχές που παρουσιάζουν υστέρηση, τις επενδύσεις στον πολιτισμό, συμπεριλαμβανομένης της στήριξης μέτρων για την «επιστροφή στους πολίτες» της κληρονομιάς που μεταδίδεται μέσω της μη κερδοσκοπικής σύμπραξης δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και της ενίσχυσης βασικών πολιτιστικών προϊόντων (ιδίως των υπηρεσιών δημόσιας βιβλιοθήκης)·

14.

θεωρεί σημαντικό να αυξηθούν οι επενδύσεις στον πολιτιστικό τομέα, όπως προβλέπεται ήδη για τα προγράμματα «Δημιουργική Ευρώπη» και Erasmus+. Πρέπει να δοθεί η δέουσα σημασία στον κεντρικό ρόλο των δήμων και των περιφερειών στις διαδικασίες ολοκλήρωσης, στη στήριξη συμπράξεων δημόσιου-ιδιωτικού τομέα με σκοπό την προώθηση ορθών πρακτικών διαχείρισης·

15.

σημειώνει ότι οι διαπραγματεύσεις για την πολιτική συνοχής μετά το 2020 αποτελούν σαφή και αδιαμφισβήτητη αφετηρία για τη χάραξη μιας χρήσιμης στρατηγικής όσον αφορά την επίτευξη φιλόδοξων στόχων με την πρόβλεψη διπλασιασμού σημαντικών ευρωπαϊκών προγραμμάτων που έχουν άμεσο αντίκτυπο στις πολιτιστικές πολιτικές όπως τα προγράμματα «Δημιουργική Ευρώπη» και Erasmus·

Ο ρόλος των περιφερειακών και των τοπικών αρχών

16.

τονίζει ότι κάθε κράτος μέλος της ΕΕ έχει στην επικράτειά του περιοχές που έχουν αναγνωριστεί ως «μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς» από την Unesco —τόποι που παρουσιάζουν ιδιαιτερότητες εξαιρετικής σημασίας από πολιτιστική και φυσική άποψη— και ότι, στο σύνολό τους, 381 «μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς» βρίσκονται στα 27 κράτη μέλη της ΕΕ, σε σύνολο 1 121 μνημείων παγκοσμίως·

17.

τονίζει ότι η πολιτιστική κληρονομιά που υπάρχει στα εδάφη των κρατών μελών είναι διάσπαρτη και σε πολλές περιπτώσεις είναι δύσκολη η πρόσβαση και υφίστανται σημαντικά προβλήματα όσον αφορά τη διατήρηση και τη χρήση·

18.

καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη καθώς και τις διαχειριστικές τους αρχές να υποστηρίξουν τις προσπάθειες για την υλική προστασία και διαφύλαξη των πολιτιστικών αγαθών, ιδίως προκειμένου να διασφαλιστεί η ενεργός διατήρηση της διάσπαρτης κληρονομιάς που βρίσκεται σε εσωτερικά ή απόμακρα εδάφη με δύσκολη πρόσβαση·

19.

τονίζει τη σημασία του πολιτιστικού τουρισμού, ο οποίος προάγοντας την εγγενή αξία του πολιτισμού συμβάλλει παράλληλα σε μεγάλο βαθμό στην εδαφική ανάπτυξη. Επισημαίνει για τον σκοπό αυτό την ανάγκη μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης του πολιτιστικού τουρισμού, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο στρατηγικών έξυπνης εξειδίκευσης, προκειμένου να εξορθολογιστεί η επίδρασή του στις τοπικές ζώνες και να διασφαλιστεί η βιωσιμότητά του. Προς τούτο, η ΕτΠ επισημαίνει την ύπαρξη του Ευρωπαϊκού συστήματος τουριστικών δεικτών (ETIS) της Επιτροπής, το οποίο μπορεί να συμβάλει στη μέτρηση των αποτελεσμάτων των τουριστικών προορισμών σε σχέση με τη βιωσιμότητα, και ζητεί την τακτική επικαιροποίησή του·

20.

επικροτεί το αυξανόμενο ενδιαφέρον και τη δέσμευση των τοπικών και περιφερειακών αρχών σε όλη την Ευρώπη όσον αφορά την προώθηση κοινών οραμάτων και δράσεων στα κράτη μέλη. Ελπίζει πρωτοβουλίες παρόμοιες με τον Χάρτη του Agrigento, τον οποίο έχουν προσυπογράψει εκατοντάδες Ιταλοί δήμαρχοι και περιφερειάρχες και έχουν αποδεχτεί ιδιαίτερα αντιπροσωπευτικές ενώσεις, να πραγματοποιηθούν και σε άλλες χώρες·

21.

έχει επίγνωση της ανάγκης για μεγαλύτερη συμμετοχή των πολιτών στις διαδικασίες πολιτιστικής ανάπτυξης, με την παροχή μέσων ώστε να είναι συμμετέχοντες φορείς. Έχει επίσης επίγνωση της συμβολής που μπορεί να έχει ο πολιτισμός και η πολιτισμική πολυμορφία στη βιώσιμη ανάπτυξη, όπως αναγνωρίζεται και στην Ατζέντα για τη βιώσιμη ανάπτυξη του 2030 (2). Δεσμεύεται δε να καταβάλει προσπάθεια ώστε να καταστούν βασικοί και καταλυτικοί παράγοντες της ανάπτυξης αυτής σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο·

Πρωταρχικοί στόχοι των περιφερειακών και τοπικών αρχών

22.

προτρέπει τους δήμους και τις περιφέρειες της Ευρώπης, καθώς και τις οργανώσεις και τα δίκτυα περιφερειακής πολιτιστικής κληρονομιάς, να αντλήσουν έμπνευση από το πλαίσιο δράσης με σκοπό να αναπτύξουν ευρείες και αποτελεσματικές δράσεις και στρατηγικά σχέδια υπέρ της προαγωγής και της αξιοποίησης της πολιτιστικής κληρονομιάς·

23.

επισημαίνει ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές αντιπροσωπεύουν τις ενδεδειγμένες βαθμίδες διακυβέρνησης για την ανάληψη πρωτοβουλιών με σκοπό την εξοικείωση τόσο των παιδιών σχολικής ηλικίας όσο και των ενηλίκων, συμπεριλαμβανομένων όσων σχεδιάζουν να εγκατασταθούν σε ένα κράτος μέλος της ΕΕ, με την ευρωπαϊκή πολιτιστική κληρονομιά·

24.

θεωρεί τη γνώση και τη χρήση της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς, που θεωρείται ως σύνολο πολλαπλών πολιτιστικών, κοινωνικών και δημιουργικών εκφράσεων, κληρονομιά και παρακαταθήκη των προηγούμενων γενεών, τις δε παραδόσεις και τα έθιμα των ευρωπαϊκών λαών εργαλείο για την εδραίωση της ευρωπαϊκής ιθαγένειας, νοούμενης ως επίτευξης ολοκλήρωσης και κοινωνικής ένταξης·

25.

θεωρεί αναγκαίο να ενισχυθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο οι πρωτοβουλίες που προωθούν τη γνώση και την πρόσβαση στην ευρωπαϊκή πολιτιστική κληρονομιά, ως βασική συνιστώσα της εδραίωσης της ευρωπαϊκής ιθαγένειας και εμπέδωσης στους Ευρωπαίους του αισθήματος του ανήκειν·

26.

εξαίρει τη συμβολή που μπορούν να έχουν τα δίκτυα πόλεων, η μάθηση από ομοτίμους και οι αδελφοποιήσεις δήμων και κοινοτήτων τόσο για την προβολή θεμάτων σχετικών με την ιθαγένεια όσο και για την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης ως προς τα εν λόγω θέματα, ως μέσα προαγωγής της συμμετοχής στα κοινά και της ένταξης, ιδιαίτερα στην περίπτωση των νέων κρατών μελών·

27.

ζητεί να αυξηθούν οι επενδύσεις στον πολιτιστικό τομέα και στα σχέδια συμμετοχικής και βιώσιμης χρησιμοποίησης και διαχείρισης της πολιτιστικής κληρονομιάς —συμπεριλαμβανομένης αυτής που έχει παραμεληθεί ή εγκαταλειφθεί— στο πλαίσιο του νέου αστικού θεματολογίου 2030, αξιοποιώντας τις καινοτόμες πρωτοβουλίες που προωθούν οι δήμοι και τις διαδικασίες συνεργασίας που προωθούν οι τοπικοί φορείς·

28.

προτείνει να ενισχυθεί περαιτέρω η αναφορά στον καθοριστικό ρόλο των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στην προαγωγή και την αξιοποίηση του καλλιτεχνικού και του πολιτιστικού βίου των κοινοτήτων τους και ζητεί να ενισχυθεί η συμμετοχή των εν λόγω αρχών στο πρόγραμμα. Στο πλαίσιο αυτό, υπογραμμίζει την ανάγκη να εξασφαλιστεί η σωστή ισορροπία μεταξύ της διάθεσης πόρων για μεγάλα έργα ευρείας κλίμακας και μέτρων και δραστηριοτήτων χρηματοδότησης που επικεντρώνονται σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, μεταξύ άλλων από ΜΜΕ·

29.

καλεί την Επιτροπή να διευκολύνει την πρόσβαση των πολιτών στον πολιτισμό και σε τόπους μνήμης, ενθαρρύνοντας την πολιτιστική κατανάλωση, με ιδιαίτερη αναφορά στη νεότερη γενιά, αναπτύσσοντας ολοκληρωμένες πολιτικές διά βίου εκπαίδευσης και κατάρτισης και ενθαρρύνοντας τη συμμετοχή των τοπικών κοινοτήτων σε πολιτιστικές πρωτοβουλίες·

30.

θεωρεί ότι θα πρέπει να παρέχεται στήριξη στους κλάδους του πολιτισμού και της δημιουργικότητας, με ιδιαίτερη έμφαση σε δράσεις που συνδέονται με τη γνωριμία και τη χρήση της πολιτιστικής κληρονομιάς και μπορούν να παράγουν αποτελέσματα όσον αφορά την ποιότητα, την απασχόληση, την ψηφιακή καινοτομία και την κοινωνική ένταξη, καθώς και σε δράσεις που αφορούν την ανάπτυξη, σε ευρωπαϊκή διάσταση, εικαστικών τεχνών και ψυχαγωγίας·

31.

αναγνωρίζει τη σημασία της αξιοποίησης των ψηφιακών ευκαιριών για την προώθηση του πολιτισμού με διαδραστικό τρόπο και την προσέγγιση όλων των κοινωνικών ομάδων, ιδίως των νέων, ως μελλοντικών θεματοφυλάκων και υποστηρικτών της πολιτιστικής κληρονομιάς·

32.

καλεί την Επιτροπή να στηρίξει την ανάπτυξη σχέσεων στον τομέα του πολιτισμού μεταξύ των χωρών της Μεσογείου, ακόμη και όσον αφορά τις δράσεις πολιτιστικής διπλωματίας·

33.

τονίζει τη σημασία της διασυνοριακής και διαπεριφερειακής συνεργασίας στον τομέα του πολιτισμού, δεδομένου ότι η πολιτιστική κληρονομιά υπερβαίνει τα σύνορα (3). Η ΕΤΠ υπογραμμίζει, εν προκειμένω, τον κεντρικό ρόλο των τοπικών και περιφερειακών αρχών στην υλοποίηση της πολιτιστικής συνιστώσας των μακροπεριφερειακών στρατηγικών·

34.

τονίζει ότι προκειμένου να διευκολυνθεί η γνωριμία και η χρήση της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς πρέπει να βελτιωθεί η ανταλλαγή δεδομένων και πληροφοριών μεταξύ των δημόσιων διοικήσεων που λειτουργούν στις χώρες της ΕΕ, καθώς και η επικοινωνία τους με τους πολίτες·

35.

καλεί την Επιτροπή να αναλάβει συγκεκριμένες δράσεις με στόχο την προώθηση της πραγματικής συμμετοχής και της χρήσης από τους Ευρωπαίους πολίτες της πολιτιστικής κληρονομιάς που είναι διάσπαρτη στο έδαφος των κρατών μελών, ιδίως με την προώθηση της πλήρους πρόσβασης σε πληροφορίες ως προϋπόθεσης για την ενεργό συμμετοχή τους και την υποστήριξη δημιουργίας ειδικής πλατφόρμας πληροφόρησης·

36.

καλεί μετ’ επιτάσεως τους ευρωπαϊκούς δήμους και περιφέρειες, με τις διοικητικές ικανότητες που διαθέτουν, να διερευνήσουν, ως κύριοι πρωταγωνιστές, μοντέλα κοινωνικής και οικονομικής καινοτομίας που βασίζονται στον πολιτισμό και να προωθήσουν πρωτοβουλίες ανοικτές στην κοινωνία των πολιτών και στις ενώσεις πολιτών. Τούτο δε με σκοπό να συμμετέχουν οι πολίτες στην ανάπτυξη του πολιτισμού, καθώς και στη διατήρηση και στην ανάδειξη της υλικής και άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς.

Βρυξέλλες, 12 Φεβρουαρίου 2020.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών

Απόστολος ΤΖΙΤΖΙΚΩΣΤΑΣ


(1)  https://en.unesco.org/creativity/sites/creativity/files/artistic_freedom_pdf_web.pdf

(2)  https://sustainabledevelopment.un.org/post2015/transformingourworld

(3)  Για παράδειγμα, οι πολιτιστικές διαδρομές του Συμβουλίου της Ευρώπης, (https://www.coe.int/en/web/cultural-routes/about) ή οι διαδρομές παγκόσμιας κληρονομιάς της Unesco — Ευρώπη (https://visitworldheritage.com/en/eu).