ISSN 1977-0901

doi:10.3000/19770901.C_2012.299.ell

Επίσημη Εφημερίδα

της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 299

European flag  

Έκδοση στην ελληνική γλώσσα

Ανακοινώσεις και Πληροφορίες

55ό έτος
4 Οκτωβρίου 2012


Ανακοίνωση αριθ

Περιεχόμενα

Σελίδα

 

I   Ψηφίσματα, συστάσεις και γνωμοδοτήσεις

 

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΕΙΣ

 

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

 

482η σύνοδος ολομέλειας της 11ης και 12ης Ιουλίου 2012

2012/C 299/01

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ενίσχυση των συμμετοχικών διαδικασιών και της συμμετοχής των ΟΤΑ, των ΜΚΟ και των κοινωνικών εταίρων στην εφαρμογή της στρατηγικής Ευρώπη 2020 (διερευνητική γνωμοδότηση)

1

2012/C 299/02

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Τι αλλάζει στον ευρωπαϊκό τραπεζικό τομέα με τους νέους δημοσιονομικούς κανόνες; (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

6

2012/C 299/03

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Οι ευρωπαϊκές τεχνολογικές πλατφόρμες (ΕΤΠ) και οι βιομηχανικές μεταλλαγές (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

12

2012/C 299/04

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Αναγκαιότητα ύπαρξης ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας: βιομηχανικές, καινοτόμες και κοινωνικές πτυχές (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

17

2012/C 299/05

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Γυναικεία επιχειρηματικότητα — συγκεκριμένες πολιτικές για την ενίσχυση της ανάπτυξης και της απασχόλησης στην ΕΕ (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

24

2012/C 299/06

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ο ρόλος των γυναικών ως κινητήριας δύναμης για ένα πρότυπο ανάπτυξης και καινοτομίας στη γεωργία και την ύπαιθρο (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

29

2012/C 299/07

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Οι σχέσεις ΕΕ-Μολδαβίας: Ποιος θα πρέπει να είναι ο ρόλος της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών;

34

2012/C 299/08

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ο ρόλος της κοινωνίας των πολιτών στην πολυμερή εμπορική συμφωνία (ΠΕΣ) μεταξύ της ΕΕ, της Κολομβίας και του Περού (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

39

2012/C 299/09

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Συνεταιρισμοί και ανάπτυξη των γεωργικών προϊόντων διατροφής (Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

45

2012/C 299/10

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Αναθεώρηση των κατευθυντήριων γραμμών του 1994 και 2005 για τις αεροπορικές μεταφορές και τους αερολιμένες της ΕΕ (πρόσθετη γνωμοδότηση)

49

 

III   Προπαρασκευαστικές πράξεις

 

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

 

482η σύνοδος ολομέλειας της 11ης και 12ης Ιουλίου 2012

2012/C 299/11

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Αναδιάρθρωση και πρόβλεψη της αλλαγής: τα διδάγματα από την πρόσφατη εμπειρία (Πράσινη βίβλος) [COM(2012) 7 final]

54

2012/C 299/12

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πράσινο βιβλίο σχετικά με τη σκοπιμότητα εισαγωγής Ομολόγων Σταθερότητας[COM(2011) 818 τελικό]

60

2012/C 299/13

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών για το ευρωπαϊκό πρόγραμμα παρακολούθησης της Γης (GMES) και τις επιχειρήσεις του (από το 2014 και μετά)[COM(2011) 831 τελικό]

72

2012/C 299/14

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη βελτίωση του διακανονισμού αξιογράφων στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κεντρικά αποθετήρια τίτλων (ΚΑΤ) και για την τροποποίηση της οδηγίας 98/26/ΕΚ[COM(2012) 73 final — 2012/0029 (COD)]

76

2012/C 299/15

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη διαφάνεια των μέτρων που ρυθμίζουν τις τιμές των φαρμάκων για ανθρώπινη χρήση και την κάλυψη του κόστους τους στο πλαίσιο των δημόσιων συστημάτων ασφάλισης υγείας[COM(2012) 84 final — 2012/0035 (COD)]

81

2012/C 299/16

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την απλούστευση της μεταφοράς, στο εσωτερικό της ενιαίας αγοράς, μηχανοκίνητων οχημάτων που έχουν ταξινομηθεί σε άλλο κράτος μέλος[COM(2012) 164 final — 2012/0082 (COD)]

89

2012/C 299/17

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών για την ενίσχυση της αλληλεγγύης εντός της ΕΕ στον τομέα του ασύλου — Ένα θεματολόγιο της ΕΕ για τη βελτίωση της κατανομής των ευθυνών και την αύξηση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης[COM(2011) 835 τελικό]

92

2012/C 299/18

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: Πρωτοβουλία Ευκαιρίες για τους νέους[COM(2011) 933 τελικό]

97

2012/C 299/19

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση, για την περίοδο 2014-2020, του προγράμματος Δικαιοσύνη [COM(2011) 759 τελικό — 2011/0369 (COD)]

103

2012/C 299/20

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα τις ακόλουθες προτάσεις: Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση, στο πλαίσιο του Ταμείου Εσωτερικής Ασφάλειας, του μέσου χρηματοδοτικής στήριξης στον τομέα των εξωτερικών συνόρων και των θεωρήσεων [COM(2011) 750 τελικό — 2011/0365 (COD)], Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί δημιουργίας του Ταμείου Ασύλου και Μετανάστευσης [COM(2011) 751 τελικό — 2011/0366 (COD)], Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τον καθορισμό γενικών διατάξεων όσον αφορά το Ταμείο Ασύλου και Μετανάστευσης και το μέσο για τη χρηματοδοτική στήριξη της αστυνομικής συνεργασίας, της πρόληψης και καταστολής της εγκληματικότητας και της διαχείρισης κρίσεων [COM(2011) 752 τελικό — 2011/0367 (COD)], Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση, στο πλαίσιο του Ταμείου Εσωτερικής Ασφάλειας, του μέσου για τη χρηματοδοτική στήριξη της αστυνομικής συνεργασίας, της πρόληψης και καταστολής της εγκληματικότητας και της διαχείρισης των κρίσεων [COM(2011) 753 τελικό — 2011/0368 (COD)]

108

2012/C 299/21

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Λευκή βίβλος — Ατζέντα για επαρκείς, ασφαλείς και βιώσιμες συντάξεις[COM(2012) 55 final]

115

2012/C 299/22

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου για τη θέσπιση του προγράμματος Ευρώπη για τους πολίτες για την περίοδο 2014-2020[COM(2011) 884 τελικό — 2011/0436 (APP)]

122

2012/C 299/23

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα την οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη δέσμευση και τη δήμευση των προϊόντων του εγκλήματος στην Ευρωπαϊκή Ένωση [COM(2012) 85 final — 2012/0036 (COD)]

128

2012/C 299/24

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας [για την κατάργηση του κανονισμού του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 1198/2006, του κανονισμού του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 861/2006 και του κανονισμού ΕΕ αριθ. XXX/2011 του Συμβουλίου για την ολοκληρωμένη θαλάσσια πολιτική][COM(2011) 804 τελικό — 2011/0380 (COD)]

133

2012/C 299/25

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών Ενημέρωση για τα γεωργικά προϊόντα και προώθησή τους: μια στρατηγική υψηλής ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας για την προώθηση των γεύσεων της Ευρώπης[COM(2012) 148 final]

141

2012/C 299/26

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1098/2007 του Συμβουλίου, της 18ης Σεπτεμβρίου 2007, για τη σύσταση πολυετούς σχεδίου για τα αποθέματα γάδου στη Βαλτική και τις αλιευτικές δραστηριότητες που εκμεταλλεύονται τα αποθέματα αυτά[COM(2012) 155 final — 2012/0077 (COD)]

145

2012/C 299/27

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Πληροφορική υψηλών επιδόσεων: η θέση της Ευρώπης στον παγκόσμιο ανταγωνισμό[COM(2012) 45 final]

148

2012/C 299/28

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 2009/16/ΕΚ σχετικά με τον έλεγχο των πλοίων από το κράτος λιμένα[COM(2012) 129 final — 2012/62 (COD)] και Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις αρμοδιότητες του κράτους σημαίας όσον αφορά την εφαρμογή της οδηγίας 2009/13/ΕΚ του Συμβουλίου για την εφαρμογή της συμφωνίας που συνήψαν η Ένωση Εφοπλιστών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (ECSA) και η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία των Ενώσεων Εργαζομένων στις Μεταφορές (ETF) σχετικά με τη σύμβαση ναυτικής εργασίας του 2006 και για την τροποποίηση της οδηγίας 1999/63/ΕΚ[COM(2012) 134 final — 2012/65 (COD)]

153

2012/C 299/29

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την ανακύκλωση πλοίων[COM(2012) 118 final — 2012/0055 (COD)]

158

2012/C 299/30

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Βασικές δράσεις προς την κατεύθυνση μιας Πράξης ΙΙ για την Ενιαία Αγορά (διερευνητική γνωμοδότηση)

165

2012/C 299/31

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Λευκή βίβλος μεταφορών: προς την ένταξη και τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών (διερευνητική γνωμοδότηση)

170

EL

 


I Ψηφίσματα, συστάσεις και γνωμοδοτήσεις

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΕΙΣ

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

482η σύνοδος ολομέλειας της 11ης και 12ης Ιουλίου 2012

4.10.2012   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 299/1


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ενίσχυση των συμμετοχικών διαδικασιών και της συμμετοχής των ΟΤΑ, των ΜΚΟ και των κοινωνικών εταίρων στην εφαρμογή της στρατηγικής “Ευρώπη 2020”» (διερευνητική γνωμοδότηση)

2012/C 299/01

Εισηγήτρια: η κ. Heidi LOUGHEED

Με την επιστολή της 18ης Απριλίου 2012, η κ. Σωτηρούλα Χαραλάμπους, Υπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων της Κυπριακής Δημοκρατίας, ζήτησε από την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, εξ ονόματος της μελλοντικής Κυπριακής Προεδρίας, να καταρτίσει διερευνητική γνωμοδότηση με θέμα

Ενίσχυση των συμμετοχικών διαδικασιών και της συμμετοχής των ΟΤΑ, των ΜΚΟ και των κοινωνικών εταίρων στην εφαρμογή της στρατηγικής «Ευρώπη 2020».

Το ειδικευμένο τμήμα «Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις και δικαιώματα του πολίτη», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 27 Ιουνίου 2012.

Κατά την 482η σύνοδο ολομέλειας, της 11ης και 12ης Ιουλίου 2012 (συνεδρίαση της 12ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συστάσεις

Η ΕΟΚΕ καλεί τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα και τις εθνικές κυβερνήσεις να ανανεώσουν την πολιτική τους δέσμευση για συνεργασία με όλους τους ενδιαφερόμενους εταίρους (το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Επιτροπή των Περιφερειών, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, τα εθνικά κοινοβούλια, τις περιφερειακές και τις τοπικές αρχές, τους κοινωνικούς εταίρους, την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών, τις εθνικές Οικονομικές και Κοινωνικές Επιτροπές ή παρεμφερείς οργανισμούς, τους δήμους και όλες τις άλλες μορφές τοπικής αυτοδιοίκησης), στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020».

Η ΕΟΚΕ αναλαμβάνει να συνεργαστεί με τις εθνικές Οικονομικές και Κοινωνικές Επιτροπές (ΟΚΕ) και παρεμφερείς οργανισμούς και με τους εθνικούς εκπροσώπους της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών και να αναδειχθεί σε ευρωπαϊκό σημείο επαφής που θα τους προσφέρει ένα εφαλτήριο για να προωθήσουν τις εργασίες τους με θέμα την στρατηγική «Ευρώπη 2020».

Μακροπρόθεσμα, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να αναπτύξει ένα μακροπρόθεσμο όραμα για τον απώτερο στόχο της συμμετοχής των ενδιαφερομένων μερών και να εργαστεί για τη σταδιακή υλοποίησή του.

Βραχυπρόθεσμα, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι μια σειρά από μικρές αλλαγές θα έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην πρόοδο. Ειδικότερα, επείγει να επανεξεταστούν από τα κράτη μέλη και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το χρονοδιάγραμμα και τα επιμέρους βήματα των διαδικασιών, προκειμένου όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να μπορέσουν να συμμετάσχουν ουσιαστικά και να αναλάβουν από κοινού τις ευθύνες.

2.   Εισαγωγή

2.1

Στις 18 Απριλίου 2012, η μέλλουσα Κυπριακή Προεδρία ζήτησε από την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να καταρτίσει γνωμοδότηση με θέμα την ενίσχυση των συμμετοχικών διαδικασιών και της συμμετοχής των ΟΤΑ, των ΜΚΟ και των κοινωνικών εταίρων στην εφαρμογή της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», λόγω της πρόθεσής της να αναδείξει το θέμα σε προτεραιότητα για την Προεδρία και για το άτυπο Συμβούλιο EPSCO («Απασχόληση, Κοινωνική Πολιτική, Υγεία και Καταναλωτές») τον Ιούλιο του 2012.

Με το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο πλέον στο τρίτο έτος του, είναι η κατάλληλη στιγμή για να εξεταστούν οι συμμετοχικές διαδικασίες στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και να εξευρεθούν τρόποι ανάπτυξής τους.

2.2

Η συντονιστική επιτροπή της ΕΟΚΕ για τη στρατηγική «Ευρώπη 2020» επιβλέπει τις εργασίες και συνδέει τις εθνικές ΟΚΕ και παρεμφερείς οργανισμούς στα κράτη μέλη προκειμένου να μοιραστούν εμπειρίες σχετικά με τη βελτίωση των συμμετοχικών διαδικασιών στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020».

2.3

Ο ρόλος της ΕΟΚΕ στην εφαρμογή της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» (1) έχει πλέον αναγνωριστεί πλήρως και η ΕΟΚΕ επιθυμεί να διαδώσει τις συστάσεις της σχετικά με τον τρόπο βελτίωσης των διαδικασιών συμμετοχής στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου.

3.   «Ευρώπη 2020» – ένα νέο σύστημα

3.1

Η Ευρωπαϊκή Ένωση και ο πληθυσμός της βρίσκονται σήμερα αντιμέτωποι με μια σοβαρή οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση, με σοβαρό αντίκτυπο στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των πολιτών της. Πολλά κράτη μέλη έχουν βιώσει εξαιρετικά τεταμένες καταστάσεις και τα υψηλά επίπεδα ανεργίας παραμένουν ανησυχητικά. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ θεωρεί, όπως έχει εκφράσει επανειλημμένα στις γνωμοδοτήσεις της κατά την τελευταία τριετία, ότι η στρατηγική «Ευρώπη 2020» είναι πιο σημαντική από ποτέ, δεδομένου ότι προσφέρει μια ολοκληρωμένη ατζέντα για τη μεταρρύθμιση με στόχο τη διασφάλιση της βιώσιμης ανάπτυξης και την οικοδόμηση μιας πιο στιβαρής Ευρωπαϊκής Ένωσης.

3.2

Η στρατηγική «Ευρώπη 2020» για έξυπνη, διατηρήσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη αποτελεί την κατεξοχήν αναπτυξιακή στρατηγική που καθορίζει στόχους στους βασικούς τομείς πολιτικής σε επίπεδο τόσο ΕΕ όσο και σε εθνικό. Η στρατηγική έχει πολύ μεγάλη εμβέλεια και γενική φιλοδοξία την υποστήριξη της έξυπνης, διατηρήσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης, καλύπτοντας τις εξελίξεις στην καινοτομία και την Ε&Α, την κλιματική αλλαγή, την ενέργεια, την ανεργία, τη βιομηχανική πολιτική και την κοινωνική και εδαφική συνοχή, την αντιμετώπιση της φτώχειας, την πολιτική συνοχή κ.ά.

3.3

Η διακυβέρνηση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» έχει ως στόχο να συνενώσει τις ευρωπαϊκές, εθνικές και κοινές αρμοδιότητες σε ένα πολυεπίπεδο σύστημα, συμβάλλοντας κατ' αυτό τον τρόπο στην ενίσχυση της νομιμότητας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Σε σύγκριση με τη στρατηγική της Λισαβόνας, η στρατηγική «Ευρώπη 2020» έχει αλληλένδετες εμβληματικές πρωτοβουλίες που εστιάζουν και στηρίζουν σημαντικούς θεματικούς τομείς, προτεραιότητες και πρωταρχικούς στόχους και παρέχουν ένα ισχυρό και αυστηρό σύστημα εποπτείας —με την επιλογή των κριτικών αξιολογήσεων των εξελίξεων (ή της απουσίας τους) σε εθνικό επίπεδο.

3.4

Σε σχέση με τη στρατηγική της Λισαβόνας, ο μηχανισμός υποβολής εκθέσεων είναι διαφορετικός, όχι μόνο επειδή είναι πολύ πιο επικεντρωμένος, αλλά και επειδή είναι πλέον ευθυγραμμισμένος με τις διαδικασίες στο πλαίσιο των νέων και βελτιωμένων συστημάτων οικονομικής διακυβέρνησης έτσι ώστε, για παράδειγμα, το πρόγραμμα σταθερότητας και σύγκλισης και το Εθνικό Πρόγραμμα Μεταρρυθμίσεων (που υποβάλλονται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή ταυτόχρονα) να παρέχουν μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα της κατάστασης των επιμέρους κρατών μελών και των προθέσεών τους.

3.5

Μια αλλαγή της διαδικασίας επισημάνθηκε για πρώτη φορά στο ίδιο το έγγραφο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», στο οποίο καθίστατο σαφές ότι «απαιτείται μεγαλύτερη ανάληψη ευθύνης» και ότι για τον σκοπό αυτό «θα πρέπει να ενισχυθεί η συμμετοχή των ενδιαφερομένων μερών σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, καθώς και των κοινωνικών εταίρων». Επίσης, αναλήφθηκε ειδική δέσμευση για στενότερη συμμετοχή τόσο της ΕΟΚΕ όσο και της Επιτροπής των Περιφερειών. Η αναγκαιότητα των συμμετοχικών διαδικασιών έχει επισημανθεί επανειλημμένα, κυρίως στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Μαρτίου 2010 και στις «Οδηγίες για τη σύνταξη, εφαρμογή και παρακολούθηση των Εθνικών Προγραμμάτων Μεταρρυθμίσεων στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» που εξέδωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία υπογραμμίζει ότι «είναι σημαντικό να συνδεθούν στενά τα εθνικά κοινοβούλια, οι κοινωνικοί εταίροι, οι περιφέρειες και άλλοι ενδιαφερόμενοι φορείς στην προετοιμασία των ΕΠΜ, έτσι ώστε να αυξηθεί η ανάληψη ευθύνης έναντι της στρατηγικής».

4.   Οι εμπειρίες από το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο

4.1

Τρία χρόνια μετά την έναρξη της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», είναι σαφές ότι πολλά κράτη μέλη έχουν δεσμευτεί όσον αφορά τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο και στις εθνικές διαδικασίες τους. Ωστόσο, η εφαρμογή αυτής της δέσμευσης είναι ανομοιογενής, με διαφορετικά επίπεδα δέσμευσης και, ακόμη και όπου έχει αναληφθεί η δέσμευση αυτή, τα επίπεδα της πραγματικής συμμετοχής των εταίρων στη διαδικασία διαφέρουν. Ενώ πολλά κράτη μέλη όντως ενημερώνουν και διαβουλεύονται με τους εταίρους τους, η διαδικασία στερείται συχνά εστίασης και, από τη σκοπιά των συμμετεχόντων, μπορεί να φαίνεται αποσπασματική ή χωρίς συνολική στρατηγική. Συγκεκριμένα, η ΕΟΚΕ και άλλοι φορείς έχουν εκφράσει ανησυχίες για τις πολύ μικρές προθεσμίες που, συχνά, δεν αφήνουν καθόλου χρόνο για πραγματική συζήτηση με τους κοινωνικούς εταίρους, τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών ή τα περιφερειακά και τα εθνικά κοινοβούλια. Αυτές οι ανησυχίες δεν απαντώνται αποκλειστικά σε εθνικό επίπεδο. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, πολλές οργανώσεις διερωτώνται πώς θα μπορούσε να βελτιωθεί η διαδικασία και η διακυβέρνηση του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου καθώς και η παρακολούθηση στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει διατυπώσει συστάσεις πολιτικής για να προσδιορίσει καλύτερα τον δικό του ρόλο και τη δυνατή συμβολή (2) του και η Επιτροπή των Περιφερειών ετοιμάζεται να εκδώσει σύντομα τις δικές της κατευθυντήριες γραμμές.

4.2

Στην ΕΟΚΕ, η συγκρότηση της συντονιστικής επιτροπής για την στρατηγική «Ευρώπη 2020» έδωσε στις εργασίες μας το επίκεντρο που είχαν ανάγκη: η ΕΟΚΕ διαθέτει πλέον μια ομάδα που έχει τη συνολική εποπτεία όλων των πτυχών της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και των συναφών προτάσεων και δεν την εξετάζει αποσπασματικά. Στις συνεδριάσεις της συντονιστικής επιτροπής λαμβάνουν τακτικά μέρος εκπρόσωποι της Επιτροπής και άλλοι ενδιαφερόμενοι παράγοντες. Για να ενισχυθεί η σύνδεση με τους εθνικούς φορείς, η συντονιστική επιτροπή προσκαλεί τακτικά τις εθνικές Οικονομικές και Κοινωνικές Επιτροπές και τους παρεμφερείς οργανισμούς στις σημαντικές συνεδριάσεις του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και διοργανώνει τοπικές εκδηλώσεις για τη στρατηγική «Ευρώπη 2020», σε συνεργασία με εθνικούς φορείς της κοινωνίας των πολιτών. Η δραστηριότητα αυτή πρέπει να εντατικοποιηθεί και να διευρυνθεί.

4.3

Ο ρόλος της ΕΟΚΕ ως συνδετικού κρίκου των εθνικών Οικονομικών και Κοινωνικών Επιτροπών και των παρεμφερών οργανισμών, αν και δεν επικεντρώνεται αποκλειστικά στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο και στη στρατηγική «Ευρώπη 2020», έχει επίσης αποδειχθεί χρήσιμος για την ανάλυση και την κατανόηση —τόσο από την ΕΟΚΕ όσο και από τις ΟΚΕ— των διάφορων καταστάσεων που υπάρχουν ανά την Ευρωπαϊκή Ένωση και για την ενίσχυση των προτάσεων που υποβάλλουν.

5.   Αξία και χρήση των συμμετοχικών διαδικασιών

5.1

Είναι σαφές ότι, προκειμένου να μεγιστοποιηθεί ο αντίκτυπος του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, η βελτίωση και η αύξηση των συμμετοχικών διαδικασιών στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» θα ωφελήσει την ίδια τη στρατηγική και, τελικά, την ευημερία των πολιτών.

5.2

Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη συχνά πραγματοποιούν αναφορές στη χρησιμότητα των συμμετοχικών διαδικασιών και στη συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών. Οι κοινωνικοί εταίροι και το ευρύτερο κοινό έχουν θεσπίσει στην πράξη διάφορες διαδικασίες και συστήματα. Πρέπει να διασαφηνιστεί γιατί τούτο είναι πραγματικά πολύ σημαντικό και ποια οφέλη μπορούν ενδεχομένως να αποκτηθούν από ένα σύστημα που λειτουργεί σωστά και εξασφαλίζει μεγάλη συμμετοχή. Η εκ των προτέρων συζήτηση με τους κοινωνικούς εταίρους και την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών μπορεί να επιτύχει τα εξής:

εντονότερο αντίκτυπο όσον αφορά τη διάδοση των πληροφοριών σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση και σημαντικό πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα,

μεγαλύτερη ανάληψη ευθύνης για τις στρατηγικές, εάν υπάρχει η αίσθηση ότι διαμορφώθηκαν από όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη,

σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης – συχνά λόγω της τοπικής τους παρουσίας, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και οι κοινωνικοί εταίροι μπορούν να παρέχουν ένα σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για την ανάπτυξη μικρο-τάσεων πολύ πριν εμφανιστούν σε εθνικό ή ευρωπαϊκό επίπεδο,

δυνατότητα δοκιμής ιδεών και ανάπτυξης λύσεων – είναι γνωστό ότι εκείνοι που βρίσκονται πλησιέστερα στις καταστάσεις είναι συχνά σε θέση να δοκιμάσουν προτάσεις πριν εφαρμοστούν γενικά και συχνά παρέχουν πολύ ρεαλιστικές και αποτελεσματικές λύσεις,

καλύτερη εφαρμογή – σε πολλές περιπτώσεις, οι κοινωνικοί εταίροι και οι ίδιες οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών είναι υπεύθυνοι για την πρακτική εφαρμογή των προτάσεων επιτόπου.

6.   Συγκεκριμένες προτάσεις για τη βελτίωση των συμμετοχικών διαδικασιών στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020»

6.1

Εξετάζοντας τις διαδικασίες που ακολουθούνται έως σήμερα τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να γίνουν πολλά ακόμη και ότι οι διαδικασίες αυτές μπορούν να συνδυαστούν, προκειμένου να αναπτυχθεί ένα σύστημα που θα προσφέρει μια πραγματική στερεή βάση συνεργασίας μεταξύ των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, των εθνικών κυβερνήσεων, των κοινωνικών εταίρων, των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, των εθνικών και περιφερειακών κοινοβουλίων και άλλων ενδιαφερομένων μερών. Για όλα αυτά, θα χρειαστεί επικεντρωμένη και συντονισμένη προσπάθεια και χρόνος. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι τα εν λόγω συστήματα θα πρέπει να αναπτυχθούν με την σταδιακή οικοδόμηση μιας στρατηγικής και συνεκτικής διαδικασίας πολυεπίπεδης εταιρικής σχέσης, ενώ, παράλληλα, να αναληφθούν απλές και ταχείες ενέργειες που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε βραχυπρόθεσμες βελτιώσεις.

6.2

Επιπλέον, η ΕΟΚΕ καλεί όλα τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα και τις εθνικές κυβερνήσεις να ανανεώσουν την πολιτική τους δέσμευση να συμπεριλαμβάνουν πιο τακτικά και πιο συστηματικά στον διάλογο τους κοινωνικούς εταίρους, τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, τα εθνικά κοινοβούλια, τις περιφερειακές και τις τοπικές αρχές και όλα τα άλλα ενδιαφερόμενα μέρη και να διασφαλίζουν ότι τούτο υλοποιείται με όσο το δυνατόν πληρέστερο τρόπο εντός ισχυρών, βιώσιμων και αειφόρων συμμετοχικών διαδικασιών στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Η Συνθήκη της Λισαβόνας υπογραμμίζει την ανάγκη διαβούλευσης με την κοινωνία των πολιτών σε ευρωπαϊκό επίπεδο στο πλαίσιο της διαδικασίας λήψης αποφάσεων. Για να αναλάβουν τα κράτη μέλη μεγαλύτερη ευθύνη και δέσμευση έναντι τόσο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» όσο και της ευρωπαϊκής διαδικασίας, θα πρέπει να έχουν την ίδια πειθαρχία και να διαβουλεύονται με τις ΟΚΕ και τους παρεμφερείς οργανισμούς όσο το δυνατόν συχνότερα.

7.   Η ΕΟΚΕ

7.1

Όσον αφορά τον δικό της ρόλο, η ΕΟΚΕ θεωρεί καίριο να συνεχίζει να εστιάζεται και να συνεργάζεται στρατηγικά με όλα τα μέρη της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», προκειμένου να διατηρήσει την ικανότητα να διακρίνει τις πιθανές συνέργειες που δημιουργούνται από τη στρατηγική και τα συστατικά της μέρη.

7.2

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι το έργο που έχει αναλάβει η συντονιστική της επιτροπή για την «Ευρώπη 2020» πρέπει να συνεχιστεί και να αναπτυχθεί. Η συντονιστική επιτροπή πρέπει να διατηρήσει την εστίασή της στη στρατηγική και στις επιπτώσεις της στο ευρύ κοινό και να βασιστεί στην εσωτερική επικοινωνία της με εκείνα τα μέλη που δεν συμμετέχουν στις εργασίες της, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι θα ωφεληθούν όλοι από τις επισκοπήσεις και τις διαπιστώσεις της.

7.3

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι το έργο που παράγει σταδιακά όσον αφορά τον συντονισμό των συνδέσεων και των εργασιών των εθνικών Οικονομικών και Κοινωνικών Επιτροπών, όπου υπάρχουν, είχε πολύ θετικό αντίκτυπο, ο οποίος θα μπορούσε όμως να βελτιωθεί. Πολλές από αυτές τις οργανώσεις μπορούν να διαδραματίσουν κάποιο ρόλο και σε εθνικό επίπεδο στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», όπως και πολλά από τα μέλη τους. Όσον αφορά τη βελτίωση της συμμετοχής στη στρατηγική «Ευρώπη 2020», η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι πρόκειται για έναν τομέα όπου η ταχεία και απλή δράση θα μπορούσε να αποφέρει σημαντικά οφέλη. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι αποτελεί τον κατάλληλο φορέα για να αποτελέσει το ευρωπαϊκό σημείο επαφής των εθνικών Οικονομικών και Κοινωνικών Επιτροπών και παρεμφερών οργανισμών, ιδίως παρέχοντας στήριξη στο έργο τους στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Η ΕΟΚΕ είναι πρόθυμη να αναλάβει αυτή τη δέσμευση για περαιτέρω ανάπτυξη των σχέσεων και της συνεργασίας με τις εθνικές Οικονομικές και Κοινωνικές Επιτροπές και τους παρεμφερείς οργανισμούς και να δρομολογήσει αυτή τη διαδικασία όσο το δυνατόν συντομότερα, με τη διοργάνωση μιας εκδήλωσης με θέμα τη στρατηγική «Ευρώπη 2020».

8.   Ταχεία δράση υπέρ άμεσων αλλαγών

8.1

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει σθεναρά την πρόθεση της Κυπριακής Προεδρίας να επικεντρωθεί στην ενίσχυση των συμμετοχικών διαδικασιών στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και να αφιερώσει σε αυτό το έργο μέρος του Άτυπου Συμβουλίου EPSCO («Απασχόληση, Κοινωνική Πολιτική, Υγεία και Καταναλωτές») τον Ιούλιο του 2012. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως την προσπάθεια αυτή και τη θεωρεί ισχυρή αφετηρία προκειμένου τα κράτη μέλη και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσουν σφαιρικά τους τρόπους βελτίωσης των προσπαθειών τους.

8.2

Η ΕΟΚΕ καλεί όλα τα κράτη μέλη να παράσχουν διευκρινίσεις σχετικά με τους δημόσιους φορείς που είναι αρμόδιοι για κάθε μέτρο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» στο εθνικό επίπεδο, καθώς και σχετικά με τη σχέση μεταξύ των φορέων που είναι αρμόδιοι για τον συντονισμό ή την παρακολούθηση των Εθνικών Προγραμμάτων Μεταρρυθμίσεων και των φορέων που είναι αρμόδιοι για την πρακτική εφαρμογή τους. Ακόμη και αυτή η απλή διευκρίνιση σε κάθε κράτος μέλος θα επιτρέψει στους διάφορους παράγοντες να αλληλεπιδρούν με τους σωστούς φορείς και να επιτυγχάνεται καλύτερο αποτέλεσμα.

8.3

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η πλήρης διαφάνεια ως προς τις μορφές συμμετοχής που εφαρμόζονται σε κάθε κράτος μέλος, καθώς και οι περιγραφές των διαδικασιών και των μέσων που οι κυβερνήσεις προτίθενται να χρησιμοποιήσουν, θα καταστήσουν σε όλους σαφές το τι συμβαίνει, γιατί και πώς.

8.4

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη πρέπει να επανεξετάσουν επειγόντως το χρονοδιάγραμμα των διαφόρων δράσεων στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Η πιο επίμονη πρόκληση, που επισημάνθηκε από όλα σχεδόν τα ενδιαφερόμενα μέρη που συμμετέχουν στις υφιστάμενες δομές, είναι η έλλειψη επαρκών προθεσμιών για τη διατύπωση εμπεριστατωμένης απάντησης ή διεξαγωγής ουσιαστικής συζήτησης. Είναι λοιπόν επείγον να εξετάσουν τα κράτη μέλη τις ισχύουσες προθεσμίες και να τις εξορθολογίσουν.

8.5

Η ΕΟΚΕ παροτρύνει θερμά τις περιφερειακές και τοπικές αρχές να συμμετέχουν περισσότερο στις διαδικασίες της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», τόσο εντός του εθνικού τους πλαισίου όσο και απευθείας σε επίπεδο ΕΕ. Η δημιουργία της πλατφόρμας παρακολούθησης της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» από την Επιτροπή των Περιφερειών αποτελεί εξαιρετικό βήμα προς αυτήν την κατεύθυνση. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι οι εθνικές κυβερνήσεις θα πρέπει να στηρίξουν αυτή τη μεγαλύτερη συμμετοχή. Οι γνώσεις των τοπικών και περιφερειακών αρχών σχετικά με τις τοπικές εξελίξεις και τις δυνητικές εφαρμογές τους αποτελεί μία από τις κύριες προϋποθέσεις προκειμένου η στρατηγική «Ευρώπη 2020» να επιτελέσει πλήρως το ρόλο της

9.   Αναπτύσσοντας μια μακροπρόθεσμη ολοκληρωμένη συμμετοχική διαδικασία για την στρατηγική «Ευρώπη 2020»

9.1

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι εφαρμόζονται ήδη πολύ χρήσιμα πρότυπα για τη δημιουργία ισχυρών δομών μόνιμου διαλόγου. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι ο «Κώδικας ορθής πρακτικής για τη συμμετοχή των πολιτών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων»  (3) που επεξεργάστηκε το Συμβούλιο της Ευρώπης παρέχει ένα εξαιρετικό πλαίσιο και σύνολο αρχών για το έργο αυτό, το οποίο μπορεί να εφαρμοστεί και στη στρατηγική «Ευρώπη 2020». Με ένα τέτοιο σύνολο αρχών, η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη θα μπορέσουν να αναβαθμίσουν σταδιακά τις συζητήσεις από τη φάση της (πολύ χαμηλής) συμμετοχής με έμφαση στην παροχή πληροφοριών στη φάση της ανοιχτής διαβούλευσης, έπειτα στη φάση της ανάπτυξης του διαλόγου μεταξύ των συμμετεχόντων, μέχρι την τελική φάση της πραγματικής εταιρικής σχέσης —τα τέσσερα βασικά στάδια της συμμετοχικής διαδικασίας όπως περιγράφονται στον κώδικα. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι διαδικασίες στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» πρέπει να αρχίσουν σταδιακά να εξελίσσονται σύμφωνα με το ανωτέρω πρότυπο συμμετοχής. Ο Κώδικας προβλέπει και άλλα πολύ χρήσιμα εργαλεία που θα μπορούσαν να εφαρμοστούν στις διαδικασίες της στρατηγικής «Ευρώπη 2020».

9.2

Η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών στα κράτη μέλη θα πρέπει να συμμετέχει καθ’ όλη τη διάρκεια του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Μια βασική διαδικασία στον τομέα του σχεδιασμού είναι η επεξεργασία των Εθνικών Προγραμμάτων Μεταρρυθμίσεων. Η διαδικασία της κατάρτισής τους σε κάθε κράτος μέλος θα πρέπει να βασίζεται σε έναν ευρύ και πιο συνεργατικό διάλογο με τους κοινωνικούς εταίρους και την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών. Οι φορείς αυτοί δεν παρέχουν μόνο εμπειρία όσον αφορά τη στοχοθεσία και τον σχεδιασμό προγραμμάτων και στρατηγικών σε τομείς όπως η απασχόληση, η εκπαίδευση και η κοινωνική ένταξη, αλλά είναι και βασικοί παράγοντες υλοποίησης αυτών των στρατηγικών.

9.3

Ένα άλλο βασικό στάδιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου είναι η δημοσίευση και η αναθεώρηση των συστάσεων ανά χώρα (ΣΑΧ). Είναι απαραίτητο να πραγματοποιείται ενημέρωση των ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων και της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών και να διοργανώνεται διαβούλευση μαζί τους σχετικά με τις συστάσεις αυτές. Στο πλαίσιο αυτό, οι προβλεπόμενες προθεσμίες είναι ζωτικής σημασίας προκειμένου να καθίσταται δυνατή η συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών ήδη από τα πρώτα στάδια της διαμόρφωσης των μελλοντικών προοπτικών για τους επόμενους κύκλους.

9.4

Η ΕΟΚΕ, σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της, έχει προτείνει τη συγκριτική αξιολόγηση ως μέσο για τη μέτρηση της προόδου που σημειώνεται στην εφαρμογή της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Σύμφωνα με την πρακτική αυτή, κάθε εθνική ΟΚΕ ή παρεμφερής οργανισμός αναλύει και καθορίζει τα δικά του κριτήρια προτεραιότητας, με βάση στατιστικά στοιχεία που είναι ελεύθερα προσβάσιμα στον δικτυακό τόπο της Eurostat. Ορισμένες ΟΚΕ ήδη το εφαρμόζουν και οι υπόλοιπες πρέπει να ενθαρρυνθούν να συμμετάσχουν στην ίδια διαδικασία. Με αυτή τη συγκριτική αξιολόγηση, τα ενδιαφερόμενα μέρη παρακολουθούν συνεχώς την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων. Πρόκειται για μια πολύτιμη συμβολή στην αναθεώρηση των Εθνικών Προγραμμάτων Μεταρρυθμίσεων.

9.5

Θα πρέπει να αναληφθούν προσπάθειες ενεργοποίησης της συζήτησης σχετικά με την εφαρμογή της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» στα κράτη μέλη και οι κυβερνήσεις θα πρέπει να αναπτύξουν αποτελεσματικότερες διαδικασίες ανατροφοδότησης σχετικά με τον αντίκτυπο του εντονότερου διαλόγου με τους πολίτες και του κοινωνικού διαλόγου όσον αφορά τη στρατηγική. Ο ρόλος της κοινωνίας των πολιτών στην παρακολούθηση μπορεί να είναι πολύτιμος. Χρήσιμη θα είναι η διοργάνωση τόσο τακτικών διασκέψεων στα κράτη μέλη με τη συμμετοχή όλων των ενδιαφερομένων μερών όσο και ανοικτών ακροάσεων στο Κοινοβούλιο για την παρουσίαση των Εθνικών Προγραμμάτων Μεταρρυθμίσεων.

9.6

Υπάρχει μια αντίφαση μεταξύ της αυξανόμενης συνειδητοποίησης από τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα της ανάγκης διαβούλευσης με την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών και των δυσκολιών που αντιμετωπίζει σήμερα η πλειονότητα των εθνικών ΟΚΕ και παρεμφερών οργανισμών. Οι οργανώσεις αυτές χρηματοδοτούνται ως επί το πλείστον από τους δημόσιους προϋπολογισμούς. Σε πολλά κράτη μέλη, οι προϋπολογισμοί των ΟΚΕ έχουν περικοπεί, με αποτέλεσμα οι εθνικές Οικονομικές και Κοινωνικές Επιτροπές ή οι παρεμφερείς οργανισμοί να επικεντρώνονται αποκλειστικά στις εθνικές προτεραιότητες και να περιορίζουν τη συμμετοχή τους σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα πρέπει να εξετάσουν τρόπους στήριξης και βοήθειας προς τους οργανισμούς αυτούς, τουλάχιστον όσον αφορά τη συμβολή τους στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο.

9.7

Πολύ χρήσιμη είναι η διατήρηση του κύριου σημείου επαφής με τις εθνικές ΟΚΕ και τους παρεμφερείς οργανισμούς για την παρακολούθηση της συνέχειας που δίνεται ανά χώρα. Παράλληλα όμως, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα μπορούσε να αναθέσει στην ΕΟΚΕ να αναλάβει και να στηρίζει τη διοργάνωση διάσκεψης με όλες τις εθνικές ΟΚΕ ή παρεμφερείς οργανισμούς τουλάχιστον μία φορά το χρόνο, και εγκαίρως για να καλύπτει το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο, προκειμένου να εξετάζεται το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο, η στρατηγική «Ευρώπη 2020» και η συμβολή τους και οι βέλτιστες πρακτικές στον τομέα αυτό.

10.   Ενδιαφερόμενα μέρη

10.1

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι τα ενδιαφερόμενα μέρη θα μπορούσαν επίσης να ανανεώσουν τη δέσμευσή τους στις διαδικασίες της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Αν και πιστεύει ότι η ευθύνη βαρύνει πρωτίστως τα κράτη μέλη, τα οποία οφείλουν να επανεξετάσουν τις διαδικασίες για τη συμμετοχή των εταίρων, τα ίδια τα ενδιαφερόμενα μέρη θα μπορούσαν να μάθουν περισσότερα το ένα από το άλλο και να αποκτήσουν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση εάν συνεργάζονταν άμεσα και με τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, όπως με τις εθνικές κυβερνήσεις. Επίσης, παρά το γεγονός ότι οι κυβερνήσεις οφείλουν να επανεξετάσουν επειγόντως το χρονοδιάγραμμα των διαδικασιών, τα ενδιαφερόμενα μέρη οφείλουν να βελτιώσουν τη δική τους ανταπόκριση στα στάδια του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου.

11.   Ειδικές προτάσεις σχετικά με την απασχόληση, τη φτώχεια και τον αποκλεισμό

11.1

Στην αίτησή της προς την ΕΟΚΕ, η Κυπριακή Προεδρία υπογράμμισε ιδιαίτερα την ανάγκη συστάσεων για μεγαλύτερη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στην υλοποίηση και την παρακολούθηση της εφαρμογής των αποφάσεων σε τομείς κοινωνικού χαρακτήρα όπως η φτώχεια και ο αποκλεισμός. Η ΕΟΚΕ έχει τη γνώμη ότι η συμμετοχή των φορέων αυτών σε έναν διαρθρωμένο και τακτικό διάλογο σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο θα επηρεάσει καθοριστικά τις δυνατότητες αποτελεσματικής επίλυσης αυτών των προβλημάτων.

11.2

Είναι χρήσιμο να εφαρμοστεί μια προσέγγιση που συνεκτιμά όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη (stakeholder approach) και να καλλιεργηθεί διαρθρωμένος διάλογος με τους φορείς της κοινωνίας των πολιτών κατά τη χάραξη, την εφαρμογή και την παρακολούθηση της πολιτικής, στο πλαίσιο των εργασιών της ευρωπαϊκής πλατφόρμας για την καταπολέμηση της φτώχειας. Συχνά, σε ζητήματα όπως η φτώχεια και ο αποκλεισμός, οι φορείς της κοινωνίας των πολιτών είναι εκείνοι που καταγράφουν πρώτοι τις τάσεις και τις κοινωνικές εξελίξεις σε τοπικό επίπεδο και που αρχίζουν να ευαισθητοποιούν το ευρύτερο κοινό γύρω από αυτά τα θέματα. Οι σθεναρές προσπάθειές τους για την προβολή της οπτικής του χρήστη και την πρόληψη, αλλά και η ανάπτυξη και παροχή καινοτόμων υπηρεσιών για αυτές τις ομάδες-στόχους, προσφέρουν πολύτιμες γνώσεις και εμπειρίες για τις στρατηγικές προσπάθειες καταπολέμησης της φτώχειας και του αποκλεισμού. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ τονίζει τη στρατηγική σημασία του ρόλου που διαδραματίζουν η κοινωνική οικονομία και οι μη κυβερνητικές οργανώσεις που εργάζονται για τον περιορισμό της φτώχειας, την προώθηση της δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας και την ανάπτυξη υπηρεσιών που ανταποκρίνονται δημιουργικά στις ανάγκες της κοινωνίας.

11.3

Σε αυτό το πεδίο πολιτικής είναι σημαντικό να αναφερθούν οι εθνικές εκθέσεις για την κοινωνική κατάσταση, που συμπληρώνουν τα Εθνικά Προγράμματα Μεταρρυθμίσεων και υποβάλλονται από την Επιτροπή Κοινωνικής Προστασίας. Σε αυτές τις εκθέσεις, οι οποίες βασίζονται στην ανοιχτή μέθοδο συντονισμού, αξιολογείται η κοινωνική διάσταση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Με σημείο αναφοράς την ετήσια στρατηγική για την προώθηση της ανάπτυξης, εντοπίζονται οι πιο επείγουσες μεταρρυθμίσεις και προτείνονται συγκεκριμένα μέτρα. Είναι σημαντικό να δημιουργηθεί μία διαδικασία που να επιτρέπει την καλύτερη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων φορέων στην κατάρτιση των εθνικών εκθέσεων για την κοινωνική κατάσταση, κάτι που δεν συμβαίνει ακόμη σε ικανοποιητικό βαθμό, και να επιτευχθεί καλύτερη σύνδεση με τα Εθνικά Προγράμματα Μεταρρυθμίσεων. Εξαιρετική σημασία έχει, επίσης, η ενίσχυση της ανοιχτής μεθόδου συντονισμού όσον αφορά την κοινωνική προστασία, με βάση ολοκληρωμένες εθνικές στρατηγικές, ώστε να επιτευχθεί και η μέγιστη δυνατή σύνδεση με την ευρωπαϊκή πλατφόρμα για την καταπολέμηση της φτώχειας.

11.4

Μετά την ετήσια εκδήλωση που διοργανώνεται σε επίπεδο ΕΕ για την καταπολέμηση της φτώχειας και του αποκλεισμού θα πρέπει να ακολουθεί ανάλογη ακρόαση σε εθνικό επίπεδο, σε συνεργασία με τις δημόσιες υπηρεσίες, τους πολίτες που πλήττονται από τη φτώχεια, μη κυβερνητικές οργανώσεις, οργανώσεις της κοινωνικής οικονομίας, με τους κοινωνικούς εταίρους και με άλλους φορείς της κοινωνίας των πολιτών. Ο στόχος πρέπει να είναι να εντοπιστούν και να αναλυθούν από κοινού η πρόοδος και οι ελλείψεις που παρατηρούνται σε αυτό το πεδίο πολιτικής και να προταθούν μεταρρυθμίσεις. Η εκδήλωση αυτή θα πρέπει να συμπίπτει χρονικά με την κατάρτιση των Εθνικών Προγραμμάτων Μεταρρυθμίσεων.

11.5

Αλλά και οι τακτικές συναντήσεις διαλόγου και διαβουλεύσεων για συγκεκριμένα θέματα θα πρέπει επίσης να προγραμματίζονται αρκετά νωρίς, ώστε τα ενδιαφερόμενα μέρη να έχουν αρκετό χρόνο για να εκδηλώσουν το ενδιαφέρον τους. Στο πλαίσιο της συνεκτίμησης όλων των ενδιαφερόμενων πλευρών (stakeholder approach), θα πρέπει επίσης να εξετάζεται ο κοινωνικός αντίκτυπος της Ετήσιας Επισκόπησης της Ανάπτυξης και η πρόοδος που έχει σημειωθεί.

11.6

Τα Εθνικά Προγράμματα Μεταρρυθμίσεων και ο καθορισμός εθνικών στόχων συνιστούν καίριες συνιστώσες των προσπαθειών για την υλοποίηση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και των πολιτικών στρατηγικών για την καταπολέμηση της φτώχειας. Είναι σημαντικό να οριστεί ο στόχος της καταπολέμησης της φτώχειας έτσι ώστε να περιλαμβάνει και τις ομάδες που κινδυνεύουν να περιπέσουν σε φτώχεια και πολλαπλό αποκλεισμό, προκειμένου να προσαρμοστούν αποτελεσματικά οι στρατηγικές και οι μεταρρυθμίσεις στις ομάδες αυτές. Η συμμετοχή και η σύμπραξη των φορέων της κοινωνίας των πολιτών έχουν καθοριστική σημασία εδώ, επειδή οι φορείς αυτοί είναι συνήθως σε θέση να εντοπίσουν από νωρίς τις απειλούμενες ομάδες ή την αύξηση των κινδύνων για τους ήδη αποκλεισμένους πολίτες.

Βρυξέλλες, 12 Ιουλίου 2012.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON


(1)  Όπως υποστηρίζεται από τα συμπεράσματα του εαρινού Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τόσο 2011 και 2012.

(2)  «Πόσο αποτελεσματικό και νόμιμο είναι το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο; Να αυξηθεί ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου», 2011

(3)  http://www.coe.int/t/ngo/code_good_prac_en.asp.


4.10.2012   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 299/6


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Τι αλλάζει στον ευρωπαϊκό τραπεζικό τομέα με τους νέους δημοσιονομικούς κανόνες;» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

2012/C 299/02

Εισηγήτρια: η κ. NIETYKSZA

Συνεισηγητής: ο κ. GENDRE

Στις 14 Ιουλίου 2011, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 29, παράγραφος 2, του Εσωτερικού της Κανονισμού, να προβεί στην κατάρτιση γνωμοδότησης πρωτοβουλίας με θέμα:

Τι αλλάζει στον ευρωπαϊκό τραπεζικό τομέα με τους νέους δημοσιονομικούς κανόνες;

Η Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών, στην οποία ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή της στις 11 Ιουνίου 2012.

Κατά την 482η σύνοδο ολομέλειάς της, της 11ης και 12ης Ιουλίου 2012 (συνεδρίαση της 12ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 135 ψήφους υπέρ, 2 κατά και 5 αποχές.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1

Βασική αποστολή του τραπεζικού τομέα, που αντιπροσωπεύει κατά μέσο όρο το 5 % του ΑεγχΠ της ΕΕ, πρέπει να είναι η χρηματοδότηση της πραγματικής οικονομίας και, ιδιαίτερα, των καινοτόμων επιχειρήσεων και της ανάπτυξης μικρομεσαίων επιχειρήσεων ως κινητήριας δύναμης της ευρωπαϊκής οικονομίας, καθώς και η προστασία των καταθέσεων.

1.2

Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των κρατών μελών με στόχο την ενίσχυση του τραπεζικού τομέα και την πρόληψη μελλοντικών χρηματοπιστωτικών κρίσεων, μέσω του περιορισμού των κινδύνων και των επιπτώσεών τους.

1.3

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να αντληθούν διδάγματα από τις πρόσφατες οικονομικές και χρηματοπιστωτικές κρίσεις και να υιοθετηθεί μια νέα προσέγγιση που να βασίζεται σε μια αποτελεσματικότερη εποπτεία εκ μέρους των εθνικών, ευρωπαϊκών και διεθνών αρχών καθώς και στην αυξημένη αίσθηση ευθύνης των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων.

1.4

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη λήψη μέτρων που αποσκοπούν στην ενίσχυση της διάρθρωσης του κεφαλαίου των τραπεζών και της ικανότητάς τους να χρηματοδοτούν την πραγματική οικονομία, εφιστώντας παράλληλα την προσοχή των στελεχών των τραπεζών στον πειρασμό της επιδίωξης πολύ γρήγορου κέρδους και στις κερδοσκοπικές δραστηριότητες που αποσταθεροποιούν τις αγορές.

Η ευθύνη των διευθυντών των τραπεζών, των ελεγκτών σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο καθώς στο εσωτερικό των τραπεζών θα πρέπει να προσδιοριστεί καλύτερα, προκειμένου να προωθούνται δεοντολογικές συμπεριφορές βάσει σαφών κανόνων.

1.5

Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στις δυσκολίες που συνεπάγεται η συσσώρευση ρυθμιστικών μέτρων αλλά και στις προκλήσεις που θα αντιμετωπίσουν οι 8 000 ευρωπαϊκές τράπεζες για να συνεχίσουν τη χρηματοδότηση της οικονομίας σε ένα δύσκολο οικονομικό κλίμα, λόγω της δημοσιονομικής κρίσης της οποίας η έκταση και οι συνέπειες δεν έχουν ακόμη μετριαστεί.

1.6

Επιπλέον, οι ευρωπαϊκές τράπεζες αντιμετωπίζουν αυξημένο ανταγωνισμό από τις τράπεζες τρίτων χωρών οι οποίες δεν υπόκεινται, στη χώρα της έδρας τους, στους ίδιους νομοθετικούς και κανονιστικούς περιορισμούς.

1.7

Τα μέτρα για την ενίσχυση της διάρθρωσης του κεφαλαίου προβλέπουν υψηλότερα και ποιοτικότερα ίδια κεφάλαια, καλύτερη κάλυψη των κινδύνων, την καθιέρωση ενός δείκτη μόχλευσης και μια νέα προσέγγιση για τη ρευστότητα. Τα μέτρα αυτά είναι πιθανό να έχουν αντίκτυπο στους ισολογισμούς των τραπεζών, με αποτέλεσμα την αισθητή μείωση της απόδοσής τους.

1.8

Κατά συνέπεια, οι τράπεζες θα τείνουν να μειώσουν το μέγεθός τους ώστε να αυξήσουν την αντοχή τους και να προσανατολιστούν σε αποδοτικότερες δραστηριότητες και να περιορίσουν την προσφορά χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών,

προκειμένου να ελέγχουν καλύτερα την έκθεσή τους σε κινδύνους. Ορισμένες τράπεζες θεωρούν αναγκαία την επιστροφή στην αρχική τους αποστολή που είναι να δέχονται τις καταθέσεις των πελατών τους, να προστατεύουν τους καταθέτες, να χρηματοδοτούν την πραγματική οικονομία.

1.9

Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι είναι ευκταία η σταδιακή επαναφορά του διαχωρισμού μεταξύ αφενός των εμπορικών και αφετέρου των χρηματοπιστωτικών και επενδυτικών δραστηριοτήτων των τραπεζών. Η παγκόσμια κρίση που διανύουμε σήμερα καταδεικνύει ότι ένα παγκοσμιοποιημένο χρηματοπιστωτικό σύστημα που βασίζεται σε απεριόριστες ελευθερίες, περικλείει κινδύνους εκτροχιασμού που οφείλονται στην κατάχρηση των ελευθεριών αυτών από τις αγορές.

Το υπερβολικό μέγεθος των πολυεθνικών χρηματοπιστωτικών ομίλων καθιστά τη διαχείρισή τους, την εποπτεία τους από τις ελεγκτικές αρχές και την αξιολόγησή τους από τους οίκους αξιολόγησης τόσο δύσκολη ώστε να είναι ελάχιστα αξιόπιστοι.

Τα χρηματοπιστωτικά μέσα έχουν καταστεί ανεξέλεγκτα. Χωρίς να είμαστε καταρχήν αντίθετοι στην καινοτομία στον χρηματοπιστωτικό τομέα, θεωρούμε απαράδεκτο να επιτρέπεται να κυκλοφορεί ένα χρηματοπιστωτικό προϊόν ελεύθερα στη διεθνή αγορά, κατά τρόπο ελάχιστα διαφανή, ενώ κανείς δεν γνωρίζει τη φύση του κινδύνου που περικλείει ή ποιος έχει την τελική ευθύνη.

1.10

Οι νέες απαιτήσεις όσον αφορά τα ίδια κεφάλαια, κυρίως δε η αύξηση του δείκτη ιδίων κεφαλαίων πολύ υψηλής ποιότητας στο 9 % στις 30 Ιουνίου 2012 για 60 τράπεζες συστημικού χαρακτήρα, και για τις υπόλοιπες τράπεζες από το 2015 έως το 2018, ενδέχεται να έχουν καταστροφικές συνέπειες για τις τοπικές και τις συνεταιριστικές τράπεζες, οι οποίες διευκολύνουν περισσότερο τις ΜΜΕ και τις πολύ μικρές επιχειρήσεις. Οι κεφαλαιακές απαιτήσεις δεν θα πρέπει να εισάγουν διακρίσεις σε βάρος συγκεκριμένης κατηγορίας τραπεζών.

1.11

Τα νέα ομόλογα όσον αφορά τα ίδια κεφάλαια, κυρίως δε η αύξηση του δείκτη ιδίων κεφαλαίων πολύ υψηλής ποιότητας στο 9 % στις 30 Ιουνίου 2012 για 60 τράπεζες συστημικού χαρακτήρα, και για τις υπόλοιπες τράπεζες από το 2015 έως το 2018, ενδέχεται να έχουν καταστροφικές συνέπειες για τις τοπικές και τις συνεταιριστικές τράπεζες, οι οποίες διευκολύνουν βασικά τις ΜΜΕ και τις πολύ μικρές επιχειρήσεις. Εντούτοις, για λόγους εξασφάλισης ισότιμων όρων ανταγωνισμού, δεν θα πρέπει να μεταβληθούν οι απαιτήσεις κεφαλαίου για συγκεκριμένες κατηγορίες τραπεζών.

1.12

Εάν οι τράπεζες αυτές αντιμετωπίσουν δυσκολίες άντλησης κεφαλαίων, οι ΜΜΕ θα έχουν δυσκολότερη πρόσβαση στην απαραίτητη χρηματοδότηση. Πρέπει να αποφευχθεί η συρρίκνωση της προσφοράς πιστώσεων και η αύξηση των τραπεζικών εξόδων. Η ΕΟΚΕ ζητά από την Επιτροπή, την ΕΑΤ (Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών) και τις εθνικές εποπτικές αρχές θα εγγυηθούν ότι τα κεφαλαιακά αποθέματα ασφαλείας των μικρών τραπεζών να είναι προσαρμοσμένα στο οικονομικό τους πρότυπο.

1.13

Οι απαιτήσεις προληπτικής εποπτείας ήδη περιορίζουν και καθιστούν ακριβότερο τον δανεισμό μικρών επιχειρήσεων, ιδιαίτερα δε των νεοϊδρυθεισών και των καινοτόμων επιχειρήσεων, καθώς και των επιχειρήσεων που περικλείουν τους μεγαλύτερους κινδύνους. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν θα επιτύχει τους στόχους της στρατηγικής ΕΕ 2020, του Ψηφιακού Θεματολογίου, του Europe Cloud Active ή του Small Business Act, εάν η χρηματοδότηση που προορίζεται για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις περιοριστεί μετά από την εφαρμογή νέων μέτρων προληπτικής εποπτείας. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς τις εξελίξεις των πιστώσεων και των τραπεζικών εξόδων για τις επιχειρήσεις και τους ιδιώτες.

1.14

Τα μέτρα που θα καταστήσουν αποτελεσματικότερη την εποπτεία της αγοράς από τις εθνικές, τις ευρωπαϊκές και τις διεθνείς αρχές, θα επηρεάσουν σημαντικά την οργάνωση των τραπεζών και τους εσωτερικούς ελέγχους. Αυτό θα οδηγήσει σε αυξημένη ευθύνη των φορέων διαχείρισης, στην υποχρέωση να αξιολογείται με μεγαλύτερη προσοχή η απόδοση των ιδίων κεφαλαίων και στην καλύτερη διαχείριση των κινδύνων. Οι τράπεζες πρέπει να διαμορφώνουν τις προβλέψεις πωλήσεων και τις στρατηγικές τους για την ανάπτυξη προϊόντων και των τραπεζικών εργασιών όχι μόνο από πλευράς απόδοσης, αλλά και από πλευράς εκτίμησης της ικανότητας απορρόφησης των ίδιων κεφαλαίων. Αυτό θα συντελέσει στην αναδιοργάνωση των δομών με την αύξηση της σημασίας και των θέσεων εργασίας των τμημάτων των ΤΠ, του ελέγχου και της διαχείρισης των κινδύνων σε βάρος άλλων, πιο παραδοσιακών τομέων.

1.15

Οι τράπεζες στην ΕΕ απασχολούν περισσότερο από 3 εκατομμύρια εργαζόμενους, κατά συντριπτική πλειοψηφία στις λιανικές τραπεζικές εργασίες. Από τις αρχές του 2011, έχουν καταργηθεί πάνω από 150 000 θέσεις εργασίας και έχουν κλείσει πολυάριθμα υποκαταστήματα. Υπάρχουν πολλές προβλέψεις για κατάργηση 100 000 επιπλέον θέσεων εργασίας εντός του 2012. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να προωθήσει τη βελτίωση του κλαδικού κοινωνικού διαλόγου και να αναπτύξει τις διαβουλεύσεις με τους κοινωνικούς εταίρους για τις πρωτοβουλίες που επηρεάζουν την εξέλιξη του επαγγέλματος.

1.16

Κατά την εφαρμογή των νέων ρυθμίσεων, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να ληφθεί υπόψη η διαφορετικότητα των κρατών μελών, ιδίως των νέων κρατών μελών της ΕΕ, στα οποία οι πιστωτικές αγορές δεν έχουν ακόμη αξιοποιήσει πλήρως το δυναμικό τους ενώ οι περισσότερες τράπεζές τους ανήκουν σε μεγάλους τραπεζικούς ευρωπαϊκούς και διεθνείς ομίλους. Για τη βελτίωση των ισολογισμών τους και για να ανταποκριθούν στις νέες τους υποχρεώσεις, οι όμιλοι αυτοί ενδέχεται να επιχειρήσουν μεταφορές κεφαλαίων από τις θυγατρικές τους και να περιορίσουν τις επενδύσεις τους, μειώνοντας σημαντικά τη χρηματοδότηση της οικονομίας των χωρών αυτών. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει σχετικά τη δέσμευση που απορρέει από την «Πρωτοβουλία της Βιέννης» σχετικά με την αποφυγή της απόσυρσης ρευστότητας. Είναι απολύτως αναγκαίο να προστατευθούν ορισμένα πρωτότυπα μοντέλα όπως οι συνεταιριστικές τράπεζες στη Γερμανία και την Πολωνία. Στον τομέα αυτόν ανήκουν περισσότερες από 300 τράπεζες μόνο στην Πολωνία. Είναι ένας τομέας που λειτουργεί με υγιή τρόπο και του οποίου η ριζική μεταρρύθμιση που συνεπάγονται οι νέοι κανόνες δεν θα πρέπει να πραγματοποιηθεί χωρίς μεταβατική περίοδο.

1.17

Είναι απολύτως απαραίτητο να ενισχυθούν οι αρμοδιότητες της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών ώστε να στηριχθεί η διαδικασία της εναρμόνισης. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων εξασφαλίζεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ενώ η ασφάλεια των καταθέσεων και η φερεγγυότητα των τραπεζών υπάγονται στη δικαιοδοσία των εθνικών αρχών. Οι ισχύοντες κανόνες διαφέρουν ανάλογα με το κράτος μέλος. Στις χώρες όπου η πίστωση δεν έχει αναπτυχθεί επαρκώς, η υπερβολικά γρήγορη κάλυψη του χρέους μπορεί να δημιουργήσει μια κερδοσκοπική φούσκα. Εάν οι κανόνες προληπτικής εποπτείας εφαρμοστούν ομοιόμορφα σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι εθνικές αρχές δεν θα μπορούν να επέμβουν εγκαίρως. Ωστόσο, αξίζει να μελετηθεί η πρόταση που έχουν διατυπώσει πολλοί Ευρωπαίοι αρμόδιοι για τη σύσταση μιας ευρωπαϊκής τραπεζικής ένωσης, ώστε να θεσπιστεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο η εποπτεία των συστημικών τραπεζών και η εγγύηση των καταθέσεων σε περίπτωση πτώχευσης.

1.18

Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι ευρωπαϊκές τράπεζες ενδέχεται να καταστούν ολοένα και λιγότερο ανταγωνιστικές σε σχέση με τους ανταγωνιστές τους. Για τις τράπεζες που αντλούν πρόσθετα ίδια κεφάλαια, τα περισσότερα κεφάλαια είναι διαθέσιμα σε τράπεζες και κρατικά επενδυτικά κεφάλαια της Ασίας και της Μέσης Ανατολής. Υπάρχει πραγματικός κίνδυνος η ιδιοκτησιακή δομή του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος ξεφύγει από τον έλεγχο των κρατών μελών της ΕΕ. Για τον λόγο αυτό, η ΕΟΚΕ ζητεί από τις ευρωπαϊκές αρχές να εντείνουν τις προσπάθειές τους προκειμένου οι ίδιοι κανόνες προληπτικής εποπτείας να ισχύουν διεθνώς, με στόχο να επιτευχθεί ουσιαστική ρύθμιση σε παγκόσμιο επίπεδο.

1.19

Οι νέες τεχνολογίες πληροφορικής όπως οι ηλεκτρονικές τραπεζικές συναλλαγές (e-Banking), οι τραπεζικές συναλλαγές μέσω προσωπικού υπολογιστή (home-banking), οι ασφαλείς εικονικές συναλλαγές (ηλεκτρονική υπογραφή) το υπολογιστικό νέφος (cloud computing), αποτελούν ήδη επαναστατικές αλλαγές για τις παραδοσιακές τραπεζικές υπηρεσίες. Οι τράπεζες θα έχουν το δύσκολο έργο της χρηματοδότησης της πραγματικής οικονομίας, ενώ παράλληλα θα πρέπει να αντιμετωπίσουν υψηλότερο κόστος χρηματοδότησης, λόγω της εισαγωγής των νέων τεχνολογιών, και χαμηλότερη απόδοση. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να ενθαρρυνθούν και να υποστηριχθούν οι φορείς του τραπεζικού κλάδου κατά τη διάρκεια αυτής της βαθιάς αλλαγής.

2.   Εισαγωγή

2.1

Η χρηματοοικονομική κρίση και οι συνέπειές της στην οικονομία οδήγησαν τις κυβερνήσεις και τις χρηματοοικονομικές αρχές να αναρωτηθούν σχετικά με τα βαθύτερα αίτια της κατάρρευσης ενός συστήματος το οποίο εθεωρείτο ότι διέθετε άρτια ρύθμιση και αποτελεσματικό έλεγχο.

2.2

Τα πρώτα μέτρα οικονομικής και νομισματικής φύσεως (σημαντική μείωση του βασικού επιτοκίου, ρευστότητα, κρατικές ενισχύσεις) ελήφθησαν κατεπειγόντως. Τα πιο μακροπρόθεσμα μέτρα είχαν ως στόχο την ενίσχυση της δομής των αγορών και την αποφυγή μελλοντικών συστημικών κρίσεων: εξ ου και ο ρυθμιστικός, εποπτικός ή φορολογικός χαρακτήρας τους. Οι υπερεθνικοί οργανισμοί - ΔΝΤ, G-20, ΤΔΔ, η Επιτροπή - έχουν υιοθετήσει μια στάση ανοικτή στη συνεργασία, αλλά με διιστάμενες απόψεις.

2.3

Μετά την κρίση του 2008, η ΕΕ ενέκρινε τουλάχιστον 50 νομοθετικά μέτρα. Το 99 % των προτεινόμενων μεταρρυθμίσεων θα έχουν πραγματοποιηθεί στα τέλη του 2011 ώστε να ξεκινήσει η εφαρμογή τους το 2013, με εξαίρεση τον δείκτη βασικών ιδίων κεφαλαίων (Tier 1) που πρέπει να τηρείται από την 30ή Ιουνίου 2012 από τις 60 τράπεζες συστημικού χαρακτήρα. Για τις υπόλοιπες τράπεζες, η έναρξη της ισχύος προβλέπεται για την περίοδο 2015 έως 2018.

2.4

Σύμφωνα με την τρίτη Συμφωνία της Βασιλείας, που δημοσιεύτηκε τον Νοέμβριο του 2010, οι τράπεζες οφείλουν να διαθέτουν υψηλότερα ίδια κεφάλαια καλύτερης ποιότητας, προκειμένου να αντιμετωπίσουν μελλοντικές κρίσεις. Συγκεκριμένα οφείλουν τα εξής:

να διατηρούν τουλάχιστον το 4,5 % των ιδίων κεφαλαίων και το 6 % των ιδίων κεφαλαίων της Κατηγορίας 1 των σταθμισμένων βάσει κινδύνου στοιχείων ενεργητικού·

να διαθέτουν υποχρεωτικό κεφαλαιακό απόθεμα ασφαλείας της τάξης του 2,5 %

να διατηρούν προαιρετικό αντικυκλικό κεφαλαιακό απόθεμα, το οποίο θα επιτρέπει στις εθνικές ρυθμιστικές αρχές να ζητούν τη δέσμευση επιπλέον 2,5 % επί των κεφαλαίων σε περιόδους ταχείας πιστωτικής επέκτασης.

Βάσει της Σύμφωνα Βασιλεία ΙΙΙ καθιερώνονται ένας ελάχιστος δείκτης μόχλευσης της τάξης του 3 % και δύο δείκτες ρευστότητας: ένας δείκτης κάλυψης βραχυπρόθεσμης ρευστότητας, που υποχρεώνει μια τράπεζα να διατηρεί επαρκείς ποσότητες ρευστών στοιχείων ενεργητικού υψηλής ποιότητας για να μπορεί να καλύπτει τις συνολικές ανάγκες ρευστότητας για περίοδο 30 ημερών, και ένας δείκτης μακροπρόθεσμης ρευστότητας που να αντιστοιχεί σε ένα ελάχιστο ποσό σταθερής χρηματοδότησης το οποίο να υπερβαίνει τις ανάγκες ρευστότητας για περίοδο ενός έτους.

2.4.1

H Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε πρόταση σχετικά με τη μεταφορά της Συμφωνίας Βασιλεία ΙΙΙ σε μία οδηγία περί κεφαλαιακών απαιτήσεων (CRD IV), προκειμένου να ενισχυθεί ο ευρωπαϊκός τραπεζικός τομέας και να παροτρυνθούν οι τράπεζες να συνεχίσουν τη χρηματοδότηση της οικονομικής μεγέθυνσης. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν έχει αναλάβει καμία συγκεκριμένη πρωτοβουλία για την ενθάρρυνση της δανειοδότησης.

2.5

Ο σκοπός είναι να ενθαρρυνθούν οι τράπεζες να διαθέτουν υψηλότερα ίδια κεφάλαια προκειμένου να μπορούν να αντιμετωπίσουν τις κρίσεις και να προταθεί στις εποπτικές αρχές ένα νέο μέσο ελέγχου των τραπεζών και επέμβασης σε περίπτωση εντοπισμού κινδύνων.

2.6

Η οδηγία CRD IV καλύπτει τους τομείς που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της ισχύουσας οδηγίας περί ιδίων κεφαλαίων, αλλά θα πρέπει να μεταφερθεί στο εθνικό δίκαιο με τρόπο που να λαμβάνει υπόψη την κατάσταση σε κάθε κράτος μέλος.

2.7

Παρά τις καθυστερήσεις και τις ατέλειες των κανόνων που εγκρίθηκαν, η πρόοδος προς μια νέα ρύθμιση είναι πραγματική, αλλά υπάρχουν ακόμη ορισμένα εκκρεμή ζητήματα:

καλύπτουν οι νέοι κανόνες το σύνολο των χρηματοοικονομικών πρακτικών σε παγκόσμιο επίπεδο;

είναι δυνατή η εμπιστοσύνη σε αποτελεσματικούς ελέγχους μετά τον καθορισμό της ρύθμισης των αγορών;

θα επηρεάσουν οι νέοι κανόνες την κατάσταση (δομές, ενοποίηση, τρόποι διανομής, στελέχωση) του τραπεζικού τομέα στην ΕΕ που απαρτίζεται από περισσότερες των 8 000 τραπεζών, και τη συμπεριφορά του ως προς τη χρηματοδότηση της οικονομίας: πιστώσεις στις επιχειρήσεις, στους οργανισμούς, στους ιδιώτες;

3.   Μια κακή χρηματοπιστωτική και οικονομική συγκυρία

3.1

Οι τράπεζες στην Ευρώπη διέρχονται επί του παρόντος μια περίοδο έντονων ρυθμιστικών και συγκυριακών αλλαγών, εξαιτίας των οποίων αμφισβητείται η ικανότητά τους να ασκούν τον ρόλο τους στη χρηματοδότηση της οικονομίας σε μια κακή συγκυρία λόγω της κρίσης χρέους, η οποία πλήττει κυρίως την ευρωζώνη.

3.2

Με την εφαρμογή των διατάξεων που αποφασίστηκαν από την Επιτροπή της Βασιλείας (Βασιλεία ΙΙΙ), οι τράπεζες οφείλουν να αυξήσουν τα ίδια κεφάλαιά τους, να διατηρήσουν σε πολύ υψηλά επίπεδα τους δείκτες μακροπρόθεσμης ρευστότητας (NSFR) και να δημιουργήσουν προληπτική κεφαλαιακή επάρκεια.

3.3

Οι δοκιμασίες αντοχής στις οποίες υποβλήθηκαν σε δύο φάσεις, δεν εξάλειψαν τις αμφιβολίες σχετικά με τον αντίκτυπο μίας αδυναμίας πληρωμής από ένα ή περισσότερα κράτη μέλη της ευρωζώνης.

3.4

Το κλίμα δυσπιστίας που έχει εδραιωθεί στη διεθνή οικονομική κοινότητα προκαλεί προβλήματα ρευστότητας στον διατραπεζικό τομέα και αναγκάζει τις τράπεζες να προσανατολίζονται προς ασφαλέστερες επενδύσεις.

3.5

Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΚΤ επενέβη δύο φορές και προσέφερε συνολικά χρηματοδότηση ύψους 1 000 δισεκατομμυρίων ευρώ στον τραπεζικό τομέα, με επιτόκιο 1 % με περίοδο λήξης τριών ετών. Η διευκόλυνση αυτή ήταν καθοριστικής σημασίας για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στην αγορά του διατραπεζικού τομέα και τη διατήρηση του όγκου δανειοδότησης της οικονομίας. Ωστόσο, σημαντικό μέρος των πιστώσεων αυτών επανακατατέθηκε στην ΕΚΤ, ενώ ένα άλλο μέρος χρησιμοποιήθηκε για την αγορά του δημόσιου χρέους. Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι η ΕΚΤ πρέπει να δημιουργήσει μηχανισμό για την εξακρίβωση της χρήσης αυτών των κεφαλαίων.

3.6

Η ανάγκη ανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών, η οποία εκτιμάται σε 100 δισ. ευρώ από την Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών, καθίσταται ολοένα επιτακτικότερη.

3.7

Ο δανεισμός των επιχειρήσεων και ιδιαίτερα των ΜΜΕ, των ΟΤΑ και των ιδιωτών, υπόκειται σε ολοένα αυστηρότερους όρους. Παράλληλα, οι σχετικοί κίνδυνοι εξετάζονται λεπτομερώς από τις τράπεζες, με αποτέλεσμα να αυξάνεται το κόστος αυτής της χρηματοδότησης. Από την άλλη πλευρά, η εναλλακτική χρηματοδότηση των επιχειρήσεων από τις χρηματοπιστωτικές αγορές καθίσταται ακόμη δυσκολότερη. Η κατάσταση αυτή, σε συνδυασμό με τις πολιτικές λιτότητας, οδηγεί σε προβλέψεις χαμηλής ή μηδενικής ανάπτυξης, με ελάχιστες εξαιρέσεις, κατά το 2012, για το σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

4.   Έλεγχος και ρύθμιση του τραπεζικού τομέα

4.1

Σε αυτό το πλαίσιο, πρέπει να υπενθυμίσουμε την κρίση των «subprime». Τα προειδοποιητικά σημάδια της εκδήλωσης της κρίσης των subprime θα έπρεπε να είχαν επισημάνει τον κίνδυνο στις αρχές ελέγχου. Κανείς δεν φαινόταν να αμφισβητεί την ορθότητα μιας επένδυσης που απέφερε οφέλη στις τράπεζες και τους πελάτες τους. Ωστόσο, η FDIC (Federal Deposits Insurance Corporation) είχε προειδοποιήσει για τον κίνδυνο που συνιστούσαν τα εν λόγω προϊόντα. Αλλά δεν λήφθηκε κανένα μέτρο από τη FED μεταξύ του 2002 και του 2006.

4.2

Η χρεοκοπία της τράπεζας Lheman Brothers θα είχε αποφευχθεί αν οι φορείς ελέγχου είχαν αντιληφθεί εγκαίρως τα σοβαρά προβλήματα ρευστότητας που αντιμετώπιζε το εν λόγω ίδρυμα. Ο κίνδυνος που συνιστούσε ένα ενυπόθηκο δάνειο που αντιστοιχούσε στο 100 % ή περισσότερο της αξίας της εγγύησης και μεταπωλείτο σε «πακέτα» από τους χρηματοοικονομικούς μεσολαβητές, δεν έγινε αντιληπτός από τους φορείς ελέγχου. Για να αποφευχθούν νέες κρίσεις είναι απαραίτητο να καθιερωθούν κανόνες σχετικά με την ατομική ευθύνη των διευθυντών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων σε περίπτωση ελλειμματικού ελέγχου.

4.3

Αληθεύει μεν ότι η κρίση προκλήθηκε από υπερβολικά περίπλοκα, τοξικά προϊόντα, είναι όμως βέβαιο ότι οι φορείς ελέγχου θα μπορούσαν να είχαν απαγορεύσει τη δημιουργία τους, αλλά και την κυκλοφορία τους, βάσει των υφιστάμενων κανόνων. Οι νέοι κανόνες δεν θα μπορούν να εγγυηθούν με απόλυτη βεβαιότητα ότι θα αποφευχθεί στο μέλλον μια νέα κρίση, εάν οι εποπτικές αρχές δεν διαθέτουν επαρκή μέσα για την άσκηση των καθηκόντων τους, καθώς και αν παραμείνουν αναποτελεσματικοί οι εσωτερικοί έλεγχοι.

4.4

Με δεδομένη την ελευθέρωση των χρηματοπιστωτικών αγορών, οι κυβερνήσεις πρέπει να σεβαστούν τις δεσμεύσεις τους περί συνεργασίας σε διεθνές επίπεδο προκειμένου να αποφευχθεί η εμφάνιση ζωνών στις οποίες ισχύουν διαφορετικές κανονιστικές ρυθμίσεις.

4.5

Οι νέα ρύθμιση θα πρέπει να βασίζεται στις ακόλουθες αρχές:

α)

η πρόσβαση στον κλάδο μπορεί είναι ανοικτή σε όλους, αλλά οι έλεγχοι επί των προσώπων και επί της προέλευσης κεφαλαίων πρέπει να είναι πολύ πιο αυστηροί και αποτελεσματικοί·

β)

οιοσδήποτε εκτελεί χρηματοοικονομικές δραστηριότητες πρέπει να είναι εξουσιοδοτημένος, να υπόκειται σε ρύθμιση και να υπάγεται σε έλεγχο. Οι εξωτραπεζικές δραστηριότητες και οι σκιώδεις τραπεζικές εργασίες (shadow banking) πρέπει οπωσδήποτε να εξαλειφθούν·

γ)

τα νέα χρηματοοικονομικά προϊόντα πρέπει να υπόκεινται στην έγκριση και στον έλεγχο των εθνικών και ευρωπαϊκών τραπεζικών αρχών.

4.6

Η δραστηριότητα των αρχών εποπτείας πρέπει να υπόκειται σε περιοδική αξιολόγηση από ανεξάρτητο οργανισμό, ο οποίος να απαρτίζεται από εμπειρογνώμονες που δεν ασκούν πλέον επαγγελματική δραστηριότητα στον χρηματοπιστωτικό τομέα. Κατά την αξιολόγηση αυτή θα πρέπει να δίνεται έμφαση στις επιπτώσεις που έχουν οι αποφάσεις τους στη διαχείριση των τραπεζών.

5.   Τι αλλάζει στον ευρωπαϊκό τραπεζικό τομέα;

5.1

Μετά τις τελευταίες ρυθμίσεις, οι τράπεζες υπόκεινται σε σημαντικές πιέσεις, διότι αναγκάζονται να αναθεωρήσουν το επιχειρηματικό τους πρότυπο. Τα αποτελέσματα των κανόνων μαζί με τη δύσκολη χρηματοοικονομική συγκυρία προκάλεσαν στον τραπεζικό τομέα:

ενίσχυση της δομής του κεφαλαίου όλων των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, των οποίων πλειονότητα σέβεται ήδη την αναλογία για τα βασικά ίδια κεφάλαια (tier 1) θα τείνουν να μειώσουν το μέγεθος του ισολογισμού τους προκειμένου να καταστούν ισχυρότερα (Σημ.: μελέτη KPMG, Δεκέμβριος 2011, «Evolving Banking Regulations, A long journey ahead – the outlook for 2012»

οι κανόνες της συμφωνίας Βασιλεία ΙΙΙ και η υποχρέωση τήρησης της αναλογίας κάλυψης ρευστότητας άνω του μηνός (Δείκτης καθαρής σταθερής χρηματοδότησης – Net Stable Funding Ratio – NSFR) και της αναλογίας κάλυψης ρευστότητας κάτω του μηνός (liquidity coverage ratio – LCR) προκάλεσαν αύξηση των αναγκών σε ίδια κεφάλαια, και την ανάγκη να διατηρείται πλεόνασμα ρευστότητας, ορισμένες φορές τετραπλάσιο από την ελάχιστη απαιτούμενη ρευστότητα των τραπεζών· τα μέτρα αυτά θα έχουν αρνητικό αντίκτυπο στην απόδοση των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και θα προκαλέσουν μείωση του ισολογισμού των τραπεζών·

δυσκολία ανάπτυξης χαρτοφυλακίων πίστωσης σε περιόδους οικονομικής ανάπτυξης λόγω του «αντικυκλικού αποθέματος»· παρά το γεγονός ότι η ζήτηση δανείων αυξάνεται, οι τράπεζες θα πρέπει να ανταποκριθούν στην αύξηση του δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας· οι εποπτικές αρχές απαιτούν τη διατήρηση του δείκτη αυτού στα χαρτοφυλάκια πίστωσης· το εφεδρικό απόθεμα ρευστότητας που έχει καθοριστεί από τα εθνικά όργανα ελέγχου μπορεί να ανέρχεται έως και στο 2,5 % των απαιτήσεων ιδίων κεφαλαίων.

5.2

Το αποτέλεσμα είναι:

5.2.1

η αισθητή μείωση του δείκτη μέσης απόδοσης ιδίων κεφαλαίων (ROE) του τραπεζικού τομέα κατά ποσοστό που κυμαίνεται από 10 % έως 30 % στην πλέον ακραία περίπτωση, στοιχείο το οποίο περιορίζει το ενδιαφέρον των επενδυτών για τον τραπεζικό τομέα και μειώνει την κεφαλαιοποίηση των ευρωπαϊκών τραπεζών·

5.2.2

μείωση της χρηματοδότησης των επιχειρήσεων και των οργανισμών και αύξηση του κόστους δανεισμού, ειδικότερα όσον αφορά τα δάνεια προς τις ΜΜΕ που θεωρείται ότι περικλείουν τους μεγαλύτερους κινδύνους και δεν διαθέτουν επαρκείς εγγυήσεις ή επαρκή συγχρηματοδότηση·

5.2.3

ενδεχομένως μείωση των μακροπρόθεσμων δανείων, εξαιτίας της εφαρμογής του δείκτη μακροπρόθεσμης ρευστότητας NSFR (δείκτης καθαρής σταθερής χρηματοδότησης) και του δείκτη μόχλευσης· από το 2018 και μετά· η κατάσταση αυτή ενδέχεται να επιδράσει αρνητικά στη χρηματοδότηση των επενδύσεων σε έργα υποδομής·

5.2.4

υποχρέωση για καλύτερη αξιολόγηση της απόδοσης των ιδίων κεφαλαίων και για καλύτερη διαχείριση των κινδύνων. Οι τράπεζες πρέπει να διαμορφώνουν τις προβλέψεις πωλήσεων και τις στρατηγικές τους για την ανάπτυξη προϊόντων και των τραπεζικών εργασιών όχι μόνο από πλευράς απόδοσης, αλλά και από πλευράς εκτίμησης της ικανότητας απορρόφησης των ίδιων κεφαλαίων·

5.2.5

οι τράπεζες κινδυνεύουν να επιβαρυνθούν με εξαιρετικά υψηλό κόστος για λογιστικό έλεγχο και υποβολή εκθέσεων προκειμένου να ανταποκριθούν στις νέες ρυθμίσεις και στις απαιτήσεις των εθνικών και διεθνών εποπτικών αρχών, γεγονός που ενδέχεται να έχει επιπτώσεις στην οργάνωση μιας τράπεζας και να προκαλέσει διαρθρωτικές αλλαγές·

5.2.6

η χορήγηση δανείων θα περιοριστεί στους τομείς με προνομιακό συντελεστή στάθμισης κινδύνου. Επίσης, η θέσπιση ενός δείκτη μόχλευσης (leverage ratio) μπορεί μακροπρόθεσμα να προκαλέσει περιορισμό της χρηματοδότησης των κρατών, των φορέων τοπικής αυτοδιοίκησης ή άλλων τομέων που είχαν από προνομιακό συντελεστή στάθμισης κινδύνου·

5.2.7

ως συνέπεια της αύξησης του κόστους δανεισμού, είναι πιθανή η μεταφορά μέρους των δραστηριοτήτων προς χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που δεν υπόκεινται σε αυτούς τους κανόνες. Το γεγονός αυτό ευνοεί τα εξωτραπεζικά ιδρύματα που χορηγούν δάνεια σε ιδιώτες με πολύ υψηλά επιτόκια, συχνά σε μετρητά, και των οποίων η δραστηριότητα δεν υπόκειται σε τόσο αυστηρό έλεγχο όπως αυτός που ισχύει για τις τράπεζες.

5.3

Οι νέοι κανόνες εφαρμόζονται αδιακρίτως και στα μεγάλα και στα μικρότερα τραπεζικά ιδρύματα. Οι κανόνες αυτοί ενδέχεται να αποδειχθούν ακατάλληλοι σε ορισμένα κράτη όπως για παράδειγμα στα νέα κράτη μέλη της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, που παρουσιάζουν υψηλό δείκτη ανάπτυξης.

Οι νέες ρυθμίσεις ενδέχεται να περιορίσουν τις επενδύσεις σε αυτές τις χώρες. Οι τράπεζες των χωρών αυτών ανήκουν συχνά σε πολυεθνικούς ομίλους, ενώ οι ημεδαποί μέτοχοι συνιστούν μειοψηφία. Οι μητρικές τράπεζες μπορούν να μεταφέρουν σημαντικό τμήμα κεφαλαίων από τις θυγατρικές τους προκειμένου να ανταποκριθούν στις διεθνείς ρυθμίσεις. Με αυτόν τον τρόπο θα αποδυναμωθούν οι θυγατρικές εταιρείες και θα περιορίσουν τη συμβολή τους στη χρηματοδότηση της τοπικής οικονομίας. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων εξασφαλίζεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ενώ η ασφάλεια των καταθέσεων και η φερεγγυότητα των τραπεζών υπάγονται στη δικαιοδοσία των εθνικών αρχών.

5.4

Οι κανόνες της χρηματοπιστωτικής αγοράς διαφέρουν ανάλογα με το κράτος μέλος. Στις χώρες όπου η πίστωση δεν έχει αναπτυχθεί επαρκώς η πολύ γρήγορη κάλυψη του χρέους μπορεί να δημιουργήσει μια κερδοσκοπική φούσκα. Εάν οι κανόνες προληπτικής εποπτείας εφαρμοστούν ομοιόμορφα σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι εθνικές αρχές δεν θα μπορούν να επέμβουν εγκαίρως. Είναι απολύτως απαραίτητο να ενισχυθούν οι αρμοδιότητες της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών ώστε να στηριχθεί η διαδικασία της εναρμόνισης.

5.5

Είναι αναγκαίο να ληφθούν υπόψη ορισμένα πρωτότυπα μοντέλα όπως οι συνεταιριστικές τράπεζες που λειτουργούν με υγιή και αυτόνομο τρόπο. Η μεταρρύθμιση που συνεπάγονται οι νέοι κανόνες δεν θα πρέπει να πραγματοποιηθεί χωρίς μεταβατική περίοδο. Οι συνεταιριστικές τράπεζες συνιστούν σημαντικό παράγοντα της τοπικής ανάπτυξης και ενεργούν προς το συμφέρον των μελών τους που είναι καταθέτες αλλά και δανειολήπτες: ΜΜΕ, γεωργοί, αρχές της τοπικής αυτοδιοίκησης και διάφοροι άλλοι τοπικοί παράγοντες.

5.6

Οι μεγάλες τράπεζες θα αναζητούν επενδύσεις με περιορισμένους κινδύνους οι οποίες να αποφέρουν μεγαλύτερα κέρδη. Σε αυτό πρέπει να προστεθούν και οι φόβοι για βαρύτερη φορολογία και οι ζημίες από τα κρατικά ομόλογα στο παθητικό ορισμένων ιδρυμάτων.

5.7

Η διαδικασία παγίωσης αναμένεται να επιταχυνθεί: τα ταμιευτήρια και οι συνεταιριστικές τράπεζες μπορούν να βασίζονται σε ορισμένες «αυτόνομες» πηγές χρηματοδότησης σε σχέση με τις κεφαλαιαγορές, εκείνες όμως οι οποίες πρέπει να καταφεύγουν στην αγορά για την αναχρηματοδότησή τους θα αναγκασθούν να συγχωνευθούν, πράγμα που θα έχει αρνητικές συνέπειες για τις ΜΜΕ και τους καταναλωτές. Ορισμένες τράπεζες εξαγοράστηκαν και μεταπωλήθηκαν μετά από την διάλυση του τοπικού ή περιφερειακού δικτύου τους. Η συγκέντρωση του τραπεζικού τομέα σε εθνικό επίπεδο ήταν ιδιαίτερα έντονη στον συνεταιριστικό και αλληλασφαλιστικό τομέα καθώς και στον τομέα των ταμιευτηρίων.

5.8

Η χαμηλότερη αποδοτικότητα των τραπεζών, που οφείλεται, μεταξύ άλλων, στο υψηλότερο κόστος χρηματοδότησης και στις πολύ περιοριστικές αρχές που διέπουν τη διαχείριση της ρευστότητας, μπορούν να επιφέρουν αύξηση των τραπεζικών εξόδων και των επιτοκίων στις προθεσμιακές καταθέσεις καθώς και στους ατομικούς λογαριασμούς των πελατών.

5.9

Στο πλαίσιο των νέων ρυθμίσεων, οι τράπεζες επισπεύδουν την αναδιάρθρωσή τους καθώς και την προσφυγή στις νέες τεχνολογίες (ηλεκτρονικές τραπεζικές συναλλαγές, εικονικό ταμείο, τραπεζικές συναλλαγές μέσω κινητού τηλεφώνου).

Ο συνδυασμός της χρήσης νέων τεχνολογιών και διαφοροποίησης των προϊόντων που διατίθενται από τις τράπεζες συντελεί σε εντατικότερη αναδιάρθρωση των δικτύων τραπεζικών υποκαταστημάτων με αύξηση των θυρίδων «άϋλων συναλλαγών» Τα τραπεζικά υποκαταστήματα τείνουν να εξελίσσονται αποκλειστικά σε τόπους παροχής συμβουλών και πώλησης χρηματοπιστωτικών προϊόντων. Συγχρόνως, τα νέα μέσα μεταφοράς κεφαλαίων και πληρωμών προϋποθέτουν αυξημένη προστασία από επιθέσεις στον κυβερνοχώρο που απειλούν τις συναλλαγές μέσω του Διαδικτύου ή του κινητού τηλεφώνου.

5.10

Αυτή η εξέλιξη των διαύλων διανομής θα οδηγήσει τελικά σε συρρίκνωση των δικτύων υποκαταστημάτων και σε μείωση της απασχόλησης. Η εφαρμογή της οδηγίας για τις κεφαλαιακές απαιτήσεις (CRD IV) θα έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της απασχόλησης στα τμήματα πληροφορικής και τα τμήματα διαχείρισης κινδύνου των τραπεζών, εις βάρος των υπολοίπων τραπεζικών τομέων. Είναι απαραίτητο να αναπτυχθεί ποιοτικός κοινωνικός διάλογος σε όλα τα επίπεδα, σχετικά με τα θέματα της απασχόλησης και της επαγγελματικής κατάρτισης ώστε να ελέγχονται καλύτερα οι τρέχουσες εξελίξεις.

6.   Οι μελλοντικές εξελίξεις

6.1

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε την αρχή της επιβολής φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών και η Επιτροπή μελετά την εφαρμογή του. Η συναίνεση των κρατών μελών κάθε άλλο παρά έχει επιτευχθεί, και η στάση των αμερικανικών αρχών είναι αρνητική. Το χαμηλό επίπεδο του προβλεπόμενου επιτοκίου δεν θα πρέπει να αποτελεί δυσβάστακτη επιβάρυνση για τις τράπεζες ούτε τροχοπέδη για την ανταγωνιστικότητα σε παγκόσμιο επίπεδο. Όπως υπογραμμίζεται σε δύο προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ (1), ο σκοπός του φόρου αυτού είναι διττός: αφενός, να αποφέρει νέα φορολογικά έσοδα -ιδίως για τη χρηματοδότηση της αναπτυξιακής βοήθειας- και, αφετέρου, να μεταβάλει τις πρακτικές των τραπεζών, ώστε να προκρίνεται η χρηματοδότηση της οικονομίας σε μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα έναντι των πολύ βραχυπρόθεσμων κερδοσκοπικών δραστηριοτήτων.

6.2

Ο διαχωρισμός των δραστηριοτήτων λιανικής τραπεζικής και των δραστηριοτήτων επιχειρηματικής και επενδυτικής τραπεζικής αποτελεί αντικείμενο μελέτης κατόπιν πρωτοβουλίας του Επιτρόπου Barnier, που θέτει εκ νέου υπό αμφισβήτηση το μοντέλο της τράπεζας γενικών συναλλαγών. Η συζήτηση εστιάζεται στον πλήρη διαχωρισμό, στη στεγανοποίηση (firewalling) των δραστηριοτήτων επενδυτικής τραπεζικής ή στην απαγόρευση για τις τράπεζες να επενδύουν για ίδιο λογαριασμό. Η συζήτηση εστιάζεται στον πλήρη διαχωρισμό, στην οριοθέτηση των επενδύσεων ιδίων κεφαλαίων ή στην απαγόρευση για τις τράπεζες να επενδύουν σε ίδια κεφάλαια. Ορισμένοι εμπειρογνώμονες κρίνουν αμφισβητήσιμο το σκεπτικό αυτό, υποστηρίζοντας ότι οι τράπεζες γενικών συναλλαγών εξασφαλίζουν το βάθος και τη ρευστότητα των αγορών και την καλύτερη χρηματοδότηση της οικονομίας.

6.3

Το μοντέλο ανάπτυξης του χρηματοοικονομικού κόσμου έχει αλλάξει δραστικά κατά τη διάρκεια των τελευταίων τριάντα ετών: το άνοιγμα των αγορών οδήγησε στην παγκοσμιοποίηση του χρηματοπιστωτικού τομέα, η οποία με τη σειρά της συνέβαλε στην ανάπτυξη και στον πολλαπλασιασμό των φορολογικών και ρυθμιστικών παραδείσων. Ο αυξημένος ανταγωνισμός σε παγκόσμιο επίπεδο ευνόησε τη δημιουργία νέων μορφών χρηματοπιστωτικών ομίλων, νέων προϊόντων και νέων υπηρεσιών.

6.4

Οι μεγάλοι τραπεζικοί όμιλοι έδειξαν τις αδυναμίες και τα όρια μίας ανάπτυξης που υπερβαίνει τα όρια της χρηστής διακυβέρνησης. Στο μέλλον θα τείνουν να περιορίσουν το μέγεθός τους για να καταστούν πιο ανθεκτικές έτσι ώστε οι διακυμάνσεις των κερδών να είναι λιγότερο έντονες πιο προβλέψιμες και χωρίς σκανδαλώδη πριμ. Θα επικεντρώσουν τις δραστηριότητές τους στη βασική τους αποστολή, δηλαδή στην συγκέντρωση καταθέσεων και στην παροχή δανείων, περιορίζοντας ταυτόχρονα άλλες δραστηριότητες και την επέκτασή τους σε διεθνές επίπεδο καθώς και επικεντρώνοντας σε δραστηριότητά τους στις αγορές με εντονότερους ρυθμούς ανάπτυξης, γεγονός που θα μειώσει την αποδοτικότητά τους.

6.5

Χάρη στις νέες ρυθμίσεις οι χορηγήσεις πριμ και οι πρακτικές αμοιβής των στελεχών και των διοικητικών υπαλλήλων θα καταστούν πιο υπεύθυνες και θα υπόκεινται σε αυστηρότερους ελέγχους.

6.6

Η επέκταση του ελέγχου των τραπεζών σε όλα τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα θα επιτρέπει και τον έλεγχο της δραστηριότητας εξωτραπεζικών ιδρυμάτων (τύπου shadow banking).

6.7

Είναι απαραίτητο να καθιερωθούν αυστηροί κανόνες άσκησης του επαγγέλματος στον τραπεζικό τομέα, ώστε να επιλέγεται προσωπικό του οποίου ο επαγγελματισμός να εμπνέει εμπιστοσύνη στους πελάτες και στους επενδυτές.

6.8

Όταν θα καταργηθούν οι κρατικές και διεθνείς ενισχύσεις που χορηγήθηκαν λόγω της χρηματοπιστωτικής κρίσης, ο κλάδος θα εξελιχθεί αδιαμφισβήτητα ανάλογα με τη συγκυρία και την ανάπτυξη των νέων τεχνολογιών, αλλά πρωτίστως ακολουθώντας στρατηγικές που αναπτύσσει κάθε ορθά διαχειριζόμενη επιχείρηση. Οι τράπεζες θα έχουν το δύσκολο έργο να παραμείνουν αξιόπιστες ως χρηματοδότες της πραγματικής οικονομίας, ενώ παράλληλα θα έχουν να αντιμετωπίσουν υψηλότερο κόστος χρηματοδότησης και χαμηλότερη απόδοση.

Βρυξέλλες, 12 Ιουλίου 2012.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON


(1)  ECO/321, Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για ένα κοινό σύστημα φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών και για την τροποποίηση της οδηγίας 2008/7/ΕΚ» COM(2011) 594 final — 2011/0261 CNS (ΕΕ C 181 της 21.6.2012, σ. 55) και ECO/275, Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Φόρος επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (ΕΕ C 44 της 11.2.2011, σ. 81).


4.10.2012   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 299/12


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Οι ευρωπαϊκές τεχνολογικές πλατφόρμες (ΕΤΠ) και οι βιομηχανικές μεταλλαγές» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

2012/C 299/03

Εισηγητής: ο κ. ZBOŘIL

Συνεισηγητής: ο κ. GIBELLIERI

Στις 19 Ιανουαρίου 2012 και σύμφωνα με το άρθρο 29 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα:

«Οι ευρωπαϊκές τεχνολογικές πλατφόρμες (ΕΤΠ) και οι βιομηχανικές μεταλλαγές»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας).

Η Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών (CCMI), στην οποία ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή της στις 11 Ιουνίου 2012 με εισηγητή τον κ. ZBOŘIL και συνεισηγητή τον κ. GIBELLIERI.

Κατά την 482η σύνοδο ολομέλειας, της 11ης και 12ης Ιουλίου 2012 (συνεδρίαση της 11ης Ιουλίου 2012), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 138 ψήφους υπέρ, 2 κατά και 1 αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Η ΕΟΚΕ έχει επίγνωση του γεγονότος ότι η πρόβλεψη των βιομηχανικών μεταλλαγών, παρότι αναγκαία, συνιστά δύσκολη προσπάθεια ανάλυσης προοπτικών βάσει διαφόρων παραγόντων που επηρεάζουν τις μεταλλαγές αυτές. Μία από τις βασικές κινητήριες δυνάμεις των μεταλλαγών είναι η έρευνα και η καινοτομία (Ε&Κ) των οποίων οι ευρωπαϊκές τεχνολογικές πλατφόρμες (ΕΤΠ) αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους δείκτες.

1.2   Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συνεχίσει να υποστηρίζει τις δραστηριότητες των υφιστάμενων ΕΤΠ και να επιδιώκει τη βελτίωση των ανταλλαγών που πραγματοποιούνται τόσο μεταξύ τους όσο και με τα αρμόδια θεσμικά όργανα της ΕΕ.

1.3   Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι οι συνδεδεμένοι με τις ΕΤΠ τομείς της βιομηχανίας κατέχουν κυρίαρχη θέση στην αλυσίδα αξίας: πολυάριθμες καινοτομίες εξαρτώνται από βασικές διεργασίες (παραδείγματος χάρη: παρασκευή και επεξεργασία, δασοκομία και ρομποτική) και υλικά (χημικά προϊόντα και χάλυβες). Ως εκ τούτου, οι καινοτομίες ως προς τις διεργασίες και τα υλικά έχουν καταλυτική επίδραση στην ευρωπαϊκή καινοτομία.

1.4   Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι οι ΕΤΠ ασχολούνται ήδη με την αντιμετώπιση κοινωνιακών προκλήσεων· καλύπτουν ένα πεδίο το οποίο έχει σημαντικό αντίκτυπο στην κοινωνία από την άποψη της οικονομικής μεγέθυνσης και της δημιουργίας θέσεων εργασίας με προστιθέμενη αξία. Οι ΕΤΠ ανταποκρίνονται σε βασικά πολιτικά ζητήματα (όπως, παραδείγματος χάρη, η βιο-οικονομία, οι πρώτες ύλες και η αποδοτικότητα των πόρων).

1.5   Οι ΕΤΠ αποτελούν σαφές και συγκεκριμένο παράδειγμα προσέγγισης «εκ των κάτω προς τα άνω» έναντι της ευρωπαϊκής πολιτικής έρευνας και καινοτομίας, με τη συμμετοχή του κλάδου της βιομηχανίας και άλλων σημαντικών ενδιαφερομένων φορέων σε όλα τα στάδια της διαδικασίας καινοτομίας. Το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» έχει ανάγκη ακριβώς από μια τέτοια προσέγγιση.

1.6   Η ΕΟΚΕ αιτείται την αποτελεσματικότερη εφαρμογή του ενωσιακού κανονιστικού πλαισίου που διέπει τη διαδικασία απλούστευσης (συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής σε σχέδια της ΕΕ), την καταβολή εντονότερης προσπάθειας για τον περιορισμό της κατάτμησης και του ανταγωνισμού μεταξύ των θεσμικών πρωτοβουλιών, την επιδίωξη καλύτερου συντονισμού των πολιτικών και αυξημένης ευκρίνειας σε θεσμικό επίπεδο στο μέλλον, προκειμένου να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα των ΕΤΠ.

1.6.1   Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι ΕΤΠ διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο για την τόνωση της «βιομηχανικής πολιτικής» της ΕΕ. Οι ΕΤΠ επωφελούνται από την ουσιαστική συμβολή και τη σθεναρή υποστήριξη της βιομηχανίας, η οποία αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες της οικονομίας της ΕΕ· καθοδηγούνται δε από τη βιομηχανία, πράγμα το οποίο διασφαλίζει την ευστοχία των πρωτοβουλιών τους για τον συγκεκριμένο κλάδο. Η συμβολή των ΕΤΠ δεν καλύπτει μόνο τις τεχνολογικές και ερευνητικές ανάγκες, αλλά και τις ανάγκες που σχετίζονται με τη μεταφορά τεχνολογίας.

1.6.2   Όσον αφορά ήδη υπάρχοντα παραδείγματα (όπως η Ευρωπαϊκή και η Ισπανική Τεχνολογική Πλατφόρμα του Χάλυβα (ESTEP και PLATEA, αντιστοίχως) κ. ά.), οι συνδικαλιστικές οργανώσεις και οι λοιποί ενδιαφερόμενοι φορείς θα πρέπει να έχουν μεγαλύτερη συμμετοχή στις ευρωπαϊκές, εθνικές και περιφερειακές τεχνολογικές πλατφόρμες, υπό συνθήκες μόνιμης συνεργασίας, με σκοπό να καταστεί δυνατή η συνεκτίμηση των κοινωνικών και κοινωνιακών παραμέτρων που ενισχύουν τον αντίκτυπο των αντίστοιχων στρατηγικών σχεδίων έρευνας (ΣΣΕ).

1.6.3   Κρίνεται σκόπιμη η διευθέτηση των δυσκολιών που προκύπτουν σχετικά με τη συμμετοχή των ΜΜΕ, προβαίνοντας σε αδιάλειπτη συγκριτική αξιολόγηση των πιο επιτυχημένων παραδειγμάτων, όπως συμβαίνει στην περίπτωση της κοινής επιχείρησης «Κυψέλες καυσίμου και υδρογόνου» (FCH-JU).

1.7   Οι εθνικές και οι περιφερειακές τεχνολογικές πλατφόρμες αντικατοπτρίζουν τη δομή των ΕΤΠ σε επίπεδο κρατών μελών, βελτιώνοντας τον συντονισμό και την αποτελεσματικότητα της εκάστοτε πλατφόρμας. Ο συντονισμός και η εναρμόνιση των ευρωπαϊκών, εθνικών και περιφερειακών προγραμμάτων Ε&Κ χρήζουν βελτίωσης σε συνεργασία με τις ΕΤΠ.

1.8   Οι ΕΤΠ δύνανται να έχουν αξιοσημείωτη συμβολή στην εφαρμογή των ευρωπαϊκών πολιτικών. Για την προώθηση της καινοτομίας στον δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα καθορίστηκαν συγκεκριμένες προτεραιότητες: Αποδοτικότητα Πόρων και Ενέργειας στη Μεταποιητική Βιομηχανία (SPIRE), Συμπράξεις δημόσιου-ιδιωτικού τομέα στη βιομηχανία βιο-προϊόντων (Biobased for Growth) Ευρωπαϊκές Συμπράξεις Καινοτομίας για το Νερό, τις Πρώτες Ύλες, τις Έξυπνες Πόλεις (από κοινού με το σχέδιο SET και την πρωτοβουλία EMIRI). Η ενδυνάμωση της διατομεακής συνεργασίας και του συντονισμού μέσω των ΕΤΠ θα αποβεί τελικώς προς όφελος της ευρωπαϊκής κοινωνίας.

1.9   Η ΕΟΚΕ καλεί τα θεσμικά όργανα της ΕΕ να επιδιώξουν τη βελτίωση της διεθνούς συνεργασίας με στόχο την προσέλκυση της «τελευταίας λέξης» της παγκόσμιας τεχνογνωσίας προς εμπορική αξιοποίηση και εκμετάλλευση στην ΕΕ.

1.10   Θεωρείται ενδεδειγμένο να ενθαρρυνθεί και να διευκολυνθεί, τόσο σε εθνική όσο και σε περιφερειακή κλίμακα, η συμπληρωματική πρόσβαση των εθνικών τεχνολογικών πλατφορμών στην ευφυή εξειδίκευση στο πλαίσιο των Διαρθρωτικών Ταμείων.

1.11   Ο ρόλος που διαδραματίζουν οι ΕΤΠ ως πάροχοι λύσεων έναντι των κοινωνιακών προκλήσεων θα τύχει μεγαλύτερης αναγνώρισης για την αντιμετώπιση της καινοτομίας, επιπροσθέτως της έρευνας. Αυτό είναι το κλειδί για τη διατήρηση του πλούτου και της ευημερίας της ευημερίας στην Ευρώπη.

1.12   Η ΕΟΚΕ συγχαίρει τις ΕΤΠ για τον ρόλο που εκπληρώνουν ως συνδετικοί κρίκοι έναντι των συναρτώμενων με τη ζήτηση καινοτόμων μέσων τα οποία συμπληρώνουν τις δράσεις Ε&Κ και επιταχύνουν την αφομοίωσή τους στην αγορά. Η ΕΟΚΕ προκρίνει την αυξημένη χρήση των δράσεων συντονισμού/στήριξης για την προαγωγή της συνεργασίας εντός της αλυσίδας αξίας.

1.13   Οι διεργασίες μεταποίησης, καθώς και οι δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας στον εν λόγω τομέα, χάνουν την κοινωνιακή απήχησή τους έναντι της κοινής γνώμης και ιδιαίτερα της νεολαίας, πράγμα το οποίο αποτελεί επίσης απόρροια της μετεγκατάστασης των μεταποιητικών δραστηριοτήτων εκτός Ευρώπης, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο που οδηγεί σε περαιτέρω μετεγκαταστάσεις. Η ΕΟΚΕ ευελπιστεί ότι οι ΕΤΠ θα κατορθώσουν να συμβάλουν στη βελτίωση της ενημέρωσης ως προς τη σπουδαιότητα των διαφόρων βιομηχανικών διεργασιών μεταποίησης.

1.14   Οι ΕΤΠ ενδέχεται να πληγούν από την παρακμή της βιομηχανίας της ΕΕ. Οι βιομηχανίες της ΕΕ χάνουν την ηγετική θέση που κατέχουν σε παγκόσμια κλίμακα και αντιμετωπίζουν πρόβλημα λόγω γενικής απροθυμίας ανάληψης κινδύνων στην ΕΕ, καθώς και λόγω ελλιπούς αναγνώρισης της επιχειρηματικότητας σε σύγκριση με άλλα μέρη του κόσμου.

1.15   Η ανθρωποκεντρική εκπαίδευση, μάθηση και κατάρτιση θα πρέπει να διατηρηθούν και να ενισχυθούν εντός του πεδίου δράσης των ΕΤΠ ως στρατηγικές συνιστώσες τους. Κρίνεται επομένως σκόπιμη η επί μονίμου βάσεως εδραίωση στενών δεσμών τόσο με τις αντίστοιχες επιτροπές τομεακού κοινωνικού διαλόγου όσο και με το Συμβούλιο της ΕΕ όσον αφορά τις θέσεις εργασίας και τις δεξιότητες.

1.16   Οι ΕΤΠ θα μπορούσαν επίσης να ασκήσουν σημαντική επίδραση σχετικά με κοινωνικά και κοινωνιακά ζητήματα, ιδίως όσον αφορά τον επαναπροσανατολισμό των συστημάτων δημόσιας εκπαίδευσης και επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης (ΕΕΚ) στις συγκεκριμένες ανάγκες των ευρωπαϊκών βιομηχανιών και του τομέα της μεταποίησης. Θεωρείται αναγκαίο να καταβληθεί μεγάλη προσπάθεια για την επαγγελματική κατάρτιση και επιμόρφωση με στόχο τη δέουσα εξοικείωση των εργαζομένων με τις νέες τεχνολογίες επεξεργασίας και με τα προϊόντα που προκύπτουν από τις δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας· μόνον οι έμπειροι και σταθερά απασχολούμενοι θα είναι σε θέση να αρθούν στο ύψος των νέων προηγμένων τεχνολογιών.

2.   Ίδρυση και ιστορία των ΕΤΠ

2.1   Τον Μάρτιο του 2003, το Συμβούλιο της ΕΕ ζήτησε την ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας (ΕΧΕ), με τη δημιουργία ευρωπαϊκών τεχνολογικών πλατφορμών (ΕΤΠ) με σκοπό τον συγκερασμό της τεχνολογικής τεχνογνωσίας, της βιομηχανίας, των ρυθμιστικών αρχών και των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων.

2.2   Οι ΕΤΠ συστάθηκαν ως φόρουμ ενδιαφερομένων φορέων καθοδηγούμενα από τη βιομηχανία ενόψει του καθορισμού μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων ερευνητικών και τεχνολογικών στόχων και της εκπόνησης χαρτών πορείας. Στόχος τους είναι να συμβάλουν στην ενδυνάμωση των συνεργιών μεταξύ των διαφόρων συντελεστών της έρευνας και να υποδείξουν τις προτεραιότητες σε ορισμένους τεχνολογικούς τομείς με ζητούμενο τη διασφάλιση της οικονομικής μεγέθυνσης, της ανταγωνιστικότητας και της βιωσιμότητας της ΕΕ.

2.3   Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστήριξε την ανάπτυξη των ΕΤΠ δρώντας ως διαμεσολαβητής. Επί του παρόντος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δρα ως παρατηρητής και δεσμεύεται έναντι του διαρθρωμένου διαλόγου όσον αφορά τις προτεραιότητες στον τομέα της έρευνας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει την ιδιοκτησία των ΕΤΠ ούτε είναι αρμόδια για τη διαχείρισή τους, η οποία πραγματοποιείται από ανεξάρτητους οργανισμούς. Ο δικτυακός τόπος CORDIS της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το ενημερωτικό δελτίο των ΕΤΠ και η διοργάνωση τακτικών σεμιναρίων για τους επί κεφαλής των ΕΤΠ διευκολύνουν τη ροή της πληροφόρησης.

2.4   Ορισμένες ΕΤΠ αποτελούν άτυπα δίκτυα τα οποία έρχονται σε επαφή προβαίνοντας στην πραγματοποίηση ετήσιων συνεδριάσεων, ενώ κάποιες άλλες διαθέτουν νομικές δομές και εισπράττουν συνδρομές από τα μέλη τους. Όλες οι ΕΤΠ συνενώνουν τους ενδιαφερόμενους φορείς, επιτυγχάνουν σύμπνοια σχετικά με ένα κοινό όραμα και διαμορφώνουν ένα στρατηγικό σχέδιο έρευνας (ΣΣΕ). Οι ΕΤΠ αναπτύσσονται μέσω της διεξαγωγής διαλόγου μεταξύ ερευνητών προερχόμενων από τη βιομηχανία και τον δημόσιο τομέα και εκπροσώπων των εθνικών κυβερνήσεων και, συγχρόνως, συμβάλλουν στην επίτευξη συναίνεσης και στον αποτελεσματικότερο συντονισμό των επενδυτικών προσπαθειών.

2.5   Οι ΕΤΠ προάγουν αποτελεσματικές Συμπράξεις Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ), συμβάλλοντας σημαντικά στην οικοδόμηση του ΕΧΕ της γνώσης στην υπηρεσία της ανάπτυξης. Οι εν λόγω ΣΔΙΤ μπορούν να αρθούν στο ύψος των τεχνολογικών προκλήσεων που θα μπορούσαν να αποδειχθούν καθοριστικής σημασίας για τη βιώσιμη ανάπτυξη, τη βελτίωση της παροχής δημόσιων υπηρεσιών και την αναδιάρθρωση των παραδοσιακών βιομηχανικών τομέων.

3.   Οι ΕΤΠ και οι βιομηχανικές μεταλλαγές

3.1   Οι βιομηχανικές μεταλλαγές (1) αποτελούν αδιάλειπτη διαδικασία η οποία επηρεάζεται από πληθώρα διαφορετικών παραγόντων, όπως οι τάσεις της αγοράς, οι οργανωτικές, κοινωνικές, κοινωνιακές και διαρθρωτικές αλλαγές και η τεχνολογική καινοτομία στις παραγωγικές διαδικασίες και στα προϊόντα.

3.2   Η καινοτομία αποτελεί επίσης αδιάλειπτη διαδικασία, καθώς και έναν από τους κυριότερους παράγοντες που επηρεάζουν τις βιομηχανικές μεταλλαγές μέσω της σταθερής διαβίβασης των νέων επιστημονικών ευρημάτων προς την αλυσίδα πραγματικής παραγωγής. Επιπλέον, η καινοτομία συνιστά τη βασική κινητήρια δύναμη της παγκόσμιας ανταγωνιστικότητας στους τομείς της μεταποίησης και των υπηρεσιών της ΕΕ.

3.3   Όσον αφορά τη διαδικασία καινοτομίας, ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στον τρόπο κατά τον οποίο χρησιμοποιούνται οι περιορισμένοι χρηματοοικονομικοί πόροι στην Ευρώπη. Οι ΕΤΠ συνιστούν ένα ήδη υπάρχον ισχυρό μέσο και ενδέχεται να αποτελέσουν απτή λύση για την καινοτομία και την εφαρμογή της βιομηχανικής πολιτικής.

3.4   Η φύση και το εγγενές περιεχόμενο των βιομηχανικών μεταλλαγών άγονται κατά κύριο λόγο από την καινοτομία και οι ΕΤΠ αποτελούν ολοένα και περισσότερο τον πραγματικό τόπο «γέννησης» της καινοτομίας. Οι ΕΤΠ στρέφονται προς συγκεκριμένες βιομηχανικές εφαρμογές οι οποίες έχουν αντίκτυπο στις διαδικασίες παραγωγής, στα προϊόντα, στην οργάνωση της εργασίας και στις συνθήκες που επικρατούν στον χώρο εργασίας.

3.5   Τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα προκρίνουν την ισόρροπη συμμετοχή του συνόλου των ενδιαφερομένων φορέων στις ΕΤΠ. Ειδικότερα, ευκταίο θα ήταν τα θεσμικά όργανα της ΕΕ να υποστηρίξουν με κάθε εφικτό μέσο τη συμμετοχή των ΜΜΕ ή των οικονομικών εταίρων στον τομέα της έρευνας σε μια εταιρική μορφή παρεμφερή με κοινοπραξία γνώσης, προκειμένου να παρασχεθεί δυνατότητα ενεργού συμμετοχής στις ΕΤΠ σε αυτές τις εξαιρετικά δημοφιλείς ευρωπαϊκές εταιρείες. Το κόστος των ΕΤΠ αποτελεί τροχοπέδη για τη συμμετοχή των ΜΜΕ και των πανεπιστημίων στην ανάληψη ερευνητικού έργου.

3.6   Λόγω της έκτασης και της σημασίας που έχουν οι ΕΤΠ εντός της ΕΕ ως φορείς που συστάθηκαν σε εθελοντική βάση και παραμένουν ανοικτοί σε κάθε ενδιαφερόμενο φορέα, κρίνεται ζωτικής σημασίας να αναγνωρισθεί η αποστολή που επωμίζονται ως ισχυρά μέσα υλοποίησης της πολιτικής της ΕΕ.

3.7   Η μετάβαση προς περισσότερο βιώσιμες δραστηριότητες στους τομείς της μεταποίησης και των υπηρεσιών στην ΕΕ, αλλά και η εφαρμογή της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», θα εξαρτηθούν σε μεγάλο βαθμό από την πραγματική καινοτομία που θα κατορθώσουν να επιφέρουν οι ΕΤΠ κατά την επόμενη δεκαετία.

3.8   Η επίτευξη πραγματικών και απτών καινοτομιών και βιομηχανικών μεταλλαγών θα μπορούσε να υλοποιηθεί με τον παράλληλο σχεδιασμό καινοτόμων διεργασιών/προϊόντων, καθώς και με την ανάπτυξη των δεξιοτήτων και της οργάνωσης της εργασίας που απαιτούνται για την πλήρη εφαρμογή τους στις δραστηριότητες οι οποίες αναπτύσσονται στους τομείς της μεταποίησης και των υπηρεσιών.

3.9   Ορισμένες ΕΤΠ είναι οργανωμένες κατά τρόπο ώστε να συνεκτιμούν, ήδη εξ αρχής, τις κοινωνικές πτυχές της διαδικασίας καινοτομίας και να περιλαμβάνουν στα στρατηγικά τους σχέδια έρευνας (ΣΣΕ) δραστηριότητες που σχετίζονται με τις μελλοντικές ανάγκες από πλευράς ανθρώπινου δυναμικού, συχνά δε σε στενή συνεργασία με τις αντίστοιχες τομεακές επιτροπές κοινωνικού διαλόγου της ΕΕ, με τις οποίες ανταλλάσσουν επίσης πληροφορίες.

3.10   Χάρη στη σύνθεση και στους ισχυρούς δεσμούς της με τους κυριότερους τομείς δραστηριότητας της ΕΕ, η Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών (CCMI) της ΕΟΚΕ ανέλυσε την κατάσταση που επικρατεί στους διάφορους τομείς και διατύπωσε συστάσεις προς τα υπόλοιπα θεσμικά όργανα της ΕΕ και τα κράτη μέλη, σύμφωνα με την παρούσα «εκ των κάτω προς τα άνω» μη γραφειοκρατική διαδικασία. Επιδιωκόμενος στόχος της CCMI είναι η συμβολή της στην εφαρμογή της βιομηχανικής πολιτικής της ΕΕ και στην επίτευξη των επιθυμητών βιομηχανικών μεταλλαγών.

4.   Ο ρόλος των ΕΤΠ στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας (Ε&Κ)

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαμόρφωσε και ανέλαβε μια σειρά πρωτοβουλιών με σκοπό τόσο την ενίσχυση των ΕΤΠ και της δράσης της βιομηχανίας όσο και την εφαρμογή πολιτικών βασισμένων στην τεχνολογία.

4.1   Οι Κοινές Τεχνολογικές Πρωτοβουλίες (ΚΤΠ) αποτελούν μέσο υλοποίησης των στρατηγικών σχεδίων έρευνας (ΣΣΕ) για έναν περιορισμένο αριθμό ΕΤΠ. Η κλίμακα και η έκταση των στόχων ορισμένων ΕΤΠ είναι τέτοιες ώστε τα συνήθη μέσα του προγράμματος πλαισίου (ΠΠ) για την Ε&Κ καθίστανται ανεπαρκή. Αντίθετα, η αποτελεσματική εφαρμογή τους προϋποθέτει έναν εξειδικευμένο μηχανισμό ικανό να διασφαλίσει την καθοδήγηση και τον συντονισμό που απαιτούνται για την επίτευξη των στόχων που τίθενται στον τομέα της έρευνας· η ιδέα των «ΚΤΠ» επινοήθηκε με αντικειμενικό σκοπό την κάλυψη των συγκεκριμένων αναγκών.

4.2   Ο τέως Επίτροπος αρμόδιος για θέματα επιστήμης και έρευνας συναντήθηκε, τον Μάρτιο του 2009, με υψηλού επιπέδου εκπροσώπους της βιομηχανίας με στόχο την αξιολόγηση της προόδου και την πραγματοποίηση συζήτησης με θέμα τις προτεραιότητες για την εφαρμογή των νέων μέσων στον τομέα της έρευνας, των ΣΔΙΤ. Οι ΣΔΙΤ χρησιμοποιήθηκαν για τις πρωτοβουλίες «Εργοστάσια του Μέλλοντος», «Ενεργειακώς αποδοτικά κτίρια» και «Πράσινα αυτοκίνητα» οι οποίες περιλαμβάνονται στο σχέδιο Οικονομικής Ανάκαμψης της ΕΕ που εγκρίθηκε τον Νοέμβριο του 2008.

4.3   Οι τρεις προαναφερθείσες ΣΔΙΤ αποτελούν ισχυρό μέσο για την επίταση των ερευνητικών προσπαθειών σε τρεις σημαντικούς τομείς της βιομηχανίας –στον αυτοκινητιστικό, στον κατασκευαστικό και στον μεταποιητικό τομέα– που επλήγησαν ιδιαίτερα από την οικονομική ύφεση και στους οποίους η καινοτομία μπορεί να συμβάλει σημαντικά ενόψει μια πιο οικολογικής και βιώσιμης οικονομίας.

4.4   Το Ευρωπαϊκό Στρατηγικό Σχέδιο Ενεργειακών Τεχνολογιών (Σχέδιο SET), το οποίο εγκρίθηκε από την ΕΕ το 2008, αποτελεί ένα πρώτο βήμα προς τη διαμόρφωση μιας πολιτικής της ΕΕ για τις ενεργειακές τεχνολογίες· πρόκειται για υποστηρικτικό εργαλείο στο πλαίσιο της διαδικασίας λήψης αποφάσεων σχετικά με την ενεργειακή πολιτική της ΕΕ το οποίο αποσκοπεί στα εξής:

στην επιτάχυνση της ανάπτυξης γνώσεων, της μεταφοράς τεχνολογίας και της χρησιμοποίησής της·

στη διατήρηση της ηγετικής θέσης που κατέχει η ΕΕ στον τομέα των χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα·

στην υποστήριξη της επιστήμης με σκοπό την εξέλιξη των ενεργειακών τεχνολογιών για την επίτευξη των στόχων που τίθενται όσον αφορά την ενέργεια και την κλιματική αλλαγή με ορίζοντα το 2020·

στη διευκόλυνση της παγκόσμιας μετάβασης προς μια οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα έως το 2050.

Η εφαρμογή του σχεδίου SET εγκαινιάστηκε με τη διαμόρφωση των Ευρωπαϊκών Βιομηχανικών Πρωτοβουλιών (ΕΒΠ) στις οποίες συμμετέχουν η βιομηχανία, η ερευνητική κοινότητα, τα κράτη μέλη και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο ΣΔΙΤ για τον επιμερισμό των κινδύνων. Συγχρόνως, ο Ευρωπαϊκός Συνασπισμός Ενεργειακής Έρευνας (ΕΣΕΕ) λειτουργεί από το 2008 με σκοπό τόσο την ευθυγράμμιση των δραστηριοτήτων Ε&Α των μεμονωμένων ερευνητικών οργανισμών με τις ανάγκες που δημιουργούν οι προτεραιότητες του σχεδίου SET όσο και τη θέσπιση ενός κοινού προγράμματος πλαισίου σε επίπεδο ΕΕ.

4.5   Η «Πρωτοβουλία για τις Πρωτοπόρους Αγορές» (ΠΠΑ) στην ΕΕ αποσκοπεί στην υποστήριξη της ανάληψης δράσεων σε έξι σημαντικούς τομείς για τον περιορισμό των εμποδίων που παρακωλύουν την εισαγωγή νέων προϊόντων ή υπηρεσιών στην αγορά. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τα κράτη μέλη και η βιομηχανία συνεργάζονται για την υλοποίηση των σχετικών σχεδίων δράσης. Τα μέσα πολιτικής εστιάζονται στην κανονιστική ρύθμιση, στις δημόσιες συμβάσεις, στην τυποποίηση και στις δράσεις στήριξης. Η ΠΠΑ καλύπτει τις αγορές στους ακόλουθους τομείς: ηλεκτρονική υγεία, προστατευτικά υφάσματα, βιώσιμες κατασκευές, ανακύκλωση, βιοπροϊόντα και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

5.   Οι ΕΤΠ: Αποτελέσματα ανάλυσης ΠΑΕΑ (Πλεονεκτήματα, Αδυναμίες, Ευκαιρίες και Απειλές)

5.1   Λαμβανομένης υπόψη της πληθώρας ΕΤΠ που υφίστανται επί του παρόντος, καθίσταται προφανές ότι το επίπεδο των αποτελεσμάτων τους (επίδοση) διέφερε κατά το παρελθόν και αναμένεται ότι θα συνεχίσει να διαφέρει και στο μέλλον. Κατά συνέπεια, η ΕΟΚΕ προέβη σε μια πρώτη ανάλυση επιδιώκοντας να εντοπίσει τις βασικότερες κινητήριες δυνάμεις που διευκολύνουν γενικώς την επίτευξη αριστείας (Πλεονεκτήματα και Ευκαιρίες) και –πράγμα ακόμη σημαντικότερο– τα κυριότερα υφιστάμενα εμπόδια (Αδυναμίες και Απειλές).

5.2   Πλεονεκτήματα

Οι ΕΤΠ συνενώνουν όλους τους ενδιαφερομένους φορείς: ερευνητικά κέντρα και πανεπιστήμια, βιομηχανία (επιχειρήσεις «μεγάλου βεληνεκούς» και ΜΜΕ), μη κερδοσκοπικές οργανώσεις και εμπορικούς οργανισμούς, ενώσεις, δημόσιες αρχές και συνδικαλιστικές οργανώσεις.

Σε κάθε πλατφόρμα υπάρχει σαφής καθορισμός των «ρόλων» και της ιεραρχίας στο εσωτερικό του εκάστοτε τομέα. Οι ενδιαφερόμενοι φορείς μοιράζονται ένα κοινό όραμα, έναν χάρτη πορείας και ένα σχέδιο εφαρμογής.

Οι ΕΤΠ ωφελούνται από την ουσιαστική συμβολή και τη σθεναρή υποστήριξη της βιομηχανίας, η οποία αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες της οικονομίας της ΕΕ. Οι ΕΤΠ καθοδηγούνται από τη βιομηχανία, πράγμα το οποίο διασφαλίζει την ευστοχία των πρωτοβουλιών τους για τον συγκεκριμένο κλάδο. Η συμβολή των ΕΤΠ δεν καλύπτει μόνο τις τεχνολογικές και ερευνητικές ανάγκες, αλλά και τις ανάγκες που σχετίζονται με τη μεταφορά τεχνολογίας.

Οι ΕΤΠ έχουν απλή δομή διαχείρισης και χαρακτηρίζονται από ευελιξία, με αποτέλεσμα την κινητοποίηση «δυνάμεων» και τη συγκέντρωση πόρων.

Οι συνδεδεμένοι με τις ΕΤΠ τομείς της βιομηχανίας κατέχουν κυρίαρχη θέση στην αλυσίδα αξίας: πολυάριθμες καινοτομίες εξαρτώνται από βασικές διεργασίες (παραδείγματος χάρη: παρασκευή και επεξεργασία, δασοκομία και ρομποτική) και υλικά (χημικά προϊόντα και χάλυβες). Ως εκ τούτου, λοιπόν, οι καινοτομίες από πλευράς διεργασιών και υλικών έχουν καταλυτική επίδραση στην καινοτομία της ΕΕ.

Οι ΕΤΠ ασχολούνται ήδη με την αντιμετώπιση κοινωνιακών προκλήσεων· καλύπτουν ένα πεδίο το οποίο έχει σημαντικό αντίκτυπο στην κοινωνία από την άποψη της οικονομικής μεγέθυνσης και της δημιουργίας θέσεων εργασίας με προστιθέμενη αξία. Οι ΕΤΠ ανταποκρίνονται σε βασικά πολιτικά ζητήματα (όπως, παραδείγματος χάρη, η βιο-οικονομία, οι πρώτες ύλες και η αποδοτικότητα των πόρων).

Ορισμένες ΕΤΠ διαθέτουν εθνικές και περιφερειακές τεχνολογικές πλατφόρμες σε όλες τις χώρες της ΕΕ.

Η εκπαίδευση εκλαμβάνεται ως στρατηγική συνιστώσα των πλατφορμών.

Υφίστανται ήδη ορισμένα μέσα υλοποίησης προερχόμενα από υπάρχουσες ΕΤΠ (π.χ. ΣΔΙΤ, όμιλοι κλπ.)

5.3   Αδυναμίες

Οι ΕΤΠ θα πρέπει να σκέφτονται στρατηγικά αποφεύγοντας συγχρόνως τη μετατροπή τους σε μικρές ομάδες πίεσης (lobby) και την απώλεια εστίασής τους. Οι ΕΤΠ ενδέχεται να αντιμετωπίσουν προβλήματα όσον αφορά την επικάλυψη ή την υπερβολική κατάτμηση της δραστηριότητάς τους.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι επιχειρήσεις «μεγάλου βεληνεκούς» ασκούν δεσποτική επιρροή στη δράση των ΕΤΠ.

Δεν είναι εύκολο να προσδιοριστεί και να αναγνωριστεί ο ρόλος των ΕΤΠ έναντι των τελικών εφαρμογών και των καινοτομιών:

η προβολή των ΕΤΠ εξακολουθεί να είναι περιορισμένη, τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα

οι ΜΚΟ δεν ενδιαφέρονται για τη συμμετοχή τους στις ΕΤΠ·

οι ομάδες «αντικατοπτρισμού» των κρατών μελών (οι εθνικές και οι περιφερειακές τεχνολογικές πλατφόρμες) δεν σημειώνουν κατά κανόνα επιτυχία.

Απαιτείται μεγαλύτερη προσπάθεια για την επικράτηση μιας πολυτομεακής προοπτικής εστιασμένης στον συγκερασμό των συμφερόντων των ενδιαφερομένων φορέων και στην αλληλεπίδρασή τους.

Οι ΕΤΠ θα ήταν σκόπιμο να βελτιώσουν τον τρόπο επικοινωνίας και διάδοσης των αποτελεσμάτων τους.

5.4   Ευκαιρίες

Οι ΕΤΠ διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο για την τόνωση της «βιομηχανικής πολιτικής» της ΕΕ. Οι εθνικές και οι περιφερειακές τεχνολογικές πλατφόρμες αντικατοπτρίζουν τη δομή των ΕΤΠ σε επίπεδο κρατών μελών, βελτιώνοντας τον συντονισμό και την αποτελεσματικότητα της εκάστοτε πλατφόρμας. Ο συντονισμός και η εναρμόνιση των ευρωπαϊκών, εθνικών και περιφερειακών προγραμμάτων Ε&Κ χρήζουν βελτίωσης σε συνεργασία με τις ΕΤΠ.

Ο ρόλος που διαδραματίζουν οι ΕΤΠ ως πάροχοι λύσεων έναντι των κοινωνιακών προκλήσεων θα τύχει μεγαλύτερης αναγνώρισης χάρη στην ενισχυμένη στρατηγική για την αντιμετώπιση της καινοτομίας, υπό το πρίσμα της ενισχυμένης στρατηγικής για την αντιμετώπιση της καινοτομίας επιπροσθέτως της έρευνας.

Για την προώθηση της καινοτομίας στον δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα καθορίστηκαν συγκεκριμένες προτεραιότητες: Αποδοτικότητα Πόρων και Ενέργειας στη Μεταποιητική Βιομηχανία (SPIRE), Συμπράξεις δημόσιου-ιδιωτικού τομέα στη βιομηχανία βιο-προϊόντων, Ευρωπαϊκές Συμπράξεις Καινοτομίας για το Νερό, τις Πρώτες Ύλες, τις Έξυπνες Πόλεις (από κοινού με το σχέδιο SET και την πρωτοβουλία EMIRI).

Οι ΕΤΠ ζητούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αυξηθεί η χρήση των δράσεων συντονισμού/στήριξης για την προαγωγή της συνεργασίας εντός της αλυσίδας αξίας, καθώς και τη βελτίωση των προσπαθειών απλούστευσης. Η ενδυνάμωση της διεθνούς συνεργασίας, με την προσέλκυση των παγκοσμίως αρτιότερων γνώσεων προς εμπορική αξιοποίηση και εκμετάλλευση στην ΕΕ, θα μπορούσε να έχει αξιοσημείωτη συμβολή στο έργο των ΕΤΠ.

Οι ΕΤΠ θα πρέπει να συσχετίσουν τα συναρτώμενα με τη ζήτηση καινοτόμα μέσα με συμπληρωματικές ερευνητικές δράσεις, προκειμένου να επιταχυνθεί η αφομοίωσή τους στην αγορά.

Οι ΕΤΠ θα μπορούσαν να συμβάλουν στη βελτίωση της ενημέρωσης ως προς τη σπουδαιότητα των διαφόρων βιομηχανικών διεργασιών μεταποίησης για τη διατήρηση του πλούτου και της ευημερίας στην Ευρώπη.

Η ανθρωποκεντρική εκπαίδευση, μάθηση και κατάρτιση θα πρέπει να διατηρηθούν εντός του πεδίου δράσης των ΕΤΠ.

5.5   Απειλές

Οι ΕΤΠ αναφέρουν έλλειψη των απαιτούμενων χρηματοοικονομικών πόρων για τη λειτουργία των πλατφορμών.

Οι ΕΤΠ ενδέχεται να πληγούν από την παρακμή της βιομηχανίας της ΕΕ. Οι βιομηχανίες της ΕΕ χάνουν την ηγετική θέση που κατέχουν σε παγκόσμια κλίμακα και αντιμετωπίζουν πρόβλημα λόγω γενικής απροθυμίας ανάληψης κινδύνων στην ΕΕ, καθώς και λόγω ελλιπούς αναγνώρισης της επιχειρηματικότητας σε σύγκριση με άλλα μέρη του κόσμου.

Η αποτελεσματικότερη εφαρμογή του ενωσιακού κανονιστικού πλαισίου που διέπει τη διαδικασία απλούστευσης (συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής σε σχέδια της ΕΕ), η εντονότερη προσπάθεια για τον περιορισμό της κατάτμησης και του ανταγωνισμού μεταξύ των θεσμικών πρωτοβουλιών, καθώς και ο καλύτερος συντονισμός των πολιτικών και η αυξημένη ευκρίνεια σε θεσμικό επίπεδο στο μέλλον, θα μπορούσαν να μεγιστοποιήσουν την αποτελεσματικότητα των ΕΤΠ.

Οι διεργασίες μεταποίησης, καθώς και οι δραστηριότητες Ε&Κ στον εν λόγω τομέα, χάνουν την κοινωνιακή απήχησή τους έναντι της κοινής γνώμης και ιδιαίτερα της νεολαίας, πράγμα το οποίο αποτελεί επίσης απόρροια της μετεγκατάστασης των μεταποιητικών δραστηριοτήτων εκτός Ευρώπης.

6.   Η συνεργασία μεταξύ των ΕΤΠ, καθώς και μεταξύ των ΕΤΠ και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Οι ΕΤΠ είχαν ενεργό συμμετοχή στην υλοποίηση του 7ου ΠΠ της ΕΕ για την Ε&Κ και, επί του παρόντος, παρέχουν πληροφορίες και διατυπώνουν προτάσεις στο πλαίσιο των τρεχουσών εργασιών για τη θέσπιση του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» με στόχο την ευθυγράμμισή του με τις πραγματικές ανάγκες της ευρωπαϊκής κοινωνίας και, ειδικότερα με τις ανάγκες των τομέων της μεταποίησης και των υπηρεσιών.

6.1   Το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020»

6.1.1   Το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» είναι το μέσο υλοποίησης της εμβληματικής πρωτοβουλίας «Ένωση καινοτομίας» της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» που αποσκοπεί στη διασφάλιση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης σε παγκόσμια κλίμακα. Με προβλεπόμενη διάρκεια από το 2014 έως το 2020 και προϋπολογισμό ανερχόμενο σε 80 δισ. Ευρώ, το πρόγραμμα αυτό αποτελεί μέρος της προσπάθειας για τη δημιουργία νέας οικονομικής μεγέθυνσης και καινούριων θέσεων εργασίας στην Ευρώπη. Το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020»:

θα ενισχύσει τη θέση της ΕΕ στον επιστημονικό τομέα·

θα ενδυναμώσει την ηγετική θέση της βιομηχανίας στον τομέα της καινοτομίας. Σε αυτό το πλαίσιο εμπίπτουν επίσης η πραγματοποίηση σημαντικών επενδύσεων σε βασικές τεχνολογίες, η παροχή μεγαλύτερης πρόσβασης σε κεφάλαια και η υποστήριξη των ΜΜΕ·

θα συμβάλει στην αντιμετώπιση των κυριότερων ανησυχιών που συμμερίζονται όλοι οι Ευρωπαίοι σχετικά με θέματα όπως η κλιματική αλλαγή, η ανάπτυξη βιώσιμων μεταφορών και η κινητικότητα.

6.1.2   Το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» θα ασχοληθεί με την αντιμετώπιση των κοινωνιακών προκλήσεων, διευκολύνοντας τη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ της έρευνας και της αγοράς. Η εν λόγω –υπαγορευόμενη από την αγορά– προσέγγιση θα περιλαμβάνει επίσης τη σύναψη συμπράξεων με τη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα και των κρατών μελών.

6.1.3   Το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» θα συμπληρωθεί από επιπρόσθετα μέτρα για την προβολή και την προώθηση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας έως το 2014. Τα μέτρα αυτά θα αποσκοπούν στην άρση των εμποδίων που παρακωλύουν τη δημιουργία μιας πραγματικά ενιαίας αγοράς για τις γνώσεις, την έρευνα και την καινοτομία (Ε&Κ).

6.2   Η στρατηγική «Ευρώπη 2020»

6.2.1   Η στρατηγική «Ευρώπη 2020» συνιστά την αναπτυξιακή στρατηγική της ΕΕ για την επόμενη δεκαετία. Η ΕΕ θα πρέπει να μετατραπεί σε μια έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς οικονομία. Αυτές οι τρεις αλληλοενισχυόμενες προτεραιότητες αναμένεται να συνδράμουν την ΕΕ και τα κράτη μέλη για την επίτευξη υψηλών επιπέδων απασχόλησης, παραγωγικότητας και κοινωνικής συνοχής.

6.2.2   Στην πράξη, η ΕΕ έθεσε πέντε φιλόδοξους στόχους –απασχόληση, καινοτομία, εκπαίδευση, κοινωνική ένταξη και κλίμα/ενέργεια– προς επίτευξη έως το 2020. Κάθε κράτος μέλος υιοθέτησε τους δικούς του εθνικούς στόχους σε κάθε έναν από τους προαναφερθέντες τομείς. Η εν λόγω στρατηγική εδράζεται σε συγκεκριμένες δράσεις τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε εθνικό επίπεδο.

6.3   Ο μελλοντικός ρόλος των ΕΤΠ

6.3.1   Ο ρόλος των ΕΤΠ πιστεύεται ότι θα διατηρηθεί στο μέλλον. Επιπροσθέτως, οι ΕΤΠ μπορούν επίσης να υποστηρίξουν την εφαρμογή διαφόρων μέσων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ορισμένα εκ των οποίων έχουν ήδη δοκιμαστεί στο πλαίσιο του 7ου ΠΠ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να χρησιμοποιήσει περισσότερα μέσα υλοποίησης (αν και σε περιορισμένο αριθμό) στο πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020», όπως οι ΣΔΙΤ και οι Κοινές Τεχνολογικές Πρωτοβουλίες (ΚΤΠ).

6.3.2   Υφίσταται ισχυρή δέσμευση εκ μέρους της βιομηχανίας και του ευρύτερου φάσματος ενδιαφερομένων φορέων με μέλημα να υποστηριχθεί η υλοποίηση των προαναφερθέντων μέσων. Ως ενδεικτικά παραδείγματα αναφέρονται οι Συμπράξεις Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα όσον αφορά την «Αποδοτικότητα Πόρων και Ενέργειας στη Μεταποιητική Βιομηχανία (SPIRE)», Συμπράξεις δημόσιου-ιδιωτικού τομέα στη βιομηχανία βιο-προϊόντων (Biobased for Growth), η πρωτοβουλία «Βιομηχανική Έρευνα για Ενεργειακά Υλικά» (EMIRI) και η «Έρευνα για τα μελλοντικά δίκτυα υποδομών στην Ευρώπη» (reFINE).

Βρυξέλλες, 11 Ιουλίου 2012.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON


(1)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Βιομηχανικές μεταλλαγές: σημερινή κατάσταση και προοπτικές - σφαιρική προσέγγιση». ΕΕ C 010 της 14.01.2004, σελ. 105 – 113.


4.10.2012   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 299/17


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Αναγκαιότητα ύπαρξης ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας: βιομηχανικές, καινοτόμες και κοινωνικές πτυχές» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

2012/C 299/04

Εισηγητής: ο κ. VAN IERSEL

Συνεισηγήτρια: η κ. HRUSECKA

Στις 19 Ιανουαρίου 2012 και σύμφωνα με το άρθρο 29 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα:

Αναγκαιότητα ύπαρξης ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας: βιομηχανικές, καινοτόμες και κοινωνικές πτυχές.

Η Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών, στην οποία ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή της στις 11 Ιουνίου 2012.

Κατά την 482η σύνοδο ολομέλειας, της 11ης και 12ης Ιουλίου 2012 (συνεδρίαση της 11ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 132 ψήφους υπέρ, μία κατά και 9 αποχές.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1

Στον κόσμο συντελούνται ραγδαίες γεωπολιτικές αλλαγές. Η κυρίαρχη δύναμη του δυτικού κόσμου αμφισβητείται οικονομικά και πολιτικά. Ενώ πραγματοποιούνται περικοπές στους προϋπολογισμούς άμυνας σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, οι αμυντικές δαπάνες στην Κίνα, την Ινδία, τη Βραζιλία, τη Ρωσία και αλλού αυξάνονται. Για τον λόγο αυτό, η ΕΟΚΕ καλεί το Συμβούλιο και την Επιτροπή να πραγματοποιήσουν μια συνολική αξιολόγηση των καθοριστικών πτυχών της θέσης και του ρόλου της ΕΕ στον κόσμο, η οποία πρέπει να έχει ως αποτέλεσμα την πειστική επικαιροποίηση της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής, πολιτικής ασφάλειας και πολιτικής άμυνας.

1.2

Η πολιτική άμυνας προκύπτει από τα στρατηγικά συμφέροντα των χωρών, τις διαβλεπόμενες απειλές και τους πολιτικούς στόχους, που στην Ευρώπη καθορίζονται κυρίως με εθνικούς όρους. Οι παρωχημένες προσεγγίσεις οδηγούν εμφανώς σε αυξανόμενο κατακερματισμό, κενά, πλεονάζουσα ικανότητα και απουσία διαλειτουργικότητας στις ευρωπαϊκές αμυντικές ικανότητες. Τα επιχειρήματα υπέρ της βελτίωσης είναι συντριπτικά, είναι θέμα πολιτικής βούλησης. Αυτό έχει ήδη υποστηριχθεί με πειστικό τρόπο από το 1986! (1) Σήμερα η κατάσταση είναι πολύ πιο κρίσιμη, από πολιτική, οικονομική και αμυντική άποψη. Η ΕΟΚΕ καλεί το Συμβούλιο να εργαστεί σοβαρά για τη δημιουργία μίας προστατευτικής ασπίδας της ΕΕ.

1.3

Η πολιτική ασφαλείας και άμυνας θα πρέπει να ενισχύει την αυτοπεποίθηση της ΕΕ και των κρατών μελών. Θα πρέπει να εμπνέει εμπιστοσύνη στην κοινωνία και τους πολίτες, στους επαρκώς εξοπλισμένους στρατιώτες, στις επιχειρήσεις και στο εργατικό δυναμικό του τομέα. Οι πολίτες της ΕΕ έχουν το δικαίωμα να προστατεύονται επαρκώς. Οι ανεξάρτητοι ευρωπαϊκοί εξοπλισμοί καθίστανται ολοένα περισσότερο αναγκαίοι. Προς τούτο οι τρέχουσες μεμονωμένες πρακτικές των κρατών μελών είναι εντελώς ανεπαρκείς, ενώ σπαταλούν και τα χρήματα των φορολογούμενων.

1.4

Σε συμφωνία με τις τρέχουσες πολιτικές και πρακτικές στις ΗΠΑ και σε άλλους (αναδυόμενους) παγκόσμιους παράγοντες και δεδομένης της αποκλειστικής ευθύνης των κυβερνήσεων να προστατεύουν τους πολίτες και να διασφαλίζουν την ασφάλεια, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη καθορισμού των ευρωπαϊκών στρατηγικών συμφερόντων στο πλαίσιο της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας (ΚΠΑΑ) (2). Σε τελική ανάλυση, το τρίπτυχο εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας, άμυνας και βιομηχανικής ικανότητας είναι αδιαίρετο και στηρίζει τη θέση της Ευρώπης στον κόσμο, τα οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα και τις αξίες της (ανθρώπινα δικαιώματα, δημοκρατία). Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ) θα πρέπει να συμμετέχει άμεσα.

1.5

Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι, αν η Ευρώπη επιθυμεί να διατηρήσει μια υγιή βιομηχανία ασφάλειας και άμυνας δημιουργώντας κρίσιμη μάζα για λόγους αποτελεσματικότητας και οικονομικής απόδοσης, απαιτείται ριζική αλλαγή νοοτροπίας και πολιτικών. Αποτέλεσμα αυτών θα πρέπει να είναι ένα σταθερό και προβλέψιμο μέλλον για τις ένοπλες δυνάμεις, σύμφωνα με το οικονομικό και τεχνολογικό βάρος της Ευρώπης. Δεδομένων των μεγάλων διαφορών μεταξύ των κρατών μελών, η ευθύνη σε αυτόν τον τομέα εναπόκειται πρωτίστως στις κύριες χώρες παραγωγούς.

1.6

Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, υπάρχουν ισχυρά επιχειρήματα για την ενίσχυση του σχεδιασμού και του συντονισμού:

ο τομέας είναι πολύπλοκος με υψηλό συντελεστή γνώσεων και απαιτεί μακροπρόθεσμο σχεδιασμό·

παρά την ιδιωτικοποίηση, οι κυβερνήσεις έχουν ισχυρό ρόλο στην αμυντική βιομηχανία ως πελάτες, ρυθμιστές και πάροχοι αδειών εξαγωγής·

οι αδυναμίες στην τρέχουσα δομή και οι (αυστηροί) δημοσιονομικοί περιορισμοί απαιτούν συντεταγμένες αναπροσαρμογές αντί συνεχών αποσπασματικών προσεγγίσεων, οι οποίες οδηγούν σε έλλειψη αξιοπιστίας τόσο εξωτερικά όσο και εσωτερικά·

πρέπει να εξασφαλιστεί αποτελεσματικός συντονισμός μεταξύ των κύριων χωρών παραγωγής και των χωρών με μικρότερη ή μηδενική παραγωγή για την προώθηση των προμηθειών εξοπλισμών στην Ευρώπη και την αξιοποίηση όλης της διαθέσιμης γνώσης, καθώς επίσης των μεγάλων εταιρειών και των ΜΜΕ σε ολόκληρη την ήπειρο·

τέλος, η επιτυχία των ευρωπαϊκών προϊόντων σε παγκόσμιο επίπεδο θα εξαρτηθεί από την ανάπτυξη σταθερής εσωτερικής αγοράς στην Ευρώπη.

1.7

Πέραν των δράσεων του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Άμυνας (ΕΟΑ) και της Δέσμης για την άμυνα του 2007 (3), η ΕΟΚΕ ζητά καλοσχεδιασμένη ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική για τον αμυντικό κλάδο με τα ειδικά χαρακτηριστικά των κρατικών προδιαγραφών και της δημόσιας χρηματοδότησης. Στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», η εν λόγω βιομηχανική πολιτική πρέπει να βασίζεται σε κοινές αρμοδιότητες σε επίπεδο εθνικό και ΕΕ –με τον ΕΟΑ και την Επιτροπή ως πλήρεις εταίρους-, σε διαβουλεύσεις με την αμυντική βιομηχανία και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη, μεταξύ των οποίων οι κοινωνικοί εταίροι, καθώς και στην ανάγκη καλά οργανωμένου κοινωνικού διαλόγου.

1.8

Οι ευρωπαϊκές πολιτικές και η χρηματοδότηση πρέπει να συνδέουν τις ευρωπαϊκές και εθνικές επενδύσεις μειώνοντας τον κατακερματισμό και την αλληλοεπικάλυψη των δημοσίων δαπανών και ενισχύοντας την ποιότητα και τη διαλειτουργικότητα.

1.9

Η Ε&Α αιχμής είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη εξοπλισμών "νέας γενιάς" που απαιτείται επειγόντως. Αυτή η Ε&Α δεν μπορεί ποτέ να αποτελεί αποκλειστικό ζήτημα της βιομηχανίας. Η κύρια ευθύνη εναπόκειται στις κυβερνήσεις. Συνεπώς, είναι πολύ ευάλωτη στις τρέχουσες περικοπές προϋπολογισμού. Το Συμβούλιο και οι φορείς θα πρέπει να καθορίσουν επειγόντως και να εγκαινιάσουν το συντομότερο δυνατό ερευνητικά προγράμματα που θα επιτρέψουν στην ευρωπαϊκή βιομηχανία να αντιμετωπίζει ανεπιθύμητες εξαρτήσεις από τρίτους. Η τεχνολογία «διπλής χρήσης» είναι αναγκαία. Το πρόγραμμα Ε&Α της ΕΕ θα πρέπει να παρέχει στήριξη. Θα πρέπει δε να διασφαλίζει την αποτελεσματική διασυνοριακή συνεργασία στον τομέα της Ε&Α.

1.10

Θα πρέπει να σχεδιαστεί το συντομότερο δυνατό η περαιτέρω ενίσχυση της τεχνολογικής και βιομηχανικής βάσης της ευρωπαϊκής άμυνας. Προς τούτο είναι αναγκαία τα κατάλληλα μέτρα σε επίπεδο ΕΕ (4).

1.11

Ο στενότερος συντονισμός μεταξύ της Επιτροπής, του ΕΟΑ και άλλων σχετικών φορέων της ΕΕ είναι αναγκαίος. Η ανανεωμένη δέσμευση του Προέδρου Barroso (5), του αντιπροέδρου Tajani και του Επιτρόπου Barnier καθώς και η θέσπιση της ειδικής ομάδας για την άμυνα είναι εξαιρετικά επίκαιρη. Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει επίσης το μακρόπνοο ψήφισμα του ΕΚ του περασμένου Δεκεμβρίου για την ευρωπαϊκή άμυνα και το ευρύ φάσμα ζητημάτων που διακυβεύονται (6).

1.12

Στο ίδιο πνεύμα και με στόχο την ενίσχυση της πρωτοβουλίας της ειδικής ομάδας για την άμυνα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να θέσει δημοσίως αυτά τα ζητήματα. Η Επιτροπή θα πρέπει επίσης να εξετάσει την παροχή κατάλληλων στοιχείων απάντησης στις διαπιστώσεις που προκύπτουν από τις διαφορές στις βιομηχανικές και τεχνολογικές ικανότητες μεταξύ των κρατών μελών καθώς και από τις διαφορές στα επίπεδα των επενδύσεων στην έρευνα και στην άμυνα γενικότερα.

2.   Εισαγωγή

2.1

Το άρθρο 42 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση ορίζει ότι η κοινή πολιτική ασφάλειας και άμυνας αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας. Το άρθρο 42 παράγραφος 3 προσθέτει ότι τα κράτη μέλη θέτουν στη διάθεση της Ένωσης στρατιωτικές δυνατότητες για την εφαρμογή της ανωτέρω πολιτικής. Από το 2005 λειτουργεί ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Άμυνας (ΕΟΑ) με στόχο την ενίσχυση της βιομηχανικής και τεχνολογικής βάσης του αμυντικού τομέα για την παροχή καλύτερου εξοπλισμού στους στρατιώτες. Ωστόσο, η πρόοδος είναι πολύ περιορισμένη.

2.2

Η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς καθώς και ο αποτελεσματικός δημοσιονομικός συντονισμός αποτελούν πλέον υψηλές προτεραιότητες. Η στρατηγική «Ευρώπη 2020» υποστηρίζει ενεργά και τους δύο στόχους. Αυτό το άλμα πρέπει να αποτελέσει έμπνευση για νέα βήματα στην ευρωπαϊκή άμυνα.

2.3

Ωστόσο, δεν παρατηρείται παρόμοια ανάπτυξη στον τομέα της άμυνας. Το στρατιωτικό σύμφωνο μεταξύ Γαλλίας και Ηνωμένου Βασιλείου το 1998 φαινόταν να σηματοδοτεί μια νέα νοοτροπία και μια νέα αρχή. Το ίδιο πνεύμα στενότερης συνεργασίας στον τομέα της άμυνας αποτυπώθηκε με την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Αεροναυτικής Άμυνας και Διαστήματος (EADS) το 2003. Ωστόσο, δεν ακολούθησε περαιτέρω ενοποίηση. Είναι σημαντικό ότι οι χώρες της Επιστολής Προθέσεων —η ομάδα χωρών με σημαντική παραγωγή, Γαλλία, Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιταλία, Ισπανία και Σουηδία— σε αντίθεση με προηγούμενες προθέσεις, δεν έχουν καταλήξει σε μια βιώσιμη πρόταση για εξορθολογισμό ή ενοποίηση.

2.4

Η στασιμότητα οδήγησε σε εθνικές προσεγγίσεις και δόθηκε έμφαση στις εθνικές παραγωγές. Παρατηρείται ένας βαθμός επανεθνικοποίησης. Οι βιομηχανικές εταιρείες που εδρεύουν στην Ευρώπη εστιάζουν στις εξαγωγικές αγορές. Δεν υπάρχει καμία κοινή στρατηγική αντίληψη, ούτε μεταξύ των κυβερνήσεων ούτε μεταξύ των βιομηχανικών εταίρων.

2.5

Στο μεταξύ, νέες προκλήσεις θα επηρεάζουν ολοένα περισσότερο τις δυνητικές αγορές. Μια μεγάλη πρόκληση είναι η ανάπτυξη εξοπλισμών στις αναδυόμενες οικονομίες. Η Κίνα, η Ρωσία, η Ινδία και η Βραζιλία (η ομάδα BRIC), ακολουθούμενες από ορισμένες μικρότερες χώρες, ήδη προχωρούν. Ο προϋπολογισμός άμυνας της Κίνας αναμένεται να αυξηθεί από 120 δισ. ευρώ σήμερα στα 250 δισ. ευρώ έως το 2015. Η Ρωσία ανακοίνωσε σημαντική αύξηση του προϋπολογισμού της στον τομέα της άμυνας έως το 2015. Στις ΗΠΑ οι δαπάνες είναι υπερδιπλάσιες σε σχέση με το σύνολο των ευρωπαϊκών, 450 δισ. ευρώ έναντι 204 δισ. ευρώ (2007) ενώ ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός μειώνεται ολοένα περισσότερο. Ο συνολικός ευρωπαϊκός προϋπολογισμός Ε&Α ανέρχεται κατ’ ανώτατο όριο στο 20 % του αμερικανικού. Το 50 % του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού άμυνας προορίζεται για το προσωπικό έναντι 25 % στις ΗΠΑ. Η Ευρώπη έχει περισσότερο προσωπικό, αλλά με σαφώς λιγότερο εξοπλισμό. Οι συνθήκες παγκοσμίως δεν θα είναι ποτέ όπως στο παρελθόν. Ο χρόνος δεν είναι με το μέρος μας.

2.6

Τις τελευταίες δεκαετίες πολλές μελέτες υποστηρίζουν την αποτελεσματική προσαρμογή της αμυντικής βιομηχανίας στην παγκόσμια αγορά. Όλες υπογραμμίζουν διαρκείς αδυναμίες, καθώς οι αγορές στον τομέα της άμυνας αποδεικνύονται ατελείς και τα περισσότερα κράτη συνεχίζουν να υποστηρίζουν τη «δική» τους βιομηχανία. Προσπάθειες για βελτίωση των αγορών, όπως η δέσμη της ΕΕ για την άμυνα, του 2007, έχουν ως στόχο να αντιμετωπιστούν ορισμένες από τις ελλείψεις της αγοράς και τις αποκλίνουσες εθνικές πρακτικές.

2.7

Τα ζητήματα που διακυβεύονται είναι σύνθετα, μεταξύ άλλων λόγω της πολύ μεγάλης χρονικής καθυστέρησης από τη φάση της σύλληψης έως τη θέση των προϊόντων σε λειτουργία. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι μια ευρεία προσέγγιση από τεχνολογική, οικονομική και κοινωνική άποψη θα ήταν καταλληλότερη στο πλαίσιο του διαλόγου για τον συγκεκριμένο τομέα, αντί της θεώρησής του μόνο από την πλευρά της άμυνας.

2.8

Ένα βασικό σημείο είναι η απόκλιση των στρατηγικών αντιλήψεων μεταξύ των χωρών με σημαντική βιομηχανία εξοπλισμών, ειδικότερα όσον αφορά τον ορισμό των «ουσιωδών συμφερόντων εθνικής ασφάλειας», και τη σχέση μεταξύ της εθνικής ασφάλειας και των εξαγωγικών αγορών. Ορισμένες μικρότερες χώρες έχουν μια αρκετά καλά αναπτυγμένη βιομηχανία, ενώ άλλες ουσιαστικά δεν διαθέτουν καθόλου παραγωγικές εγκαταστάσεις. Αναγκαστικά, οι προσεγγίσεις όλων των χωρών διαφέρουν ανάλογα με τις ανάγκες και τις δυνατότητές τους. Το αποτέλεσμα είναι ο κατακερματισμός και μια ανομοιογενής θεώρηση της αμυντικής βιομηχανίας. Επιχειρήσεις όπως αυτές στη Λιβύη καθιστούν με οδυνηρό τρόπο σαφή τα αυξανόμενα κενά στα διαθέσιμα οπλικά συστήματα. ΟΙ συνέπειες θα πρέπει να αναγνωριστούν ξεκάθαρα και να αξιολογηθούν.

2.9

Οι εξελίξεις αυτές αφορούν τόσο τις επενδύσεις όσο και την απασχόληση. Η αμυντική βιομηχανία είναι ένας τομέας υψηλής τεχνολογίας που απασχολεί άμεσα 600 000 καταρτισμένα άτομα και, έμμεσα, άλλα δύο εκατομμύρια. Ασκούνται ανησυχητικές πιέσεις για περισσότερες περικοπές. Συχνά οι εγκαταστάσεις παραγωγής παρουσιάζουν έντονη περιφερειακή συγκέντρωση και θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε κέντρα αριστείας, δυστυχώς όμως κινδυνεύουν να επηρεαστούν αρνητικά από τις δημοσιονομικές περικοπές. Οι εν λόγω εγκαταστάσεις θα πληγούν σημαντικά αν η αναδιοργάνωση και οι περικοπές δεν πραγματοποιηθούν κατά τρόπο σχεδιασμένο και συγκροτημένο.

2.10

Φυσικά, η απασχόληση σήμερα αποτελεί βασική πηγή ανησυχίας, μεταξύ άλλων για τις κυβερνήσεις. Και αυτή με τη σειρά της ενδέχεται να υπονομεύσει την ανάπτυξη κοινής θεώρησης που είναι αναγκαία για την ορθή αντιμετώπιση των κοινωνικών επιπτώσεων μιας φθίνουσας αμυντικής βιομηχανίας, συμπεριλαμβανομένης της απώλειας τεχνογνωσίας και των επιπτώσεών της στο ανθρώπινο δυναμικό. Αντιθέτως, η κοινή θεώρηση θα ευνοήσει την ισορροπημένη δημιουργία θέσεων εργασίας και θα συμβάλει στο να αποφευχθεί ο κίνδυνος διασποράς των υψηλής εξειδίκευσης επιστημονικών ερευνητών και τεχνικών σε τρίτες χώρες, που θα ερχόταν σε αντίθεση με τους στόχους που όρισε η ΕΕ στην στρατηγική Ευρώπη 2020.

2.11

Οι προσεγγίσεις της ΕΕ και το διακυβερνητικό πλαίσιο μπορούν και πρέπει να ακολουθούν την ίδια προοπτική. Όσο υπερισχύει η εθνική κυριαρχία, το αποτέλεσμα οποιουδήποτε κοινού πλαισίου θα αποφέρει περιορισμένους καρπούς, επιφέροντας ελάχιστη βελτίωση όσον αφορά την πλεονάζουσα ικανότητα, την αλληλοεπικάλυψη και τον κατακερματισμό. Οι αντιθέσεις μεταξύ της φιλοσοφίας της εθνικής κυριαρχίας, αφενός, και των χρηματοπιστωτικών, τεχνολογικών, οικονομικών και κοινωνικών αναγκών, αφετέρου, είναι έκδηλες.

2.12

Ως εκ τούτου, είναι ανησυχητικό ότι ο στόχος «συγκέντρωσης και ανταλλαγής», δηλ. η οργάνωση της ευρωπαϊκής αλληλεξάρτησης, δεν έχει τεθεί σε όρους κοινής στρατηγικής. Παρά τη γενικευμένη επίγνωση της αλλαγής στο διεθνές πλαίσιο, οι εξωτερικές πιέσεις δεν είναι αρκετά δυνατές για την προώθηση κοινών προσεγγίσεων και λύσεων. Αντιθέτως, αρκετά αξιοσημείωτη είναι η συνεχιζόμενη βούληση των ευρωπαϊκών χωρών να παραμένουν εξαρτημένες από τις ΗΠΑ για την προμήθεια αμυντικού εξοπλισμού αντί να προμηθεύονται από την Ευρώπη.

2.13

Αν η Ευρώπη επιθυμεί να διατηρήσει μια υγιή βιομηχανία ασφάλειας και άμυνας, ικανή να αναλάβει την ανάπτυξη και την παραγωγή συστημάτων αιχμής, εξασφαλίζοντας με αυτόν τον τρόπο τη δική της ασφάλεια, απαιτείται ριζική αλλαγή νοοτροπίας και πολιτικών. Αν περιμένει περισσότερο, θα επισπευστεί ο περιορισμός των ικανοτήτων σε επίπεδα τόσο χαμηλά από τα οποία η ΕΕ δεν θα μπορέσει να επανέλθει στο προσκήνιο σε κρίσιμους τομείς. Η κατάσταση θα γινόταν ακόμα πιο δύσκολη καθώς οι περικοπές στις δαπάνες Ε&Α θα επηρέαζαν άμεσα μια γενιά ερευνητών και ειδικευμένων εργαζομένων. Αν η Ευρώπη δεν επιτύχει, βιομηχανίες μπορεί να εξαφανιστούν, θέσεις εργασίας θα χαθούν και τεχνογνωσία θα εξανεμιστεί, αφήνοντας την Ευρώπη στο έλεος τρίτων. Απαιτείται κατεπείγουσα δράση από εκείνους που νοιάζονται για την Ευρώπη και την ευρωπαϊκή ασφάλεια.

3.   Πολιτικό πλαίσιο

3.1

Η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση ορθά υπογραμμίζει τον άρρηκτο δεσμό μεταξύ της εξωτερικής πολιτικής, της πολιτικής ασφάλειας και της πολιτικής άμυνας. Μια αποτελεσματική εξωτερική πολιτική πρέπει να βασίζεται σε πειστικές αμυντικές ικανότητες. Οι κατάλληλες αμυντικές ικανότητες, με τη σειρά τους, πρέπει να σχεδιάζονται και να αναπτύσσονται υπό το φως διαβλεπόμενων απειλών και συμφωνηθέντων στόχων σε ένα ιδιαίτερα περίπλοκο και εύθραυστο διεθνές πλαίσιο.

3.2

Όλα έχουν να κάνουν με τη θέση και τον ρόλο της ΕΕ στον κόσμο του αύριο, λαμβάνοντας υπόψη τις ταχύτατα μεταβαλλόμενες γεωπολιτικές πραγματικότητες από τις οποίες αναδύεται ένας αυξανόμενος αριθμός παραγόντων παγκοσμίου εμβέλειας. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ φρονεί πως έφτασε η στιγμή για τον συντονισμό των προσπαθειών στην Ευρώπη. Οι προηγούμενες και πρόσφατες εμπειρίες αποδεικνύουν ότι συνεχίζοντας τις παραδοσιακές προσεγγίσεις υπάρχει κίνδυνος η Ευρώπη και τα κράτη μέλη να μείνουν πίσω.

3.3

Η ΕΟΚΕ ζητά ένα σταθερό και προβλέψιμο μέλλον για τις ευρωπαϊκές ένοπλες δυνάμεις, ανάλογο με το τρέχον οικονομικό και τεχνολογικό βάρος της Ευρώπης. Οι μεγάλες χρονικές καθυστερήσεις από τη σύλληψη των συστημάτων έως τη θέση τους σε λειτουργία υπογραμμίζουν την ανάγκη λήψης αποφάσεων από φέτος.

3.4

Από κοινωνικοπολιτική άποψη, η ΕΟΚΕ επισημαίνει τέσσερις σημαντικές πτυχές της ανάγκης για αποτελεσματικές ευρωπαϊκές αμυντικές ικανότητες:

προστασία του πολίτη

ανάγκη για επαρκώς εξοπλισμένους στρατιώτες

σταθερές και προβλέψιμες θέσεις εργασίας

σωστά σχεδιασμένες ευρωπαϊκές ανθρωπιστικές και στρατιωτικές δράσεις στον κόσμο.

3.5

Βρίσκεται σε εξέλιξη διάλογος σχετικά με το μέλλον της ΚΠΑΑ, αν και σπάνια αναφέρεται με αυτούς τους όρους. Πολλά θέματα, όπως η χρήση μάχιμων μονάδων, η αντιπαράθεση σχετικά με τη δημιουργία ενός ενιαίου επιχειρησιακού στρατηγείου, η χρηματοδότηση των αποστολών ΚΠΑΑ της ΕΕ, η άντληση συνεισφορών για τις εν λόγω αποστολές, τα αιτήματα για αναθεώρηση της ευρωπαϊκής στρατηγικής ασφαλείας, ουσιαστικά αντιστοιχούν σε μια συζήτηση για την ΚΠΑΑ. Θα ήταν ένα βήμα προόδου αν αντιμετωπίζονταν υπό αυτό το πρίσμα. Επιπλέον, σε όλους τους συλλογισμούς σχετικά με αυτά τα σημαντικά θέματα, θα πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη οι βιομηχανικές επιπτώσεις των αποφάσεων (ή μη αποφάσεων). Θα αποδειχθεί επίσης ο ισχυρός δεσμός μεταξύ των βιομηχανικών ικανοτήτων και της εφαρμογής μιας ΚΠΑΑ. Η κύρια ευθύνη εναπόκειται στις κυβερνήσεις.

3.6

Η διατλαντική σχέση και το NATO είναι κρίσιμης σημασίας. Για μεγάλο χρονικό διάστημα, οι Αμερικανοί επικρίνουν τον τρόπο με τον οποίο οι Ευρωπαίοι μεριμνούν για τις αμυντικές υποχρεώσεις τους εντός της Συμμαχίας. Γίνεται συνεχώς έκκληση και από τις δύο πλευρές του Ατλαντικού για τη δημιουργία ενός «ευρωπαϊκού πυλώνα» στο NATO. Έως τώρα η τάση ήταν αντίστροφη.

3.7

Η έλλειψη "Ευρωπαϊκού πυλώνα" έχει βαθιές πολιτικές ρίζες. Εξακολουθεί να μην υφίσταται επαρκής πολιτική βούληση στην Ευρώπη για τον καθορισμό ευρωπαϊκών "στρατηγικών" συμφερόντων ή κοινών βασικών αμυντικών ικανοτήτων. Αντιθέτως, οι ΗΠΑ και άλλες χώρες αξιοποιούν την έννοια των στρατηγικών δραστηριοτήτων που καλύπτουν όλους τους ερευνητικούς και βιομηχανικούς τομείς που συμβάλλουν στη γενική ασφάλεια των πολιτών τους, είτε πρόκειται για πολιτικούς είτε για στρατιωτικούς τομείς.

3.8

Σε αυτό το πλαίσιο η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι, δημιουργώντας έναν «ευρωπαϊκό πυλώνα», η υπερβολική εξάρτηση των ευρωπαϊκών στρατιωτικών ικανοτήτων από τις ΗΠΑ θα αντικατασταθεί από μια πιο ισορροπημένη σχέση. Παράλληλα με την επιτακτική ανάγκη συζήτησης για τα κοινά ευρωπαϊκά στρατηγικά συμφέροντα, που αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα των κυβερνήσεων, θα πρέπει να ξεκινήσει σύντομα συντεταγμένος σχεδιασμός μέσω συνεργασίας μεταξύ των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, των κρατών μελών και των αμυντικών βιομηχανιών, καθώς και μια προοδευτική αναθεώρηση της πρακτικής των κρατών μελών να αγοράζουν αυτόματα τα «ετοιμοπαράδοτα» από τις ΗΠΑ.

3.9

Η βελτίωση των συνθηκών βιομηχανικής συνεργασίας με βιομηχανίες των ΗΠΑ σε πιο ισότιμη βάση θα είναι επωφελής τόσο από βιομηχανική όσο και από οικονομική σκοπιά.

4.   Ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία

4.1

Υπάρχει στενή σχέση μεταξύ της εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής άμυνας/ασφάλειας και των αμυντικών βιομηχανιών. Παρά την ιδιωτικοποίηση, οι κυβερνήσεις έχουν ισχυρό ρόλο στην αμυντική βιομηχανία ως πελάτες, ρυθμιστές και πάροχοι αδειών εξαγωγής.

4.2

Οι αμυντικές βιομηχανίες έχουν μεγάλα περιθώρια ελιγμού στις εξαγωγικές αγορές. Αυτό οφείλεται τόσο στην ιδιωτικοποίηση όσο και στην ενθάρρυνση από τις κυβερνήσεις: η οικονομική κρίση μετατρέπει ορισμένους υπουργούς άμυνας σε ρητούς υπέρμαχους των εξαγωγών. Όπως και να έχει, η κρίση αναγκάζει τον αμυντικό τομέα να θεωρεί τις εξαγωγές ως κεντρικό στοιχείο του επιχειρηματικού του μοντέλου. Κατά μέσο όρο, το 2011 ήταν ένα πολύ επικερδές έτος για τις ευρωπαϊκές βιομηχανίες. Επίσης, οι εταιρείες αναπτύσσουν με μεγάλη επιτυχία παραγωγές «διπλής χρήσης».

4.3

Παγκόσμιοι παράγοντες όπως η Κίνα, η Ινδία και η Βραζιλία έχουν τις δικές τους φιλοδοξίες εξωτερικής πολιτικής, οι οποίες μεταξύ άλλων οδηγούν σε αυξανόμενους προϋπολογισμούς άμυνας. Επί του παρόντος αυτό δημιουργεί διαφαινόμενες ευκαιρίες για τις ευρωπαϊκές εξαγωγές. Πόσο θα διαρκέσει; Η βιομηχανία εξακολουθεί να εμφανίζει καλές επιδόσεις, ωστόσο αυτές οφείλονται σε μεγάλο βαθμό σε επενδύσεις που έγιναν 20 με 25 χρόνια πριν. Η περαιτέρω μείωση ή στασιμότητα των επενδύσεων σήμερα θα έχει μη αναστρέψιμες συνέπειες στο άμεσο μέλλον.

4.4

Επιπλέον, είναι ρεαλιστικό να αναμένεται ότι οι αναδυόμενες δυνάμεις θα αρχίσουν να αναπτύσσουν τη δική τους βιομηχανία ανεξάρτητα από τις δυτικές βιομηχανίες και, ως εκ τούτου, ότι ως μελλοντικοί ανταγωνιστές της Ευρώπης στις αγορές τρίτων χωρών, θα εμποδίζουν ολοένα περισσότερο τις εισαγωγές από δυτικές χώρες ή θα τις συνδέουν με όρους.

4.5

Αξίζει να σημειωθεί ότι, προς το παρόν, δεν έχει δρομολογηθεί η έναρξη κανενός νέου μεγάλου προγράμματος στην Ευρώπη, γεγονός το οποίο αδιαμφισβήτητα θα επηρεάσει την επιτυχία των μελλοντικών εξαγωγών. Επιπλέον, έχει περάσει αρκετός καιρός από τότε που μία μεγάλη αναδυόμενη χώρα χρειάστηκε ένα σημαντικό επίπεδο μεταφοράς τεχνολογίας και παραγωγής στο εσωτερικό της.

4.6

Συμβάσεις άπαξ εξαγωγής κατά πάσα πιθανότητα θα χρησιμοποιηθούν για την αντιγραφή τεχνολογίας από τις δυτικές βιομηχανίες. Γι’ αυτές μια εναλλακτική λύση στην παρακώλυση των εισαγωγών θα μπορούσε να είναι η δημιουργία εγκαταστάσεων παραγωγής (και ανάπτυξης) στις εν λόγω χώρες. Επί του παρόντος αποτελεί κατά κύριο λόγο θέμα εικασιών ο βαθμός στον οποίο η εξέλιξη αυτή θα επηρέαζε τις εγκαταστάσεις και τις ευκαιρίες εργασίας στην Ευρώπη. Μακροπρόθεσμα, θεωρείται ότι η θέση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, όπως είναι τώρα, θα υπονομευτεί από τους αναδυόμενους γίγαντες. Η βελτιωμένη τεχνολογία και παραγωγή σε αυτές τις χώρες θα επηρεάσει επίσης τις ευρωπαϊκές (δυνητικές) αγορές εξαγωγών σε άλλες τρίτες χώρες. Ο ανταγωνισμός στα προϊόντα καθώς και στις τιμές θα ενταθεί.

4.7

Λόγω των μεγάλων χρονικών καθυστερήσεων στην την ανάπτυξη και την παραγωγή καθώς και στις τεχνολογικές επενδύσεις και τη συνεχή καινοτομία, η Ευρώπη χρειάζεται στοχευμένο συντονισμό προκειμένου να εξασφαλιστεί μια σύγχρονη αυτόνομη αμυντική βιομηχανία. Όσο το μέγεθος της αγοράς καθορίζεται κυρίως από τα εθνικά σύνορα, σχεδόν αυτόματα τοποθετείται κάτω από την κρίσιμη μάζα, ακόμα και στα μεγάλα κράτη μέλη. Οι εξαγωγές σε τρίτες χώρες μπορεί να βοηθούν σε κάποιο βαθμό, αλλά το μέλλον είναι αβέβαιο και οι συνθήκες της αγοράς δεν είναι ποτέ σταθερές.

4.8

Οι σταθερά μειούμενοι προϋπολογισμοί που, στις παρούσες συνθήκες, υποδηλώνουν σημαντικούς περιορισμούς, θα πρέπει να θορυβήσουν. Επηρεάζουν τους προϋπολογισμούς για επενδύσεις και προμήθειες, ιδιαίτερα όταν οι λειτουργικές δαπάνες και οι δαπάνες συντήρησης παραμένουν στα ίδια επίπεδα ή αυξάνονται λόγω των συνεχιζόμενων στρατιωτικών επιχειρήσεων (Αφγανιστάν, Λιβύη, επιχειρήσεις για την καταπολέμηση της πειρατείας, για να αναφερθούν μερικές μόνο από αυτές).

4.9

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την αναβολή ή ακόμα και την ακύρωση επενδύσεων που είναι ουσιώδεις για τη βιομηχανία προκειμένου να διασφαλιστεί η διατήρηση και η ανανέωση των ικανοτήτων παραγωγής και ανάπτυξης. Επίσης, σε δύσκολους καιρούς η ίδια η βιομηχανία είναι λιγότερο πρόθυμη να επενδύσει σε μια τέτοια διατήρηση ή σε νέες δραστηριότητες. Μόνο μέσω σχετικής συνεργασίας μπορούν να εξασφαλιστούν οι απαιτούμενες επενδύσεις.

4.10

Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ μιας καλοσχεδιασμένης ευρωπαϊκής βιομηχανικής πολιτικής για τον αμυντικό τομέα, από τη σύλληψη των συστημάτων έως τη λειτουργική φάση. Είναι ζήτημα συγκεκριμένης βιομηχανικής πολιτικής. Πρόκειται για δημόσια αγορά από τη φύση της: η Ε&Α πρέπει να χρηματοδοτείται πέρα από το κεφάλαιο εκκίνησης λόγω των μη αποδοτικών περιθωρίων στην αρχή και λόγω των ειδικών κυβερνητικών απαιτήσεων. Αφορά τον προσδιορισμό βασικών ευρωπαϊκών βιομηχανικών ικανοτήτων, καθώς και πολιτικών επένδυσης για την προώθηση ισχυρών ευρωπαϊκών παραγωγών. Καθώς καμία μεμονωμένη χώρα δεν έχει επαρκείς πόρους διαθέσιμους για τη χρηματοδότηση εξοπλισμών «νέας γενιάς», αυτό σημαίνει ότι είναι αναγκαίος ο συνδυασμός των εθνικών και ευρωπαϊκών στόχων καθώς και των εθνικών και ευρωπαϊκών πόρων, τόσο σε οικονομικό όσο και βιομηχανικό επίπεδο. Η διακυβέρνηση θα πρέπει να βασιστεί σε κοινές αρμοδιότητες σε επίπεδο εθνικό και ΕΕ ακολουθώντας τη συμφωνημένη στρατηγική «Ευρώπη 2020». Αυτό αποτελεί επίσης ένα αποτελεσματικό πλαίσιο για τη βελτιστοποίηση του συντονισμού μεταξύ των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων και εντός της Επιτροπής, τα αποτελέσματα του οποίου ακόμη υπολείπονται πολύ των δυνητικών. Σχετικά με το θέμα αυτό, η ειδική ομάδα που θα ξεκινήσει σύντομα ως πλατφόρμα – Επιτροπή, ΕΟΑ, ΕΥΕΔ – για συζήτηση των προτεραιοτήτων, των ικανοτήτων και των κενών, μπορεί να παράσχει σημαντική υποστήριξη.

4.11

Η Ε&Α αποτελεί κεντρικό θέμα. Η αμυντική βιομηχανία είναι μια βιομηχανική δραστηριότητα υψηλής τεχνολογίας και έντασης γνώσης, η οποία είναι μεταξύ άλλων αναγκαία για την πλήρη ανάπτυξη πρωτοτύπων. Η Ε&Α δεν αποτελεί σχεδόν ποτέ αποκλειστικό ζήτημα της βιομηχανίας. Οι κύκλοι ζωής της ανάπτυξης και των συστημάτων έχουν πολύ μεγάλη διάρκεια και οι δημοσιονομικές επιπτώσεις είναι πολύ μεγάλες για να αναλάβει η βιομηχανία όλους τους οικονομικούς κινδύνους. Η ιστορία έχει αποδείξει ότι όλα τα επιτυχημένα προγράμματα διεξάγονται από κοινού από τις κυβερνήσεις και τη βιομηχανία.

4.12

Θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι ένα πολύ υψηλό ποσοστό της Ε&Α στον τομέα της άμυνας παγκοσμίως προέρχεται από κυβερνήσεις είτε άμεσα είτε έμμεσα μέσω προμηθειών. Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι οι αμυντικές βιομηχανίες γενικά αποφεύγουν τους μεγάλους οικονομικούς κινδύνους δεδομένης της φύσης των προϊόντων. Η αμυντική Ε&Α είναι ιδιαίτερα ευάλωτη στις κυβερνητικές περικοπές.

4.13

Κατά συνέπεια, πέραν της ενοποίησης στη βιομηχανία, απαιτείται επαρκής χρηματοδότηση και συγκέντρωση πόρων, σε συμφωνία μεταξύ των κρατών μελών, της ΕΕ και της βιομηχανίας, για έρευνα, τεχνολογία και ανάπτυξη. Οι επενδύσεις στην άμυνα απαιτούν υψηλό βαθμό χρηματοδότησης της Ε&Α και των τεχνολογικών έργων. Επιπλέον, πρέπει να εξασφαλιστεί η πρόσβαση σε κρίσιμες τεχνολογίες. Αν οι τεχνολογίες κρίσιμης σημασίας για την ανάπτυξη και την παραγωγή δεν ήταν πλέον προσβάσιμες λόγω περιορισμών στις εξαγωγές, επιβεβλημένων από τρίτους, θα προέκυπταν σοβαρά προβλήματα για την επίτευξη των ευρωπαϊκών στόχων ασφάλειας.

4.14

Η Ε&Α που πραγματοποιείται εκτός των οργανισμών άμυνας διαδραματίζει ολοένα σημαντικότερο ρόλο λόγω της προόδου της ανεξάρτητης επιστήμης και τεχνολογίας σε πολλούς τομείς. Συχνά, μόνο στα τελευταία στάδια της ανάπτυξης μπορεί να καθοριστεί αν η τελική εφαρμογή της Ε&Α μπορεί να προσδιοριστεί ως «αμυντική» ή «πολιτική» Ε&Α. Η Ε&Α «διπλής χρήσης» έχει ολοένα αυξανόμενη σημασία για αμυντικές εφαρμογές όπως η πληροφορική. Επομένως, είναι μείζονος σημασίας για την Ευρωπαϊκή βιομηχανική και τεχνολογική βάση στον τομέα της άμυνας (ΕΒΤΒΑ) να προωθήσει την Ε&Α «διπλής χρήσης», ιδιαίτερα εφόσον παρέχει τη δυνατότητα χρηματοδότησης εκτός των κοινοτήτων άμυνας.

4.15

Η δημόσια χρηματοδότηση Ε&Α σε επίπεδο ΕΕ θα πρέπει να συμφωνηθεί μεταξύ των κρατών μελών. Μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσω του προσεχούς 8ου προγράμματος πλαισίου (ΠΠ8) ή μέσω ενός χωριστού ταμείου, κατά προτίμηση μέσω δεσμών για τομείς προηγμένης έρευνας, όπως για παράδειγμα η νανοτεχνολογία και η τεχνητή νοημοσύνη. Πρέπει να προβλεφθούν ειδικές διαδικασίες δεδομένης της σχέσης μεταξύ της αμυντικής βιομηχανίας και του δημόσιου τομέα.

4.16

Ο ΕΟΑ και η Επιτροπή θα πρέπει να έχουν εξέχοντα ρόλο, όπως προβλέπεται στο ευρωπαϊκό πλαίσιο συνεργασίας, μεταξύ άλλων για την αποφυγή πολιτικών παρεμβολών σε καθημερινή βάση. Ο ΕΟΑ θα πρέπει να έχει την ευκαιρία να διαδραματίσει πλήρως το ρόλο του όπως προβλέπεται στη Συνθήκη της Λισαβόνας (7).

4.17

Η ύπαρξη κατάλληλου εργατικού δυναμικού με επίκαιρες δεξιότητες είναι καθοριστικής σημασίας για ένα αμυντικό πρόγραμμα βιομηχανίας και Ε&Α (8). Αυτό αποτελεί άλλο ένα ισχυρό επιχείρημα υπέρ ενός σταθερού πλαισίου για την Ε&Α και τη βιομηχανία αντί της άτακτης αναδιάρθρωσης. Πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ότι το εργατικό δυναμικό στον τομέα της άμυνας αποτελεί το θεμέλιο πάνω στο οποίο κτίζεται το μέλλον των αμυντικών ικανοτήτων. Οι διαβουλεύσεις και η επικοινωνία με τη βιομηχανία, τους οργανισμούς Ε&Α, την ανώτερη εκπαίδευση, τους στρατιωτικούς οργανισμούς και τις ενδιαφερόμενες συνδικαλιστικές οργανώσεις πρέπει να συνεισφέρουν ώστε τόσο η αναδιάρθρωση που βρίσκεται σε εξέλιξη όσο και η παραγωγή εξοπλισμών με προσανατολισμό στο μέλλον στην Ευρώπη να διεξαχθούν με έναν ορθά δομημένο τρόπο.

4.18

Οι δημοσιονομικοί περιορισμοί καθιστούν αναγκαία την αντιμετώπιση των αλληλοεπικαλύψεων και της αναποτελεσματικότητας. Η ελεγχόμενη ενοποίηση δεν ταυτίζεται απαραίτητα με τη δημιουργία μεγάλων εταιρειών. Σημαίνει τη δημιουργία επαρκούς κρίσιμης μάζας και ποιότητας, σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα, που εξασφαλίζει μια ανταγωνιστική θέση στις εγχώριες αγορές και στις τρίτες χώρες. Ο συντονισμός του σχεδιασμού συγκεκριμένων έργων σε ευρωπαϊκή κλίμακα από τις κυβερνήσεις, τους σχετικούς ευρωπαϊκούς φορείς και τη βιομηχανία καθίσταται ολοένα πιο αναγκαίος.

4.19

Οι διαφορές των βιομηχανιών σε μέγεθος και σε παραγωγή αποτελούν γεγονός. Τα κράτη μέλη διαφέρουν σε βιομηχανική σπουδαιότητα σε μεγάλο βαθμό. Στο πλαίσιο μιας συμφωνίας μεταξύ των συμμετεχουσών χωρών θα πρέπει να εξασφαλιστεί ότι οι βιομηχανίες στις χώρες εκτός της Επιστολής Προθέσεων (=κύριοι παραγωγοί) θα συνδέονται με σχετικά έργα. Η προσέγγιση αυτή δεν είναι μόνο πολιτικά επιθυμητή, αφορά επίσης ρητά τη γόνιμη σχέση μεταξύ μεγάλων και μικρότερων εταιρειών και ερευνητικών ιδρυμάτων. Οι ΜμΕ ως προμηθευτές θα πρέπει να συνεισφέρουν επιτυχώς σε έξυπνες αλυσίδες εξειδίκευσης.

4.20

Θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην κατάσταση ορισμένων χωρών της Κεντρικής Ευρώπης, που θεωρείται ευάλωτη λόγω της εκτεθειμένης γεωγραφικής τους θέσης. Αναγνωρίζοντας τόσο την ανάγκη να αισθάνονται καλά προστατευμένοι οι πολίτες των χωρών αυτών όσο και τη σκοπιμότητα της πλήρους αξιοποίησης των ειδικών τεχνικών γνώσεων που διαθέτουν στον τομέα της άμυνας, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη κατάλληλης ενσωμάτωσης των γνώσεων και των δεξιοτήτων που υπάρχουν στις χώρες της Κεντρικής Ευρώπης στα τρέχοντα και στα μελλοντικά αμυντικά έργα.

4.21

Μια ολοκληρωμένη ευρωπαϊκή αγορά για προϊόντα άμυνας θα δημιουργούσε σταθερότερη εσωτερική αγορά. Πέραν της συγκέντρωσης των υφιστάμενων εθνικών αγορών, μια ευρωπαϊκή αγορά θα ενθάρρυνε την εναρμόνιση ή, μάλλον, την τυποποίηση των απαιτήσεων και των κανόνων προμηθειών μεταξύ των διάφορων κρατών μελών. Ένας μεγαλύτερος βαθμός εναρμόνισης ή τυποποίησης θα βελτίωνε επίσης τις οικονομικές και δημοσιονομικές συνθήκες που θα ενίσχυαν την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών εταιρειών σε μια παγκόσμια αγορά.

4.22

Η ευρωπαϊκή αγορά στον τομέα της άμυνας θα διέθετε μια κρίσιμη μάζα. Με αυτό το υπόβαθρο, η ΕΟΚΕ επισημαίνει τις επιβλαβείς συνέπειες όταν τα κράτη μέλη συνεχίζουν να αγοράζουν «ετοιμοπαράδοτα» από το εξωτερικό, ιδιαίτερα από τις ΗΠΑ. Πρώτον, υπονομεύονται τα οφέλη μιας ευρωπαϊκής αγοράς για τη βιομηχανία, ως εκ τούτου οι τιμές γι’ αυτά τα προϊόντα άμυνας θα αυξάνονταν για τους ευρωπαίους πελάτες τους αν η βιομηχανία δεν μπορούσε να πωλήσει σε αγορές τρίτων χωρών όπου ο (κρατικός) ανταγωνισμός σίγουρα θα γίνεται ολοένα εντονότερος. Δεύτερον, οι ευρωπαϊκές χώρες που αγοράζουν «ετοιμοπαράδοτα» από τις ΗΠΑ πληρώνουν για τις αμερικανικές τεχνολογικές δαπάνες που συμπεριλαμβάνονται στην τιμή αυτών των προϊόντων.

4.23

Δεδομένων των οικονομικών και διεθνών πολιτικών προοπτικών, είναι απαραίτητο να διεξαχθεί θεμελιώδης ευρωπαϊκός διάλογος με επιχειρησιακά συμπεράσματα. Αν δεν είναι όλα τα κράτη μέλη πρόθυμα να συμμετάσχουν σε ένα κοινό πλαίσιο, θα πρέπει να υπερισχύσει η αρχή της «ενισχυμένης συνεργασίας». Περισσότερη ολοκλήρωση και μια θετική στάση για την αγορά ευρωπαϊκών προϊόντων θα αποδειχθεί ο μόνος τρόπος με τον οποίο μπορούν να προσεγγιστούν μεγέθη αγοράς συγκρίσιμα με εκείνα των ΗΠΑ. Χωρίς την ύπαρξη αποτελεσματικής εγχώριας αγοράς, μπορεί να υπάρχουν σοβαρές αμφιβολίες για το αν θα έχει ελπίδες η ευρωπαϊκή βιομηχανία να είναι ανταγωνιστική σε παγκόσμια κλίμακα.

5.   Ορισμένα ειδικά ζητήματα

5.1

Το τοπίο του βιομηχανικού τομέα μεταξύ των διαφόρων κλάδων των ενόπλων δυνάμεων —στρατός ξηράς, ναυτικό, αεροπορία— διαφέρει σημαντικά από χώρα σε χώρα. Σε σειρά τομέων καμία χώρα δεν μπορεί να θεωρηθεί πλέον ικανή να αναπτύξει μόνη της νέες γενιές εξοπλισμών.

5.2

Στον τομέα ξηράς μόνο ένας περιορισμένος αριθμός μεγάλων εταιρειών ολοκλήρωσης συστημάτων είναι ικανές να αναπτύξουν και να παραγάγουν άρματα μάχης και ελαφρά στρατιωτικά οχήματα. Οι κύριοι ευρωπαίοι παραγωγοί είναι η Γαλλία, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Υπάρχει ένα μεγάλο φάσμα κατασκευαστών υποσυστημάτων και προμηθευτών του τριτογενούς τομέα με υπο-εκπροσώπηση από την κεντρική Ευρώπη.

5.3

Πολλές χώρες αναπτύσσουν τη «δική» τους ναυπηγική βιομηχανία και κατασκευάζουν πολεμικά σκάφη με μεγάλη ποικιλία μεγέθους και πολυπλοκότητας από χώρα σε χώρα. Τα έθνη της Επιστολής Προθέσεων και οι Κάτω Χώρες κατέχουν ηγετικό ρόλο, μεταξύ άλλων στον σχεδιασμό της αρχικής ιδέας και στις σύνθετες εγκαταστάσεις ναυτικής έρευνας που διαφέρουν σημαντικά σε σχέση με τη ναυπήγηση μη πολεμικών πλοίων. Εδώ πάλι υπάρχει ένα ευρύ φάσμα κατασκευαστών υποσυστημάτων και προμηθευτών του τριτογενούς τομέα.

5.4

Στρατιωτικά αεροσκάφη αναπτύσσονται και παράγονται σε λίγες μόνο χώρες. Η βιομηχανία έχει συγκεντρωθεί σε ένα μικρό αριθμό πολυεθνικών κυρίως εταιρειών, οι οποίες δραστηριοποιούνται σε ευρωπαϊκή και ευρύτερη κλίμακα. Η βιομηχανία έχει συγκεντρωθεί κυρίως στις EADS, BEA-Systems, Dassault και Saab-Aircraft. Η προηγμένη έρευνα αεροδυναμικής περιορίζεται σε λίγες χώρες.

5.5

Ο τομέας της ηλεκτρονικής, συμπεριλαμβανομένων του κλάδου χειρισμού, επικοινωνίας και ελέγχου αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία για την άμυνα με σημαντικούς βιομηχανικούς παράγοντες, όπως οι Thales, BEA Systems και Finmecannica. Για τους μεγαλύτερους ευρωπαϊκούς βιομηχανικούς ομίλους ηλεκτρονικής, όπως η Philips και η Siemens, η άμυνα είναι λιγότερο σημαντική. Γι’ αυτές ο όγκος παραγωγής για οικονομικά αποδοτική, μαζική παραγωγή συγκεκριμένων ηλεκτρονικών εξαρτημάτων, όπως τα ολοκληρωμένα κυκλώματα για την άμυνα, είναι ούτως ή άλλως πολύ μικρός. Ωστόσο, η δέσμευση αυτών των μεγάλων βιομηχανικών ομίλων υπογραμμίζει τη σημασία της διπλής χρήσης στον συγκεκριμένο τομέα.

5.6

Όσον αφορά τα πυρομαχικά και τα εκρηκτικά, ο αριθμός των βιομηχανιών μειώνεται σταδιακά τις τελευταίες δεκαετίες, μεταξύ άλλων λόγω περιβαλλοντικών περιορισμών. Η ασφάλεια των πολιτών αναγκάζει αυτές τις βιομηχανίες είτε να μεταφέρουν τα παλαιότερα εργοστάσια παραγωγής τους είτε απλώς να τα κλείσουν.

5.7

Η πρόσβαση σε κρίσιμες τεχνολογίες είναι ζωτικής σημασίας και πρέπει να υποστηρίζεται στο πλαίσιο μιας Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας (ΚΠΑΑ). Το ίδιο ισχύει και για ορισμένα υλικά όπως τα ανθρακονήματα ή υλικά για ηλεκτρονικά εξαρτήματα.

5.8

Η δέσμη μέτρων για την άμυνα του 2007, που εγκρίθηκε το 2009, μπορεί να παράσχει σημαντική υποστήριξη. Τα κράτη μέλη έπρεπε να είχαν μεταφέρει τις οδηγίες στο εθνικό τους δίκαιο το καλοκαίρι του 2011. Είναι πολύ νωρίς ακόμα για να είναι κανείς θετικός ή σκεπτικός σχετικά με τις επιπτώσεις τους για τη δημιουργία μιας εσωτερικής αγοράς. Η διαδικασία δεν έχει οριστικοποιηθεί ακόμα και η εφαρμογή του στόχου της ενδοκοινοτικής μεταφοράς αμυντικών προϊόντων καθώς και αντιλήψεων, όπως τα ουσιώδη συμφέροντα εθνικής ασφάλειας, απομένει να αποδειχθεί.

5.9

Το άρθρο 346 της ΣΛΕΕ παρέχει εξαίρεση από τους κανόνες συμβάσεων της ΕΕ για την προστασία ουσιωδών συμφερόντων ασφάλειας του κράτους μέλους. Αυτή η γενική διατύπωση ενδέχεται να εμποδίσει τις εξελίξεις της αγοράς, ιδίως σε επιθυμητές αλυσίδες εφοδιασμού. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ πιο συγκεκριμένης ερμηνείας του Άρθρου 346 που θα δημιουργεί επαρκείς ευκαιρίες για ευρωπαϊκές λύσεις και βέλτιστες ευρωπαϊκές αλυσίδες εφοδιασμού, θα καλλιεργεί την ασφάλεια εφοδιασμού, τις υφιστάμενες εξειδικεύσεις των κρατών μελών και τη σχέση αξίας/κόστους.

5.10

Η εθνική ασφάλεια πληροφοριών παρουσιάζει παρόμοια προβλήματα με εκείνα που αναφέρονται στην παράγραφο 5.9 και πρέπει επίσης να επανεξεταστεί. Επίσης αποτελεί ένα σημαντικό και ευαίσθητο ζήτημα για τη συμμετοχή των ευρωπαϊκών βιομηχανιών σε έργα στον τομέα της άμυνας στις ΗΠΑ.

5.11

Η «ανταλλαγή και συγκέντρωση», συμπεριλαμβανομένων κοινών προγραμμάτων κατάρτισης, θα πρέπει να αποτελεί ένα πρόγραμμα με προσανατολισμό στο μέλλον. Μια βασική προϋπόθεση είναι τα λόγια να αντικατασταθούν από συγκεκριμένο σχεδιασμό και μια στοχευμένη προσέγγιση με σαφώς καθορισμένα βήματα. Ωστόσο, όσο δεν υπάρχει συμφωνία για τα δόγματα άμυνας, θα είναι πολύ δύσκολο να επιτευχθεί «ανταλλαγή και συγκέντρωση» με εφικτό τρόπο.

Βρυξέλλες, 11 Ιουλίου 2012.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON


(1)  Βλ. «Towards a Stronger Europe» (Προς μια πιο ισχυρή Ευρώπη), έκθεση ανεξάρτητης ομάδας μελέτης που συγκροτήθηκε από υπουργούς άμυνας κρατών της Ανεξάρτητης Ομάδας Ευρωπαϊκού Προγράμματος (IEPG) για την υποβολή προτάσεων με σκοπό τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας αμυντικού εξοπλισμού της Ευρώπης.

(2)  Η Κοινή Πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας ως αναπόσπαστο τμήμα της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας, Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ), άρθρ. 42 και ακόλουθα, ΕΕ C 115, 09/05/2008.

(3)  Οδηγίες 2009/43/ΕΚ (OJ L 146, 10/06/2009) και 2009/81/ΕΚ (OJ L 216, 20/08/2009). Η δέσμη για την άμυνα εγκρίθηκε από το ΕΚ και το Συμβούλιο το 2009. Έπρεπε να είχε μεταφερθεί στο εθνικό δίκαιο των κρατών μελών το καλοκαίρι του 2011. Η Δέσμη για την άμυνα περιείχε επίσης την ανακοίνωση "Στρατηγική για πιο ισχυρή και ανταγωνιστική ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία", COM (2007) 764, 05/12/2007.

(4)  Τα ευρωπαϊκά ταμεία θα πρέπει να συμμετέχουν στη διαδικασία: το επερχόμενο ΠΠ8, το ΕΤΠΑ, το ταμείο συνοχής, το ΕΚΤ.

(5)  Ομιλία για την κατάσταση της Ένωσης, Νοέμβριος 2011.

(6)  Ψήφισμα του ΕΚ της 14ης Δεκεμβρίου 2011 για τις επιπτώσεις της χρηματοπιστωτικής κρίσης τομέα στον αμυντικό τομέα των κρατών μελών της ΕΕ (2011/2177(INI)).

(7)  Βλ. άρθρο 45, παρ. 1 και άρθρο. 42, παρ. 3 ΣΕΕ, ΕΕ C 115, 09/05/2008.

(8)  Βλ. A comprehensive analysis of emerging competences and skill needs for optimal preparation and management of change in the EU defence industry (Ολοκληρωμένη ανάλυση των αναδυόμενων ειδικοτήτων και των αναγκών σε δεξιότητες για τη βέλτιστη προετοιμασία και διαχείριση της αλλαγής στην αμυντική βιομηχανία της ΕΕ), Τελική έκθεση, Μάιος 2009, έκθεση της Eurostrategies για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.


4.10.2012   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 299/24


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Γυναικεία επιχειρηματικότητα — συγκεκριμένες πολιτικές για την ενίσχυση της ανάπτυξης και της απασχόλησης στην ΕΕ» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

2012/C 299/05

Εισηγήτρια: η κ. Madi SHARMA

Στις 19 Ιανουαρίου 2012, και σύμφωνα με το άρθρο 29 παράγραφος 2 του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα:

«Γυναικεία επιχειρηματικότητα - συγκεκριμένες πολιτικές για την ενίσχυση της ανάπτυξης και της απασχόλησης στην ΕΕ».

Το ειδικευμένο τμήμα «Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 28 Ιουνίου 2012.

Κατά την 482η σύνοδο ολομέλειας, της 11ης και 12ης Ιουλίου 2012 (συνεδρίαση της 11ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 121 ψήφους υπέρ, 7 κατά και 4 αποχές.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις για την προώθηση της γυναικείας επιχειρηματικότητας στην Ευρώπη

1.1   Με την παρούσα γνωμοδότηση υποβάλλονται τέσσερις συγκεκριμένες προτάσεις για τις πολιτικές παρεμβάσεις υπέρ της προώθησης και της ανάπτυξης της γυναικείας επιχειρηματικότητας, με απώτερο σκοπό να ενισχυθεί η βιώσιμη ανάπτυξη στην Ευρώπη. Η γνωμοδότηση επικεντρώνεται αποκλειστικά στη γυναικεία επιχειρηματικότητα και δεν ασχολείται με την ευρύτερη διάσταση της γυναικείας συμμετοχής στην αγορά εργασίας ή στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

1.2   Οι πολιτικές συστάσεις δεν είναι ουδέτερες από άποψη κόστους, αλλά οι περιορισμένες επενδύσεις που απαιτούνται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα υπερκαλυφθούν από την απόδοση του πρόσθετου οικονομικού οφέλους που θα προκύψει από την αύξηση των επιχειρήσεων γυναικείας ιδιοκτησίας στην οικονομία και από τις θέσεις απασχόλησης που θα δημιουργήσουν. Επίσης, τα κονδύλια αντί να διοχετεύονται σε έργα χαμηλού αντικτύπου θα μπορούσαν να εξυπηρετούν καλύτερα τους στόχους.

1.3   Επιπλέον, οι πολιτικές συστάσεις δεν απαιτούν νέες δομές και μπορούν να ενσωματωθούν σε υφιστάμενα υπουργεία αρμόδια για την οικονομική ανάπτυξη, αλλά δεν πρέπει να ενταχθούν σε υπουργεία αρμόδια για θέματα ισότητας των φύλων, δεδομένου ότι η γυναικεία επιχειρηματικότητα αποτελεί «οικονομικό» ζήτημα.

1.4   Οι συστάσεις αυτές μπορούν να υποστηριχθούν με στοιχεία σχετικά με την απόδοση που είχαν τέτοιες επενδύσεις σε παρόμοιες δράσεις στις ΗΠΑ και οδήγησαν στον διπλασιασμό του αριθμού των γυναικών επιχειρηματιών, στην αύξηση των θέσεων απασχόλησης που δημιουργήθηκαν και στην οικονομική συμβολή στην κοινωνία. Η υποχρεωτική συλλογή δεδομένων και η πολιτική για τις δημόσιες συμβάσεις είχαν τον μεγαλύτερο αντίκτυπο (1).

1.5   Σύσταση ευρωπαϊκής υπηρεσίας «Women's Business Ownership» (Επιχειρήσεις Γυναικείας Ιδιοκτησίας) στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και στα αρμόδια υπουργεία στα κράτη μέλη (κατά προτίμηση όχι σε υπουργεία αρμόδια για θέματα ισότητας των φύλων, ώστε να γίνεται σαφής διάκριση μεταξύ οικονομικών δραστηριοτήτων και αρμοδιοτήτων ισότητας των φύλων), χωρίς ανάγκη για νέες δομές.

1.6   Σύσταση θέσης διευθυντή, απεσταλμένου ή εκπροσώπου υψηλού επιπέδου, αρμόδιου για θέματα γυναικείας επιχειρηματικότητας τόσο στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσο και στα αρμόδια υπουργεία των κρατών μελών, με διυπουργικό ρόλο και αντικείμενο την ευαισθητοποίηση σχετικά με τα οικονομικά οφέλη που προκύπτουν από την ενθάρρυνση περισσότερων γυναικών να ξεκινήσουν και να αναπτύξουν τις επιχειρήσεις τους.

1.7   Συλλογή δεδομένων και ετήσια επικαιροποίηση της πολιτικής και της έρευνας σχετικά με την γυναικεία επιχειρηματικότητα στις ευρωπαϊκές περιφέρειες, αύξηση της πρόσβασης στα δεδομένα ανά φύλο στις κρατικές υπηρεσίες και οργανισμούς.

1.8   Εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας σε θέματα ισότητας των φύλων. Συγκεκριμένα, πρέπει να διασφαλίζεται ότι η κατανομή των πόρων και της χρηματοδότησης αναλύεται ανά φύλο με σκοπό την επίτευξη διαφάνειας, λογοδοσίας και της δέουσας επιμέλειας όσον αφορά την απόδειξη της ουσιαστικής τήρησης της ισότητας των φύλων.

1.9   Προκειμένου να δημιουργηθεί ευνοϊκό περιβάλλον για τις γυναίκες επιχειρηματίες, πρέπει να ληφθούν υπόψη τα εξής:

συμπερίληψη των ανδρών στη συζήτηση και στην επικοινωνία,

εξάλειψη των στερεοτύπων των φύλων, ιδίως στον τομέα της εκπαίδευσης και της σταδιοδρομίας,

προώθηση πανεπιστημιακών σπουδών που οδηγούν σε νέες επιχειρηματικές πρωτοβουλίες των γυναικών,

διασφάλιση της δίκαιης και ισότιμης πρόσβασης στη χρηματοδότηση και τους πόρους,

βελτίωση της κοινωνικής προστασίας για τους αυτοαπασχολούμενους.

2.   Πλαίσιο

2.1   Η οικονομική ανάπτυξη της ΕΕ και οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ)

2.1.1   Το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με τίτλο «Γυναίκες στις ιθύνουσες θέσεις μικρομεσαίων επιχειρήσεων» (2) αναγνωρίζει «ότι υπάρχουν αποκλίσεις μεταξύ των κρατών μελών σε ό,τι αφορά τον αριθμό των γυναικών επιχειρηματιών και ότι λιγότερες γυναίκες παρά άνδρες θεωρούν την επιχειρηματικότητα βιώσιμη επιλογή σταδιοδρομίας, καθώς και ότι, παρά την ανοδική τάση στην τελευταία δεκαετία όσον αφορά τον αριθμό των γυναικών που διοικούν ΜΜΕ, στην Ευρωπαϊκή Ένωση μόνο μία γυναίκα στις δέκα είναι επιχειρηματίας, έναντι ενός ανδρός στους τέσσερις, ότι οι γυναίκες αποτελούν περίπου το 60 % του συνόλου των αποφοίτων πανεπιστημίου, αλλά υποεκπροσωπούνται στην πλήρη απασχόληση στην αγορά εργασίας, ιδιαίτερα στον επιχειρηματικό τομέα, ότι είναι καθοριστικό να ενθαρρυνθούν και να ενδυναμωθούν οι γυναίκες ώστε να αναλαμβάνουν επιχειρηματικά εγχειρήματα, προκειμένου να μειωθούν οι υπάρχουσες ανισότητες σε επίπεδο φύλου».

2.1.2   Εν μέσω χρηματοπιστωτικής κρίσης στην Ευρώπη, η λιτότητα έχει αναδειχθεί σε λέξη-κλειδί για την εξεύρεση διεξόδου από την κρίση. Μόλις πρόσφατα στα επιχειρήματα υπέρ της λιτότητας προστέθηκαν και τα επιχειρήματα υπέρ των επενδύσεων. Οι πολιτικές για την προώθηση της ανάπτυξης πρέπει να αποτελούν το ζητούμενο.

2.1.3   Σε ένα μεταβαλλόμενο περιβάλλον παγκοσμίως, με χαρακτηριστικά την αβεβαιότητα, τις συνεχείς μεταβολές και τον αυξημένο παγκόσμιο ανταγωνισμό, η αναγνώριση του ρόλου των επιχειρηματιών στην διοχέτευση επενδύσεων για την οικονομική ανάκαμψη αποτελεί ένα από τα βασικά στοιχεία για τη διασφάλιση μιας ανταγωνιστικής και δυναμικής ευρωπαϊκής οικονομίας. Με την αναγνώριση του ρόλου των ΜΜΕ στην κοινωνία μας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναδεικνύει πλέον σε πρωταρχικό στόχο την αξιοποίηση του δυναμικού τους.

2.1.4   Οι επιχειρηματίες αναγνωρίζονται πλέον ευρέως ως δημιουργοί ευκαιριών απασχόλησης και βασικοί συντελεστές της ευημερίας των τοπικών και περιφερειακών κοινοτήτων (3). Η ΕΕ, μέσω της στρατηγικής της Λισαβόνας για την ανάπτυξη και την απασχόληση, της Small Business Act, της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και του νέου προγράμματος για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και τις ΜΜΕ (COSME) (4), έχει θέσει πλέον τις ανάγκες των ΜΜΕ στο επίκεντρο των δραστηριοτήτων της επιτυγχάνοντας θετικά αποτελέσματα.

2.1.5   Τα εθνικά και τα τοπικά περιβάλλοντα στην ΕΕ, εντός των οποίων δραστηριοποιούνται οι ΜΜΕ, διαφέρουν πολύ μεταξύ τους και, συνεπώς, διαφέρει και η φύση των ίδιων των ΜΜΕ. Επομένως, οι πολιτικές για την αντιμετώπιση των αναγκών των ΜΜΕ πρέπει να αναγνωρίζουν πλήρως αυτή την ποικιλομορφία και να σέβονται απόλυτα την αρχή της επικουρικότητας (Προτεραιότητα στις μικρές επιχειρήσεις - Μια «Small Business Act» για την Ευρώπη).

2.1.6   Στην πρόσφατη γνωμοδότησή της σχετικά με την ανακοίνωση «Μικρή επιχείρηση, μεγάλος κόσμος — μια νέα εταιρική σχέση που θα βοηθήσει τις ΜΜΕ να εκμεταλλευτούν τις ευκαιρίες της παγκοσμιοποίησης» (5), η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η Επιτροπή αναγνωρίζει την ισότητα των φύλων στις επιχειρήσεις αλλά δεν διατυπώνει καμία ειδική σύσταση για τη στήριξη των ΜΜΕ γυναικείας ιδιοκτησίας που επιδιώκουν να επεκταθούν στο εξωτερικό.

2.1.7   Η Ευρώπη δεν διαθέτει καμία υποδομή που να στηρίζει ειδικά τη γυναικεία επιχειρηματικότητα. Καμία από τις ανωτέρω πολιτικές, μεταγενέστερες παρεμβάσεις ή διατάξεις δεν έχει αναγνωρίσει πλήρως τη διάσταση του φύλου σε σχέση με την ιδιοκτησία των επιχειρήσεων, ούτε έχει προσδιορίσει τις ευκαιρίες ανάπτυξης και την ποικιλομορφία στον κλάδο των επιχειρήσεων (κατ’ οίκον επιχειρηματικότητα, πολύ μικρές και οικογενειακές επιχειρήσεις).

2.2   Η υφιστάμενη πολιτική για τις επιχειρήσεις γυναικείας ιδιοκτησίας

2.2.1   Οι επιχειρήσεις γυναικείας ιδιοκτησίας είναι ζωτικής σημασίας για την υγεία της ευρωπαϊκής οικονομίας. Εδώ και περισσότερο από μια δεκαετία, οι κυβερνήσεις και διάφοροι δημόσιοι, ιδιωτικοί και πανεπιστημιακοί φορείς αναγνωρίζουν τη σημασία της στήριξης της γυναικείας επιχειρηματικότητας τόσο από πολιτική και από πρακτική άποψη. Τούτο έχει αυξήσει την ευαισθητοποίηση έναντι της συνεισφοράς των επιχειρήσεων αυτών στην οικονομία.

2.2.2   Επί του παρόντος, η Επιτροπή συνεργάζεται με τα κράτη μέλη προκειμένου να εξευρεθούν τρόποι για να ξεπεραστούν οι παράγοντες που αποθαρρύνουν την γυναικεία επιχειρηματικότητα και κατέληξαν σε μια σειρά από πρωτοβουλίες, συμπεριλαμβανομένων των ακόλουθων:

Το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Καθοδήγησης για Γυναίκες Επιχειρηματίες εγκαινιάστηκε κατά τη διάρκεια της Πολωνικής Προεδρίας στις 15 Νοεμβρίου 2011. Το Δίκτυο αποτελεί μία από τις δράσεις που προτείνονται στην αναθεώρηση της Small Business Act 2011 και ενισχύει και συμπληρώνει τις δράσεις για την προώθηση, στήριξη και ενθάρρυνση της γυναικείας επιχειρηματικότητας.

Το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Ιθυνόντων για την Προώθηση της Γυναικείας Επιχειρηματικότητας (WES).

Η διαδικτυακή πύλη για την γυναικεία επιχειρηματικότητα (6).

3.   Το οικονομικό δυναμικό

3.1   Παρά την ενθαρρυντική πρόοδο, η ΕΕ χρειάζεται να λάβει περαιτέρω σημαντικά μέτρα για να απελευθερωθεί το πλήρες δυναμικό των επιχειρήσεων και ιδίως των ΜΜΕ γυναικείας ιδιοκτησίας. Οι γυναίκες είναι πολύ συχνά αόρατες στον χώρο των επιχειρήσεων, στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, στις οργανώσεις εκπροσώπησης των επιχειρήσεων και στον επηρεασμό της πολιτικής.

3.2   Υπάρχει ένα συνεχιζόμενο χάσμα μεταξύ των φύλων όσον αφορά την επιχειρηματικότητα, με αποτέλεσμα να υπάρχουν λιγότερες γυναίκες επιχειρηματίες. Σήμερα οι γυναίκες επιχειρηματίες στην Ευρώπη αποτελούν μόνο το 30 % του συνόλου των επιχειρηματιών. Τούτο αυξάνει το αναξιοποίητο δυναμικό για την οικονομική ανάπτυξη.

3.3   Το 2012, ο ρόλος των επιχειρήσεων γυναικείας ιδιοκτησίας είναι πιο σημαντικός από ποτέ. Υπάρχουν επιχειρήσεις γυναικείας ιδιοκτησίας που δραστηριοποιούνται σε όλη την Ευρώπη, σε γειτονικές περιοχές όπως η Euromed (7), και σε κάθε τομέα. Ο ρόλος τους στην ανάπτυξη της οικονομίας και στη δημιουργία και τη διατήρηση νέων θέσεων εργασίας είναι καίριος για την ανάκαμψη και την ανάπτυξη.

3.4   Το πιο ανησυχητικό είναι ότι σε μια εποχή όπου η δημόσια χρηματοδότηση για τη στήριξη των επιχειρήσεων έχει μειωθεί σε πολλές χώρες και πολλές επιχειρήσεις αγωνίζονται να επιβιώσουν και να αναπτυχθούν, οι πολιτικές για την στήριξη της γυναικείας επιχειρηματικότητας δεν βρίσκονται πλέον στο προσκήνιο παρ’ όλα τα ευχολόγια. Οι επιχειρήσεις γυναικείας ιδιοκτησίας αποτελούν «ευκαιρίες πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ» (8), που πρέπει να αναγνωριστούν και να μην παραμεληθούν.

3.5   Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις όσον αφορά την ποσοτική εκτίμηση των επιχειρήσεων γυναικείας ιδιοκτησίας στην Ευρώπη είναι η έλλειψη στοιχείων, τόσο ποσοτικών όσο και ποιοτικών. Τα μητρώα επιχειρήσεων και πολλές δημόσιες πηγές στατιστικών στοιχείων (συμπεριλαμβανομένου του μητρώου ΦΠΑ) δεν κατατάσσονται ανά φύλο. Ομοίως, τα στοιχεία ως προς το φύλο δεν είναι άμεσα διαθέσιμα από τράπεζες ή οργανισμούς στήριξης των επιχειρήσεων.

3.6   Παρά τα κενά, πολλές συγκλίνουσες πηγές πληροφοριών σχετικά με την επιχειρηματικότητα και την αυτοαπασχόληση παρέχουν πληροφορίες σχετικά με την ανδρική και γυναικεία επιχειρηματική δραστηριότητα. Σε αυτές περιλαμβάνονται η Global Entrepreneurship Monitor (GEM) και οι ετήσιες έρευνες πληθυσμού στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες (απογραφή). Η συλλογή δεδομένων στις ΗΠΑ υπογραμμίζει τις δυνατότητες για την Ευρώπη (9).

3.7   Οι έρευνες (10) δείχνουν ότι οι επιχειρήσεις γυναικείας ιδιοκτησίας επενδύουν περισσότερο στην εκπαίδευση του προσωπικού τους από ό,τι οι εργοδότες γενικά και ότι περίπου τα δύο τρίτα των επιχειρήσεων αυτών επιδιώκουν να αυξήσουν την ικανότητα ηγεσίας των διευθυντικών στελεχών τους. Έτσι, οι επενδύσεις που θα στηρίξουν τις επιχειρήσεις γυναικείας ιδιοκτησίας που προσανατολίζονται στην ανάπτυξη είναι πιθανό να αποδώσουν περισσότερο από τις επενδύσεις σε επιχειρήσεις γενικά.

3.8   Με βάση τις περισσότερες στατιστικές και ακόμη και με συντηρητικές προβλέψεις, υπάρχουν ερευνητικές ενδείξεις ότι οι προσδοκίες ανάπτυξης είναι ισχυρότερες μεταξύ των γυναικών επιχειρηματιών, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που είναι μητέρες (11). Οι έρευνες που διεξήχθησαν από την Τράπεζα Natwest στο Ηνωμένο Βασίλειο έδειξαν ότι το 88 % των γυναικών, σε σύγκριση με το 74 % των ανδρών, προέβλεπε μεγέθυνση των επιχειρήσεών τους. Η προβλεπόμενη μεγέθυνση ήταν κατά μέσο όρο 25 %.

4.   Ισότητα των φύλων στις επιχειρήσεις

4.1   Η ΕΕ έχει ηθική υποχρέωση να αποδώσει στις γυναίκες την προσοχή που πραγματικά αξίζουν. Η διάσταση της ισότητας των φύλων πρέπει να κατέχει πρωτεύουσα θέση στη λήψη αποφάσεων της ΕΕ. Σε περιόδους κρίσης «η δίκαιη μεταχείριση των φύλων» γίνεται ακόμα πιο επιτακτική. Τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες πρέπει να είναι παρόντες στη συζήτηση, διότι, πολύ συχνά, ζητήματα που αφορούν τις γυναίκες εξετάζονται μόνο από γυναίκες.

4.2   Η ισότητα των φύλων στις πολιτικές και στη νομοθεσία εφαρμόζεται σε όλη την Ευρώπη, χωρίς όμως να διασφαλίζεται ανάλυση της κατανομής των πόρων ή της χρηματοδότησης ανά φύλο. Προκειμένου να υπάρξει διαφάνεια, λογοδοσία και δέουσα επιμέλεια όσον αφορά την απόδειξη της ουσιαστικής ισότητας των φύλων, είναι απαραίτητο να εξετάζεται εάν υπάρχει συμμόρφωση.

4.3   Τούτο αποτελεί νομική υποχρέωση στο Ηνωμένο Βασίλειο σύμφωνα με τη διάταξη για την «υποχρέωση ισότητας των φύλων» (Gender Equality Duty (12)), η οποία ορίζει ότι όλες οι δημόσιες αρχές σε όλες τις λειτουργίες τους οφείλουν να τηρούν δεόντως τα ακόλουθα:

εξάλειψη των παράνομων διακρίσεων και της παρενόχλησης λόγω φύλου,

προαγωγή της ισότητας ευκαιριών μεταξύ γυναικών και ανδρών.

Τούτο απαιτεί ανάλυση της κατανομής των πόρων και της χρηματοδότησης ώστε να μην υπάρχει ευνοϊκή μεταχείριση ενός φύλου εις βάρος του άλλου.

4.4   Η έννοια της «υποχρέωσης ισότητας των φύλων» είναι σημαντική για την εξασφάλιση της ισότητας μέσω της ευθύνης και μέσω της αξιολόγησης της κατανομής των πόρων και της συλλογής των αναλυτικών δεδομένων από τη σκοπιά του φύλου. Με τον τρόπο αυτό, οι αρμόδιοι για τη χάραξη πολιτικής θα διευκολύνονται στην εκτίμηση του πραγματικού αντίκτυπου στη γυναικεία επιχειρηματικότητα. (Παράδειγμα: Ταμεία για την περιφερειακή (ΕΤΠΑ) ή την κοινωνική (ΕΚΤ) ανάπτυξη: Η ΕΕ διαθέτει κονδύλια στα κράτη μέλη τα οποία, με τη σειρά τους, ανακατανέμουν τα κονδύλια αυτά σε περιφερειακό επίπεδο. Συχνά οι πόροι αυτοί χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία απασχόλησης με τη δημιουργία επιχειρήσεων, χωρίς όμως να τίθεται πουθενά το ζήτημα της ισότητας των φύλων.] Προκειμένου να διασφαλιστεί διαφάνεια ως προς την ισότητα των φύλων, οι αρμόδιοι για τη χάραξη πολιτικής σε κάθε επίπεδο πρέπει να εξετάζουν και να αναλύουν την κατανομή των πόρων ως προς το φύλο.

4.5   Η διάσταση του φύλου μπορεί να είναι ένας «φακός» μέσω του οποίου μπορούν να γίνουν κατανοητές άλλες ανισότητες (φυλή, αναπηρία ή ηλικία) και να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα. Προκειμένου να ενσωματωθεί αποτελεσματικά η διάσταση του φύλου σε όλη την Ευρώπη, πρέπει να υπάρξει ολοκληρωμένη προσέγγιση, όπως τονίζεται ιδιαίτερα στην έκθεση του ΟΟΣΑ με τίτλο «Η αντιμετώπιση του χάσματος μεταξύ των φύλων για την τόνωση της ανάπτυξης» (Tackle gender gap to boost growth (13)). Η επικέντρωση στο φύλο καλύπτει όλες τις πτυχές της ισότητας και μας επηρεάζει όλους, άνδρες και γυναίκες. Η επικέντρωση στο φύλο αναγνωρίζει ότι οι ανισότητες μεταξύ ανδρών και γυναικών είναι αποτέλεσμα αθέμιτων πρακτικών ή στερεοτύπων που μας πλήττουν όλους.

4.6   Η ανάλυση ανά φύλο είναι αναγκαία για να αποφεύγονται οι σπατάλες πόρων στην εκπαίδευση και την κατάρτιση, υψηλότερα επίπεδα κακής υγείας, οικονομικό κόστος για τις επιχειρήσεις όπου δεν αξιοποιούνται οι δεξιότητες των γυναικών και δεν αναγνωρίζονται το δυναμικό και τα προσόντα τους. Επιπλέον, η στήριξη του επαγγελματικού προσανατολισμού, η εξάλειψη των στερεοτύπων και η εξάλειψη της «γυάλινης οροφής» είναι απαραίτητα για τη χειραφέτηση των γυναικών όλων των ηλικιών. Επίσης, πρέπει να παρουσιάζονται εντονότερα στα μέσα ενημέρωσης και στην κοινωνία γυναικεία πρότυπα προς μίμηση και ηγετικές προσωπικότητες, προκειμένου να προωθηθούν οι θετικές μεταβολές που φέρνουν οι γυναίκες στην οικονομία.

5.   Συστάσεις

5.1   Πολιτικές παρεμβάσεις

5.1.1   Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η Ευρώπη διανύει εποχή λιτότητας, αλλά θεωρεί ότι απλές ειδικές πολιτικές για τις επιχειρήσεις γυναικείας ιδιοκτησίας θα μπορούσαν να αποτελέσουν αποδοτική επένδυση που θα υπεραντισταθμίζει τη μικρή συμβολή της ΕΕ και των κρατών μελών στην εφαρμογή των τεσσάρων προτάσεων.

5.1.2   Οι προτάσεις αυτές δεν έχουν επιλεγεί τυχαία, αλλά προέρχονται από διαβουλεύσεις με γυναίκες επιχειρηματίες και με επιχειρηματικές ενώσεις. Παρόμοιες συστάσεις διατυπώνονται και στο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (14). Επισημαίνεται ότι παρόμοια μέτρα εφαρμόστηκαν στις ΗΠΑ στο πλαίσιο του νόμου για τις επιχειρήσεις γυναικείας ιδιοκτησίας (Women's Business Ownership Act, 1988). Συγκεκριμένα, τον μεγαλύτερο αντίκτυπο τον είχε η διάταξη για την υποχρεωτική συλλογή δεδομένων και η πολιτική για τις δημόσιες συμβάσεις. Στις ΗΠΑ, το ποσοστό των γυναικών επιχειρηματιών σε σχέση με τους άνδρες είναι πλέον 2:1 περίπου (ο αριθμός επιχειρήσεων γυναικείας ιδιοκτησίας στις ΗΠΑ, ως ποσοστό του συνόλου των επιχειρήσεων, αυξήθηκε από 26 % το 1992 σε 57 % το 2002). Δηλαδή, διπλασιάστηκε ο αριθμός των γυναικών επιχειρηματιών, αυξήθηκε ο αριθμός των θέσεων εργασίας που δημιουργήθηκαν και αυξήθηκε η οικονομική συμβολή στην κοινωνία.

5.1.3   Οι εν λόγω προτάσεις έχουν ως εξής:

5.1.3.1

Σύσταση ευρωπαϊκής υπηρεσίας «Women's Business Ownership» (Επιχειρήσεις Γυναικείας Ιδιοκτησίας) στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και στα αρμόδια υπουργεία στα κράτη μέλη. Κατά προτίμηση δεν θα πρέπει να ενσωματώνεται σε υπουργεία αρμόδια για θέματα ισότητας των φύλων, ώστε να γίνεται σαφής διάκριση μεταξύ οικονομικών δραστηριοτήτων και αρμοδιοτήτων ισότητας των φύλων. Θα πρέπει να έχει ισχυρή εντολή, συγκεκριμένους στόχους και ιδιαίτερους πόρους. Στη ΓΔ Επιχειρήσεις σήμερα μόνο 1 άτομο από προσωπικό 900 ασχολείται ειδικά με τη γυναικεία επιχειρηματικότητα στην Ευρώπη!

5.1.3.2

Σύσταση θέσης διευθυντή, απεσταλμένου ή εκπροσώπου υψηλού επιπέδου, αρμόδιου για θέματα γυναικείας επιχειρηματικότητας τόσο στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσο και στα υπουργεία των κρατών μελών που είναι αρμόδια για τις επιχειρήσεις. Ο ρόλος θα είναι διυπουργικός και θα έχει σκοπό την ευαισθητοποίηση για τα οικονομικά οφέλη που έχει η ενθάρρυνση περισσότερων γυναικών να ξεκινήσουν και να αναπτύξουν τις επιχειρήσεις τους. Οι θέσεις αυτές πρέπει να είναι προσωρινές (για 4 έως 10 χρόνια ανάλογα με τη διάρθρωση της οικονομίας και της χρηματοδότησης) και θα πρέπει να έχουν πολύ σαφή εντολή με συγκεκριμένους στόχους και λογοδοσία. Ο διευθυντής, ο απεσταλμένος ή ο εκπρόσωπος υψηλού επιπέδου που θα είναι αρμόδιος για θέματα γυναικείας επιχειρηματικότητας θα είναι επίσης αρμόδιος για την προώθηση των επαγγελματικών και πανεπιστημιακών σταδιοδρομιών που οδηγούν στην αύξηση της γυναικείας επιχειρηματικότητας, π.χ. έρευνα, επιστήμη, υψηλή τεχνολογία, απευθείας πωλήσεις και ανάπτυξη διαδικτυακών και εφαρμογών και ΤΠΕ.

5.1.3.3

Συλλογή σημαντικών δεδομένων που επιτρέπουν τη μέτρηση και την ποσοτικοποίηση των πόρων που χορηγούνται στις γυναίκες επιχειρηματίες, κύρια αιτία των διακρίσεων εις βάρος των γυναικών επιχειρηματιών, ιδίως όσον αφορά τις νεοσύστατες επιχειρήσεις. Ετήσια επικαιροποίηση της πολιτικής και της έρευνας σχετικά με την γυναικεία επιχειρηματικότητα στις ευρωπαϊκές περιφέρειες. Αύξηση της συλλογής και της πρόσβασης στα δεδομένα ανά φύλο στις κρατικές υπηρεσίες και οργανισμούς. Είναι σημαντικό η ΓΔ Επιχειρήσεις και τα υπουργεία των κρατών μελών που είναι αρμόδια για την οικονομική ανάπτυξη να πραγματοποιούν αξιολόγηση του αντικτύπου στα φύλα με τη συλλογή σχετικών δεδομένων τα οποία να περιλαμβάνουν τον αριθμό των γυναικών επιχειρηματιών, τον αριθμό των επιχειρήσεων γυναικείας ιδιοκτησίας, τον αριθμό των εργαζομένων σε αυτές τις επιχειρήσεις, την κατανομή των πόρων σε αυτές τις επιχειρήσεις και τους επιχειρηματίες. Είναι σημαντικό να αναγνωριστεί ότι σε χώρες όπως η Αυστραλία, ο Καναδάς και οι ΗΠΑ έχουν αυξηθεί επιτυχώς τα επίπεδα της γυναικείας επιχειρηματικότητας μέσω της συλλογής και ανάλυσης των δεδομένων αυτών.

5.1.3.4

Εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας για θέματα ισότητας των φύλων. Πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι η ανεργία των γυναικών βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδο μετά από 23 χρόνια σε όλη την Ευρώπη. Είναι επίσης πρωτοφανής ο αριθμός των νέων, συμπεριλαμβανομένων πολλών γυναικών αποφοίτων, οι οποίες δεν ασκούν οικονομική δραστηριότητα. Το χάσμα στις αμοιβές των δύο φύλων υπάρχει και η εκπροσώπηση των γυναικών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων σε όλη την Ευρώπη είναι ανεπαρκής. Είναι σημαντικό τόσο η ΕΕ όσο και τα κράτη μέλη να τηρούν την υποχρέωση ισότητας των φύλων με την αναλυτική παροχή δεδομένων ανά φύλο, ιδίως ως προς την συλλογή δεδομένων και τη χορήγηση πόρων.

5.2   Παρεμβάσεις της κοινωνίας των πολιτών

5.2.1   Προτείνονται τα εξής:

5.2.1.1

Δεδομένου ότι όλες οι δραστηριότητες για την προώθηση της γυναικείας επιχειρηματικότητας και των επιχειρήσεων γυναικείας ιδιοκτησίας είναι κοινωνικά και οικονομικά επωφελείς για όλους, πρέπει οι άνδρες να ενθαρρυνθούν να συμμετάσχουν στη συζήτηση και να αναγνωρίσουν ότι η προώθηση της γυναικείας επιχειρηματικότητας προσφέρει προστιθέμενη αξία. Οι σχετικές ανακοινώσεις, τα δίκτυα και η κατάρτιση πρέπει να απευθύνονται και στα δύο φύλα και η κοινωνική προστασία πρέπει επίσης να διασφαλίζει ίση μεταχείριση σε όλα τα μέλη της κοινωνίας.

5.2.1.2

Προκειμένου να εξασφαλιστεί η δυνατότητα πρόσβασης της επιχειρηματικότητας σε όλους, πρέπει να εξαλειφθούν πλήρως σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες τα στερεότυπα που συνδέουν το φύλο με την επιχειρηματικότητα, με αλλαγή των εκφράσεων και των όρων που χρησιμοποιούνται για να περιγράφονται οι επιχειρηματίες. Παράλληλα, είναι απαραίτητο η στήριξη που προσφέρεται σήμερα στους επιχειρηματίες από τα πανεπιστήμια και τη μετασχολική εκπαίδευση να απευθύνεται και να χρησιμεύει και στις νέες γυναίκες, κλείνοντας το χάσμα μεταξύ του αριθμού των νέων ανδρών και των νέων γυναικών που ιδρύουν επιχειρήσεις.

5.2.1.3

Είναι απαραίτητο να προωθηθούν οι παραδοσιακές και οι μη παραδοσιακές σταδιοδρομίες για τις γυναίκες όλων των ηλικιών κατά τρόπο ουδέτερο ως προς το φύλο. Στην Ευρώπη υπάρχουν πολλές γυναίκες πτυχιούχοι με υψηλά προσόντα, πολλές από τις οποίες είναι άνεργες ως αποτέλεσμα της κρίσης και οι οποίες δεν έχουν ακόμη εξετάσει το ενδεχόμενο να ξεκινήσουν τη δική τους επιχείρηση.

5.2.1.4

Χρειάζεται να δημιουργηθούν επιχειρηματικά κέντρα για γυναίκες, τα οποία να προσφέρουν ουσιαστική επιχειρηματική ενημέρωση, δίκτυα, ανταλλαγή γνώσεων, εκπαίδευση και καθοδήγηση. Σε ορισμένες χώρες της ΕΕ δεν υπάρχουν τέτοια κέντρα και σε άλλες όπου υπάρχουν συχνά δεν διαθέτουν επαρκείς πόρους και λειτουργούν στα πλαίσια επιχειρηματικών ενώσεων και εμπορικών επιμελητηρίων. Ωστόσο, αυτά τα κέντρα, εάν διαθέτουν ειδικούς πόρους, προωθούν πολύ αποτελεσματικά τη γυναικεία επιχειρηματικότητα. Πολλά παραδείγματα βέλτιστων πρακτικών παρατηρούνται στη Γερμανία.

5.2.1.5

Είναι απαραίτητο να εξασφαλιστεί η υποστήριξη και η πρόσβαση στις πληροφορίες, τη χρηματοδότηση και τους πόρους για την έρευνα, την επιστήμη και την τεχνολογία για τις γυναίκες που επιθυμούν να ιδρύσουν τη δική τους επιχείρηση ή να αναπτύξουν την έρευνα και τις καινοτομίες τους.

5.2.1.6

Τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα οφείλουν να επανεξετάσουν την δημοσιοποίηση πληροφοριών σχετικά με τον δανεισμό σε σχέση με το φύλο. Υπάρχουν έρευνες που δείχνουν ότι η δανειοδότηση γυναικών είναι χαμηλή και συχνά με πολύ υψηλότερα επιτόκια από ό,τι για τους άνδρες (15).

5.2.1.7

Πρέπει να αναθεωρηθούν οι ρυθμίσεις για την κοινωνική ασφάλιση όλων των επιχειρηματιών αλλά κυρίως οι πρακτικές πτυχές της όσον αφορά τις γυναίκες επιχειρηματίες εγκύους, μητέρες και υπεύθυνες για προστατευόμενα μέλη. Το σχέδιο δράσης της Επιτροπής: «Η ευρωπαϊκή ατζέντα για την επιχειρηματικότητα» (16) εφιστά την προσοχή στην ανάγκη βελτίωσης της κοινωνικής ασφάλισης αλλά δεν προτείνει συγκεκριμένες λύσεις.

5.2.1.8

Είναι ανάγκη να αναπτυχθεί και να εφαρμοστεί μια πανευρωπαϊκή πρακτική στη δημόσια ραδιοτηλεόραση που να ενθαρρύνει τους δημόσιους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς των κρατών μελών να δεσμευτούν στον καθορισμό στόχων για την ισόρροπη κάλυψη των φύλων από τα μέσα ενημέρωσης ως προς την επιχειρηματικότητα. Πρέπει τα θέματα των γυναικών να μην παρουσιάζονται μόνο στις ειδικές «γυναικείες σελίδες», αλλά να αποκτήσουν θέση στις οικονομικές σελίδες! Η έρευνα δείχνει ότι η κάλυψη από τα μέσα ενημέρωσης μπορεί να επηρεάσει σημαντικά και θετικά τις αντιλήψεις και τις στάσεις απέναντι στις γυναίκες επιχειρηματίες. Η αυξημένη κάλυψη των επιτυχημένων γυναικών επιχειρηματιών ως προτύπων προς μίμηση θα έχει μετρήσιμο αντίκτυπο στις κοινωνικές συμπεριφορές έναντι της γυναικείας επιχειρηματικότητας.

Βρυξέλλες, 11 Ιουλίου 2012.

O Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON


(1)  1988: Women’s Business Ownership Act (HR5050) http://www.nwbc.gov/sites/default/files/nwbc05.pdf.

(2)  2010/2275(INI).

(3)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Απασχολησιμότητα και επιχειρηματικό πνεύμα Ο ρόλος της κοινωνίας των πολιτών, των κοινωνικών εταίρων και των περιφερειακών και τοπικών οργανισμών υπό το πρίσμα του φύλου» (ΕΕ C 256 της 27.10.2007, σ. 114)

(4)  Πρόγραμμα για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και τις ΜΜΕ (COSME) 2014-2020.

(5)  COM(2011) 702 final.

(6)  See: http://ec.europa.eu/enterprise/policies/sme/promoting-entrepreneurship/women/portal/.

(7)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ για την «Προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος των γυναικών στην περιοχή EUROMED».(ΕΕ C 256 της 27.10.2007).

(8)  Βλ. www.wescotland.co.uk/wepg

(9)  http://womeninbusiness.about.com/od/wibtrendsandstatistics/a/statswibindustr.htm

(10)  http://www.bis.gov.uk/assets/biscore/enterprise/docs/b/11-1078-bis-small-business-survey-2010-women-led-businesses-boost.pdf

(11)  http://www.enterprising-women.org/static/ew_growthreport.pdf.

(12)  http://freedownload.is/doc/overview-of-the-gender-equality-duty-11622854.html.

(13)  http://www.oecd.org/document/0,3746,fr_21571361_44315115_50401407_1_1_1_1,00.html.

(14)  (2010/2275(INI)).

(15)  See for instance "Women and banks - Are female customers facing discrimination?", IPPR report, November 2011, in: http://www.wireuk.org/uploads/files/women-banks_Nov2011_8186.pdf; "Women’s business ownership: a review of the academic, popular and internet literature", in: http://www.bis.gov.uk/files/file38362.pdf.

(16)  COM(2004) 70 final.


4.10.2012   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 299/29


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ο ρόλος των γυναικών ως κινητήριας δύναμης για ένα πρότυπο ανάπτυξης και καινοτομίας στη γεωργία και την ύπαιθρο» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

2012/C 299/06

Εισηγήτρια: η κ. Daniela RONDINELLI

Στις 19 Ιανουαρίου 2012, και σύμφωνα με το άρθρο 29, παράγραφος 2, του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα:

«Ο ρόλος των γυναικών ως κινητήρια δύναμη για ένα πρότυπο ανάπτυξης και καινοτομίας στη γεωργία και την ύπαιθρο».

Το ειδικευμένο τμήμα «Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 26 Ιουνίου 2012.

Κατά την 482η σύνοδο ολομέλειας της 11ης και 12ης Ιουλίου 2012 (συνεδρίαση της 12ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 204 ψήφους υπέρ, 5 κατά και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1

Οι δυνατότητες των γυναικών που εργάζονται ή/και αναπτύσσουν επιχειρηματική δραστηριότητα σε γεωργικές και αγροτικές περιοχές χρήζουν ανάλυσης, καταγραφής και αξιοποίησης σε όλες τις πολιτικές της ΕΕ, χωρίς αρνητική αντιμετώπιση στο πλαίσιο ορισμένων εξ αυτών: η συγκεκριμένη προσέγγιση συνιστά βασικό προαπαιτούμενο προκειμένου να καταστούν οι γυναίκες φορείς ανάπτυξης και καινοτομίας, συμβάλλοντας στην έξοδο ολόκληρου του γεωργικού κλάδου από την κρίση.

1.2

Η ίση μεταχείριση, η ισότητα ευκαιριών και η ανάληψη δράσης για τη βελτίωση της θέσης της γυναίκας απαιτείται να διασφαλιστούν στο σύνολο της νομοθεσίας και των προγραμμάτων της ΕΕ χάρη στην εποικοδομητική συνεκτίμηση (mainstreaming) της διάστασης της ισότητας των δύο φύλων, στην απλούστευση των διαδικασιών για την απόκτηση πρόσβασης στους απαιτούμενους πόρους και στον περιοδικό έλεγχο των αποτελεσμάτων.

1.3

Οι γυναίκες πρέπει να συμμετέχουν στα σχέδια ανάπτυξης του γεωργικού κλάδου τόσο σε περιφερειακό όσο και σε τοπικό επίπεδο: αυτό προϋποθέτει ότι θα τους παρασχεθεί η δυνατότητα να συμμετέχουν ενεργά και να γνωστοποιούν τις ανάγκες, τις εμπειρίες και τα σχέδιά τους (ανάπτυξη ικανοτήτων - capacity building).

1.4

Τα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά κέντρα θα πρέπει να συνεργαστούν με τις ενδιαφερόμενες γυναίκες με σκοπό να αναλύσουν τις ανάγκες και τις δυνατότητες, να εξασφαλίσουν επιμορφωτικά και τεχνολογικά μέσα για την υποστήριξη της ανάπτυξης γυναικείων επιχειρήσεων και να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής και εργασίας των γυναικών στη γεωργία.

1.5

Οι ΤΠΕ (1) κρίνονται ζωτικής σημασίας για την προαγωγή και τη βελτίωση της συμμετοχής των γυναικών στη γεωργία, υπό την προϋπόθεση να είναι αποτελεσματικές, δεόντως κατανεμημένες σε ολόκληρη την επικράτεια, προσιτές και φθηνές (ευρυζωνική κάλυψη), πράγμα το οποίο μπορεί να έχει επίσης ως αποτέλεσμα τη δημιουργία θέσεων εργασίας για ειδικευμένους τεχνικούς στον τομέα των ΤΠΕ.

1.6

Η δημιουργία δικτύων γυναικών, με τη βοήθεια αποτελεσματικών ΤΠΕ, συμβάλλει στην ανάπτυξη επαφών, στην ενθάρρυνση της συμμετοχής και στην προώθηση των σχέσεων και της ανταλλαγής ορθών πρακτικών μεταξύ ανδρών και γυναικών τόσο στην ΕΕ όσο και στις υποψήφιες προς ένταξη και στις τρίτες χώρες, με προφανή οφέλη για τη διεθνή συνεργασία και τις εμπορικές συναλλαγές.

1.7

Η κατάρτιση θα πρέπει να εστιάζεται στις ανάγκες και στις δυνατότητες των ενδιαφερομένων γυναικών, ενώ καινοτόμες μορφές διάδοσής της μπορούν να ανατεθούν απευθείας στις ίδιες τις γυναίκες (ομάδες συζήτησης και αυτοδιδασκαλίας, στήλες εφημερίδων, ενημερωτικές παρεμβάσεις σε εκπαιδευτικά ιδρύματα κλπ.).

1.8

Για την οργάνωση και τη συμμετοχή των γυναικών στην εκτύλιξη των δυνατοτήτων τους, υπάρχει ανάγκη αποτελεσματικών –προσιτών και ευπροσάρμοστων– υπηρεσιών, ικανών να τις απαλλάξουν από διάφορες φροντίδες εξασφαλίζοντάς τους περισσότερο ελεύθερο χρόνο. Αυτό ισχύει όσον αφορά την υγεία, τις συγκοινωνίες, τις πιστώσεις, τη διανομή, την προώθηση προϊόντων (marketing), τη φροντίδα των ηλικιωμένων και των παιδιών, αλλά και ορισμένους τομείς του κράτους πρόνοιας για τη διασφάλιση κοινωνικής προστασίας σε όσες γυναίκες δεν την δικαιούνται ακόμη. Και σε αυτήν την περίπτωση, θα μπορούσε να ευνοηθεί η δημιουργία θέσεων εργασίας στο πλαίσιο των σχετικών υπηρεσιών.

1.9

Όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ θα πρέπει να προωθήσουν τη νομική αναγνώριση των συζύγων που εργάζονται ως βοηθοί στον αγροτικό τομέα προκειμένου να τους δοθεί δικαίωμα κοινωνικής ασφάλισης και ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Σε επίπεδο ΕΕ, θα ήταν επίσης σκόπιμη η θέσπιση κανόνων περί συνδικαιούχων, ενδεχομένως στο πλαίσιο ενός ευρωπαϊκού καθεστώτος για τις γυναίκες που ζουν σε γεωργικο-αγροτικό περιβάλλον.

1.10

Εφόσον τους παρασχεθούν τα κατάλληλα γνωστικά και τεχνολογικά εργαλεία (οικολογικές τεχνολογίες, αποδοτική διαχείριση και χρήση των πόρων, παραγωγή καθαρής ενέργειας), οι γυναίκες μπορούν πράγματι να συμβάλουν στη βιωσιμότητα της γεωργίας και του περιβάλλοντός τους. Για την προώθηση τέτοιων –καινοτόμων και βιώσιμων– επιχειρήσεων, χρειάζεται να προβλεφθεί μια επισπευσμένη διαδικασία (fast track) για τη διευκόλυνση της πρόσβασης στους πόρους (κυρίως στο πλαίσιο του δεύτερου πυλώνα της ΚΓΠ).

1.11

Οι γυναίκες μπορούν να αποτελέσουν κινητήρια δύναμη για την αναβίωση τόσο της χειροτεχνίας όσο και των ποιοτικών και βιολογικών παραδοσιακών προϊόντων, μεταξύ άλλων και με την επιδίωξη στενότερης αλληλεπίδρασης μεταξύ των γυναικών παραγωγών και καταναλωτών, η οποία χρήζει περαιτέρω μελέτης και αξιοποίησης (όπως στην περίπτωση της βραχείας αλυσίδας).

1.12

Η μεταρρύθμιση της ΚΓΠ και οι πολιτικές αγροτικής ανάπτυξης οφείλουν να συμβάλουν στην προαγωγή της εργασιακής απασχόλησης και της δραστηριότητας των γυναικών, κυρίως μέσω των θεματικών προγραμμάτων που προβλέπονται για τις γυναίκες (δεύτερος πυλώνας).

1.13

Τα κράτη μέλη, οι περιφέρειες, η τοπική αυτοδιοίκηση και οι κοινωνικοί εταίροι είναι συνυπεύθυνοι για την προώθηση των δυνατοτήτων των γυναικών που ζουν σε γεωργικο-αγροτικό περιβάλλον μέσω της διασφάλισης πλαισίου νομιμότητας και της εφαρμογής ενός κατάλληλου νομικού πλαισίου και με την εξασφάλιση, εντός του πλαισίου αυτού, της αρχής της ισότητας και της εκπροσώπησης στις εσωτερικές δομές τους. Τα θετικά παραδείγματα που υπάρχουν σε διάφορα κράτη μέλη θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως έρεισμα προκειμένου να εκπροσωπούνται οι γυναίκες ισότιμα σε όλα τα πολιτικά, οικονομικά και κοινωνικά όργανα του γεωργικού τομέα, όπως ζητά το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

2.   Δυνατότητες που πρέπει να ελευθερωθούν

2.1

Οι δυνατότητες που διαθέτουν οι γυναίκες στη γεωργία και στην ύπαιθρο έχουν υποτιμηθεί: στην έκθεση του 2010 για την ΚΓΠ (2) πραγματοποιείται αναφορά στις γυναίκες μόνο μέσω των στατιστικών στοιχείων της EUROSTAT, ενώ στην έκθεση του 2010 για την αγροτική ανάπτυξη επισημαίνεται επί τροχάδην το χάσμα που υφίσταται ως προς τα ποσοστά απασχόλησης των γυναικών και των ανδρών (76 % για τους άνδρες, 62 % για τις γυναίκες (3)). Ακόμη και στην ενδιαφέρουσα απόφαση του Συμβουλίου της 20ής Φεβρουαρίου 2006 σχετικά με τους ευρωπαϊκούς στρατηγικούς προσανατολισμούς για την αγροτική ανάπτυξη (4), οι γυναίκες αναφέρονται μόνο σε σχέση με την ανάγκη ενθάρρυνσης της πρόσβασης στην απασχόληση.

2.2

Αντίθετα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο –στο ψήφισμα του 2011 με θέμα «Ο ρόλος των γυναικών στον τομέα της γεωργίας και στις αγροτικές περιοχές» (5)– απαριθμεί επισταμένως τα κυριότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στη γεωργία και στην ύπαιθρο και προτείνει ορισμένες στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές για την υποστήριξη της κοινωνικής και οικονομικής πραγματικότητας των γυναικών. Η ΕΟΚΕ ταυτίζεται με την ανάλυση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και συμμερίζεται τα συμπεράσματά του, υπενθυμίζοντας συγχρόνως μια σειρά δικές της σχετικές γνωμοδοτήσεις (6).

2.3

Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόταση κανονισμού της Επιτροπής όσον αφορά τις κοινές διατάξεις για τα Διαρθρωτικά Ταμεία και τα συνοδευτικά της έγγραφα (7) εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής, καθώς και την ανακοίνωση όσον αφορά την Ευρωπαϊκή Σύμπραξη Καινοτομίας για τη γεωργική παραγωγικότητα και βιωσιμότητα (8): τα έγγραφα αυτά περιέχουν ενδιαφέροντα στοιχεία τα οποία αφήνουν ελπίδες για την επίδειξη μεγαλύτερης προσοχής σε θέματα ισότητας των δύο φύλων, σε θεσμικό επίπεδο· η ΕΟΚΕ ελπίζει ότι θα επακολουθήσει η λήψη των ενδεδειγμένων αποφάσεων εκ μέρους του Συμβουλίου.

2.4

Η ΕΟΚΕ θεωρεί πολύ θετική τη δραστηριότητα των οργανώσεων αγροτισσών και συναφών δικτύων σε ορισμένα κράτη μέλη. Ορισμένες από τις οργανώσεις αυτές είναι αυτόνομες, άλλες είναι ενταγμένες στις Ενώσεις των γεωργών. Υπάρχουν επίσης αρκετές οργανώσεις νέων γεωργών με έντονη δράση υπέρ της ισότητας των δύο φύλων. Αυτό βοηθά τις γυναίκες να αποκτήσουν προσόντα και τις ενθαρρύνει να αναλαμβάνουν εντατικότερη επιχειρηματική, κοινωνική, επαγγελματική ή πολιτική δραστηριότητα. Σε αυτό οφείλεται μεγάλο μέρος των σημερινών επιτευγμάτων, όπως π.χ. η κοινωνική ασφάλιση της αγροτικής οικογένειας, Σε ορισμένες Ενώσεις γεωργών, στις οποίες κατά παράδοση πλειοψηφούν οι άνδρες, δραστηριοποιούνται σήμερα γυναίκες με σημαντική επιρροή (9). Τέτοια παραδείγματα πρέπει να αποτελούν πρότυπο για όλα τα κράτη μέλη.

2.5

Η παρούσα γνωμοδότηση αποσκοπεί στον καθορισμό, εκ παραλλήλου με τα προαναφερθέντα έγγραφα, ορισμένων κριτηρίων και μέτρων ικανών να βοηθήσουν τις γυναίκες να εκτυλίξουν τις δυνατότητες τους ως εργαζόμενες και ως επιχειρηματίες, αναλαμβάνοντας έναν καινοτόμο ρόλο για τη διασφάλιση βιώσιμης ανάπτυξης και ποιοτικών θέσεων εργασίας. Ο καλύτερος εντοπισμός των εργασιακών δυνατοτήτων και των αναγκών, καθώς και της γεωργικο-αγροτικής επιχειρηματικότητας των γυναικών, μπορεί να βελτιώσει την παραγωγή, να την αναβαθμίσει ποιοτικά, να της προσδώσει στρατηγική ώθηση, να την διαφοροποιήσει και να συμβάλει στην επίτευξη μεγαλύτερης συνοχής μεταξύ της ΚΓΠ και των πολιτικών αγροτικής ανάπτυξης και εδαφικής συνοχής.

3.   Στοιχεία και κριτήρια ερμηνείας

3.1

Οι διαδοχικές μεταρρυθμίσεις της ΚΓΠ κατέστησαν ασαφή την εννοιολογική διάκριση των όρων «γεωργική οικονομία», «αγροτική οικονομία» και «διαχείριση/αξιοποίηση της εδαφικής επικράτειας», πράγμα το οποίο διευρύνει το πλαίσιο ανάλυσης (10) των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες και καθιστά συγχρόνως αναγκαία την ύπαρξη επακριβών, κατανεμημένων ανά κατηγορία και ποιοτικών στοιχείων, εμβαθύνοντας ακόμη περισσότερο τις προσπάθειες που καταβάλλονται ήδη από την EUROSTAT. Στο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου του 2011 εκτιμάται ότι «από τους 26,7 εκατομμύρια ανθρώπους που απασχολούνται κανονικά στον τομέα της γεωργίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το 42 % [δηλαδή 11,2 εκατομμύρια] είναι γυναίκες», συμπεριλαμβανομένου του συνόλου των γεωργικών και αγροτικών δραστηριοτήτων οι οποίες αποτελούν πηγή διαφόρων μορφών εργασίας για τα άτομα αυτά (εργασίας η οποία ωστόσο συχνά δεν είναι ούτε η μοναδική ούτε η κύρια επαγγελματική τους δραστηριότητα). Αντίθετα, η EUROSTAT προβαίνει στον υπολογισμό της γεωργικής απασχόλησης εκλαμβάνοντας ως βάση τις Ετήσιες Μονάδες Εργασίας (ΕΜΕ), με αποτέλεσμα ο συνολικός αριθμός των ανδρών και γυναικών που εργάζονται με οποιαδήποτε ιδιότητα στον τομέα να εμφανίζεται μειωμένος σε 11,1 εκατομμύρια κατά το 2010 (για τη γεωργία, τη δασοκομία, τη θήρα και την αλιεία) και, ως εκ τούτου, ο αριθμός των γυναικών εργαζομένων να υπολογίζεται σε περίπου 4,7 εκατομμύρια (11).

3.2

Η εν λόγω αναφορά στη στατιστική μεθοδολογία καθιστά σαφές ότι το πρόβλημα δεν τίθεται μόνον όσον αφορά τα επίμαχα ποσοτικά στοιχεία, αλλά και όσον αφορά τη στρατηγική σημασία του γεωργικο-αγροτικού τομέα από την άποψη της αλληλεπίδρασής του με το αστικό και περιαστικό περιβάλλον και τη βιώσιμη (περιβαλλοντική και κοινωνική) ανάπτυξή του. Επομένως, η πραγματική κατάσταση των γυναικών στη γεωργία και στην ύπαιθρο χρήζει εξέτασης υπό διττή οπτική γωνία: λαμβάνοντας υπόψη, αφενός, το υψηλό επίπεδο των προτύπων παραγωγής της ευρωπαϊκής γεωργίας και, αφετέρου, τις δυνατότητες που διαθέτουν οι γυναίκες, οι οποίες μπορούν να εκτυλιχθούν με τη χρήση περιορισμένων πόρων αλλά κατά τρόπο αποτελεσματικό και στοχευμένο. Θα πρέπει να έχουμε κατά νου ότι διανύουμε ακόμη περίοδο σοβαρής κρίσης η οποία προκαλεί δυσκολίες –αλλά και διανοίγει ευκαιρίες– για τις γυναίκες που ζουν και εργάζονται σε γεωργικές και αγροτικές περιοχές.

4.   Η γεωργική και αγροτική οικονομία και οι επιπτώσεις της κρίσης

4.1

Σύμφωνα με πρόσφατες αξιολογήσεις της κατάστασης που επικρατεί στον γεωργικο-αγροτικό τομέα υποδεικνύεται ότι, έπειτα από κάποια μείωση της παραγωγής και της απασχόλησης λόγω επιβράδυνσης της κατανάλωσης και των εξαγωγών, ο εν λόγω τομέας άρχισε να διαγράφει αναπτυξιακή τροχιά, με συνακόλουθη αύξηση του εισοδήματος. Ειδικότερα η εσωτερική αγορά εμφανίζει μια ορισμένη προτίμηση έναντι της ποιότητας και της βιωσιμότητας: παραδείγματος χάρη, η αγορά τοπικών προϊόντων (διανομή σε μηδενική χιλιομετρική απόσταση ή βραχεία αλυσίδα (12)) ή/και βιολογικών προϊόντων συγκεντρώνει ολοένα και περισσότερο την προτίμηση των καταναλωτών.

4.2

Από την άποψη της απασχόλησης, μεταξύ του 2007 και του 2008 χάθηκαν 900 χιλιάδες θέσεις εργασίας στη γεωργία, ενώ μεταξύ του 2008 και του 2009 το υπόλοιπο εκτιμάται σε -200 000 ΕΜΕ (13). Η φθίνουσα τάση της απασχόλησης θα μπορούσε λοιπόν να σταθεροποιηθεί σε τιμές που αντανακλούν μια φυσιολογική μείωση του αριθμού των απασχολούμενων οφειλόμενη στον εξορθολογισμό των επιχειρήσεων, με μείωση του ανειδίκευτου εργατικού δυναμικού προς όφελος πιο εξειδικευμένων επαγγελματιών.

4.3

Παρά τα εν λόγω ελπιδοφόρα στοιχεία, δεν έχει βεβαίως επιτευχθεί η έξοδος από την κρίση ούτε έχει βελτιωθεί η κατάσταση των γυναικών: στην πλειονότητα των γεωργικών παραγωγικών δραστηριοτήτων το γυναικείο εργατικό δυναμικό εξακολουθεί να απασχολείται ατύπως, με συνακόλουθα ισχυρά μειονεκτήματα τόσο για την πλήρη απασχόληση (26 % των γυναικών έναντι 52 % των ανδρών) όσο και για τη μερική απασχόληση (9,7 % των ανδρών έναντι 11,8 % των γυναικών) (14)· πέραν αυτών των δεδομένων υπάρχει επίσης ο τομέας της εποχιακής εργασίας (που αντιπροσωπεύει ένα τεράστιο ποσοστό απασχολούμενων έναντι του μειωμένου ποσοστού των απασχολούμενων αόριστου χρόνου), της άτυπης και της παράνομης εργασίας που αποτελεί εκτεταμένο αόρατο φαινόμενο ή μη ποσοτικοποιημένο πρόβλημα που χρήζει αντιμετώπισης με την παροχή κινήτρων για την ανάδειξη του ζητήματος της αδήλωτης εργασίας και, όπου αυτό είναι δυνατό, με τη σταθεροποίηση της γυναικείας απασχόλησης.

4.3.1

Εξαιρετικά ανησυχητική είναι η κατάσταση των μεταναστριών (τόσο εντός όσο και εκτός της ΕΕ), οι οποίες συχνά στερούνται ακόμη και τα πλέον στοιχειώδη δικαιώματα, αρχής γενομένης από την καθυστερημένη καταβολή ή την άδικη και αδικαιολόγητη μείωση του μισθού τους. Η κατάσταση αυτή έχει επιδεινωθεί περαιτέρω από την έναρξη της κρίσης, και δεν δικαιολογείται από τις δυσκολίες στις οποίες προσκρούει η χορήγηση δανείων προς τις μικρές γεωργικές εκμεταλλεύσεις και τις μεταποιητικές επιχειρήσεις· υπάρχουν πολλές περιπτώσεις κατά τις οποίες οι εργαζόμενες υποχρεώθηκαν να επιστρέψουν στη χώρα καταγωγής τους χωρίς να έχουν πληρωθεί ή βρέθηκαν στο έλεος εκμεταλλευτών, εγκληματιών και εμπόρων εργατικού δυναμικού οι οποίοι δυστυχώς δεν υφίστανται ποινικές κυρώσεις σε ορισμένες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

4.3.2

Ο εδαφικός κατακερματισμός των γεωργικών εκμεταλλεύσεων και οι περιορισμένες διαστάσεις πολλών εξ αυτών περιπλέκουν τη διενέργεια ελέγχων για την εξακρίβωση της νομιμότητας των εργασιακών σχέσεων. Ωστόσο, η προσεκτική διαχείριση εκ μέρους των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, από κοινού με τους κοινωνικούς εταίρους και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, μπορεί να αποτελέσουν αφετηρία για την καταπολέμηση παρατυπιών και εγκληματικών ενεργειών, διασφαλίζοντας τα δικαιώματα και την ασφάλεια των πάντων.

5.   Για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας των γυναικών στις γεωργικές και αγροτικές περιοχές …

5.1

Η ποιοτική διάσταση της γεωργικής παραγωγής αποτελεί σημαντική πτυχή της εργασίας των γυναικών, είτε ως παραγωγών, είτε ως συζύγων που εργάζονται ως βοηθοί στον αγροτικό τομέα, είτε ως καταναλωτριών, είτε ως φορέων μεταλαμπάδευσης των παραδόσεων, του δημιουργικού πνεύματος και των αυθεντικών πρακτικών. Για την αξιοποίηση αυτής της πραγματικής συμβολής απαιτούνται συντονισμένες επιλογές σε ολόκληρη την εδαφική επικράτεια.

5.2

Η ανάπτυξη και η εφαρμογή προηγμένων μεθόδων παραγωγής, η έρευνα, ο επαγγελματικός προσανατολισμός και η κατάρτιση προϋποθέτουν αλληλεπίδραση των ερευνητικών κέντρων και των πανεπιστημίων με τις γεωργικές και αγροτικές περιοχές, μέσω τόσο της ενσωμάτωσης των αναγκών των γυναικών στις μελέτες τους όσο και της ανάλυσης των δυνατοτήτων τους.

5.3

Συχνά επικρατεί η άποψη ότι οποιοδήποτε πρόβλημα σχετικό με την ποιοτική βελτίωση και την προαγωγή της ανταγωνιστικότητας μπορεί να επιλυθεί με την παροχή κάποιας μορφής κατάρτισης. Η άποψη αυτή μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την ποσοτική και όχι την ποιοτική και στοχευμένη εξάπλωση της παρεχόμενης κατάρτισης, η οποία πολλές φορές δεν ανταποκρίνεται επαρκώς στις συγκεκριμένες ανάγκες της οικονομίας και των ενδιαφερομένων κοινωνικών φορέων, αλλά ούτε και στις συμμετοχικές στρατηγικές βιώσιμης ανάπτυξης. Για την ανάπτυξη του γεωργικο-αγροτικού τομέα απαιτούνται δεόντως προετοιμασμένες εργαζόμενες και γυναίκες επιχειρηματίες, αλλά η κατάρτιση δεν επαρκεί από μόνη της για την άμεση αναβάθμιση την εργασίας, της δραστηριότητας και της διαβίωσης εάν δεν υποστηρίζεται από κατάλληλες δομές και υπηρεσίες, καθώς και από βιώσιμες και ποιοτικές θέσεις εργασίας.

6.   … ενδελεχής εξέταση των αναγκών και των δυνατοτήτων που πηγάζουν από την εδαφική επικράτεια

6.1

Κάθε παρέμβαση η οποία αποσκοπεί σε κατάρτιση, παροχή υπηρεσιών ή εκλογίκευση οφείλει να εκπορεύεται από την ενδελεχή εξέταση των συγκεκριμένων συνθηκών και των διαθέσιμων δυνατοτήτων των γυναικών που ζουν και εργάζονται σε γεωργικο-αγροτικό περιβάλλον. Προς το σκοπό αυτό επιβάλλεται η προσεκτική ανάλυση τόσο της εδαφικής επικράτειας όσο και των δυνατοτήτων και των προσδοκιών του πληθυσμού, η οποία απαιτείται να διενεργηθεί με την ενεργό συμμετοχή των ενδιαφερομένων γυναικών. Η συμμετοχή αποτελεί δυναμική διαδικασία η οποία καθιστά περισσότερο υπεύθυνες τις εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αρχές, αλλά και τις κοινωνικοεπαγγελματικές οργανώσεις. Οι συνολικές δυνατότητες που διαθέτει μια εδαφική περιοχή μπορούν να πολλαπλασιαστούν με την ελευθέρωση των δυνατοτήτων του γυναικείου πληθυσμού της. Η υλοποίηση στοχοθετημένων και αποτελεσματικών προγραμμάτων για την προώθηση της καινοτομίας, της επιχειρηματικότητας και της απασχόλησης των γυναικών μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία θέσεων εργασίας (κυρίως για τη νεολαία), επιβραδύνοντας και ενίοτε ακόμη και αντιστρέφοντας την τάση εγκατάλειψης της υπαίθρου.

6.1.1

Για την ανάλυση των εν λόγω δυνατοτήτων προϋποτίθεται η αλληλεπίδραση μεταξύ πανεπιστημιακής κοινότητας και εδαφικής επικράτειας: τα ερευνητικά κέντρα οφείλουν να συμμετέχουν στον σχεδιασμό και στην αξιολόγηση των σχεδίων ανάπτυξης. Προς το σκοπό αυτό, απαιτείται η διασφάλιση αποτελεσματικών διασυνδέσεων –μέσω προηγμένων και προσιτών ΤΠΕ– μεταξύ των πανεπιστημίων και των γυναικών με στόχο την πραγματοποίηση εμπεριστατωμένων ερευνών και την επιτόπια πειραματική δοκιμή τους (15).

6.1.2

Τα σχέδια εδαφικής ανάπτυξης θα πρέπει να εμπεριέχουν ειδικές δράσεις κατάρτισης εστιασμένες στις εργαζόμενες, στις συμβοηθούσες συζύγους και στις γυναίκες επιχειρηματίες, με σκοπό την ενδυνάμωση της ικανότητάς τους να προσαρμόζονται, να καινοτομούν και να μεταδίδουν τις γνώσεις και τις προσεγγίσεις τους. Οι γυναίκες που αποκτούν κάποια μορφή κατάρτισης θα πρέπει να ενθαρρύνονται να την μεταλαμπαδεύουν και σε άλλες γυναίκες τόσο δια της επίσημης οδού (στο πλαίσιο συνεταιρισμών, δομών που συμμετέχουν στη λήψη των αποφάσεων σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης, ομάδων δράσης για την ανάπτυξη της υπαίθρου κλπ.) όσο και δια της ανεπίσημης οδού (συμμετοχή σε ομάδες συζήτησης και αυτοδιδασκαλίας, παρεμβάσεις σε εκπαιδευτικά ιδρύματα, ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές, στήλες εφημερίδων, κοινωνικές επιχειρήσεις κλπ.). Τα απαιτούμενα κίνητρα δεν συνίστανται απλώς στην εξασφάλιση οικονομικών πόρων, αλλά και στην εξοικονόμηση του χρόνου των γυναικών, με την επιτόπια παροχή διευκολύνσεων και υπηρεσιών (άδειες μετ’ αποδοχών, παιδικοί σταθμοί, αποτελεσματικές και δωρεάν συγκοινωνίες (16), προσωρινή αντικατάσταση για δραστηριότητες παροχής φροντίδων, βρεφονηπιακούς σταθμούς στην ύπαιθρο κλπ.).

6.2

Η αποτελεσματική, γρήγορη (ευρυζωνική) και οικονομικά προσιτή διαδικτυακή κάλυψη συνιστά προαπαιτούμενο, δεδομένου ότι σε ολόκληρες χώρες της ΕΕ ποσοστό χαμηλότερο του 60 % των κατοικιών διαθέτουν δικτυακή σύνδεση. Η ευρύτερη χρήση των ΤΠΕ μπορεί επίσης να διευκολύνει την κατάρτιση εξ αποστάσεως, καθώς και την επικοινωνία μεταξύ απομακρυσμένων περιοχών της επικράτειας, ενώ αποτελεί κίνητρο για την επικοινωνία με γυναίκες προερχόμενες από τους γεωργικο-αγροτικούς τομείς άλλων χωρών, ευνοώντας επίσης την επίδειξη ενδιαφέροντος για την εκμάθηση γλωσσών και την ανταλλαγή εμπειριών.

6.2.1

Επιπλέον, οι ΤΠΕ διευκολύνουν τη δημιουργία δικτύων γυναικών επιχειρηματιών, συμβοηθουσών συζύγων και εργαζομένων γυναικών τα οποία, ενισχυόμενα από την παρουσία μεταναστριών εκτός ΕΕ, επικοινωνούν και αλληλεπιδρούν επίσης με γυναίκες προερχόμενες από υποψήφιες προς ένταξη και τρίτες χώρες. Τα δίκτυα αυτά μπορούν να αποτελέσουν αφετηρία γόνιμης ανταλλαγής εμπειριών, καλύτερης συνεργασίας για την ανάπτυξη ή ακόμη και μεγαλύτερης εμπορικής ολοκλήρωσης, αλλά και να συμβάλουν στην αντιμετώπιση της πρόκλησης της επισιτιστικής ασφάλειας σε παγκόσμια κλίμακα.

6.3

Η υγεία των γυναικών που ζουν σε γεωργικο-αγροτικό περιβάλλον αποτελεί προτεραιότητα. Η διασφάλιση αποτελεσματικών υπηρεσιών υγείας –σε συνδυασμό με μονάδες τηλεϊατρικής και τηλεδιάγνωσης– και ποιοτικών ιατροφαρμακευτικών προϊόντων συντελεί στην παρακολούθηση της υγείας, της ασφάλειας και των επαγγελματικών ασθενειών στους χώρους εργασίας, πράγμα το οποίο μπορεί να έχει επίσης ως αποτέλεσμα τη δημιουργία θέσεων εργασίας για εξειδικευμένο προσωπικό. Οι εν λόγω υπηρεσίες (ιδίως όσον αφορά την αναπαραγωγική υγεία και την πρόληψη των γυναικολογικών παθήσεων) θα πρέπει να παρέχονται δωρεάν· εν πάση περιπτώσει, όμως, το κόστος θα πρέπει να καθορίζεται πάντοτε σε συνάρτηση με το οικογενειακό εισόδημα και τα οικογενειακά βάρη. Καθοριστική παράμετρο αποτελεί ο μεγάλος αριθμός ηλικιωμένων γυναικών: σε ορισμένες χώρες με έντονη γεωργικο-αγροτική διάσταση το προσδόκιμο επιβίωσης των γυναικών είναι πολύ υψηλότερο από εκείνο των ανδρών, με αποτέλεσμα να πλειοψηφούν οι γυναίκες μεταξύ του πληθυσμού ηλικίας άνω των εξήντα ετών (17). Για τις γυναίκες αυτές, η παροχή υπηρεσιών υγείας, περίθαλψης και συνοδευτικής φροντίδας είναι κεφαλαιώδους σημασίας, μεταξύ άλλων και προκειμένου να μην υποχρεώνονται οι νεότερες γυναίκες να αναλάβουν ακόμη περισσότερα οικογενειακά βάρη.

6.4

Η κατάσταση των συμβοηθουσών συζύγων εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται πολύ διαφορετικά από χώρα σε χώρα. Επισήμως οι γυναίκες αυτές δεν αναγνωρίζονται ως εργαζόμενες, παρότι εργάζονται σκληρά στον εν λόγω κλάδο, και σε ορισμένα κράτη μέλη εξακολουθούν να μην δικαιούνται ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης ούτε σύνταξης (πέραν του συστήματος καθολικής κάλυψης, όπου αυτό προβλέπεται από το κράτος πρόνοιας). Απαιτούνται ενδεδειγμένα μέσα προκειμένου να εξασφαλιστεί η παροχή κάλυψης σε αυτές τις γυναίκες μέσω, παραδείγματος χάρη, ειδικών συνταξιοδοτικών ταμείων υπό την ώθηση των κοινωνικών εταίρων ή των τοπικών και περιφερειακών αρχών. Θα ήταν επίσης σκόπιμη η θέσπιση κανόνων περί συνδικαιούχων, ενδεχομένως στο πλαίσιο ενός ευρωπαϊκού καθεστώτος για τις γυναίκες που ζουν σε γεωργικο-αγροτικό περιβάλλον

6.5

Οι γυναίκες διαδραματίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο για την ορθολογική χρήση της ενέργειας και τη διάθεση των αποβλήτων, με την ιδιότητά τους ως διαχειρίστριες των οικονομικών της οικογένειάς τους. Η συλλογή διαχωρισμένων απορριμμάτων και η προώθηση κατάλληλων εγκαταστάσεων λιπασματοποίησης και μετασχηματισμού (βιομάζα) μπορούν να συνυπάρξουν τόσο με τους στόχους περί εξοικονόμησης ενέργειας όσο και με τον ενάρετο κύκλο γεωργικής και βιολογικής παραγωγής που είναι εκ των πραγμάτων ενεργειακά αυτάρκης. Θεωρείται σκόπιμο να διευκολυνθεί η πρόσβαση σε νέες οικολογικές (πράσινες) τεχνολογίες για την παραγωγή και την αποδοτική χρήση των πόρων και να προβλεφθούν ειδικά κίνητρα για τις επιχειρήσεις και τις επαγγελματικές δραστηριότητες που τελούν υπό γυναικεία διαχείριση.

6.6

Σε μεγάλο αριθμό χωρών, η ανάληψη πρωτοβουλίας εκ μέρους ομάδων γυναικών οδήγησε στην αποκόμιση θετικών εμπειριών στον τομέα του αγροτουρισμού, κυρίως στο πλαίσιο συνεταιρισμών, με άριστα αποτελέσματα από πλευράς διαχείρισης. Λαμβανομένου υπόψη του διαρκώς αυξανόμενου ενδιαφέροντος για τη συγκεκριμένη μορφή τουρισμού, καλό θα ήταν να επιδιωχθεί τόσο η δικτύωση των εν λόγω δραστηριοτήτων όσο και η διάδοση των βέλτιστων πρακτικών.

6.7

Για να είναι σε θέση να συμβάλει στη βιώσιμη ανάπτυξη και στην προώθηση της γυναικείας επαγγελματικής δραστηριότητας (η οποία συχνά ασκείται σε μικρά αγροτεμάχια), η διανομή των προϊόντων πρέπει να είναι υψηλής ποιότητας, λειτουργική και ευπροσάρμοστη: οι χαμηλού κόστους τοπικοί διανεμητικοί συνεταιρισμοί θα μπορούσαν να διευκολύνουν την πώληση ποιοτικών παραδοσιακών προϊόντων σε πιο προσιτές τιμές· χρήσιμη αποδείχθηκε επίσης η διοργάνωση ειδικών εκδηλώσεων για την προώθηση συναφών προϊόντων.

6.8

Ιδιαίτερα σημαντική θεωρείται η προβολή των χειροτεχνικών και των παραδοσιακών προϊόντων που απειλούνται με εξαφάνιση. Η ανάληψη στοχευμένων δράσεων ενημέρωσης και προώθησης προϊόντων (marketing) μπορεί να συντελέσει στη διατήρηση ή στη δημιουργία θέσεων εργασίας και επαγγελματικών δραστηριοτήτων, αναχαιτίζοντας την εγκατάλειψη της υπαίθρου και την υποβάθμιση της ποιότητας των προϊόντων που προκαλούνται εξαιτίας των μαζικών εισαγωγών. Καθίσταται επομένως αναγκαία η διασφάλιση ικανοποιητικής αλληλεπίδρασης μεταξύ υπηρεσιών, τεχνολογιών και ενδεδειγμένων μέσων μεταφοράς για τη σύνδεση των αγροτικών και των γεωργικών περιοχών με τις αγορές των αστικών κέντρων (18).

6.9

Η βελτίωση της πρόσβασης σε πιστώσεις είναι απαραίτητη για τη δημιουργία βιοτεχνικών και γεωργικών επιχειρήσεων και συνεταιρισμών, επιδιώκοντας την πιο υπεύθυνη ανάμειξη των παραδοσιακών τραπεζών (ειδικότερα των γεωργικών ταμείων και των τοπικών ταμιευτηρίων), καθώς και την προώθηση προγραμμάτων χορήγησης μικροπιστώσεων που να απευθύνονται πρωτίστως στις γυναίκες.

7.   Οι πολιτικές της ΕΕ και η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών

7.1

Εν αναμονή της έγκρισης της πρότασης κανονισμού περί κοινών διατάξεων για τα Διαρθρωτικά Ταμεία (19), υπενθυμίζεται ότι στον κανονισμό ΕΓΤΑΑ τονίζεται η ανάγκη χρησιμοποίησης των πόρων του Ταμείου για την προαγωγή της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών και προβλέπεται η ενημέρωση και η συμμετοχή των οργανώσεων που δραστηριοποιούνται για την επίτευξη του εν λόγω στόχου (20). Ο νέος κανονισμός περί καθορισμού κοινών διατάξεων θα μπορούσε να ενισχυθεί με την εισαγωγή μιας επισπευσμένης διαδικασίας (fast track) για τις γυναίκες που προβαίνουν στη σύσταση καινοτόμων και βιώσιμων γεωργικο-αγροτικών ή βιοτεχνικών επιχειρήσεων. Κατ’ αυτόν τον τρόπο θα μπορούσε να ισχυροποιηθεί και να μεγιστοποιηθεί η ικανότητα υποβολής προτάσεων στους κοινωνικούς φορείς που συμμετέχουν στην εταιρική σχέση η οποία αναφέρεται στο άρθρο 6 της προαναφερθείσας νομοθετικής πράξης.

7.2

Όσον αφορά την πρόταση κανονισμού περί καθορισμού κοινών διατάξεων για τα Διαρθρωτικά Ταμεία, ο οποίος έχει ήδη αποτελέσει αντικείμενο γνωμοδότησης της ΕΟΚΕ (21), επιβεβαιώνεται η εκδήλωση έντονης ανησυχίας σχετικά με τις επιπτώσεις που θα μπορούσαν να έχουν οι μακροοικονομικοί όροι (άρθρο 21) σε ορισμένα σχέδια που εστιάζονται στην ανάπτυξη πρωτοβουλιών προς όφελος των γυναικών. Η ΕΟΚΕ ζητά να αποφευχθούν, δυνάμει ειδικής νομοθετικής διάταξης, οι άμεσες ή έμμεσες αρνητικές συνέπειες εις βάρος των πλέον αδύναμων μελών της κοινωνίας, συμπεριλαμβανομένων των γυναικών.

7.3

Η ΕΟΚΕ ευελπιστεί ότι η Επιτροπή, πέραν της δέσμευσης που έχει ήδη αναληφθεί με τις προαναφερθείσες προτάσεις, θα μεριμνήσει για τον ταχύτερο εντοπισμό των αλλαγών και των αναγκών των γυναικών, αποφεύγοντας πρωτίστως την ακαμψία –από πλευράς περιεχομένου και μεθοδολογίας– των προγραμμάτων που αποσκοπούν στη βελτίωση της θέσης της γυναίκας στο γεωργικο-αγροτικό περιβάλλον.

7.4

Η ενδυνάμωση και η βελτίωση της συμμετοχής των γυναικών στην γεωργικο-αγροτική ανάπτυξη της υπαίθρου θα πρέπει επίσης να επιδιώκεται συστηματικά στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών προγραμμάτων στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης, της κατάρτισης (Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο κ.ά.) και της κινητικότητας των εργαζομένων, αλλά και, φυσικά, κατά την εφαρμογή της πολιτικής οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής συνοχής.

7.5

Το σύνολο των κανόνων, των προγραμμάτων και των σχεδίων που σχετίζονται με τον δεύτερο πυλώνα θα πρέπει να υπόκειται σε περιοδικούς ελέγχους, στο πλαίσιο των διαδικασιών παρακολούθησης της ΚΓΠ, με σκοπό την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς τους ως προς την επίτευξη ισότητας ευκαιριών, καθώς και ως προς τη δέουσα χρήση των χορηγούμενων πόρων.

7.6

Κρίνεται επίσης σκόπιμο να προβλεφθούν θεματικά υποπρογράμματα για τις γυναίκες στο πλαίσιο των πολιτικών αγροτικής ανάπτυξης και να επιδιωχθεί η ορθή αξιοποίηση και διάδοση των εμπειριών που απορρέουν από το πρόγραμμα LEADER.

7.7

Για την ανάπτυξη προγραμμάτων τα οποία θα εμπεριέχουν ως πρωταρχικό τους μέλημα την εκτύλιξη των δυνατοτήτων που διαθέτουν οι γυναίκες, η εδαφική επικράτεια –υπό τη φυσική, τη διοικητική και την κοινωνιολογική έννοια του όρου– οφείλει να ηγηθεί μιας δυναμικής συμμετοχικής προσέγγισης. Οι οργανώσεις των κοινωνικών εταίρων και της κοινωνίας των πολιτών απαιτείται να είναι άμεσα συνυπεύθυνες για τις διάφορες επιλογές και για την εφαρμογή τους. Προς το σκοπό αυτό, θα πρέπει επίσης να αποδείξουν ότι είναι σε θέση να εκπροσωπούν έμπρακτα και αποτελεσματικά τις ανάγκες των γυναικών και να προάγουν τη συμμετοχή τους σε όλα τα επίπεδα των σχετικών οργανώσεων, μεριμνώντας παράλληλα για την ενίσχυση των ιδιαίτερων ικανοτήτων τους (capacity building).

7.7.1

Η ΕΟΚΕ καλεί όλες τις οργανώσεις που εκπροσωπούνται στους κόλπους της να εστιάσουν την προσοχή τους στις γυναίκες που ζουν και εργάζονται σε γεωργικο-αγροτικό περιβάλλον, να γίνουν εκφραστές των αναγκών και των φιλοδοξιών τους και να προωθούν συστηματικά τη συμμετοχή τους στις διάφορες οριζόντιες και κάθετες δομές εταιρικής σχέσης.

Βρυξέλλες, 12 Ιουλίου 2012.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON


(1)  Τεχνολογίες των πληροφοριών και των επικοινωνιών.

(2)  Agriculture in the EU - Statistical and Economic Information (Η γεωργία στην ΕΕ - Στατιστικά και οικονομικά στοιχεία) - Έκθεση 2010, Μάρτιος 2011.

(3)  Σελ. 146, Πίνακας του σημ. 3.5.1.4. της προαναφερθείσας έκθεσης.

(4)  Απόφαση 2006/144/ΕΚ της 20ής Φεβρουαρίου 2006 (προγραμματική περίοδος 2007-2013) – ΕΕ L 55 της 25.2.2006, σελ. 20.

(5)  http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P7-TA-2011-0122+0+DOC+XML+V0//EL.

(6)  Μεταξύ άλλων, υπενθυμίζονται οι γνωμοδοτήσεις CESE, ΕΕ C 256, 27.1.07, σ. 144, CESE, ΕΕ C 317, 23.12.09, σ. 49, CESE, ΕΕ C 347, 18.12.10, σ. 41, CESE, EE C 376, 22.12.2011, σ. 144-149, CESE, EE C 143, 22.05.2012, σ. 35-39, CESE, ΕΕ C 191, 29.06.2012, σ. 116-129.

(7)  COM(2011) 615 final/2 και έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής 61 final, μέρος 1 και 2.

(8)  COM(2012) 79 final.

(9)  Για παράδειγμα, μία δραστήρια αγρότισσα έχει αναδειχθεί πρόεδρος της Ένωσης Γεωργών της Σουηδίας (LRF).

(10)  Το 92 % της ευρωπαϊκής εδαφικής επικράτειας εκλαμβάνεται ως ύπαιθρος με ποσοστό κατοίκων ανερχόμενο στο 56 % του πληθυσμού και παραγωγή αντίστοιχη του 45 % της προστιθέμενης αξίας της ΕΕ (στοιχεία που παρατίθενται στην απόφαση η οποία προαναφέρθηκε στο σημείο 2.1).

(11)  Η Επιτροπή προετοιμάζει μια σειρά εκθέσεων και μελετών επί του θέματος, στο πλαίσιο των οποίων η ΕΟΚΕ προσβλέπει σε ακόμη επακριβέστερα και καλύτερα κατανεμημένα ποιοτικά στοιχεία.

(12)  Υπενθυμίζεται η διάσκεψη με θέμα Local agricolture and short food supply chains (Τοπική γεωργία και βραχεία αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων), Βρυξέλλες, 20.4.2012.

(13)  Στοιχεία EUROSTAT.

(14)  Έκθεση του 2010 για την ΚΓΠ, πίνακας του σημ. 3.5.1.4 (http://ec.europa.eu/agriculture/agrista/2010/table_en/index.htm).

(15)  Υπάρχουν εκτεταμένες γεωργικές και αγροτικές περιοχές οι οποίες δεν διαθέτουν πανεπιστημιακές και ερευνητικές δομές: επ’ αυτού αξίζει να υπενθυμιστεί η απόφαση για την ίδρυση πανεπιστημίου στην Umeå (Σουηδία), σε μια ελάχιστα ανεπτυγμένη αγροτική περιοχή η οποία ωστόσο αναζωογονήθηκε όταν τέθηκε σε πλήρη λειτουργία το κέντρο μελετών και ερευνών της.

(16)  Στην υποσημείωση αριθ. 7 του προαναφερθέντος εγγράφου εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής, μέρος 2, επισημαίνεται ότι οι γυναίκες χρησιμοποιούν τις δημόσιες συγκοινωνίες περισσότερο από τους άνδρες.

(17)  Στη Λιθουανία, οι γυναίκες ζουν κατά μέσο όρο 11 χρόνια περισσότερο από τους άνδρες, στη Λετονία 10, στην Πολωνία, στη Ρουμανία και στη Σλοβακία 8, στη Βουλγαρία, στην Τσεχική Δημοκρατία, στην Πορτογαλία, στη Σλοβενία και στην Ισπανία 7.

(18)  Η κατάσταση που επικρατεί όσον αφορά τις βιοτεχνικές δραστηριότητες στις αγροτικές περιοχές εξετάστηκε διεξοδικώς στη γνωμοδότηση CESE, EE C 143, 22.05.2012, σ. 35-39,

(19)  COM(2011) 615 final/2.

(20)  Βλ. κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1698/2005 του Συμβουλίου της 20ής Σεπτεμβρίου 2005 (ΕΕ L 277 της 21.10.2005, σελ. 1–40), άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο γ)· άρθρο 62, παράγραφος 1, στοιχείο β)·άρθρο 76, παράγραφος 2, στοιχείο α).

(21)  CESE, ΕΕ C 191, 29.06.2012, σ. 30-37, βλ. ειδικότερα το σημείο 3.3.3


4.10.2012   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 299/34


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Οι σχέσεις ΕΕ-Μολδαβίας: Ποιος θα πρέπει να είναι ο ρόλος της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών;»

2012/C 299/07

Εισηγήτρια: η κ. PICHENOT

Κατά τη σύνοδο ολομέλειας της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011 και σύμφωνα με το άρθρο 29 παράγραφος 2 του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα

Οι σχέσεις ΕΕ-Μολδαβίας: Ποιος θα πρέπει να είναι ο ρόλος της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών;

Το ειδικευμένο τμήμα «Εξωτερικές σχέσεις», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 28 Ιουνίου 2012.

Κατά την 482η σύνοδο ολομέλειας, της 11ης και 12ης Ιουλίου 2012 (συνεδρίαση της 11ης Ιουλίου 2012), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 143 ψήφους υπέρ, καμία κατά και 9 αποχές.

1.   Περίληψη και συστάσεις

1.1

Έχοντας επίγνωση του αμοιβαίου οφέλους που συνεπάγεται η προσέγγιση μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Μολδαβίας, η ΕΟΚΕ, σε συνέχεια της αποστολής που πραγματοποίησε τον Μάρτιο του 2012, διατυπώνει, στην παρούσα γνωμοδότηση, τις ακόλουθες συστάσεις με σκοπό:

την εδραίωση του ρόλου της κοινωνίας των πολιτών, ιδίως μέσω της δημιουργίας Μολδαβικής Οικονομικής, Κοινωνικής και Περιβαλλοντικής Επιτροπής (ΜΟΚΠΕ),

τη σύναψη σφαιρικής και πλήρους συμφωνίας ελευθέρων συναλλαγών (ΣΠΣΕΣ),

την ανάκτηση της εδαφικής ακεραιότητας της Μολδαβίας.

1.2

Απευθυνόμενη προς την Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η ΕΟΚΕ συνιστά να καταβληθούν οι απαραίτητες προσπάθειες για τη σύναψη μιας ισορροπημένης συμφωνίας ελευθέρων συναλλαγών με τη συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών σε όλα τα στάδια της διαδικασίας. Για τη σύναψη της εν λόγω συμφωνίας, οι ενέργειες της Επιτροπής πρέπει να συντονισθούν με τις αντίστοιχες της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ). Η ΕΟΚΕ συνιστά:

να διασφαλιστεί ικανή συμμετοχή των μολδαβικών οργανισμών, μέσω της πρόσβασής τους στην τρέχουσα δημόσια διαβούλευση  (1) και στις δημόσιες ακροάσεις και συνεντεύξεις που προβλέπονται με την κοινωνία των πολιτών στο πλαίσιο της εκτίμησης αντικτύπου στην αειφορία,

να διοργανωθεί σύσκεψη για τα πορίσματα της μελέτης αντικτύπου, με τη συμμετοχή του μολδαβικού Κοινοβουλίου, της ΕΟΚΕ και της μολδαβικής κοινωνίας των πολιτών, και να συνεχιστεί η περιοδική ενημέρωση της κοινωνίας των πολιτών για το περιεχόμενο των διαπραγματεύσεων,

να επιδειχθεί προσοχή στον εντοπισμό των κοινωνικών και οικονομικών συνεπειών, με αφετηρία ιδίως τις παρατηρήσεις της έκθεσης για την υλοποίηση των στόχων της Χιλιετίας (2), προκειμένου να τελειοποιηθεί το κεφάλαιο «Αειφόρος ανάπτυξη» μιας μελλοντικής συμφωνίας,

να καταρτισθεί μελέτη για τους όρους της επανένταξης της οικονομίας της Υπερδνειστερίας στη διαδικασία του εμπορικού ανοίγματος,

να ενταθούν οι προσπάθειες κατάρτισης των κοινωνικοεπαγγελματικών φορέων και των μέσων μαζικής ενημέρωσης στην πρακτική εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου όσον αφορά το εμπόριο,

να ληφθούν υπόψη οι ανάγκες τεχνικής υποστήριξης για την επικαιροποίηση των προδιαγραφών του κοινοτικού κεκτημένου, ιδίως όσον αφορά τον γεωργικό τομέα,

να προβλεφθούν ικανά συνοδευτικά μέτρα με διαδικασία αναπροσαρμογής που θα επιτρέψουν την άντληση του μέγιστου δυνατού οφέλους από την πραγματική ένταξη στην ευρωπαϊκή οικονομία και να επιδειχθεί ιδιαίτερη μέριμνα για την ασφάλεια των εξωτερικών συνόρων, με τη συμμετοχή των εταίρων που ωφελούνται από τη συμφωνία του είδους αυτού,

να προβλεφθεί η σύσταση μικτής επιτροπής παρακολούθησης της εμπορικής συμφωνίας και να στηριχθεί μέσω της ΕΟΚΕ η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στην παρακολούθηση μιας μελλοντικής ΣΠΣΕΣ με πρόσβαση σε χρηματοδότηση για τη στήριξη της οικοδόμησης της μολδαβικής κοινωνίας των πολιτών,

να διασφαλισθεί η συμμετοχή των Μολδαβών κοινωνικών εταίρων στο φόρουμ της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης (ΑΕΣ) και να εγγραφούν στην ημερήσια διάταξη της 5ης ομάδας εργασίας της ΑΕΣ («Κοινωνικός διάλογος») οι κοινωνικές πτυχές της συμφωνίας,

να ενθαρρυνθούν οι επαφές με την κοινωνία των πολιτών της Υπερδνειστερίας με τη στήριξη του ΟΑΣΕ για να διασφαλισθεί η συμμετοχή της στις πολιτικές προσέγγισης με την ΕΕ.

1.3

Απευθυνόμενη προς τις μολδαβικές δημόσιες αρχές, η ΕΟΚΕ καλεί την κυβέρνηση και το Κοινοβούλιο:

να ενημερώσουν ευρύ φάσμα οργανώσεων της κοινωνίας για τις εξελίξεις που σημειώνονται στην προσέγγιση με την ΕΕ και να ενθαρρύνουν τον δημόσιο διάλογο για την προσέγγιση με την ΕΕ με κοινωνικούς εταίρους και ομάδες διαφόρων δραστηριοτήτων (αγρότες, καταναλωτές, οικολόγους, γυναίκες, υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων κ.ά.),

να επιμείνουν στην ανταλλαγή πληροφοριών με τους ενδιαφερόμενους κοινωνικοεπαγγελματικούς φορείς στο πλαίσιο του Υπουργείου Ευρωπαϊκών Υποθέσεων και να διατηρήσουν τον ρόλο του παρατηρητή του Εθνικού Συμβουλίου Συμμετοχής (ΕΣΣ) στην κυβέρνηση,

να προβούν στη δημιουργία Μολδαβικής Οικονομικής, Κοινωνικής και Περιβαλλοντικής Επιτροπής (ΜΟΚΠΕ) βάσει της υφιστάμενης εμπειρίας στην ΕΕ ή στο πλαίσιο της γειτονίας,

να συμπεριλάβουν τα ενδιαφερόμενα μέρη στην εφαρμογή των συμφωνιών με την ΕΕ στους τομείς της ενέργειας και της έρευνας,

να εδραιώσουν τον κοινωνικό διάλογο και να μεριμνήσουν για την εφαρμογή του Κοινωνικού Χάρτη του Συμβουλίου της Ευρώπης, αίροντας τις επιφυλάξεις και υιοθετώντας το πρωτόκολλο για τον μηχανισμό συλλογικών αγωγών,

να αποδώσουν ύψιστη προτεραιότητα στην ένταξη των νέων και των γυναικών στην αγορά εργασίας,

να συμβάλουν στην αποτελεσματικότητα των μηχανισμών καταπολέμησης της διαφθοράς.

1.4

Απευθυνόμενη προς τις οργανώσεις της μολδαβικής κοινωνίας των πολιτών, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να αναπτύξει τις σχέσεις της μαζί της στο πλαίσιο της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης. Υποβάλλει στην κοινωνία των πολιτών τις ακόλουθες προτάσεις, τις οποίες θα επιθυμούσε να εκθέσει επιτόπου στα πλαίσια σύσκεψης για την συγκεκριμενοποίηση του άξονα «Επαφή με τους λαούς της Εταιρικής Σχέσης». Εκτός από τη δημιουργία ΜΟΚΠΕ, η ΕΟΚΕ συνιστά στους κοινωνικούς εταίρους και τους εταίρους της κοινωνίας των πολιτών να διασφαλίσουν:

την προσέγγιση με τις μεγάλες ευρωπαϊκές τομεακές πλατφόρμες όπως αυτή για την καταπολέμηση της φτώχειας ή με τις εργοδοτικές οργανώσεις των διαφόρων κρατών μελών, καθώς και μέσω καθεστώτος παρατηρητή στην Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικαλιστικών Οργανώσεων,

την ενίσχυση της μονάδας παρακολούθησης των ευρωπαϊκών θεμάτων στις συνδικαλιστικές και στις εργοδοτικές οργανώσεις, καθώς και στην Εθνική Επιτροπή Συλλογικών Συμβάσεων,

την ανάπτυξη κοινωνικού διαλόγου στο πλαίσιο των συμβάσεων της ΔΟΕ και του Κοινωνικού Χάρτη του Συμβουλίου της Ευρώπης,

την καλλιέργεια του διαλόγου των πολιτών ενόψει της παρακολούθησης της μελλοντικής συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών (ΣΠΣΕΣ),

την ανάπτυξη εμπειρογνωσίας ως προς τις οικολογικές προσεγγίσεις όπως η μείωση των αερίων θερμοκηπίου, η ανάλυση του κύκλου ζωής, το αποτύπωμα άνθρακα ή οι οικοσυστημικές υπηρεσίες.

2.   Ο ρόλος της μολδαβικής κοινωνίας των πολιτών στην προσέγγιση με την ΕΕ και στην Ανατολική Εταιρική Σχέση

2.1

Η μολδαβική κοινωνία των πολιτών συμμετέχει ήδη μέσω συγκεκριμένων υφιστάμενων μηχανισμών στην πολιτική προσέγγισης με την ΕΕ. Ένα 30μελές συμβουλευτικό σώμα, το Εθνικό Συμβούλιο Συμμετοχής (ΕΣΣ), το οποίο συστάθηκε τον Ιανουάριο του 2011, συνεργάζεται με την κυβέρνηση, υφίσταται δε και έτερο συμβουλευτικό όργανο στο Κοινοβούλιο. Η Εθνική Συνέλευση για την Ευρωπαϊκή Ένταξη, που ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 2010, συγκεντρώνει πολλές οργανώσεις με στόχο την υποβολή προτάσεων και την ενημέρωση σχετικά με τη διαδικασία ευρωπαϊκής ένταξης, έτσι ώστε να διασφαλίζεται ο άμεσος και ανοιχτός διάλογος με τους ενδιαφερόμενους φορείς. Επιπλέον, έχουν εμφανισθεί πολλές θεματικές πλατφόρμες οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών σε εθνικό επίπεδο.

2.2

Μολδαβικές οργανώσεις συμμετέχουν στις διάφορες ομάδες του φόρουμ της κοινωνίας των πολιτών της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης: «Δημοκρατία, ανθρώπινα δικαιώματα, χρηστή διακυβέρνηση και σταθερότητα», «Γενικές συστάσεις», «Περιβάλλον, ενέργεια και κλιματική αλλαγή» και «Επαφές μεταξύ των λαών». Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να ενθαρρύνει την ανάπτυξη της 5ης ομάδας εργασίας («Κοινωνικός διάλογος») για τη γενικότερη εξέταση των οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων (3).

2.3

Οι κοινωνικοί εταίροι κατέχουν καθοριστικό ρόλο στην προσέγγιση ΕΕ-Μολδαβίας. Η ανεξαρτησία των συνδικαλιστικών ενώσεων, που αναγνωρίζεται από το Σύνταγμα, πλαισιώνεται με νόμο του Ιουλίου 2000 που εγγυάται την ελευθερία του συνδικαλίζεσθαι, τη συλλογική διαπραγμάτευση και την προστασία των περιουσιακών τους στοιχείων. Το συνδικαλιστικό τοπίο έχει αλλάξει σημαντικά τα τελευταία χρόνια: τα δύο υφιστάμενα συνδικάτα, CSRM και Solidaritate, συγχωνεύθηκαν σε ενιαίο κεντρικό συνδικάτο, την Εθνική Συνομοσπονδία Συνδικάτων της Μολδαβίας (ΕΣΣΜ). Έχοντας προσχωρήσει στη Διεθνή Συνδικαλιστική Συνομοσπονδία, η ΕΣΣΜ αρχίζει να ενεργοποιείται στις διεθνείς δραστηριότητες και συνεδριάσεις. Θα μπορούσε επίσης να ζητήσει καθεστώς παρατηρητή στην Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικαλιστικών Οργανώσεων.

2.3.1

Η αντιπροσωπευτικότερη οργάνωση της εργοδοσίας είναι η Εθνική Συνομοσπονδία Εργοδοτών της Μολδαβίας, που ιδρύθηκε το 1996, αποτελείται από 32 μέλη και αυτοπροσδιορίζεται ως μη πολιτική και ανεξάρτητη. Ο εθνικός οργανισμός απασχόλησης του εργατικού δυναμικού διαχειρίζεται το πρόγραμμα «Mobility Partnership» μεταξύ της ΕΕ και της Μολδαβίας, προκειμένου να προχωρήσει ομαλά η ολοκλήρωση της μολδαβικής αγοράς εργασίας. Οι εργοδοτικές οργανώσεις συμμετέχουν σε αυτήν την ολοκλήρωση εφαρμόζοντας τις αποφάσεις του προγράμματος σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.

2.3.2

Θα ήταν, συνεπώς, χρήσιμο να ενισχυθούν οι πυρήνες ενημέρωσης για ζητήματα σχετικά με τη ΣΕΣΕΣ στους κόλπους των κοινωνικών εταίρων, σε συνεργασία με τους Ευρωπαίους συναδέλφους τους ή με τα κράτη μέλη.

2.4

Η κατάσταση ορισμένων κατηγοριών του πληθυσμού, κυρίως στην ύπαιθρο, παραμένει εύθραυστη. Η επιδείνωση της κοινωνικής κατάστασης πλήττει κυρίως τις γυναίκες: υψηλή ανεργία, έλλειψη ειδίκευσης, μείωση των μισθών, εποχική εργασία ή ισχνές κοινωνικές παροχές. Οι γυναίκες έχουν τα ίδια δικαιώματα με τους άντρες, αλλά είναι πιο ευάλωτες στην αγορά εργασίας. Εξ άλλου, οι γυναίκες δεν αποτελούν παρά το 14 % των Μολδαβών επιχειρηματιών. Ο αγροτικός πληθυσμός συνεχίζει να υπερεκπροσωπείται μεταξύ όσων ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας (4), ενώ το ποσοστό φτώχειας στην ύπαιθρο αυξήθηκε το 2009. Η κατάσταση των παιδιών στη Μολδαβία, που είναι εκτεθειμένα σε δεινά όπως η έλλειψη μόνιμης στέγης, η παιδική εργασία, η διακίνηση και η πορνεία, είναι ανησυχητική. Το φαινόμενο των «κοινωνικών ορφανών», δηλαδή παιδιών που δίνονται από τις οικογένειές τους στα ορφανοτροφεία λόγω φτώχειας, παραμένει σε υψηλό επίπεδο.

2.5

Η λειτουργία των μέσων μαζικής ενημέρωσης έχει βελτιωθεί εδώ και αρκετά χρόνια. Το συμβούλιο ραδιοτηλεοπτικού συντονισμού υιοθέτησε νέα μεθοδολογία εποπτείας της πολιτικής κάλυψης από τα ΜΜΕ στα τέλη Οκτωβρίου 2010, με τη βοήθεια της ΕΕ και του Συμβουλίου της Ευρώπης. Επίσης, δύο νέοι τηλεοπτικοί σταθμοί έκαναν την εμφάνισή τους το 2010 (Jurnal TV και Publika TV) Η κατάρτιση των δημοσιογράφων σε ευρωπαϊκά ζητήματα πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα. Η πρόοδος στον τομέα της ελευθερίας της έκφρασης θα επιτρέψει την καλύτερη ενημέρωση των πολιτών και του επιχειρηματικού κόσμου, ιδίως δε των αγροτών, σχετικά με τις προκλήσεις της προσέγγισης.

2.6

Παρά την αδιαμφισβήτητη πρόοδο, η κοινωνία των πολιτών παρουσιάζει ακόμα σοβαρές δυσκολίες οργάνωσης. Οι εδαφικές ανισότητες παραμένουν: ο μη κυβερνητικός τομέας είναι ενεργός στα μεγάλα κέντρα, όπως το Chisinau, το Balti, το Cahul και το Ungheni, αλλά δεν δραστηριοποιείται ιδιαίτερα σε μεγάλο μέρος της χώρας. Αντιθέτως, τα συνδικάτα διαθέτουν καλύτερη εδαφική κάλυψη. Λόγω του συνεχιζόμενου διαχωρισμού, η συνεργασία μεταξύ των δύο όχθεων του Δνειστέρου παραμένει περιορισμένη. Επίσης, οι ΜΚΟ εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εξωτερικούς χορηγούς, πράγμα που υπονομεύει την ανεξαρτησία και τη βιωσιμότητά τους. Τέλος, αν και ποιοτικά, τα δίκτυα εμπειρογνωσίας βασίζονται σε υπερβολικά περιορισμένο κύκλο εμπειρογνωμόνων, καθώς ο κατάλογος των μεγάλων ΜΚΟ που δραστηριοποιούνται στη χώρα δεν έχει εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια.

3.   Η κοινωνία των πολιτών και μια νέα σφαιρική και πλήρης συμφωνία ελευθέρων συναλλαγών (ΣΠΣΕΣ)

3.1

Η προετοιμασία ΣΠΣΕΣ ΕΕ-Μολδαβίας αφορά αγαθά, υπηρεσίες και επενδύσεις, ωστόσο ο πλήρης και ενδελεχής χαρακτήρας της οδηγεί στη μεταφορά και την εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου όσον αφορά το εμπόριο. Προϋποθέτει κατάλληλα συνοδευτικά μέτρα και σημαντικές μεταρρυθμίσεις. Η μολδαβική οικονομία πάσχει από έλλειψη ανταγωνιστικότητας λόγω διαφόρων παραγόντων: έλλειψη μεταφορικών (ιδίως οδικών) υποδομών, μικρή εσωτερική αγορά, ελάχιστα καινοτόμο περιβάλλον, χρόνια πολιτική αστάθεια, δύσκολη πρόσβαση στη χρηματοδότηση και διαφθορά. Οι εξαγωγές δεν στρέφονται πλέον αποκλειστικά στις πρώην σοβιετικές αγορές. Η στροφή του εξωτερικού εμπορίου προς την Ευρώπη είναι εμφανής: σχεδόν το ήμισυ των εξαγωγών κατευθύνεται προς αυτόν τον προορισμό. Αυτό οφείλεται στην αύξηση του μεριδίου της κλωστοϋφαντουργίας στις εξαγωγές (από 10 % το 1999 σε 22,7 % το 2008) (5) λόγω του χαμηλού κόστους του εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού.

3.2

Με την έναρξη των διαπραγματεύσεων άρχισε να καταρτίζεται και μία μελέτη αντικτύπου όσον αφορά τη βιώσιμη ανάπτυξη, η οποία και αναμένεται, έως τον Σεπτέμβριο του 2012, να παράσχει στοιχεία για τις θετικές και τις αρνητικές επιπτώσεις ενός παρόμοιου εμπορικού ανοίγματος (6). Σύμφωνα με τη συγγραφή υποχρεώσεων του συμβούλου (7), πρέπει να ζητηθεί η γνώμη της ΕΟΚΕ σχετικά με τις προκλήσεις αυτής της διαπραγμάτευσης και τη συμβολή στη δημόσια διαβούλευση. Επίσης, η ΕΟΚΕ θα αποδώσει ιδιαίτερη προσοχή στο «έγγραφο θέσης» που θα εκπονήσει η Επιτροπή σε συνέχεια αυτής της εκτίμησης αντικτύπου, ενώ θα βρίσκεται σε επαγρύπνηση όσον αφορά τα συνοδευτικά μέτρα.

3.3

Οι κίνδυνοι για την ΕΕ που συνδέονται με τη συμφωνία έχουν προσδιοριστεί: αφορούν πρωτίστως υγειονομικούς και φυτοπροστατευτικούς κανόνες και την εγγύηση των επενδύσεων. Η αναγκαία βελτίωση του επιχειρηματικού κλίματος για την προσέλκυση ευρωπαϊκών επενδύσεων συνεπάγεται εντονότερη καταπολέμηση της διαφθοράς. Ο δείκτης αντίληψης της διαφθοράς του 2011 εμφανίζει τη Μολδαβία στη 112η θέση παγκοσμίως, με επίδοση 2,9 στα 10 (8). Οι σχετικοί οργανισμοί συνίστανται στο Κέντρο Καταπολέμησης του Οικονομικού Εγκλήματος και της Διαφθοράς και στη μονάδα του ειδικού εισαγγελέα κατά της διαφθοράς. Η ισχύουσα νομοθεσία είναι επαρκής, ωστόσο η εφαρμογή της πολιτικής κατά της διαφθοράς παραμένει ελλιπής. Για αυτό ευθύνονται η έλλειψη χρηματοδότησης της πολιτικής ζωής, η μάλλον μοιρολατρική στάση των πολιτών και η ανεπαρκής παρουσία της κοινωνίας των πολιτών σχετικά με αυτά τα ζητήματα. Η καταπολέμηση της διαφθοράς αποτελεί μέρος των κύριων προτεραιοτήτων των διεθνών χορηγών (Συμβούλιο της Ευρώπης, ΕΕ, SIDA, Παγκόσμια Τράπεζα, UNDP, USAID κλπ). Πολυάριθμες ενώσεις ΜΚΟ έχουν επίσης επενδύσει σε αυτόν τον τομέα (κέντρο για την ανάλυση και την πρόληψη της διαφθοράς, Διεθνής Διαφάνεια Μολδαβίας, συμμαχία κατά της διαφθοράς, καθώς και το Κέντρο Ερευνητικής Δημοσιογραφίας). Η πολιτική εναλλαγή δεν έχει οδηγήσει μέχρι στιγμής σε απτά αποτελέσματα επί του ζητήματος.

3.4

Η ΣΠΣΕΣ θα έχει πολυάριθμες συνέπειες στον κοινωνικό τομέα. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία του κοινωνικού διαλόγου για την ανάπτυξη της χώρας. Συνιστά την υιοθέτηση του πρωτοκόλλου για τις συλλογικές αγωγές του Κοινωνικού Χάρτη του Συμβουλίου της Ευρώπης, τη βελτίωση της επιθεώρησης εργασίας και τη δημιουργία εργατοδικείων. Οι μολδαβικές αρχές συνεργάζονται με τη ΔΟΕ ως προς τη μαύρη εργασία, προκειμένου να προσεγγίσουν τα ευρωπαϊκά επίπεδα, ενώ συμμετέχουν στο Ευρωπαϊκό Έτος Ενεργού Γήρανσης και Αλληλεγγύης μεταξύ των Γενεών το 2012. Κρίνεται επίσης σκόπιμη η βελτίωση της υποδοχής των παλιννοστούντων Μολδαβών και η προώθηση των δικαιωμάτων των απόδημων Μολδαβών. Η κατάρτιση και η επανειδίκευση του εργατικού δυναμικού πρέπει επίσης να ενθαρρυνθούν.

3.5

Ο γεωργικός τομέας είναι ουσιαστικής σημασίας για τη Μολδαβία κατά τη διαπραγμάτευση της συμφωνίας. Η μολδαβική γεωργία χρήζει προόδου όσον αφορά την πιστοποίηση της προέλευσης, τον έλεγχο της συμμόρφωσης με τους υγειονομικούς και φυτοπροστατευτικούς κανόνες ή τον σεβασμό των κανόνων ανταγωνισμού, προκειμένου να εξάγει προϊόντα στις ευρωπαϊκές αγορές και να διασφαλίσει την ασφάλεια τροφίμων της. Μέχρι σήμερα, οι κανόνες υιοθετήθηκαν, αλλά η εφαρμογή τους αποτελεί μακρά και δαπανηρή διαδικασία, ιδίως όσον αφορά τη ζωική παραγωγή (το 2008, το μόνο εξαγώγιμο ζωικό προϊόν της Μολδαβίας ήταν το μέλι). Η ευθυγράμμιση με τους ευρωπαϊκούς κανόνες συνεπάγεται υψηλότερο κόστος για τους μικρούς παραγωγούς. Για αυτό το λόγο, οι αρχές πρέπει να υλοποιήσουν πολιτική θεσμικών μεταρρυθμίσεων και στήριξης του γεωργικού και του αμπελοοινικού τομέα. Προς τούτο θα εκτιμηθούν προγράμματα με χρηματοδότηση από τον μηχανισμό «Βοήθεια για το εμπόριο» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

3.6

Η επί μακρόν φθίνουσα βιομηχανία φαίνεται ότι μπορεί να επωφεληθεί της προνομιακής σχέσης ανταγωνιστικότητας/τιμής και της εγγύτητάς της στις ευρωπαϊκές αγορές, όπως δείχνει η ραγδαία πρόοδος της κλωστοϋφαντουργίας. Αυτή η ελαφρά βιομηχανία μπορεί να εγκατασταθεί σε όλη την επικράτεια, ιδίως στις μειονεκτικές περιοχές του Νότου. Η αυτοκινητοβιομηχανία πραγματοποίησε πρόσφατα άνοιγμα στον Βορρά της χώρας, χάρη σε Γερμανούς επενδυτές. Η συμμετοχή της Μολδαβίας στη στρατηγική για την περιοχή του Δούναβη και ο εκσυγχρονισμός των μεγάλων βιομηχανικών εγκαταστάσεων (ιδίως όσων βρίσκονται στην ανατολική όχθη του Δνειστέρου) θα αποτελέσουν εργαλεία ανάπτυξης.

3.7

Προκειμένου να είναι σφαιρική και πλήρης συμφωνία, μια παρόμοια συμφωνία ελευθέρων συναλλαγών με την ΕΕ πρέπει να διαμορφωθεί με βάση την ικανότητα που διαθέτει η Μολδαβία να ευθυγραμμισθεί με το κοινοτικό κεκτημένο. Η απαίτηση αυτή θα επιφέρει επαρκή οικονομική στήριξη. Οι αλλεπάλληλες διευρύνσεις της εσωτερικής αγοράς έχουν καταδείξει επαρκώς τον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζουν τα διαρθρωτικά ταμεία για την εξασφάλιση της κοινωνικής και εδαφικής συνοχής. Η ΕΟΚΕ συνιστά, κατά συνέπεια, να προβλεφθούν ισοδύναμα συνοδευτικά μέτρα για να μειωθούν οι κίνδυνοι αυξήσεως των κοινωνικών ή εδαφικών ανισοτήτων. Για το σκοπό αυτό, η επιτροπή παρακολούθησης της συμφωνίας θα αποδώσει ιδιαίτερη προσοχή στην εφαρμογή του ευρωπαϊκού προγράμματος γειτονίας για τη γεωργία και την αγροτική ανάπτυξη (ENPARD).

3.8

Ο οικολογικός απολογισμός της Μολδαβίας αποτελεί πηγή ανησυχίας για το μέλλον (έδαφος, νερό, ενέργεια) που θα πρέπει να ληφθεί υπόψη στο πλαίσιο της διαπραγμάτευσης της Συμφωνίας. Η σχετική σοβιετική κληρονομιά αποτελεί ιδιαίτερο βάρος, ιδίως όσον αφορά τη διαχείριση τοξικών αποβλήτων. Οι περίοδοι ξηρασίας που επικράτησαν τα τελευταία χρόνια δείχνουν πως η μολδαβική οικονομία είναι ευάλωτη στην περιβαλλοντική και κλιματική υποβάθμιση. Επίσης, η πλειονότητα του υδροφόρου ορίζοντα είναι μολυσμένη, ενώ τα υπόγεια ύδατα καλύπτουν τα δύο τρίτα των αναγκών του πληθυσμού σε πόσιμο νερό. Η περιβαλλοντική πολιτική χαρακτηρίζεται από τη στενότητα των διατεθέντων πόρων, παρά τις διεθνείς δεσμεύσεις όπως αυτές της ΕΤΕπ. Επιπλέον, είναι επιτακτική η ανάγκη ευαισθητοποίησης του συνόλου των οικονομικών φορέων που δεν έχουν ακόμα επίγνωση των προκλήσεων στους τομείς των μεταφορών ή των κατασκευών. Η Μολδαβία, που προσχώρησε στην ευρωπαϊκή ενεργειακή κοινότητα, είναι επίσης ιδιαίτερα εξαρτημένη από εισαγόμενες ορυκτές πηγές ενέργειας, ενώ η ενεργειακή της απόδοση παραμένει χαμηλή. Η ΕΟΚΕ συνιστά τη στήριξη των περιβαλλοντικών οργανώσεων όσον αφορά την ενεργειακή εξοικονόμηση, τη συνετή χρήση των πόρων και τη διαχείριση των αποβλήτων.

3.9

Κατά την εκτίμηση αντικτύπου πρέπει να δοθεί ειδική έμφαση στην κατάσταση της Υπερδνειστερίας προκειμένου να εκτιμηθούν οι δυνητικές επιπτώσεις της ΣΠΣΕΣ στην ασφάλεια των συνόρων και στις οικονομικές και περιβαλλοντικές πτυχές. Αυτή η συμφωνία θα μπορούσε να συμβάλει στην άμβλυνση των εσωτερικών διαφορών και στη διασφάλιση της εδαφικής ακεραιότητας.

4.   Πρόταση δημιουργίας Μολδαβικής Οικονομικής, Κοινωνικής και Περιβαλλοντικής Επιτροπής

4.1

Για την ενθάρρυνση της προόδου της κοινωνίας των πολιτών προς την κατεύθυνση περισσότερου διαλόγου και διαβούλευσης, η ΕΟΚΕ συνιστά τη δημιουργία ΜΟΚΠΕ στα πρότυπα όσων συνέβησαν στις άλλες χώρες της περιοχής. Η μελέτη των διαφορετικών ευρωπαϊκών εμπειριών θα επιτρέψει τη χάραξη πορείας προσαρμοσμένης στη Μολδαβία.

4.2

Η ΜΟΚΠΕ θα αποτελέσει απάντηση στην ανάγκη διάρθρωσης της κοινωνίας των πολιτών και θα ενισχύσει την επιρροή και τη σημασία της. Η σημερινή πληθώρα δομών ad hoc δημιουργεί ελαστικό και πειραματικό πλαίσιο, ωστόσο η μακροβιότητά τους είναι αμφίβολη και η λειτουργία τους εύθραυστη. Η συμπαράθεση των θέσεων των κοινωνικών εταίρων και των συλλογικών κινημάτων ή των ΜΚΟ υπονομεύει την βαρύτητά τους στον δημόσιο διάλογο.

4.3

Η ΜΟΚΠΕ θα παράσχει ενδιαφέρουσα συμβολή στην επίτευξη κοινωνικής συναίνεσης, επιτρέποντας τον συνυπολογισμό των διαφόρων ενδιαφερόντων στο αναπτυξιακό πρότυπο. Το από κοινού έργο που θα βασίζεται στον διάλογο θα πρέπει να οικοδομηθεί γύρω από τους τρεις πυλώνες της αειφορίας. Πρόκειται επίσης για σημαντικό βήμα προς μια βιώσιμη στρατηγική επανένταξης της Υπερδνειστερίας.

4.4

Η ΜΟΚΠΕ επιτρέπει τη διασφάλιση της ανεξαρτησίας των αναλύσεων, προφυλάσσοντάς τες από συντεχνιακές διαμάχες και από τις πηγές χρηματοδότησης και επιτρέποντας παράλληλα την αντιπαράθεση διαφορετικών απόψεων. Επίσης θα είναι σκόπιμο να ασχοληθεί με ζητήματα καταπολέμησης των διακρίσεων βάσει φύλου, προέλευσης ή θρησκείας.

4.5

Η ΜΟΚΠΕ θα αποτελεί απάντηση στην ανάγκη αξιολόγησης των δημόσιων πολιτικών που συνδέοναι με τη μεταφορά του κοινοτικού κεκτημένου. Το όργανο αυτό θα μπορούσε να φιλοξενήσει την επιτροπή παρακολούθησης της εμπορικής συμφωνίας σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή.

Βρυξέλλες, 11 Ιουλίου 2012.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON


(1)  ΓΔ Εμπόριο, Διαβούλευση με θέμα «Σφαιρικές και πλήρεις ζώνες ελεύθερων συναλλαγών/ΕΕ – Μολδαβία 2012».

(2)  Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, Δεύτερη έκθεση για τους αναπτυξιακούς στόχους της Χιλιετίας, Δημοκρατία της Μολδαβίας 2010.

(3)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Η συμβολή της κοινωνίας των πολιτών στην Ανατολική Εταιρική Σχέση», ", EE, C 248 της 25/08/2011· γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Μια νέα απάντηση σε μια γειτονιά που αλλάζει», ΕΕ C 43 της 15/02/2012

(4)  Στατιστικά στοιχεία για τη Μολδαβία, στον ιστότοπο Rural Poverty Portal: http://www.ruralpovertyportal.org/web/guest/country/statistics/tags/moldova.

(5)  Florent Parmentier, «Η Μολδαβία, μείζων ευρωπαϊκή επιτυχία για την Ανατολική Εταιρική Σχέση;», Ίδρυμα Robert Schuman, 22 Νοεμβρίου 2010, http://www.robert-schuman.eu/doc/questions_europe/qe-186-fr.pdf.

(6)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Εκτίμηση αντικτύπου στην αειφορία (EAA) και εμπορική πολιτική της ΕΕ», EE, C 218 της 23/07/2011.

(7)  «Εκτίμηση αντικτύπου στην εμπορική αειφορία για τις διαπραγματεύσεις ΣΠΣΕΣ μεταξύ της ΕΕ και της Γεωργίας και της Μολδαβίας αντιστοίχως», Ecorys, 6 Φεβρουαρίου 2012.

(8)  Ευρωπαϊκή Επιτροπή, «Έκθεση προόδου των χωρών της ΕΠΓ 2011 – Δημοκρατία της Μολδαβίας», Ενημερωτικό σημείωμα, Βρυξέλλες, 15 Μαΐου 2012.


4.10.2012   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 299/39


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ο ρόλος της κοινωνίας των πολιτών στην πολυμερή εμπορική συμφωνία (ΠΕΣ) μεταξύ της ΕΕ, της Κολομβίας και του Περού» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

2012/C 299/08

Εισηγητής: ο κ. Giuseppe IULIANO

Στις 19 Ιανουαρίου 2012 και σύμφωνα με το άρθρο 29 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να εκπονήσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα:

Ο ρόλος της κοινωνίας των πολιτών στην πολυμερή εμπορική συμφωνία (ΠΕΣ) μεταξύ της ΕΕ, της Κολομβίας και του Περού.

Το ειδικευμένο τμήμα «Εξωτερικές σχέσεις», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 28 Ιουνίου 2012.

Κατά την 482η σύνοδο ολομέλειάς της, της 11ης και 12ης Ιουλίου 2012 (συνεδρίαση της 11ης Ιουλίου 2012), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 139 ψήφους υπέρ, 4 κατά και 8 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση:

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Καθώς δεν κατέστη δυνατή η επιτυχής ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων για μια συμφωνία σύνδεσης με το σύνολο των χωρών που απαρτίζουν την περιοχή των Άνδεων, η ΕΕ επέλεξε, μετά από αίτημα της Κολομβίας και του Περού, να προβεί στη σύναψη νέων εμπορικών σχέσεων με τις δύο αυτές χώρες. Οι διαπραγματεύσεις περατώθηκαν τον Μάιο του 2012, τα τρία μέρη μονόγραψαν την πολυμερή εμπορική συμφωνία (ACM/ΠΕΣ) στις 24 Μαρτίου 2011 και η συμφωνία επικυρώθηκε επίσημα στις 13 Απριλίου 2011. Προς το παρόν, έχει υποβληθεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο θα πρέπει να αποφασίσει την έγκριση ή την απόρριψή της, χωρίς να έχει δυνατότητα εισαγωγής τροπολογιών. Στο παρόν στάδιο η ΕΟΚΕ παρουσιάζει την αξιολόγησή της και μια σειρά κατευθυντήριων γραμμών που απευθύνονται σε όλους τους άμεσα ενδιαφερομένους, προκειμένου να ληφθούν υπόψη σε περίπτωση έγκρισης και επικύρωσης της ΠΕΣ (1).

1.2   Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) θεωρεί ότι μια πολυμερής εμπορική συμφωνία της ΕΕ με την Κολομβία και το Περού μπορεί να αποδειχθεί θετικό μέσο τόσο για την ΕΕ όσο και για όλες τις ενδιαφερόμενες χώρες των Άνδεων –ο Ισημερινός και η Βολιβία θα ήταν ενδεχομένως διατεθειμένες να επανέλθουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Παράλληλα, η ΠΕΣ μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία ανάπτυξης και ανταγωνιστικότητας και στην εξασφάλιση αξιοπρεπούς εργασίας, εφόσον το εμπόριο αποτελεί σημαντικό μηχανισμό για τη στήριξη της ανάπτυξης και τη μείωση της φτώχειας. Ωστόσο, οι οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις πρέπει να αξιολογηθούν προσεκτικά, με διαφάνεια και κατά τρόπο συνολικό, προς το συμφέρον όλων των μερών. Στο πλαίσιο αυτό, η κοινωνία των πολιτών μπορεί και πρέπει να διαδραματίσει θεμελιώδη ρόλο.

1.3   Κατά τη διαδικασία διαπραγμάτευσης της ΠΕΣ, επισημάνθηκε ο ανεπαρκής χαρακτήρας του διαλόγου με την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών των συμβαλλομένων. Για την εκ των υστέρων κάλυψη αυτού του κενού και για τη θεσμοθετημένη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών σε αυτήν, η ΕΟΚΕ, κατά την πρόσφατη αποστολή της στο Περού και την Κολομβία, μετά από συζητήσεις με θεσμικούς φορείς και την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών αμφότερων των χωρών, προτείνει τη θέσπιση Μικτής Συμβουλευτικής Επιτροπής (ΜΣΕ) που να απαρτίζεται από εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών της ΕΕ, του Περού και της Κολομβίας, με συμβουλευτικές αρμοδιότητες σε θέματα που αφορούν τα ανθρώπινα δικαιώματα, την αειφόρο ανάπτυξη και την αξιολόγηση των ανά τομέα επιπτώσεων της ΠΕΣ. Η ΜΣΕ θα ορίσει σειρά θεμάτων τα οποία θα παρακολουθεί (2), θα μπορεί να παρέχει συμβουλές επ’ αυτών κατόπιν αίτησης των συμβαλλομένων ή να εκδίδει σχετικές γνωμοδοτήσεις, συστάσεις ή μελέτες με δική της πρωτοβουλία. Η ΜΣΕ θα συνεδριάζει με το αντιπροσωπευτικό όργανο των συμβαλλόμενων μερών της ΠΕΣ μία φορά ετησίως, εκτός εάν, κοινή συναινέσει, οριστεί άλλως. Η ΜΣΕ θα είναι συμβατή με την ανοικτή σε ολόκληρη την κοινωνία των πολιτών και γενικότερα τους πολίτες συνεδρίαση που προβλέπεται στο άρθρο 282 της ΠΕΣ. Θα μπορεί να διαπραγματεύεται με τους συμβαλλομένους τη δυνατότητα θέσπισης δεικτών για τις προεκτάσεις της εφαρμογής της ΠΕΣ ανά τομέα.

Οι ήδη εγκεκριμένοι μηχανισμοί σε παλαιότερες συμφωνίες της ΕΕ με άλλα κράτη και περιοχές του πλανήτη μπορούν να αποτελέσουν σημείο αναφοράς για τη δημιουργία ενός συμβουλευτικού διαύλου με αυτά τα χαρακτηριστικά.

1.4   Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικό να ενισχυθεί η συνεργασία μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και των Κοινοβουλίων της Κολομβίας και του Περού, και, υπό αυτήν την έννοια, χαιρετίζει το ψήφισμα που εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο θα μπορούσε να οδηγήσει στη ενεργοποίηση κοινοβουλευτικών μηχανισμών ταυτόχρονης παρακολούθησης των ανειλημμένων δεσμεύσεων· ιδιαιτέρως δε για τις δεσμεύσεις που αφορούν τα ανθρώπινα δικαιώματα, το θεματολόγιο της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ) για την αξιοπρεπή εργασία σχετικά με τις εργασιακές και συνδικαλιστικές συνθήκες, την ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών, τη νόμιμη και με εγγυήσεις μετανάστευση, τις συμφωνίες για την προστασία του περιβάλλοντος και την ενδεχόμενη προσφυγή, όσον αφορά τα ένδικα μέσα, στην επιτροπή επίλυσης διαφορών.

1.5   Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι ένα τέτοιο συμβουλευτικό όργανο θα επιτρέψει τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στην ΠΕΣ, τη θεσμική καθιέρωση των διαβουλεύσεων, την περαιτέρω ανάπτυξή τους, την αντιμετώπιση των συνεπαγόμενων προκλήσεων, τη διασφάλιση απρόσκοπτης και άμεσης επικοινωνίας με τους υπευθύνους για την εφαρμογή της ΠΕΣ και τη διατύπωση συγκεκριμένων συστάσεων σχετικά με τις θετικές ή αρνητικές συνέπειες της εφαρμογής της.

1.6   Τον Μάιο του 2012 αντιπροσωπεία της ΕΟΚΕ επισκέφθηκε την Κολομβία και το Περού. Ο απολογισμός της αποστολής ήταν θετικός, εάν ληφθούν υπόψη το πλήθος και το επίπεδο των φορέων που έλαβαν μέρος στις επαφές, καθώς και οι ενδιαφέρουσες πληροφορίες που συγκεντρώθηκαν· έτσι κατέστη δυνατόν να αποτυπωθούν στην παρούσα γνωμοδότηση οι θέσεις της κοινωνίας των πολιτών αμφότερων των χωρών ως προς την ΠΕΣ και να διατυπωθεί η πρόταση για τη συγκρότηση Μικτής Συμβουλευτικής Επιτροπής της κοινωνίας των πολιτών για την παρακολούθηση της ΠΕΣ. Στη γνωμοδότηση αναλύονται τα οξύτερα προβλήματα που πρέπει να παρακολουθήσει στην Κολομβία και στο Περού η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

2.1   Η Ευρωπαϊκή Ένωση διατηρεί με την περιοχή των Άνδεων –και ειδικά με την Κολομβία και το Περού– ολοένα στενότερες οικονομικές και εμπορικές σχέσεις, έχοντας αναδειχθεί, στις μέρες μας, στον δεύτερο σημαντικότερο εμπορικό εταίρο των χωρών των Άνδεων μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το εμπόριο μεταξύ της ΕΕ και των εν λόγω χωρών γνωρίζει σημαντική ανάπτυξη κατά την τελευταία δεκαετία: οι διμερείς ροές σημείωσαν αύξηση από τα 9,1 δισ. ευρώ το 2000 στα 15,8 δισ. ευρώ το 2007, με μέσο ετήσιο ποσοστό ανάπτυξης 8,25 % (3). Το 2010 η αξία του διμερούς εμπορίου αγαθών μεταξύ της ΕΕ, της Κολομβίας και του Περού ανερχόταν περίπου στα 16 δισ. ευρώ.

2.2   Τα συμβαλλόμενα μέρη της ΠΕΣ δημιούργησαν δεσμούς που δεν περιορίζονται στον οικονομικό τομέα, αλλά αφορούν πεδία όπως, μεταξύ άλλων, ο πολιτικός διάλογος, ο πολιτισμός, η εκπαίδευση και η επιστήμη. Η ΕΕ έχει στηρίξει τις διαδικασίες εκδημοκρατισμού και έχει συντελέσει στην προάσπιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων, αναλαμβάνοντας δεσμεύσεις αλληλεγγύης, τις οποίες η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει και συμμερίζεται.

2.3   Της παρούσας ΠΕΣ, είχαν προηγηθεί το 2003 η υπογραφή «συμφωνίας πολιτικού διαλόγου και συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και των κρατών μελών της, αφενός, και της Κοινότητας των Άνδεων και των χωρών μελών της (…) αφετέρου», καθώς και η κατοχύρωση των αντίστοιχων δικαιωμάτων και η ανάληψη υποχρεώσεων από τα συμβαλλόμενα μέρη ως μέλη του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) (4).

2.4   Η ΠΕΣ θα επιτρέψει τις εισαγωγές αγαθών και προϊόντων των συμβαλλομένων στις αντίστοιχες εθνικές αγορές με αισθητή μείωση των δασμών. Στον βιομηχανικό τομέα της Κολομβίας και του Περού θα εφαρμόζονται ελαστικότερα κριτήρια εισαγωγής για πολλά από τα προϊόντα του, τα οποία υπάγονται σε πιο περιοριστικούς κανόνες δυνάμει του ΣΓΠ+ (5). Μεταξύ άλλων τομέων, πραγματοποιήθηκαν διαπραγματεύσεις για αλλαγές στους τομείς των πετροχημικών, των πλαστικών, της κλωστοϋφαντουργίας και των ειδών ένδυσης, των αλιευτικών προϊόντων, της μπανάνας, της ζάχαρης και του καφέ. Επίσης, κρίνεται σημαντική η παρακολούθηση και η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της εφαρμογής της ΠΕΣ στον γεωργικό τομέα των συμβαλλομένων σε ζητήματα όπως η ονομασία προέλευσης, οι ρήτρες διασφάλισης και οι τομεακοί μηχανισμοί σταθεροποίησης. Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις αναφορές στη σημασία του εμπορίου για την αειφόρο ανάπτυξη και στην προώθηση ενός θεμιτού και δίκαιου εμπορίου (6).

2.5   Τόσο στο Περού όσο και στην Κολομβία η άτυπη οικονομία κυμαίνεται σε υψηλά επίπεδα. Μία από τις σοβαρότερες επιπτώσεις της, το υψηλό ποσοστό άτυπης απασχόλησης που καταγράφεται στις χώρες των Άνδεων, ωθεί την ΕΟΚΕ να εκφράσει την ανησυχία της για τα εργασιακά πρότυπα σε αυτές τις δύο χώρες. Η κατάσταση των νέων και των γυναικών είναι ιδιαιτέρως δύσκολη, δεδομένου ότι, για αυτούς, η ανεργία και οι συνθήκες πρόσληψης και εργασίας είναι περισσότερο αντίξοες. Στις αξιολογήσεις επιπτώσεων πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η παράμετρος του φύλου και να δίνεται έμφαση στις εργασιακές συνθήκες για τους νέους, καθότι οι γυναίκες και οι νέοι έχουν να αντιμετωπίσουν ειδικότερα προβλήματα (7). Συν τοις άλλοις, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι πρέπει να αποφασιστούν και να δρομολογηθούν συγκεκριμένες και αποτελεσματικές δράσεις για την προοδευτική εξάλειψη της παιδικής εργασίας, ενός ανησυχητικού φαινομένου που παρατηρείται και στις δύο χώρες.

2.6   Η κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των εργασιακών και των συνδικαλιστικών δικαιωμάτων, στην Κολομβία και στο Περού αποτελεί συχνά λόγο σοβαρής ανησυχίας για τους λαούς των δύο αυτών χωρών και για την κοινωνία των πολιτών της ΕΕ. Η ΕΟΚΕ με ικανοποίηση σημειώνει ότι στο άρθρο 1 της ΠΕΣ ορίζεται σαφώς ότι οι παραβιάσεις των δημοκρατικών αρχών και των θεμελιωδών δικαιωμάτων μπορούν να προκαλέσουν την προσωρινή ή οριστική κατάργηση της ΠΕΣ. Η ΕΟΚΕ επικροτεί επίσης τις δεσμεύσεις που έχουν αναλάβει οι συμβαλλόμενοι σχετικά με την τήρηση των θεμελιωδών συμβάσεων της ΔΟΕ στο άρθρο 269 παράγραφος 3 του εγγράφου (8) και εύχεται να γίνουν σεβαστές και να τηρηθούν απολύτως κατά την εφαρμογή της ΠΕΣ.

2.7   Η ΕΟΚΕ έχει επανειλημμένα εκθέσει τον τρόπο με τον οποίο ευελπιστεί ότι θα εξελίσσονται οι διαπραγματεύσεις για τις εμπορικές συμφωνίες· θεωρεί, συγκεκριμένα, ότι οι διμερείς συμφωνίες πρέπει να είναι συμβατές με την πολυμερή προσέγγιση του εμπορίου (9). Επίσης, εκτιμά ότι οι διμερείς διαπραγματεύσεις δεν πρέπει να ωθούν την ΕΕ σε μείωση των απαιτήσεών της όσον αφορά τα κοινωνικά, εργασιακά και περιβαλλοντικά θέματα. Οι εν λόγω διαστάσεις πρέπει να λαμβάνονται σε μεγάλο βαθμό υπόψη, εξίσου με την οικονομική διάσταση, και πρέπει να αναζητούνται μηχανισμοί εναρμόνισής τους κατά την εφαρμογή των συμφωνιών.

2.8   Από την άλλη πλευρά, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η εμπειρία έχει δείξει ξεκάθαρα ότι ο ενεργητικός ρόλος της κοινωνίας των πολιτών στην εφαρμογή των συμφωνιών επιτρέπει τον εντοπισμό ενδεχόμενων κατάλληλων εταίρων στις ενδιαφερόμενες χώρες, τη σύναψη επωφελών για όλους τους συμβαλλόμενους σχέσεων και τη διευκόλυνση της επίλυσης των ενδεχόμενων διαφορών. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη διατυπώσει σε παλιότερες γνωμοδοτήσεις της το αίτημα προσθήκης της κοινωνικής διάστασης στις συμφωνίες που έχει διαπραγματευτεί ή διαπραγματεύεται ακόμα η ΕΕ (10).

2.9   Η ΕΟΚΕ έχει ήδη σχολιάσει θετικά σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις την απόφαση της ΕΕ να θεσπίσει την εκτίμηση αντίκτυπου στην αειφορία (ΕΑΑ), η οποία επιτρέπει την υποβολή προτάσεων και τη θέσπιση διορθωτικών μέτρων που μεγιστοποιούν τα θετικά αποτελέσματα, ενώ ελαχιστοποιούν τα πιθανά αρνητικά αποτελέσματα μιας εμπορικής συμφωνίας. Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει το αίτημά της να διεξάγεται η ΕΑΑ με πλήρη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών, έτσι ώστε να διασφαλίζονται οι ανειλημμένες δεσμεύσεις, να ελαχιστοποιούνται οι κίνδυνοι και να ενισχύονται οι ευκαιρίες εμπορικής επέκτασης (11).

2.10   Η ΕΟΚΕ δεν μπορεί να μην αναφέρει ότι η διαπραγμάτευση της συμφωνίας με την Κολομβία και το Περού αποτέλεσε αντικείμενο επικρίσεων και προβληματισμών εκ μέρους κοινωνικών οργανώσεων και του συνδικαλιστικού κινήματος (12) των συμβαλλομένων. Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται κυρίως την ανησυχία για τη διεξαγωγή ελάχιστων διαβουλεύσεων με την κοινωνία των πολιτών κατά τη διαδικασία των διαπραγματεύσεων. Και για τον λόγο αυτόν χαιρετίζει την έγκριση του ψηφίσματος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το οποίο υπογραμμίζει τη σημασία καθιέρωσης σαφών μηχανισμών εποπτείας και παρακολούθησης, με συμμετοχή εκπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών κατά την εφαρμογή της ΠΕΣ (13).

2.11   Από την οπτική γωνία της κοινωνίας των πολιτών, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι εμπορικές συμφωνίες πρέπει να διευκολύνουν την πραγματοποίηση αλλαγών, χάρη στις οποίες, μεταξύ άλλων, θα καλλιεργείται το πνεύμα κοινωνικής ευθύνης των επιχειρήσεων, θα επιβάλλεται στις επιχειρήσεις της ΕΕ να ακολουθούν τα ίδια εργασιακά ήθη που ισχύουν στις χώρες προέλευσής τους, θα δημιουργούνται ποιοτικές θέσεις εργασίας με εγγυήσεις, θα προκρίνονται οι συλλογικές διαπραγματεύσεις, θα επιτρέπεται η εκ του σύνεγγυς εποπτεία του τρόπου εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων και θα ευνοείται η μείωση της άτυπης οικονομίας και απασχόλησης. Ομοίως, οι εν λόγω αλλαγές θα συντελέσουν στην εξάλειψη των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, θα βοηθήσουν στην καταπολέμηση της φτώχειας και της κοινωνικής ανισότητας και θα επιτρέψουν την αναβάθμιση των συνθηκών διαβίωσης των πληθυσμών τους, ιδίως δε των λιγότερο ευνοημένων.

2.12   Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι στην ΠΕΣ θεσπίζονται άρθρα —όπως το άρθρο 1 που αναφέρεται στα ανθρώπινα δικαιώματα, το άρθρο 282 σχετικά με τη συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών ή το άρθρο 286 σχετικά με τις εκτιμήσεις επιπτώσεων— που επιτρέπουν να διαρθρωθούν τόσο μια αντιπροσωπευτική, αυτόνομη και περιορισμένης σύνθεσης θεσμοθετημένη συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών αμφότερων των συμβαλλομένων (14), μέσω της δημιουργίας μιας Μικτής Συμβουλευτικής Επιτροπής, όσο και ένα φόρουμ ανοικτό στο σύνολο της κοινωνίας των πολιτών του Περού, της Κολομβίας και της ΕΕ.

2.13   Η ΕΟΚΕ ελπίζει ότι η υπό εξέταση ΠΕΣ αφενός θα βοηθήσει τους συμβαλλόμενους να αντιμετωπίσουν τα πλέον επείγοντα κοινωνικοοικονομικά προβλήματα, όπως η φτώχεια, η κοινωνική ανισότητα και η βία, και αφετέρου θα συμβάλει στη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των πληθυσμών τους, ιδίως δε των λιγότερο ευνοημένων· ως εκ τούτου, θεωρεί απαραίτητο να δοθεί στις κοινωνίες των πολιτών και των τριών συμβαλλομένων η δυνατότητα ενεργού συμμετοχής στην εφαρμογή της ΠΕΣ και στην αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της.

2.14   Τον Μάιο του 2012 αντιπροσωπεία της ΕΟΚΕ επισκέφθηκε την Κολομβία και το Περού. Ο απολογισμός της αποστολής ήταν θετικός, εάν ληφθούν υπόψη το πλήθος και το επίπεδο των φορέων που έλαβαν μέρος στις επαφές, καθώς και οι ενδιαφέρουσες πληροφορίες που συγκεντρώθηκαν· έτσι κατέστη δυνατόν να αποτυπωθούν στην παρούσα γνωμοδότηση οι θέσεις της κοινωνίας των πολιτών αμφότερων των χωρών ως προς την ΠΕΣ και να διατυπωθεί η πρόταση για τη συγκρότηση της Μικτής Συμβουλευτικής Επιτροπής της κοινωνίας των πολιτών για την παρακολούθηση της ΠΕΣ. Η αντιπροσωπεία διαπίστωσε το σημερινό μέγεθος των κοινωνικών, εργασιακών και οικονομικών προβλημάτων σε αμφότερες τις χώρες, καθώς και τη δυσπιστία των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών (με μόνη εξαίρεση τις ενώσεις επιχειρηματιών που στηρίζουν την ΠΕΣ στις δύο χώρες) ως προς την ικανότητα τόσο των κυβερνήσεών τους, όσο και της ΠΕΣ να δώσει λύσεις σε αυτά τα προβλήματα. Η αντιπροσωπεία επισήμανε το χάσμα που χωρίζει τις θέσεις των κυβερνήσεων —οι οποίες δηλώνουν ότι έχουν προβεί σε ευρείες διαβουλεύσεις και ενημερωτικές εκστρατείες— από τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται την κατάσταση οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (15).

2.15   Στην παρούσα γνωμοδότηση επισημαίνονται ορισμένα από τα μείζονα προβλήματα των δύο χωρών σε σχέση με την ΠΕΣ και σημειώνεται ότι πρέπει να τεθούν υπό την εποπτεία των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών των συμβαλλομένων. Στη μεν Κολομβία υπογραμμίζονται οι θετικές και αρνητικές πτυχές του ζητήματος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι παραβιάσεις των συνδικαλιστικών δικαιωμάτων, το καθεστώς εφαρμογής του νόμου περί αποζημίωσης των θυμάτων και επιστροφής των γαιών, καθώς και το πρόβλημα της ατιμωρησίας. Στο δε Περού, αναλύονται η κοινωνικο-εργασιακή κατάσταση —ιδίως στα ορυχεία—, τα ζητήματα της παιδικής εργασίας, της μετανάστευσης προς την Ευρώπη και των δικαιωμάτων των ιθαγενών.

2.16   Η ΕΟΚΕ καλεί τα συμβαλλόμενα μέρη να καταρτίσουν, σε συνεννόηση με την κοινωνία των πολιτών και κατά προτίμηση μέσω της Μικτής Συμβουλευτικής Επιτροπής, ένα διαφανές και δεσμευτικό σχέδιο δράσης που θα συμπληρώνει την ΠΕΣ όσον αφορά τα ανθρώπινα, τα περιβαλλοντικά και τα εργασιακά δικαιώματα. Αυτό το σχέδιο δράσης θα πρέπει να ορίζει σαφείς στόχους, συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα και τα προσδοκώμενα αποτελέσματα σε καθέναν από τους προαναφερόμενους τομείς. Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται, ως προς αυτό το θέμα, τα αιτήματα του σημείου 15 του ψηφίσματος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 13ης Ιουνίου 2012.

3.   Κολομβια

3.1   Τα ανθρώπινα δικαιώματα: φωτεινά και σκοτεινά σημεία

3.1.1   Τον Αύγουστο του 2010 μια νέα κυβέρνηση ανέλαβε την εξουσία. Επικεφαλής είναι ο Πρόεδρος κ. Juan Manuel Santos, ο οποίος έχει αλλάξει τρόπο προσέγγισης των θεμάτων που σχετίζονται με τα ανθρώπινα δικαιώματα. Αντιπρόεδρος είναι ο κ. Angelino Garzón, πρώην Γενικός Γραμματέας της Κεντρικής Ομοσπονδίας Εργαζομένων (Central Unitaria de Trabajadores – CUT) και πρώην Υπουργός Εργασίας, ο οποίος, λόγω του παρελθόντος του, επιδιώκει την καλλιέργεια εθνικού κοινωνικού διαλόγου. Η θέση του Προέδρου Santos όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα διαφέρει από τη θέση της προηγούμενης κυβέρνησης υπό τον κ. Álvaro Uribe· η σημερινή κυβέρνηση, αντί να χρησιμοποιεί σκληρή γλώσσα, που έθετε τους υποστηρικτές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε πραγματικό κίνδυνο, έχει χαμηλώσει τους τόνους και έχει κάνει κινήσεις που αποβλέπουν στην προαγωγή του διαλόγου. Για πρώτη φορά αναγνωρίστηκε η ύπαρξη ένοπλης σύγκρουσης στο εσωτερικό της χώρας και φαίνεται ότι ξεκίνησε η πορεία προς την οριστική επίλυσή της.

3.1.2   Η Κολομβία υφίσταται τις συνέπειες μιας έντονης εσωτερικής σύγκρουσης που πλήττει τη χώρα για πάνω από 60 χρόνια —μιας ένοπλης σύγκρουσης στην οποία διάφοροι παράγοντες είναι ταυτόχρονα η πηγή και οι πρωταγωνιστές της βίας. Παρά δε τις προσπάθειες που έχουν καταβληθεί από την κυβέρνηση, όπως αναγνωρίζει και η Διεθνής Αμνηστία, η κατάσταση εξακολουθεί να είναι ιδιαίτερα περίπλοκη (16).

3.1.3   Στην Κολομβία συνεχίζει να δρα η παλαιότερη αντάρτικη ομάδα της ηπείρου, οι Επαναστατικές Ένοπλες Δυνάμεις της Κολομβίας (Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia – FARC). Τόσο η FARC όσο και ο Στρατός Εθνικής Απελευθέρωσης (Ejército de Liberación Nacional – ELN) εξακολουθούν να στρατολογούν αγόρια και κορίτσια για να τα χρησιμοποιήσουν στην ένοπλη σύγκρουση και έχουν σπείρει σε πολλές περιοχές νάρκες κατά προσωπικού, εκτός του ότι λαμβάνουν χρηματοδότηση χάρη στις διασυνδέσεις τους με το εμπόριο ναρκωτικών. Σημειωτέον ότι η Κολομβία είναι, μετά τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, η χώρα με τους περισσότερους ανήλικους στρατιώτες (17).

3.1.4   Από 1,5 έως 3 εκατομμύρια άτομα έχουν εκτοπιστεί από τους τόπους διαμονής και εργασίας τους. Η FARC ανήγγειλε τον Φεβρουάριο του 2012 ότι θα αναστείλει τις απαγωγές και έχει ήδη απελευθερώσει 10 στρατιώτες ομήρους. Ωστόσο, εξακολουθεί ακόμα να κρατεί άγνωστο αριθμό αμάχων (18).

3.1.5   Εδώ και αρκετά χρόνια, ιδίως από τη δεκαετία του 1970 και μετά, έχουν χάσει τη ζωή τους χιλιάδες αγρότες, εργαζόμενοι, συνδικαλιστές, δάσκαλοι, υπέρμαχοι των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, επικεφαλής κοινωνικών οργανώσεων σε επίπεδο συνοικίας, κοινότητας και αγροτικής περιοχής κλπ. Σύμφωνα με την Escuela Nacional Sindical, ΜΚΟ με αναγνωρισμένο έργο στην προάσπιση των ανθρώπινων και των συνδικαλιστικών δικαιωμάτων, ο συνολικός αριθμός δολοφονημένων συνδικαλιστών από το 1986 υπερβαίνει τους 2 900. Το εμπόριο ναρκωτικών εξακολουθεί να είναι μια συχνή παράνομη δραστηριότητα, με δίκτυα που καλύπτουν την εθνική επικράτεια και διαθέτουν διεθνή παρακλάδια. Οι προσπάθειες εξάλειψης του φαινομένου με τη χρήση στρατιωτικών μέσων, πολλές φορές, προκάλεσαν την όξυνση του φαύλου κύκλου της βίας. Πολλά μέλη των ενόπλων δυνάμεων και των δυνάμεων ασφαλείας έχουν κατηγορηθεί από κολομβιανές και διεθνείς οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων ότι έχουν δολοφονήσει άτομα που υποτίθεται ότι ήταν μέλη της αντάρτικης ομάδας, η λεγόμενη υπόθεση των «ψευδώς θετικών» (falsos positivos) (19).

3.1.6   Στη σημερινή κολομβιανή κοινωνία, οι γυναίκες εξακολουθούν να υφίστανται ανισότητες και διακρίσεις. Η ανισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών εκφράζεται στο οικογενειακό περιβάλλον, με υψηλά επίπεδα βίας που συνδέεται με το φύλο· στον οικονομικό τομέα, με υψηλό ποσοστό ανεργίας, αύξηση του ποσοστού των άτυπα απασχολούμενων γυναικών (57 %) και διατήρηση του μισθολογικού χάσματος λόγω φύλου· και στον τομέα της πολιτικής, με χαμηλή εκπροσώπηση των γυναικών σε θέσεις μεγαλύτερης ευθύνης στη λήψη αποφάσεων.

3.1.7   Σύμφωνα με εκθέσεις των συνδικαλιστικών συνομοσπονδιών της χώρας (CUT, CTC, CGT), ο κοινωνικός διάλογος, ο οποίος είχε πληγεί σοβαρά κατά τη θητεία προηγούμενων κυβερνήσεων, δεν έχει ακόμα παρουσιάσει ικανοποιητικές αλλαγές ώστε να διαφαίνεται θετική τάση. Οι συνομοσπονδίες υποστηρίζουν ότι η έλλειψη κοινωνικού διαλόγου έχει οδηγήσει στη μείωση του ποσοστού συμμετοχής στις συνδικαλιστικές ενώσεις από 14 % σε 4 %. Είναι σκόπιμο να υπενθυμίσουμε ότι τα τελευταία χρόνια η ΔΟΕ παρακολουθεί προσεκτικά την κατάσταση των συνδικαλιστικών δικαιωμάτων στην Κολομβία (20) · η εν λόγω οργάνωση έχει διεξαγάγει πολυάριθμες αποστολές έρευνας και διαθέτει μόνιμη μονάδα στη χώρα, για να παρακολουθεί τις παραβιάσεις των ανθρώπινων, εργασιακών και συνδικαλιστικών δικαιωμάτων. Το 2011, δολοφονήθηκαν 29 συνδικαλιστικοί ηγέτες και ακτιβιστές. Σε πολλές περιπτώσεις, οι υπεύθυνοι είναι «εν αποστρατεία» παραστρατιωτικοί. Έχουν γίνει απόπειρες δολοφονίας κατά δέκα ακόμη συνδικαλιστών, ενώ ο Daniel Aguirre, Γενικός Γραμματέας του Εθνικού Συνδικάτου Εργαζομένων στην Κοπή Ζαχαροκάλαμων, δολοφονήθηκε στις 27 Απριλίου 2012, γεγονός που αυξάνει στους 7 τον αριθμό των συνδικαλιστών που δολοφονήθηκαν φέτος.

3.1.8   Αξίζει να αναφέρουμε, ως θετικό στοιχείο, την αύξηση του προσωπικού της Γενικής Εισαγγελίας της Κολομβίας (FGN), στην οποία έχει ανατεθεί η διαλεύκανση αυτών των εγκλημάτων και αδικημάτων. Επίσης, με πρωτοβουλία της εν λόγω Γενικής Εισαγγελίας, το Κοινοβούλιο ενέκρινε μια αναθεώρηση του άρθρου 200 του Ποινικού Κώδικα, βάσει της οποίας αυξάνονται οι ποινές κάθειρξης και τα πρόστιμα για όποιον παρακωλύει ή διαταράσσει συνέλευση συνδικαλιστών ή την άσκηση των εργασιακών δικαιωμάτων, ή προβαίνει σε αντίποινα εις βάρος όσων συμμετέχουν σε νόμιμη απεργία, συνέλευση ή σωματείο (21). Τον Ιανουάριο του 2012, η Γενική Εισαγγελία και η ΜΚΟ Escuela Nacional Sindical κατάφεραν να συνάψουν συμφωνία ανταλλαγής πληροφοριών και να συμφωνήσουν ενιαία μεθοδολογία για τον ορισμό, τον εντοπισμό και την τεκμηρίωση εγκλημάτων κατά μελών συνδικαλιστικών οργανώσεων.

3.1.9   Μολονότι το κλίμα βίας έχει καταλαγιάσει στη χώρα, εξακολουθούν να διαπράττονται τρομοκρατικές ενέργειες: στις 15 Μαΐου 2012, ημέρα κατά την οποία τέθηκε σε ισχύ η Συμφωνία Ελευθέρων Συναλλαγών με τις ΗΠΑ, έγινε απόπειρα κατά του πρώην Υπουργού Fernando Londoño Hoyos, που κόστισε τη ζωή στους δύο σωματοφύλακές του και προκάλεσε τον τραυματισμό 49 ατόμων.

3.1.10   Ο νόμος περί θυμάτων και επιστροφής γαιών. Ο εν λόγω νόμος, που ψηφίστηκε το 2011, αναγνωρίζει την ύπαρξη ένοπλης σύγκρουσης και τα δικαιώματα των θυμάτων. Προβλέπει αποζημίωση για όσους επέζησαν από πράξεις καταπάτησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων και των παραβιάσεων που διαπράχθηκαν από κρατικούς παράγοντες. Η εφαρμογή του μέχρι σήμερα ήταν ανομοιόμορφη και ελλιπής, αλλά αποτελεί σημαντική αλλαγή για τα θύματα, στα οποία, μέχρι τώρα, δεν αναγνωριζόταν κανένα δικαίωμα. Κατά την παραμονή της αντιπροσωπείας της ΕΟΚΕ στη χώρα, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών κατήγγειλαν απειλές που εξακολουθούν να δέχονται ορισμένα άτομα ή κοινότητες στα οποία έχουν επιστραφεί γαίες. Η αντιπροσωπεία της ΕΟΚΕ ενημερώθηκε από το Υπουργείο Γεωργίας σχετικά με την κατατόπιση των δικαστών στο θέμα της επιστροφής των γαιών που έχουν επιδικαστεί μέσω καταχρηστικών αγωγών. Με τις εν λόγω αγωγές νομιμοποιήθηκε η έγγειος ιδιοκτησία όσων απέκτησαν τα συγκεκριμένα εδάφη σε ιδιαίτερα χαμηλές τιμές κατόπιν της αναγκαστικής μετακίνησης των αγροτών που τις κατείχαν προηγουμένως· σε πολλές δε περιπτώσεις, τα εδάφη αυτά χρησιμοποιήθηκαν για την παράνομη καλλιέργεια ναρκωτικών. Επίσης, παρέχονται πλέον μέτρα προστασίας των οικογενειών που εγκαταστάθηκαν εκ νέου στα εδάφη που είχαν κατασχεθεί μετά από πιέσεις των ανταρτών, οι οποίοι προσπαθούσαν να ελέγχουν με αυτόν τον τρόπο τις περιοχές.

3.1.11   Ατιμωρησία: ένα ενδημικό πρόβλημα της Κολομβίας. Έχει σημειωθεί σχετική πρόοδος σε καίριες έρευνες για τα ανθρώπινα δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένων των ερευνών που συνδέονται με το σκάνδαλο της «παραπολιτικής» και τις αποκαλύψεις περί παράνομων σχέσεων μεταξύ ορισμένων νομοθετών και παραστρατιωτικών ομάδων. Έγιναν έρευνες σε περισσότερα από 120 πρώην μέλη του Κοινοβουλίου και περίπου 40 εξ αυτών κηρύχθηκαν ένοχα (22). Ωστόσο, τον Φεβρουάριο του 2012, ακυρώθηκε η εκλογή της Γενικής Εισαγγελέως (23), η οποία είχε αναλάβει τις σημαντικότερες υποθέσεις διαφθοράς και υποθέσεις κατά παραστρατιωτικών, εμπόρων ναρκωτικών και ανταρτών, έχοντας επιδείξει μεγάλη αποφασιστικότητα στην προσπάθειά της να βάλει τέλος στην ατιμωρησία. Οι έρευνες που διενεργήθηκαν αποκάλυψαν τις σχέσεις που διατηρούσε η DAS (Υπηρεσία Ασφάλειας) με τους παραστρατιωτικούς και την άμεση ευθύνη της σε πολλές περιπτώσεις πραγματοποίησης απειλών και διάπραξης δολοφονιών υποστηρικτών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δικαστών, δημοσιογράφων, συνδικαλιστών και δικηγόρων (24). Τον Οκτώβριο του 2011, η κυβέρνηση ανήγγειλε τη διάλυση της DAS και τη δημιουργία νέας κεντρικής υπηρεσίας πληροφοριών.

3.1.12   Η κυβέρνηση πρότεινε μια αμφιλεγόμενη και επίμαχη αναθεώρηση του άρθρου 221 του Συντάγματος, με την οποία ανατίθεται στη στρατιωτική δικαιοσύνη η διενέργεια του αρχικού ελέγχου των ερευνών για παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που ενδεχομένως έχουν διαπράξει μέλη των δυνάμεων ασφαλείας. Με την εν λόγω αναθεώρηση θεσπίζεται τεκμήριο ότι όλα τα αδικήματα που διαπράττονται από μέλη των κρατικών δυνάμεων κατά τη διάρκεια επιχειρήσεων ή/και διαδικασιών έχουν «σχέση με την υπηρεσία» και υπό αυτήν την έννοια θα υπάγονται, τουλάχιστον πρωτοβάθμια, στα στρατιωτικά δικαστήρια. Η Διαμερικανική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και τα Ηνωμένα Έθνη έχουν επανειλημμένα επισημάνει την έλλειψη αμεροληψίας και αυτονομίας της στρατιωτικής δικαιοσύνης, γεγονός που μειώνει την αξιοπιστία των αποφάσεών της (25). Οι ένοπλες δυνάμεις και οι δυνάμεις ασφαλείας της Κολομβίας έχουν καταδικαστεί πολλές φορές για εξωδικαστικές εκτελέσεις, και το Γραφείο της Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα στην Κολομβία εκτιμά ότι πάνω από 3 000 άτομα έχουν πέσει θύματα δολοφονιών από κρατικούς παράγοντες μεταξύ του 2004 και του 2008. Έκτοτε, υπήρξε σημαντική μείωση τέτοιων υποθέσεων, αλλά ακόμα δεν έχει εξαλειφθεί πλήρως το εν λόγω φαινόμενο (26). Διάφορες κολομβιανές και διεθνείς οργανώσεις έχουν ζητήσει από τον Πρόεδρο Santos να αποσύρει την προτεινόμενη τροπολογία (27).

3.1.13   Σε αντίθεση με τις προηγούμενες θέσεις, από τις επαφές που υπήρξαν με εκπροσώπους του επιχειρηματικού τομέα προκύπτει ότι ο συγκεκριμένος τομέας θεωρεί ότι η ΠΕΣ θα ευνοήσει τη νόμιμη οικονομία, την επισημοποίηση του εργασιακού καθεστώτος, τα ανθρώπινα δικαιώματα, το περιβάλλον και θα συντείνει στην ελάττωση της βίας.

4.   Περου

4.1   Την τελευταία δεκαετία μειώθηκε η φτώχεια, αλλά, σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας (28), το 15 % του πληθυσμού ζει ακόμη με λιγότερα από δύο δολάρια την ημέρα. Οι διαφορές ανάμεσα στις αστικές και τις αγροτικές περιοχές εξακολουθούν να είναι σημαντικές. Για τον λόγο αυτόν, η ανάπτυξη έχει μεταφραστεί μέχρι τώρα σε μια πολύ ανομοιόμορφη κατανομή των εισοδημάτων. Τα μέσα εισοδήματα (και συνεπώς και η ιδιωτική κατανάλωση) αυξήθηκαν, αλλά όχι αρκετά, και το 2010 ισοδυναμούσαν με 404 δολάρια ΗΠΑ.

4.2   Εργασιακή και συνδικαλιστική κατάσταση. Το 2009, περίπου το 73 % των μισθωτών δεν διέθεταν εργασιακές συμβάσεις, το 7 % είχαν συμβάσεις μόνιμης απασχόλησης και το 20 % προσωρινής απασχόλησης (29). Η ΔΟΕ επεσήμανε το 2011 την αύξηση της άτυπης εργασίας και της υποαπασχόλησης, τη μείωση του ελάχιστου πραγματικού μισθού και τα πολύ υψηλά επίπεδα παιδικής εργασίας (42 %). Το Περού βιώνει μια έκρηξη στις εξαγωγές του αγροτικού τομέα που ακόμη δεν αποφέρει οφέλη στους εργαζόμενους του τομέα. Το 2008, πριν ξεσπάσει η διεθνής κρίση, οι προσλήψεις έφθασαν σε λίγο περισσότερες από 200 χιλιάδες. Το πρώτο εξάμηνο του 2011 οι εκτιμήσεις έδειχναν εδραίωση της ανάκαμψης· το επίπεδο μισθωτής εργασίας βρισκόταν στα υψηλότερα ιστορικά επίπεδα. Ωστόσο, σε αυτόν τον τομέα, το ωράριο μπορεί να είναι συσσωρευτικό, η αμοιβή είναι χαμηλότερη της συνήθους ελάχιστης (30), λαμβάνονται λιγότερα χρήματα για τις υπερωρίες και κυριαρχούν οι συμβάσεις προσωρινής απασχόλησης (31).

4.3   Η ΕΟΚΕ θεωρεί θετικές τις δεσμεύσεις που ανελήφθησαν για την τήρηση των θεμελιωδών συμβάσεων της ΔΟΕ και της ατζέντας αξιοπρεπούς εργασίας, αλλά επαναλαμβάνει ότι θα ήταν σκόπιμο να εξασφαλιστεί στην οργανωμένη κοινωνία πολιτών του Περού και της ΕΕ δυνατότητα συμμετοχής στην παρακολούθηση της εφαρμογής τους. Καθοριστική προϋπόθεση για την έννοια της αξιοπρεπούς εργασίας είναι η διάσταση του κοινωνικού διαλόγου, δηλαδή η συμμετοχή των συνδικαλιστικών οργανώσεων των εργοδοτών και των εργαζομένων στο πλαίσιο των συλλογικών διαπραγματεύσεων. Οι συλλογικές διαπραγματεύσεις έχουν εξαιρετική σημασία, στο βαθμό που συμπληρώνουν την νομοθεσία ώστε να βελτιωθούν οι εργασιακές συνθήκες των εργαζομένων. Άλλη αρμοδιότητα της οποίας την επισημοποίηση συνιστά η ΕΟΚΕ είναι η ανταλλαγή εμπειριών σχετικά με τον κοινωνικό διάλογο.

4.4   Η παιδική εργασία στο Περού αποτελεί μακροχρόνια ανησυχία της κοινωνίας πολιτών της χώρας. Γίνεται κυρίως αισθητή στα ορυχεία, όπου περιλαμβάνει και την παρουσία κοριτσιών. Τα αριθμητικά στοιχεία μπορούν να εκληφθούν μόνον ως ενδεικτικά, δεδομένου ότι οι επίσημες στατιστικές συνήθως δεν αντικατοπτρίζουν το πλήρες μέγεθος του φαινομένου· πάντως, σύμφωνα με στοιχεία του IPEC-ILO (32), σε δύο από τις τρεις οικογένειες που εργάζονται στα ορυχεία, οι ανήλικοι κάτω των 18 ετών εργάζονται σε κάποιο τμήμα της εξόρυξης, επεξεργασίας και μεταφοράς των υλικών. Τα κορίτσια, μολονότι συνήθως δεν εργάζονται στα έγκατα των ορυχείων, όλο και περισσότερο συμμετέχουν σε δραστηριότητες εντός του ορυχείου και ασχολούνται με την επικοινωνία του εσωτερικού με το εξωτερικό. Η ΔΟΕ υπογραμμίζει ότι η κατάργηση της παιδικής εργασίας στα ορυχεία συμβάλλει στην προώθηση τεχνολογικών αλλαγών, στη βελτίωση της κοινωνικής προστασίας και στη διεύρυνση των εκπαιδευτικών ευκαιριών των ενδιαφερομένων ανηλίκων. Η συμμετοχή της κοινωνίας πολιτών έχει θεμελιώδη σημασία για αυτή την προοδευτική διαδικασία. Σε θέματα κατάργησης της παιδικής εργασίας, η ΕΕ έχει αναλάβει συγκεκριμένες δεσμεύσεις με τους εμπορικούς εταίρους της, καθώς και με τις επιχειρήσεις της ΕΕ που δραστηριοποιούνται σε άλλες ηπείρους. Τα ζητήματα που συνδέονται με την κοινωνική ευθύνη των επιχειρήσεων και με τα εργασιακά και ανθρώπινα δικαιώματα δεν σταματούν στα σύνορα της Ευρώπης. Κατά την εφαρμογή της ΠΕΣ, οι εν λόγω δεσμεύσεις πρέπει να ανανεωθούν και πρέπει να αξιολογηθεί ο αντίκτυπός τους επί της παρούσας κατάστασης της παιδικής εργασίας.

4.5   Η μετανάστευση προς την ΕΕ. Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Στατιστικής και Πληροφορικής (33), υπολογίζεται ότι, κατά την περίοδο από το 1990 έως το 2009, ο αριθμός των Περουβιανών στο εξωτερικό ανήλθε σε 2 038 107 άτομα. Μετά την Ισπανία (με περίπου 200 000 Περουβιανούς κατοίκους), η Ιταλία είναι μια από τις χώρες που έχει υποδεχτεί τους περισσότερους Περουβιανούς τα τελευταία χρόνια (34). Για την ΕΟΚΕ, η νόμιμη και με εγγυήσεις μετανάστευση συνιστά θετικό στοιχείο και πλούτο. Η παρατήρηση και εποπτεία της κατάστασης των ανθρώπινων δικαιωμάτων των μεταναστών και η πρόληψη της παράνομης εμπορίας θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στον μηχανισμό παρακολούθησης που θα θεσπιστεί στα πλαίσια της ΠΕΣ, και στον οποίο θα συμμετέχει η κοινωνία πολιτών.

4.6   Δικαιώματα των αυτοχθόνων λαών. Η ΕΟΚΕ λαμβάνει υπόψη ότι τέθηκε σε ισχύ ο νόμος περί πρότερης διαβούλευσης που θεσπίστηκε το 2011 (35). Ο νόμος συνιστά αναγνώριση των δικαιωμάτων των αυτοχθόνων λαών, μπορεί να συμβάλει στην κοινωνική ενσωμάτωση και να επιτύχει επιτέλους τη συμμετοχή των γηγενών κατοίκων στα οφέλη της δημοκρατίας. Πρόκειται για τον καρπό προσπαθειών πολλών κοινωνικών φορέων, αλλά ιδίως των ίδιων των ιθαγενών πληθυσμών, πάγιο αίτημα των οποίων αποτελούσε μια νομοθεσία που να διασφαλίζει αποτελεσματικά την πραγματική ισχύ της διαβούλευσης. Η πλήρης εφαρμογή του νόμου θα αποτελέσει απόδειξη τήρησης των υποχρεώσεων που έχει αναλάβει το Περού στο πλαίσιο της σύμβασης αριθ. 169 της ΔΟΕ.

4.7   Η κυβέρνηση του Ollanta Humala ανέλαβε την εξουσία το 2011, έχοντας να αντιμετωπίσει σημαντικές προκλήσεις και δημιουργώντας πολλές προσδοκίες. Η υπογραφή μιας ΠΕΣ με την ΕΕ μπορεί να συμβάλει στην ευνοϊκή επίλυση των προβλημάτων και την μετατροπή των προσδοκιών σε βεβαιότητες θετικής αλλαγής, υπό την προϋπόθεση όμως ότι δεν θα θεωρηθεί η υπογραφή και μόνο της Συμφωνίας ικανή να φέρει τις επιθυμητές αλλαγές. Η ΕΟΚΕ εκφράζει στην παρούσα γνωμοδότηση την πρόθεσή της να συμβάλει σε ένα καλύτερο μέλλον όσον αφορά τις σχέσεις μεταξύ ΕΕ και Περού, μέσα από τη συμμετοχή της, μαζί με την κοινωνία πολιτών του Περού, στους μηχανισμούς παρακολούθησης και αξιολόγησης του αντικτύπου, οι οποίοι πρόκειται να αποφασιστούν. Η ΕΟΚΕ έχει υποστηρίξει στο παρελθόν και επαναλαμβάνει επί του παρόντος ότι είναι σημαντικό αυτές οι δομές συμμετοχής της κοινωνίας πολιτών να είναι αντιπροσωπευτικές και ανεξάρτητες από την εκτελεστική εξουσία.

Βρυξέλλες, 11 Ιουλίου 2012.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON


(1)  Η πολυμερής εμπορική συμφωνία θα πρέπει να επικυρωθεί από τα 27 Κοινοβούλια της Ένωσης και από τα Κοινοβούλια της Κολομβίας και του Περού.

(2)  Όπως ορίζεται, για παράδειγμα, στο σχέδιο δράσης για τα εργασιακά δικαιώματα, το οποίο έχει συμπεριληφθεί στη συμφωνία μεταξύ Κολομβίας και ΗΠΑ. καθώς και στο Σύστημα Γενικευμένων Προτιμήσεων συν (ΣΓΠ+).

(3)  «Αξιολόγηση της επίδρασης στη βιωσιμότητα του εμπορίου», που συντάχθηκε κατόπιν αιτήματος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, από τη Development Solutions, το Κέντρο Ερευνών Οικονομικής Πολιτικής (CEPR) και το Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ, 2009.

(4)  Επίσης, οι στόχοι του πρωτοκόλλου για τα ανθρώπινα δικαιώματα, ΕΕ-Κολομβίας (2009), που επικυρώθηκαν από την ΣΤ' Τακτική Συνέλευση του Μηχανισμού Διαλόγου για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, η οποία πραγματοποιήθηκε στην Μπογκοτά, στις 30 Ιανουαρίου 2012.

(5)  Σύστημα Γενικευμένων Προτιμήσεων συν.

(6)  Άρθρα 271 και 324 της ΠΕΣ.

(7)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ «Διαπραγματεύσεις για τη σύναψη νέων εμπορικών συμφωνιών: Η προσέγγιση της ΕΟΚΕ», εισηγητής: ο κ. J. Peel, συνεισηγήτρια: η κ. E. Pichenot (ΕΕ C 211 της 19.8.2008, σ. 82).

(8)  «Έκαστο Μέρος δεσμεύεται για την προώθηση και αποτελεσματική εφαρμογή στη νομοθεσία και τις πρακτικές του, καθώς και σε όλη την επικράτειά του, των διεθνώς αναγνωρισμένων θεμελιωδών εργασιακών προτύπων, όπως περιλαμβάνονται στις θεμελιώδεις συμβάσεις της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας», άρθρο 269 παράγραφος 3 της ΠΕΣ.

(9)  ΕΕ C 211 της 19.8.2008, σ. 82.

(10)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ «Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητη τη συμπερίληψη μιας κοινωνικής διάστασης στη συμφωνία σύνδεσης, προκειμένου η τελευταία να μην εξαντλείται στα εμπορικά ζητήματα και να αποβλέπει στην ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής» εισηγητής ο κ. J. M. Zufiaur, (ΕΕ C 248 της 25.8.2011, σ. 55).

(11)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ «Εκτίμηση αντίκτυπου στην αειφορία (ΕΑΑ) και εμπορική πολιτική της ΕΕ», Εισηγήτρια: η κ. E. Pichenot (ΕΕ C 218 της 23.7.2011, σ. 14).

(12)  Μήνυμα προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο της Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας Συνδικαλιστικών Οργανώσεων, της Διεθνούς Συνδικαλιστικής Συνομοσπονδίας (ITUC), της Συνδικαλιστικής Συνομοσπονδίας Βορείου και Νοτίου Αμερικής, και του Συμβουλίου Παγκόσμιων Συνδικάτων, της 22ας Φεβρουαρίου 2012. Θέση έναντι της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ-Κολομβίας της Γενικής Συνομοσπονδίας Εργαζομένων της Κολομβίας (CGT), 15 Φεβρουαρίου 2012.

(13)  Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 13ης Ιουνίου 2012 σχετικά με τη συμφωνία εμπορίου της ΕΕ με την Κολομβία και το Περού (P7_TA(2012)0249).

(14)  Εκ μέρους της ΕΕ, η ΕΟΚΕ.

(15)  Στο παράρτημα B παρατίθενται η έκθεση και το πρόγραμμα της απεσταλμένης αντιπροσωπείας.

(16)  Δήλωση της Διεθνούς Αμνηστίας ενώπιον της 19ης Συνέλευσης του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ, 2012, Γενεύη.

(17)  Έκθεση που δημοσίευσε το 2012 το Διεθνές Δικαστήριο για τα παιδιά που πλήττονται από τους πολέμους και τη φτώχεια http://www.tribunalinternacionalinfancia.org.

(18)  Στις 28 Απριλίου 2012, αθετώντας την υπόσχεσή της, η FARC απήγαγε τον Γάλλο δημοσιογράφο R. Laglois, τον οποίο απελευθέρωσετελικά έπειτα από μερικές εβδομάδες.

(19)  Σύμφωνα με το δίκαιο της Κολομβίας, πρόκειται για δολοφονίες προστατευόμενων ατόμων.

(20)  Πηγή: διαδοχικές εκθέσεις της Επιτροπής Εφαρμογής Προτύπων, Διεθνείς Διασκέψεις Εργασίας, Διεθνής Οργάνωση Εργασίας.

(21)  Έκθεση που ελήφθη από την πρεσβεία της Κολομβίας στις Βρυξέλλες σχετικά με τις δραστηριότητες της Γενικής Εισαγγελίας της Κολομβίας, Μάρτιος 2012.

(22)  Τον Φεβρουάριο του 2011, ο πρώην γερουσιαστής Mario Uribe, πρώην Πρόεδρος του Κογκρέσου και εξάδελφος του Προέδρου Álvaro Uribe, κηρύχθηκε ένοχος για σχέσεις με τους παραστρατιωτικούς.

(23)  Η εκλογή της δρ. Viviane Morales ακυρώθηκε λόγω υποτιθέμενων παρατυπιών στον διορισμό της.

(24)  Τον Σεπτέμβριο του 2011, ο Jorge Noguera Cotes, επικεφαλής της DAS από το 2002 έως το 2005, κηρύχθηκε ένοχος επειδή είχε θέσει την υπηρεσία πληροφοριών στην υπηρεσία των παραστρατιωτικών ομάδων, καθώς και για τη δολοφονία το 2004 ενός καθηγητή πανεπιστημίου.

(25)  Έκθεση για την Κολομβία, Διαμερικανική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

(26)  Παγκόσμια Έκθεση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, 2012, Human Rights Watch.

(27)  Επιστολή προς τον Πρόεδρο Santos, Human Rights Watch, 9 Φεβρουαρίου 2012.

(28)  World Development Indicators, Παγκόσμια Τράπεζα, 2011.

(29)  Στοιχεία από το Υπουργείο Εργασίας του Περού.

(30)  Η ημερήσια αμοιβή κυμαίνεται μεταξύ 8,84 και 10 δολαρίων ΗΠΑ, οι Ελάχιστες Αποδοχές Διαβίωσης είναι 259,61 δολάρια ΗΠΑ μηνιαίως.

(31)  Περίτρανο παράδειγμα που αποκαλύπτει την αντικανονική χρήση της διακεκομμένης πρόσληψης απαντάται στον τομέα των ελαιούχων φοινίκων.

(32)  Διεθνές πρόγραμμα της ΔΟΕ για την εξάλειψη της παιδικής εργασίας, www.ilo.org.

(33)  Περού: Στατιστικά στοιχεία για την αποδημία Περουβιανών στο εξωτερικό και τη μετανάστευση αλλοδαπών προς το Περού, 1990–2009, Λίμα, 2010.

(34)  Από το 2011, η ΕΕ χρηματοδοτεί το έργο «Μετανάστευση από το Περού».

(35)  Νόμος αριθ. 29785 – Νόμος περί δικαιώματος πρότερης διαβούλευσης με τους ιθαγενείς και αυτόχθονες λαούς, το οποίο έχει αναγνωριστεί από τη σύμβαση 169 της ΔΟΕ.


4.10.2012   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 299/45


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Συνεταιρισμοί και ανάπτυξη των γεωργικών προϊόντων διατροφής» (Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

2012/C 299/09

Εισηγητής: ο κ. Carlos TRIAS PINTÓ

Κατά τη σύνοδο ολομέλειας της 19ης Ιανουαρίου 2012 και σύμφωνα με το άρθρο 29 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα

Συνεταιρισμοί και ανάπτυξη των γεωργικών προϊόντων διατροφής

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας).

Το ειδικευμένο τμήμα «Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 26 Ιουνίου 2012.

Κατά την 482η σύνοδο ολομέλειας της 11ης και 12ης Ιουλίου 2012 (συνεδρίαση της 11ης Ιουλίου 2012), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 144 ψήφους υπέρ, 2 κατά και 4 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Κατά την αναζήτηση ενός πιο βιώσιμου οικονομικού μοντέλου, οι συνεταιρισμοί αναδεικνύονται ως μια ανταγωνιστική και αποτελεσματική εναλλακτική λύση, η οποία προσφέρει νέες απαντήσεις στις ανισορροπίες της αξιακής αλυσίδας του τομέα των γεωργικών προϊόντων διατροφής, ενώ παράλληλα προωθεί την απασχόληση, τις τοπικές αλυσίδες διατροφής, την επισιτιστική ασφάλεια, τη συμμετοχή και την κοινωνική ευθύνη.

1.2   Είναι απαραίτητο να επέλθουν διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στις σημερινές αγορές των γεωργικών προϊόντων διατροφής, σύμφωνα με τις προκλήσεις που επισημαίνονται στη στρατηγική «Ευρώπη 2020» και άλλες κοινοτικές πρωτοβουλίες. Οι συμβατικοί δίαυλοι εμπορικής διάθεσης δεν παρέχουν τη δέουσα διαφάνεια όσον αφορά τη διαμόρφωση των τιμών, γεγονός που δημιουργεί σοβαρές ανισορροπίες στη διαπραγματευτική ικανότητα των εμπλεκόμενων φορέων, ζημιώνοντας τους παραγωγούς και τους καταναλωτές (τον πρώτο και τον τελευταίο κρίκο της αλυσίδας). Επιπροσθέτως, δημιουργείται περιττό περιβαλλοντικό κόστος εξαιτίας ενός μη αποτελεσματικού, από ενεργειακή άποψη, καταμερισμού, π.χ. με την εναποθήκευση υπό ψύξη νωπών τροφίμων εκτός εποχής και τη μεταφορά τους σε αγορές πολύ μακριά από τον τόπο παραγωγής τους.

1.3   Η αναδιοργάνωση της αγοράς θα πρέπει να προσανατολιστεί προς έναν κυκλικό σχεδιασμό, που προωθεί τις συντομότερες διαδρομές εμπορικής διάθεσης, για μια καλύτερη σύνδεση προσφοράς και ζήτησης σε δίκτυο, το οποίο ξεκινά από τις πιο στοιχειώδεις μονάδες τους, σε πλαίσιο καινοτομίας και τεχνολογικής προόδου.

1.4   Οι συνεταιρισμοί, χάρη στις αρχές και τις αξίες ταυτότητας στις οποίες βασίζονται, συντείνουν σε ισότιμες και συνεργειακές εμπορικές σχέσεις, οι οποίες συμβάλλουν στην επανεξισορρόπηση της αξιακής αλυσίδας του τομέα των γεωργικών προϊόντων διατροφής, συνδυάζοντας τα συμφέροντα, μεγιστοποιώντας το κοινό όφελος και καθιερώνοντας πιο βιώσιμους τρόπους παραγωγής και κατανάλωσης.

1.5   Κατά συνέπεια, η ΕΟΚΕ καλεί τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα να προωθήσουν τις απαραίτητες συνθήκες για τη διάδοση του συνεταιριστικού μοντέλου, υιοθετώντας κοινοτικές πολιτικές που προβλέπουν τα κατάλληλα μέτρα σε νομικό, οικονομικό, φορολογικό, τεχνικό κλπ. επίπεδο, ώστε να εξασφαλιστεί η αρμονική ανάπτυξή του.

2.   Εισαγωγή

2.1   Το συνεταιριστικό μοντέλο προωθεί τη βελτίωση του επιχειρηματικού οικοσυστήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ιδίως την οικονομική δημοκρατία, συμβάλλοντας στην απαραίτητη αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου.

2.2   Το 2012, που έχει ανακηρυχθεί από τον ΟΗΕ Διεθνές Έτος των Συνεταιρισμών, αποτελεί ιδανικό πλαίσιο για προβληματισμό σχετικά με τον ρόλο των συνεταιρισμών στον σχεδιασμό μιας νέας κινητήριας δύναμης για βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, που θα συμβάλει ώστε να αναδυθεί από την τρέχουσα κρίση μια άκρως ανταγωνιστική κοινωνική οικονομία της αγοράς (1).

2.3   Η πρακτική εφαρμογή του συνεταιριστικού τομέα στην ΕΕ παρουσιάζει μεγάλη ποικιλομορφία. Υπάρχουν συνεταιρισμοί που αναπτύσσουν εμπορική δραστηριότητα η οποία δεν διαφέρει σε τίποτα από των ανταγωνιστών τους, ενώ άλλοι συνδυάζουν την εμπορική τους δραστηριότητα με «πολιτικές» δράσεις υπέρ των καταναλωτών, του περιβάλλοντος κλπ., ενσωματωμένες στις στρατηγικές ενημέρωσης ή πώλησής τους. Επίσης, μπορούμε να διακρίνουμε μεταξύ των συνεταιρισμών που λειτουργούν στην αρχή (παραγωγή) και στο τέλος (κατανάλωση) της αξιακής αλυσίδας, συχνά χωρίς συντονισμό μεταξύ τους.

2.4   Η διαρθρωτική μεταρρύθμιση των αγορών για να διευκολυνθεί η επίτευξη ενός βιώσιμου προτύπου παραγωγής και κατανάλωσης απαιτεί επανεξισορρόπηση της αξιακής αλυσίδας του τομέα των γεωργικών προϊόντων διατροφής (2), με την ανάθεση στις ενώσεις αγροτών, γενικά, και στους συνεταιρισμούς, ειδικότερα, λειτουργιών συντονισμού και ολοκλήρωσης, οι οποίες θα επιτρέψουν την υλοποίηση των απαιτούμενων προσαρμογών και αλλαγών μέσω του διαλόγου και της διατομεακής αλληλεπίδρασης.

2.5   Αυτή η προσέγγιση συμβάλλει στην ανάπτυξη των θέσεων της ΕΟΚΕ και επιδιώκει να ανταποκριθεί στις μελλοντικές προκλήσεις των κοινοτικών πολιτικών στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», της νέας Κοινής Γεωργικής Πολιτικής, του σχεδίου δράσης για τη βιώσιμη κατανάλωση, παραγωγή και βιομηχανική πολιτική και της Πράξης για την Ενιαία Αγορά.

2.6   Πρέπει να υπογραμμιστεί εδώ ότι η παρούσα πρωτοβουλία εδράζεται στην αρχή της έξυπνης, διατηρήσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης, η οποία βασίζεται στη γνώση, στην οικονομία χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών (3), στην απασχολησιμότητα και στην κοινωνική και εδαφική συνοχή.

2.7   Τέλος, η παρούσα πρόταση συμβάλλει και σε άλλες οριζόντιες πτυχές ζωτικής σημασίας για τις κοινοτικές πολιτικές, όπως είναι, μεταξύ άλλων, εκείνες που σχετίζονται με την επισιτιστική κυριαρχία και ασφάλεια, την εδαφική ισορροπία και τη διατήρηση των τοπικών αλυσίδων διατροφής (4), την κοινωνική επιχειρηματικότητα, την προστασία των δικαιωμάτων και των συμφερόντων των καταναλωτών και την άμεση συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στον τομέα των γεωργικών προϊόντων διατροφής (5).

3.   Παρατηρήσεις της ΕΟΚΕ

3.1   Διάγνωση των προβλημάτων της σημερινής αγοράς

3.1.1   Η λειτουργία της αγοράς θα πρέπει να εξασφαλίζει την προσφορά προϊόντων του είδους και της ποιότητας που επιθυμούν οι καταναλωτές. Γι’ αυτό, είναι απαραίτητο οι αντιδράσεις των καταναλωτών να μεταδίδονται σε όλο το μήκος της αξιακής αλυσίδας και να φθάνουν χωρίς στρεβλώσεις στους παραγωγούς. Δυστυχώς, η αγορά σήμερα χαρακτηρίζεται συχνά από γραμμικότητα —γεγονός που εμποδίζει τις θετικές αναδράσεις— και από έναν βαθμό πολυπλοκότητας που στρεβλώνει την αποστολή της, εις βάρος του πραγματικού έργου της, που είναι η διάθεση των προϊόντων της στον πληθυσμό με όσο το δυνατόν πιο ικανοποιητικό τρόπο.

3.1.2   Οι καταναλωτές ζητούν, ολοένα και περισσότερο, ασφαλή και βιώσιμα προϊόντα που παράγονται με καινοτόμο και υπεύθυνο τρόπο, με σεβασμό στο περιβάλλον και υπό κατάλληλες συνθήκες εργασίας και καλής μεταχείρισης των ζώων —όλα αυτά χωρίς να λησμονείται και η συνεκτίμηση των φθηνότερων προϊόντων, αφού η τιμή εξακολουθεί να αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τις αποφάσεις αγοράς. Δυστυχώς, η αξιακή αλυσίδα των γεωργικών προϊόντων διατροφής δεν μεταδίδει σήμερα τις σχετικές πληροφορίες μεταξύ των διάφορων κρίκων της (πρωτογενής παραγωγή, επεξεργασία, αποθήκευση, διανομή και πώληση).

3.1.3   Οι δίαυλοι εμπορικής διάθεσης, μεγαλώνοντας την απόσταση ανάμεσα στους προμηθευτές και τους καταναλωτές, έχουν δυσχεράνει τη διαφάνεια των λειτουργιών που περιλαμβάνουν, με αποτέλεσμα να υποτιμάται το κόστος παραγωγής και οι τιμές που πληρώνονται στους παραγωγούς συχνά να μην φθάνουν τα ελάχιστα όρια που επιτρέπουν την οικονομική τους επιβίωση.

3.1.4   Παράλληλα, η ελάχιστη διαπραγματευτική ισχύς και η δέσμια εξάρτηση εκείνων των φορέων που υφίστανται άδικες τιμές για τη δραστηριότητά τους επιδεινώνουν ακόμα περισσότερο την υπάρχουσα ανισορροπία της αλυσίδας των γεωργικών προϊόντων διατροφής (6), διαιωνίζοντας μιαν αφύσικη συμπεριφορά της αγοράς.

3.1.5   Κατά συνέπεια, η ανάλυση της σημερινής αγοράς, η οποία είναι απαραίτητη για τη μεταρρύθμισή της, καταλήγει στην ακόλουθη διάγνωση: κατακερματισμένη προσφορά, συγκεντρωμένη διανομή και ασταθής ζήτηση. Σε αυτό το πλαίσιο, η κερδοσκοπία βρίσκει εύφορο έδαφος για να αναπτυχθεί.

3.1.6   Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι στο στάδιο της διανομής εμπλέκονται επίσης οι κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις που προκύπτουν από τις μεταφορές μεγάλων αποστάσεων, την παρατεταμένη εναποθήκευση υπό ψύξη, τη μετεγκατάσταση επιχειρήσεων κλπ.

3.2   Προς μια πιο συνεταιριστική αγορά: έμφαση σε νέες, βιώσιμες μεθόδους παραγωγής και κατανάλωσης

Η συνεταιριστική ταυτότητα ενισχύεται από τις αξίες της δημοκρατίας, της ισότητας, της ισονομίας, της αλληλεγγύης, της διαφάνειας και της κοινωνικής ευθύνης. Η Διεθνής Συνεταιριστική Ένωση (ICA) έχει θεσπίσει επτά αρχές που οφείλουν να εφαρμόζουν οι συνεταιρισμοί: «εθελοντική και ανοικτή συμμετοχή· δημοκρατικός έλεγχος από τα μέλη· οικονομική συμμετοχή των μελών· αυτονομία και ανεξαρτησία· εκπαίδευση, κατάρτιση και ενημέρωση· συνεργασία μεταξύ των συνεταιρισμών· και μέριμνα για την κοινότητα» (7).

Συνεταιριστική αγορά στον τομέα των γεωργικών προϊόντων διατροφής είναι μια αγορά που βασίζεται σε συνεταιρισμούς της βάσης για την προσφορά και τη ζήτηση των εν λόγω προϊόντων, καθώς και στις σχέσεις αμοιβαιότητας ή αμοιβαίου οφέλους των δύο πλευρών, με στόχο την επίτευξη μιας πιο δίκαιης και αποδοτικής αξιακής αλυσίδας από άποψη οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική. Εν κατακλείδι, συνίσταται στη διαμόρφωση της αγοράς σαν ένα παίγνιο θετικού αθροίσματος, όπου κερδίζουν όλοι οι συμμετέχοντες, χάρη στη μεγιστοποίηση της δημιουργίας κοινού οφέλους μέσω της σύναψης συμμαχιών και μακροπρόθεσμων δεσμεύσεων μεταξύ των κύριων φορέων (παραγωγών και καταναλωτών) στο πλαίσιο ισότιμων συνθηκών θεμιτού ανταγωνισμού. Οι κυριότεροι παράγοντες για την αναδιοργάνωση της αγοράς σύμφωνα με τις αρχές που εκτίθενται στο παρόν έγγραφο μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:

3.2.1

Αντιστροφή της «πυραμίδας της παραγωγής» με έμφαση στους διακρατικούς συνεταιρισμούς, η κρίσιμη μάζα των οποίων εγγυάται την απαραίτητη κλίμακα και έκταση. Με αφετηρία τον μεμονωμένο ή τον οικογενειακό παραγωγό, πρέπει να προωθηθεί η δημιουργία ενώσεων ή συνεταιρισμών της βάσης —που είναι ο κινητήριος μοχλός της αγροτικής οικονομίας— και η ενσωμάτωσή τους σε μεγαλύτερες δομές —περιφερειακά δίκτυα και ανταγωνιστικούς πόλους— οι οποίες φέρνουν τους παραγωγούς πιο κοντά στα τμήματα των διαύλων εμπορίας που έχουν μεγαλύτερη συνολική αξία. Αυτή η συνεταιριστική διάρθρωση θα επιτρέψει τη μεγιστοποίηση των αποδόσεων και την ικανοποίηση της ποικιλομορφίας της ζήτησης, συντομεύοντας τις εμπορικές διαδρομές μεταξύ των κόμβων παραγωγής και κατανάλωσης (8). Η ολοκλήρωση μεταξύ των συνεταιρισμών (9) διασφαλίζει επίσης μεγαλύτερη ιχνηλασιμότητα καθ’όλη τη διαδικασία, τόσο στο πεδίο της ποιότητας όσο και σε εκείνο της διαμόρφωσης των τιμών, γεγονός που με τη σειρά του επιφέρει βελτιστοποίηση των πόρων και μεγαλύτερη αποδοτικότητα.

3.2.2

Κοινωνικές επιστροφές του συνεταιρισμού. Τα κέρδη που παράγει το δίκτυο των συνεταιρισμών επιστρέφουν στους ίδιους τους συνεταιρισμούς που συμμετέχουν, γεγονός που αυξάνει τις δυνατότητές τους να ενισχύσουν τη θέση τους στην αγορά, για καλύτερες ευκαιρίες απασχόλησης και καθολικότερη πρόσβαση στους βασικούς πόρους, υπό ευνοϊκότερες συνθήκες για τους παραγωγούς και τους καταναλωτές, γεγονός που ευνοεί τις συνέργειες στο νέο πλαίσιο εμπορικών σχέσεων.

3.2.3

Συγκέντρωση της ζήτησης  (10). Μέσω των συνεταιρισμών των καταναλωτών, πέρα από την προώθηση δικτύων των καταναλωτών που συγκεντρώνουν τη ζήτηση των πολιτών, επιδιώκεται και η διευκόλυνση της πρόσβασης στα προϊόντα με πιο ευνοϊκούς όρους τιμής και ποιότητας. Η άμεση επικοινωνία με τους παραγωγούς αρχίζει από τις τοπικές αγορές και τη γειτονιά και σταδιακά κατευθύνεται προς την τελειοποίηση των ηλεκτρονικών εμπορικών συνδιαλλαγών στο Διαδίκτυο. Αυτή η προσέγγιση συμπίπτει με τους στόχους που έχουν εκφραστεί από τις κυριότερες αγροτικές οργανώσεις και τους συνεταιρισμούς γεωργικών προϊόντων διατροφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης: «Στόχος είναι η προώθηση/στήριξη των πρωτοβουλιών των αγροτών σχετικά με την απευθείας πώληση των προϊόντων τους στους τελικούς καταναλωτές (για παράδειγμα απευθείας πωλήσεις επιτόπου, μέσω αγροτικών συνεταιρισμών· στις τοπικές αγορές, μέσω συλλογικών πλατφορμών ή επιχειρήσεων που ελέγχονται από τους παραγωγούς)» (11).

3.2.4

Κυκλικό  (12) μοντέλο αγοράς με συντόμευση των εμπορικών διαδρομών. Προκειμένου να αντισταθμιστεί το υπερβολικό βάρος των φορέων που δεν προσθέτουν αξία στην αλυσίδα εμπορικής διάθεσης των γεωργικών προϊόντων διατροφής, πρέπει να προαχθεί η επιλογή διαύλων εμπορίας που φέρνουν όσο το δυνατόν κοντύτερα τις μονάδες παραγωγής και κατανάλωσης, με τις οποίες νοούνται οι πρωτογενείς παραγωγοί και οι τελικοί καταναλωτές αντίστοιχα (13). Έτσι διευκολύνεται η εμφάνιση «βρόχων αγοράς» που καθιστούν δυνατή την κατάλληλη προσαρμογή των μέσων και του κόστους στις ανάγκες του πληθυσμού και στους παραγωγικούς πόρους, αποτρέποντας πλεονάσματα ή ελλείμματα, τα οποία θα μπορούσαν επιπλέον να προκαλέσουν τεχνητές διακυμάνσεις των τιμών. Όλα τα ανωτέρω στοιχεία θα οδηγήσουν σε μια πιο δίκαιη, διαφανή και ισορροπημένη λειτουργία της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων, η οποία θα συμβάλει στην εξάλειψη διάφορων καταχρηστικών και αθέμιτων πρακτικών που θέτουν σε κίνδυνο τον θεμιτό ανταγωνισμό.

3.2.5

Νέες τεχνολογίες  (14). Η τεχνολογική καινοτομία αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο στον οποίο θα οικοδομηθεί μια πιο συνεταιριστική αγορά, τόσο με την έννοια της καινοτόμου εξέλιξης των τεχνικών παραγωγής των γεωργικών προϊόντων διατροφής όσο και από την πλευρά του αναγκαίου σχεδιασμού της εφοδιαστικής για να βελτιστοποιηθεί η αποδοτικότητα των διαδικασιών επικοινωνίας κατά την υλοποίηση έξυπνων δικτύων παραγωγής, διανομής και κατανάλωσης (ως μορφών οργάνωσης που διαθέτουν υψηλό επίπεδο αυτοοργάνωσης και εξελικτικής ευελιξίας και έχουν την ικανότητα να μαθαίνουν νέες συμπεριφορές για την επίτευξη των στόχων τους). Η μεταδοτικότητα, η διαλειτουργικότητα και η αμοιβαία συνδεσιμότητα των εν λόγω δικτύων σε ένα ψηφιοποιημένο περιβάλλον θα επιτρέψει την αντικατάσταση των περιττών μεσολαβητών. Κατά συνέπεια, οι νέες τεχνολογίες θα πρέπει να είναι τα εργαλεία με τα οποία θα διαμορφωθεί μια διαδικασία που θα οδηγήσει σε μεγαλύτερη συλλογική αποδοτικότητα, μέσω της εφαρμογής της καινοτομίας στις αλυσίδες εμπορικής διάθεσης των τροφίμων και στην αξία της επεξεργασίας τους.

3.3   Πώς θα επιτευχθεί μια πιο συνεταιριστική αγορά

Η συνολική αναδιοργάνωση της αγοράς με βάση την υπεύθυνη και βιώσιμη παραγωγή και κατανάλωση θεωρείται πραγματικότητα που αφορά πολλούς ενδιαφερόμενους (multistakeholder) και στην οποία κάθε ομάδα συμφερόντων μπορεί να επηρεάσει και να επηρεαστεί από τη συνεταιριστική δραστηριότητα («συνεταιριστική κοινωνική συνευθύνη»). Ένα ζήτημα στρατηγικής σημασίας που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την προώθηση μοντέλων συνεταιριστικής και διασυνεταιριστικής κατανάλωσης και παραγωγής είναι η πρόβλεψη θεσμικών μέσων και μηχανισμών για την εισαγωγή του συνεταιριστικού μοντέλου υπό συνθήκες ανταγωνιστικότητας με τη συμβατική αξιακή αλυσίδα. Ορισμένοι συλλογισμοί που μπορούν να αποδειχθούν χρήσιμοι στη λήψη των σχετικών αποφάσεων είναι, μεταξύ άλλων, οι εξής:

3.3.1

Θέσπιση μέτρων στο πλαίσιο των κοινοτικών πολιτικών. Πρέπει να προωθηθούν, μέσω της μεταρρύθμισης του νομικού πλαισίου και μιας κατάλληλης πολιτικής κινήτρων, μέτρα στήριξης της σύστασης συνεταιρισμών μέσω αναπτυξιακών οργανισμών, χρηματοδοτικών πιστώσεων κλπ., μέτρα ολοκλήρωσης και διεθνοποίησης των συνεταιρισμών, μέτρα κοινωνικής συνοχής και καινοτομίας και μέτρα ενίσχυσης των εταιρικών σχέσεων μεταξύ δημόσιων αρχών και μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, συνεταιρισμών, ενώσεων καταναλωτών και άλλων ομάδων.

3.3.2

Ανάθεση δημόσιων συμβάσεων σε συνεταιρισμούς  (15). Η πρόοδος που έχει συντελεστεί τα τελευταία χρόνια στο πλαίσιο των «πράσινων» δημόσιων συμβάσεων και, πιο πρόσφατα, στην εισαγωγή κριτηρίων δεοντολογίας στις διαδικασίες ανάθεσης των δημόσιων συμβάσεων από τις δημόσιες αρχές έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην κοινωνική και οικονομική προβολή των δράσεων βιωσιμότητας και συνεργασίας. Ο παραδειγματισμός που χαρακτηρίζει τις δημόσιες συμβάσεις, καθώς και ο μεγάλος όγκος αγορών που συνεπάγονται, αποτελούν αναμφίβολα ένα απαράμιλλο μέσο προώθησης των επιδιωκόμενων στόχων. Η ενίσχυση της κυκλοφορίας των ροών της αγοράς μεταξύ των δημόσιων διοικήσεων και των δικτύων συνεταιρισμών μπορεί να διαδραματίσει αποφασιστικό ρόλο στη διαμόρφωση ενός νέου μοντέλου βιώσιμης παραγωγής και κατανάλωσης.

3.3.3

Σήματα ποιότητας  (16). Τα σήματα ποιότητας είναι έμμεσα εργαλεία προώθησης που πιστοποιούν την προέλευση, τα χαρακτηριστικά και τις μεθόδους παραγωγής των εμπορικών προϊόντων· σε αυτή την περίπτωση ξεχωρίζει η προστιθέμενη αξία του κοινωνικού στοιχείου που συνοδεύει την συνεταιριστική παραγωγή («σήμα συνεταιρισμού»). Το γόητρο αυτού του σήματος προσφέρει φήμη και επιτρέπει στους αγροτικούς συνεταιρισμούς να μεταστρέψουν τον προσανατολισμό τους από την παραγωγή στην αγορά.

3.3.4

Διαφάνεια και ενημέρωση των καταναλωτών  (17). Η διαφάνεια, ιδίως όσον αφορά την ποιότητα και την ιχνηλασιμότητα, σε συνδυασμό με εκστρατείες ευαισθητοποίησης και ενημέρωσης των πολιτών σχετικά με τη λήψη αποφάσεων αγοράς στο πλαίσιο μιας συνεταιριστικής αγοράς, αποτελεί εξισορροπητικό παράγοντα στην αξιακή αλυσίδα, που οδηγεί σε μεγαλύτερη ενημερωτική συμμετρία και σε συντονισμένη δράση μεταξύ της παραγωγής και της κατανάλωσης (στοιχεία απαραίτητα για την αποδοτικότητα ενός μοντέλου που βασίζεται στη βιωσιμότητα), καθώς συνδέει χρονικά και χωρικά την προσφορά και τη ζήτηση, με ολοκλήρωση των αντίστοιχων διαδικασιών εμπορίας. Επίσης, πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στη συνένωση των καταναλωτών, καθώς και στη χάραξη των οδών που οδηγούν στη συγκέντρωση της τελικής ζήτησης των γεωργικών προϊόντων διατροφής.

3.3.5

Εκπαίδευση και κατάρτιση στην κοινωνική επιχειρηματικότητα και το συνεταιριστικό μοντέλο  (18). Παρότι πρόκειται για ένα σαφώς προληπτικό εργαλείο, τα αποτελέσματα του οποίου δεν παρατηρούνται άμεσα, είναι ωστόσο θεμελιώδες για την εδραίωση των αλλαγών που συντελούνται στην αγορά. Η γνώση και η αφομοίωση των αρχών του συνεταιρισμού στα εκπαιδευτικά ιδρύματα, όχι μόνο δημιουργεί από νωρίς θετική στάση έναντι του συνεταιριστικού μοντέλου και της συνεργασίας ως πηγής εμπιστοσύνης, αλλά διαδίδει την πρακτική εφαρμογή τους και στους γονείς, καθώς τα παιδιά τους ωθούν προς καταναλωτικά πρότυποα που συνάδουν με τις ενέργειες που τους προτείνουν. Πρωταρχική σημασία εδώ έχει η προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος μεταξύ των νέων και η παροχή ώθησης και κινήτρων για τη σύσταση και την εδραίωση συνεταιρισμών, στην παραγωγική, εμπορική ή καταναλωτική φάση. Σε όλα αυτά θα συμβάλουν, αναμφίβολα, η γνώση, η ανταλλαγή και η διάδοση των ορθών πρακτικών των συνεταιρισμών.

3.3.6

Διαφοροποιημένη φορολογική μεταχείριση  (19). Απαιτείται μια πιο δίκαιη φορολόγηση, που να προσανατολίζει την κατανάλωση προς μια αποδοτική χρήση των πόρων (20), όπου θα συνεκτιμώνται καλύτερα οι κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις κάθε προϊόντος και η κοινωνική προστιθέμενη αξία του βάσει του συνεταιριστικού μοντέλου. Με αφετηρία ένα συγκεκριμένο φορολογικό πλαίσιο, τα φορολογικά κίνητρα και οι ενισχύσεις αποζημίωσης είναι μερικά από τα πιο άμεσα εργαλεία με τις μεγαλύτερες δυνατότητες επίτευξης των προβλεπόμενων στόχων. Όπως δείχνει η πείρα του παρελθόντος σε διάφορα κράτη μέλη, η υιοθέτηση διαφοροποιημένης φορολογικής μεταχείρισης προωθεί την οικονομική αυτονομία και ανεξαρτησία, αλλά, όπως και για άλλες πρωτοβουλίες που είχαν προταθεί στο παρελθόν, απαιτείται εκ των προτέρων ανάλυση των επιπτώσεών της.

3.3.7

Τεχνολογική εφαρμογή. Η τεχνολογική πρόοδος και η καθολική πρόσβασή της αποτελούν την καλύτερη ώθηση για την επίτευξη των επιδιωκόμενων στόχων. Εδώ αξίζει να αναφερθούν οι ακόλουθες πρωτοβουλίες: η έρευνα και η καινοτομία και η εφαρμογή τους στην παραγωγή γεωργικών προϊόντων διατροφής, η δημιουργία νέων χώρων και διαύλων εμπορικής διάθεσης και, τέλος, η αναπτυσσόμενη πιστοποίηση της ποιότητας, με χορήγηση πρόσθετων μονάδων ανάλογα με τη διατροφική αξία, τις εγγυήσεις εφοδιασμού και άλλα δημόσια οφέλη και αφαίρεση μονάδων, μεταξύ άλλων, για το αρνητικό εξωτερικό κοινωνικό και περιβαλλοντικό κόστος, ούτως ώστε να μπορούν να συνυπολογίζονται κριτήρια όπως η υγιεινή και η ασφάλεια των τροφίμων ή το οικολογικό και το κοινωνικό αποτύπωμα και να αξιολογούνται από τους καταναλωτές μαζί με την τιμή και το κόστος παραγωγής και εμπορίας. Για την εφαρμογή αυτού του εργαλείου πιστοποίησης θα χρειαστεί η συμβολή στοιχείων όπως τα έξυπνα τηλέφωνα, ειδικές εφαρμογές πληροφορικής και τα κοινωνικά δίκτυα.

3.4   Ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα της συνεταιριστικής αγοράς

Πέρα από τα προφανή πλεονεκτήματα που προσφέρει ένα μοντέλο βασισμένο στη βιωσιμότητα και την οικονομική και κοινωνική συνεργασία, η συνεταιριστική αγορά διαθέτει ορισμένα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα, με επιπτώσεις σε πτυχές μεγάλης σημασίας για τις κοινοτικές πολιτικές στους εξής τομείς:

3.4.1

Οικονομικός: σταθερή και ασφαλής πρόσβαση των προϊόντων των αγροτών στις αγορές, βιώσιμη χρηματοδότηση, κοινωνικά υπεύθυνες επενδύσεις, δυναμισμός της αγοράς, προάσπιση του ανταγωνισμού, προστασία των δικαιωμάτων και των συμφερόντων των καταναλωτών κλπ.

3.4.2

Κοινωνικός: χωροταξία, αγροτική ανάπτυξη και ενσωμάτωση, πολιτιστική κληρονομιά και τοπική και περιφερειακή ταυτότητα, επισιτιστική κυριαρχία και ασφάλεια, απουσία υπερπαραγωγής, προσβασιμότητα των τροφίμων, κοινωνική ιχνηλασιμότητα των προϊόντων, μη μετεγκατάσταση επιχειρήσεων, εγγύηση αξιοπρεπών αποδοχών και βελτίωση των συνθηκών εργασίας, κοινωνική ευθύνη και υπεύθυνη κατανάλωση, κοινοτική υγεία και υγιεινοί τρόποι ζωής, άμεση συμμετοχή των πολιτών στη λήψη αποφάσεων των οργάνων που τους εκπροσωπούν κλπ.

3.4.3

Περιβαλλοντικός: εξοικονόμηση ενέργειας, προστασία των οικοσυστημάτων, οικολογικό αποτύπωμα, αγροοικολογία και μόνιμη καλλιέργεια (permaculture), ορθολογική και υπεύθυνη χρήση των πρώτων υλών και των φυσικών πόρων, κύκλος ζωής των γεωργικών προϊόντων διατροφής, δημιουργία πράσινης απασχόλησης ως στρατηγική διάδοσης της αγοράς κλπ.

Βρυξέλλες, 11 Ιουλίου 2012.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON


(1)  Ανακοίνωση της Επιτροπής «Η Πράξη για την Ενιαία Αγορά», COM(2011) 206 τελικό.

(2)  Ανακοίνωση της Επιτροπής όσον αφορά το σχέδιο δράσης για τη βιώσιμη κατανάλωση και παραγωγή και τη βιώσιμη βιομηχανική πολιτική, COM(2008) 397 τελικό.

(3)  Γνωμοδότηση CESE 1389/2011 «Χάρτης πορείας για τη μετάβαση σε μια ανταγωνιστική οικονομία χαμηλών επιπέδων ανθρακούχων εκπομπών το 2050»EE C 376 της 22.12.2011, σ. 110-116

(4)  Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, «Έκθεση του ειδικού εισηγητή του ΟΗΕ για το δικαίωμα στη διατροφή», Olivier de Schutter (A/HRC/19/59 – 26 Δεκεμβρίου 2011).

(5)  Συμπεράσματα του Προέδρου κ. Nilsson μετά τη διάσκεψη «Food for everyone: Towards a global deal».

(6)  Γνωμοδότηση CESE 1176/2010 «Βελτίωση της λειτουργίας της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων στην Ευρώπη» (EE C 48 της 15.2.2011, σ. 145).

(7)  Γνωμοδότηση CESE 1049/2012 «Συνεταιρισμοί και αναδιάρθρωση»ΕΕ C 191 της 29.6.2012, σ. 24-30.

(8)  Ανακοίνωση της Επιτροπής «Ολοκληρωμένη Πολιτική Προϊόντων», COM(2003) 302 τελικό.

(9)  Ως νεοεμφανιζόμενη μορφή επιχείρησης, ο ολοκληρωμένος συνεταιρισμός ή συνεταιριστική εταιρεία συλλογικού συμφέροντος είναι μια επιχείρηση που παράγει αγαθά ή υπηρεσίες για την εξυπηρέτηση των συλλογικών αναγκών μιας περιοχής, μέσω της κοινής κινητοποίησης των ενδιαφερόμενων φορέων.

(10)  Ανακοίνωση της Επιτροπής «Η ΚΓΠ με χρονικό ορίζοντα το 2020: η αντιμετώπιση των μελλοντικών προκλήσεων όσον αφορά τη διατροφή, τους φυσικούς πόρους και το έδαφος», COM(2010) 672 τελικό.

(11)  Η Κοινή Γεωργική Πολιτική μετά το 2013. Αντιδράσεις των αγροτών και των αγροτικών συνεταιρισμών της ΕΕ στις νομοθετικές προτάσεις της Επιτροπής (COPA-COGECA, 2012).

(12)  Salcedo Aznal, Alejandro. «¿Sociedad de consumo o redes de consumidores? Esbozo para un análisis social del consumidor actual (Κοινωνία κατανάλωσης ή δίκτυα καταναλωτών; Δοκίμιο για μια κοινωνική ανάλυση του σημερινού καταναλωτή)», 2008.

(13)  Ανακοίνωση της Επιτροπής όσον αφορά το σχέδιο δράσης για τη βιώσιμη κατανάλωση και παραγωγή και τη βιώσιμη βιομηχανική πολιτική, COM(2008) 397 τελικό.

(14)  Γνωμοδότηση CESE 649/2010 «Το κοινοτικό γεωργικό πρότυπο: η ποιότητα της παραγωγής και της ενημέρωσης των καταναλωτών ως στοιχεία ανταγωνιστικότητας» (ΕΕ C 18 της 19.01.11, σ. 5).

(15)  Ανακοίνωση της Επιτροπής «Μια ανανεωμένη στρατηγική ΕΕ 2011-14 για την εταιρική κοινωνική ευθύνη», COM(2011) 681 τελικό.

(16)  Ανακοίνωση της Επιτροπής «Η ΚΓΠ με χρονικό ορίζοντα το 2020: η αντιμετώπιση των μελλοντικών προκλήσεων όσον αφορά τη διατροφή, τους φυσικούς πόρους και το έδαφος», COM(2010) 672 τελικό.

(17)  Ανακοίνωση της Επιτροπής όσον αφορά το σχέδιο δράσης για τη βιώσιμη κατανάλωση και παραγωγή και τη βιώσιμη βιομηχανική πολιτική, COM(2008) 397 τελικό.

(18)  Ανακοίνωση της Επιτροπής «Πρωτοβουλία για την κοινωνική επιχειρηματικότητα - Οικοδόμηση ενός οικοσυστήματος για την προώθηση των κοινωνικών επιχειρήσεων στο επίκεντρο της κοινωνικής οικονομίας και της κοινωνικής καινοτομίας» COM(2011) 682 τελικό.

(19)  Γνωμοδότηση CESE 1454/2009 «Οι διάφοροι τύποι επιχειρήσεων» (ΕΕ C 318 της 23.12.2009, σ. 22-28).

(20)  COM(2011) 571 τελικό και γνωμοδότηση «Η προώθηση βιώσιμων προτύπων παραγωγής και κατανάλωσης στην ΕΕ»ΕΕ C 191 της 29.06.2012, σ. 6.


4.10.2012   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 299/49


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Αναθεώρηση των κατευθυντήριων γραμμών του 1994 και 2005 για τις αεροπορικές μεταφορές και τους αερολιμένες της ΕΕ» (πρόσθετη γνωμοδότηση)

2012/C 299/10

Εισηγητής: o κ. KRAWCZYK

Συνεισηγητής: o κ. WENNMACHER

Στις 14 Ιουλίου 2011, και σύμφωνα με το άρθρο 29 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει πρόσθετη γνωμοδότηση με θέμα:

"Αναθεώρηση των κατευθυντήριων γραμμών του 1994 και 2005 για τις αεροπορικές μεταφορές και τους αερολιμένες της ΕΕ."

Η Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών (CCMI), στην οποία ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή της στις 11 Ιουνίου 2012.

Κατά την 482η σύνοδο ολομέλειάς της, της 11ης και 12ης Ιουλίου 2012 (συνεδρίαση της 11ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 143 ψήφους υπέρ, 2 κατά και 1 αποχή, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συμπεράσματα

1.1   Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει την πρόθεση να επανεξετάσει αφενός τις κατευθυντήριες γραμμές του 1994 σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων 92 και 93 της Συνθήκης της ΕΕ στις κρατικές ενισχύσεις του τομέα των αεροπορικών μεταφορών, και αφετέρου τις κατευθυντήριες γραμμές του 2005 σχετικά με τη χρηματοδότηση αερολιμένων και τις κρατικές ενισχύσεις σε αεροπορικές εταιρείες για την δρομολόγηση νέων γραμμών από περιφερειακούς αερολιμένες (εφεξής κατευθυντήριες γραμμές για τις αεροπορικές μεταφορές).

1.2   Από το 2005 τα κράτη μέλη αποφεύγουν να κοινοποιούν στην Επιτροπή πολλές περιπτώσεις κατά τις οποίες αερολιμένες ή τοπικές κοινότητες χορήγησαν επιδοτήσεις.

1.3   Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη των κυριότερων ενδιαφερομένων ότι είναι απολύτως απαραίτητη η επανεξέταση των κατευθυντήριων γραμμών για τις αεροπορικές μεταφορές και θα πρέπει να πραγματοποιηθεί χωρίς καθυστέρηση προκειμένου να διασφαλιστούν πράγματι ισότιμοι όροι ανταγωνισμού. Η ανάπτυξη περιφερειακών αεροδρομίων είναι σημαντική για την οικονομική μεγέθυνση και την εδαφική συνοχή και απαιτεί σαφείς κανόνες για τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων.

1.4   Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι απαιτείται να εκπονηθεί μελέτη, η οποία θα παρουσιάζει την τρέχουσα κατάσταση των κρατικών ενισχύσεων και παρόμοιων πρακτικών όσον αφορά την εφαρμογή των κατευθυντηρίων γραμμών για τις αεροπορικές μεταφορές. Η μελέτη (εκτός από την ανάλυση των σημερινών πρακτικών στον τομέα αυτό), πρέπει επίσης να παρέχει πληροφορίες σχετικά με το ποσό και το είδος των ενισχύσεων που χορηγούνται, τις επιπτώσεις τους στην πραγματική οικονομική ανάπτυξη και τις ποσοτικές και ποιοτικές επιπτώσεις τους στην απασχόληση.

1.5   Στις συστάσεις της σχετικά με την επανεξέταση των κατευθυντήριων γραμμών για τις αεροπορικές μεταφορές που εκτίθενται στο σημείο 5 της γνωμοδότησης, η ΕΟΚΕ:

υποστηρίζει ότι πρέπει να υπάρχει ένα τυποποιημένο ευρωπαϊκό νομικό πλαίσιο για ολόκληρο τον αεροπορικό τομέα, το οποίο να αποτρέπει τις ανεξέλεγκτες πρακτικές χορήγησης επιδοτήσεων και να διασφαλίζει ίσους όρους ανταγωνισμού για όλους τους συμμετέχοντες στην αγορά και σε τοπικό επίπεδο,

συμφωνεί, ότι κατά γενική αρχή, οι ιδιωτικές επενδύσεις δεν μπορούν να θεωρούνται ως κρατικές ενισχύσεις. Ταυτόχρονα, ένας δημόσιος φορέας μπορεί να ενεργήσει ως ιδιώτης επενδυτής αν η επένδυση είναι εμπορικά βιώσιμη,

συνιστά να είναι δυνατή η χορήγηση κρατικών ενισχύσεων για επενδύσεις σε υποδομές αερολιμένων και ενισχύσεων εκκίνησης σε αεροπορικές εταιρείες μόνο σε αυστηρά καθορισμένες περιπτώσεις, και να περιορίζονται ανάλογα με την χρονική περίοδο και την ένταση,

υποστηρίζει ότι πρέπει να είναι απολύτως γνωστές οι ενισχύσεις που διατίθενται στα αεροδρόμια και τους μεταφορείς και οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορούν να καταβληθούν,

ζητά την περαιτέρω τόνωση του κοινωνικού διαλόγου και την αποφυγή του κοινωνικού ντάμπινγκ στον τομέα,

υπογραμμίζει την σημασία της ορθής εφαρμογής των κατευθυντήριων γραμμών των οποίων η τήρηση έχει ύψιστη σημασία,

ζητά τη χάραξη μακροπρόθεσμης πολιτικής όσον αφορά την ανάπτυξη των περιφερειακών αεροδρομίων. Η επιτυχής εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών για τις αεροπορικές μεταφορές μπορεί να εξασφαλιστεί μόνον εφόσον υπάρξει συμφωνία για σαφείς πολιτικές προτεραιότητας όσον αφορά την ανάπτυξη των περιφερειακών αεροδρομίων.

2.   Εισαγωγή

2.1   Τις δύο τελευταίες δεκαετίες, σημειώθηκε μια σειρά μετασχηματισμών στoν ευρωπαϊκό τομέα των αεροπορικών μεταφορών, που οφείλονταν κυρίως στην ελευθέρωση της αγοράς και την επακόλουθη δημιουργία αερομεταφορέων χαμηλού κόστους. Ενώ η ενιαία αγορά αεροπορικών μεταφορών κατέστησε δυνατή την πρόσβαση μεγαλύτερου αριθμού ευρωπαίων πολιτών στις αεροπορικές μεταφορές, χάρη στην εμφάνιση νέων αεροπορικών εταιρειών, νέων περιφερειακών αεροδρομίων και στους χαμηλότερους ναύλους, οι επιπτώσεις της στην απασχόληση και τις εργασιακές σχέσεις του κλάδου δεν ήταν αμελητέες.

2.2   Το 1994, στο πλαίσιο της ελευθέρωσης της αγοράς υπηρεσιών αεροπορικών μεταφορών, η Επιτροπή θέσπισε τις πρώτες ενωσιακές κατευθυντήριες γραμμές για τις αεροπορικές μεταφορές, οι οποίες περιείχαν διατάξεις για την αξιολόγηση των ενισχύσεων κοινωνικού χαρακτήρα και αναδιάρθρωσης των αεροπορικών εταιρειών, προκειμένου να εξασφαλιστούν ισότιμοι όροι ανταγωνισμού για τους αερομεταφορείς. Σε αυτές προστέθηκαν το 2005 κατευθυντήριες γραμμές για την κρατική χρηματοδότηση των αερολιμένων και τη δρομολόγηση νέων υπηρεσιών αεροπορικών μεταφορών από περιφερειακούς αερολιμένες.

2.3   Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει το ενδεχόμενο αναθεώρησης, αφενός, των κατευθυντήριων γραμμών του 1994 για την εφαρμογή των άρθρων 92 και 93 της Συνθήκης ΕΚ στις κρατικές ενισχύσεις του τομέα των αεροπορικών μεταφορών και, αφετέρου, των ενωσιακών κατευθυντήριων γραμμών του 2005 για τη χρηματοδότηση των αερολιμένων και τις κρατικές ενισχύσεις σε αεροπορικές εταιρείες για τη δρομολόγηση νέων γραμμών από περιφερειακούς αερολιμένες.

2.4   Σύμφωνα με πολλούς ευρωπαϊκούς αερομεταφορείς που είναι οργανωμένοι σε δίκτυο (οι περισσότεροι από τους οποίους είναι μέλη της Ένωσης Ευρωπαϊκών Αεροπορικών Εταιριών - ΑΕΑ) τα τελευταία χρόνια αντιμετωπίζουν ένα νέο είδος ανταγωνισμού που προέρχεται από αερομεταφορείς οι οποίοι μπορούν να αποκομίσουν σημαντικά έσοδα από τις τοπικές κοινότητες και αερολιμένες. Οι αερομεταφορείς της ΑΕΑ θεώρησαν ότι αυτές οι επιδοτήσεις ήταν παράνομες και αποτελούσαν καταφανείς περιπτώσεις όπου η κρατική ενίσχυση έχει ως συνέπεια τη σοβαρή στρέβλωση του ανταγωνισμού στην αγορά αερομεταφορών στην Ευρώπη.

2.5   Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Ένωση Αεροπορικών Εταιρειών Χαμηλού Κόστους (ELFAA), η αύξηση της ενοποίησης μεταξύ των μεταφορέων που είναι οργανωμένοι σε δίκτυο με έμφαση στην τροφοδότηση των κεντρικών τους αερολιμένων (hub) έχει ως αποτέλεσμα λιγότερες εναλλακτικές λύσεις για τις περιφέρειες και τους αερολιμένες τους, που επιζητούν την ανάπτυξη ενός αυξημένου εύρους απευθείας διασυνδέσεων «από σημείο σε σημείο». Σε πολλές περιπτώσεις, οι αεροπορικές εταιρείες χαμηλού κόστους (LCC) αποτελούν τη μοναδική προοπτική ανάπτυξης για τους περιφερειακούς αερολιμένες στην ευρωπαϊκή αγορά. Η πρόσφατη διεύρυνση της ΕΕ δημιούργησε νέες ευκαιρίες στην αγορά και πολλές από αυτές τις αγορές βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στο επιχειρηματικό μοντέλο χαμηλών ναύλων για την ανάπτυξη και τη διατήρηση των ροών κυκλοφορίας. Σύμφωνα με την ELFAA, οι γραμμές αυτές είναι κοινωνικά και οικονομικά πολύτιμες στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής συνοχής και της περιφερειακής ανάπτυξης.

2.6   Από το 2005 τα κράτη μέλη αποφεύγουν να κοινοποιούν στην Επιτροπή πολλές περιπτώσεις κατά τις οποίες αερολιμένες ή τοπικές κοινότητες χορήγησαν επιδοτήσεις. Οι κατευθυντήριες γραμμές για τις αεροπορικές μεταφορές του 2005 δεν οδήγησαν στη δημιουργία εθνικών σχεδίων που να καθορίζουν με ακρίβεια τις συνθήκες υπό τις οποίες πρέπει να χορηγούνται οι ενισχύσεις και, ίσως ακόμα χειρότερα, στις λίγες περιπτώσεις όπου κοινοποιήθηκαν και κινήθηκε επίσημη διαδικασία από την Επιτροπή, οι αποφάσεις ήταν στην καλύτερη περίπτωση χρονοβόρες, αφήνοντας πολλές ανεπίλυτες υποθέσεις. Αυτό συντέλεσε στην καθιέρωση σχετικής ασυδοσίας και laissez-faire.

2.7   Η αντίληψη του αερολιμένα ως μέσου προώθησης της οικονομικής δραστηριότητας για την οικονομική ανάπτυξη της περιφέρειας έχει καλλιεργηθεί με την αυξανόμενη άμεση (οικονομική) απεμπλοκή του κράτους, μεταφέροντας στις περιφέρειες και τις άλλες τοπικές αρχές το καθήκον της επιτήρησης, διαχείρισης και χρηματοδότησης αυτών των βασικών υποδομών. Οι περιφερειακές αρχές ολοένα και περισσότερο θεωρούν τον αερολιμένα ως ένα από τα βασικά εργαλεία για την ανάπτυξη της τοπικής οικονομίας.

2.8   Η Επιτροπή, επί του παρόντος, έχει λάβει σημαντικό αριθμό αναφορών στον τομέα, αφενός από τους πρώην εθνικούς αερομεταφορείς εναντίον των αεροπορικών εταιρειών χαμηλού κόστους, και αφετέρου από τις δεύτερες εναντίον των πρώτων. Από το 2005 ο αριθμός των κοινοποιήσεων στην Επιτροπή ήταν αρκετά χαμηλός σε σύγκριση με τη μεγάλη ανάπτυξη των περιφερειακών αερολιμένων στην ΕΕ.

2.9   Τα κύρια αποτελέσματα της δημόσιας διαβούλευσης στην οποία προέβη η Επιτροπή είναι ότι απαιτείται:

απλούστευση και μεγαλύτερη διαφάνεια των κατευθυντήριων γραμμών,

υποστήριξη για την καλύτερη εφαρμογή των κανόνων που διέπουν τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων στις αεροπορικές εταιρείες και στα αεροδρόμια,

νέα κατηγορία κανόνων για να αποφευχθεί η στρέβλωση του ανταγωνισμού μεταξύ των αερολιμένων που βρίσκονται στην ίδια ζώνη προσέλκυσης.

μεγαλύτερη σαφήνεια και προβλεψιμότητα σχετικά με τους κανόνες για τις επενδυτικές ενισχύσεις (σαφείς ορισμοί των χρηματοπιστωτικών παραμέτρων).

2.10   Συνεπώς, η ΕΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη των κύριων ενδιαφερόμενων φορέων, ότι είναι απολύτως απαραίτητη η αναθεώρηση των τρεχουσών κατευθυντήριων γραμμών για τις αεροπορικές μεταφορές και, προκειμένου να δημιουργηθούν πράγματι ισότιμοι όροι ανταγωνισμού, αυτό θα πρέπει να γίνει χωρίς καμία καθυστέρηση. Η ανάπτυξη των περιφερειακών αερολιμένων είναι σημαντική για την οικονομική ανάπτυξη και την εδαφική συνοχή, απαιτεί δε σαφείς κανόνες σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις.

2.11   Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι απαραίτητη η εκπόνηση μελέτης, η οποία θα παρουσιάζει την τρέχουσα κατάσταση των κρατικών ενισχύσεων και παρόμοιων πρακτικών όσον αφορά την εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών για τις αεροπορικές μεταφορές. Πιο συγκεκριμένα, για να αξιολογηθεί ο βαθμός στον οποίο η τρέχουσα πρακτική στρεβλώνει τους ισότιμους όρους ανταγωνισμού μεταξύ των αερολιμένων, καθώς και μεταξύ των αεροπορικών εταιρειών, η μελέτη θα πρέπει να παράσχει λεπτομέρειες για το μέγεθος και το είδος των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν, τις επιπτώσεις τους στην πραγματική οικονομική ανάπτυξη και αποτελεσματικότητα και την ποσοτική και ποιοτική τους επίδραση στην απασχόληση.

2.12   Η σημερινή κρίση στον κόσμο και πιο συγκεκριμένα οι αυξανόμενες πιέσεις στους προϋπολογισμούς της ΕΕ και των κρατών μελών μπορεί να θέσουν υπό αμφισβήτηση την υφιστάμενη πολιτική κρατικών ενισχύσεων για την ανάπτυξη των περιφερειακών αερολιμένων. Είναι απαραίτητο να κατανοηθεί καλύτερα ο βαθμός στον οποίο είναι μακροπρόθεσμα βιώσιμο το τρέχον οικονομικό μοντέλο λειτουργίας των περιφερειακών αερολιμένων. Όπως φαίνεται από την τρέχουσα συζήτηση για το ΠΔΠ 2014–2020, αποτελεί μεγάλη πρόκληση να γίνουν περισσότερα στην ΕΕ με λιγότερους διαθέσιμους πόρους. Αυτό ισχύει σαφώς και για το θέμα που συζητείται στην παρούσα γνωμοδότηση.

3.   Η αγορά

3.1   Υπάρχουν 460 περίπου αερολιμένες που χρησιμοποιούνται για εμπορικές αεροπορικές μεταφορές σε κράτη μέλη της ΕΕ. Το 2010 το 60 % περίπου των αεροδρομίων στην ΕΕ εξυπηρέτησε λιγότερο από 1 εκατομμύριο επιβάτες.

3.2   Η αγορά αερομεταφορών έχει εξελιχθεί δραματικά τα τελευταία χρόνια: οι LCC έχουν αναπτύξει νέα και ολοκληρωμένα επιχειρηματικά μοντέλα που συνδέονται με τους περιφερειακούς αερολιμένες και έχουν κερδίσει σημαντικό μερίδιο της αγοράς. Ταυτόχρονα, οι πρώην εθνικοί αερομεταφορείς έχουν σχεδόν όλοι υποβληθεί σε μια διαδικασία αναδιάρθρωσης, εδραιώνοντας περαιτέρω την παρουσία τους στην Ευρώπη.

3.3   Το 2005, οι LCC είχαν το 25 % του ενδοευρωπαϊκού μεριδίου της αγοράς, ενώ το 2010 αυτό αυξήθηκε στο 39 %. Όταν συμπεριλαμβάνεται μόνο η κυκλοφορία από σημείο σε σημείο, το μερίδιο αυτό αυξάνεται στο 43 %. Από το 2008 έως το 2010 οι παραδοσιακές αεροπορικές εταιρείες που είναι οργανωμένες σε δίκτυο - μέλη της ΑΕΑ - έχουν υποστεί σημαντικές απώλειες στις ενδοευρωπαϊκές επιχειρήσεις τους και, παρά τα θετικά αποτελέσματα στα δρομολόγια μεγάλων αποστάσεων (1 δισεκατομμύριο ευρώ το 2008, 100 εκατομμύρια ευρώ το 2009 και 1,1 δισεκατομμύρια ευρώ το 2010), τα συνολικά κέρδη άνευ τόκων και φόρων (EBIT) ήταν αρνητικά λόγω των δυσμενών αποτελεσμάτων των ενδοευρωπαϊκών δρομολογίων μικρών αποστάσεων.

3.4   Σύμφωνα με την ELFAA, έως το 2020, με βάση τις τρέχουσες τάσεις και τα σχέδια αντικατάστασης του στόλου των αεροπορικών εταιρειών, το μερίδιο των αεροπορικών εταιρειών χαμηλών ναύλων αναμένεται να αυξηθεί στο 45 % έως 53 % των ενδοευρωπαϊκών αεροπορικών δρομολογίων. Για τα δρομολόγια από σημείο σε σημείο, το μερίδιο αγοράς των εταιρειών χαμηλών ναύλων αναμένεται να αυξηθεί στο 50 % έως 60 %. Οι LCC στην τελευταία κρίση δεν έχασαν χρήματα στον βαθμό που έχασαν οι αερομεταφορείς που είναι οργανωμένοι σε δίκτυο.

3.5   Οι LCC είναι, ασυγκρίτως, οι κυρίαρχοι παράγοντες στις περιφερειακές, από σημείο σε σημείο, δραστηριότητες. Στην κατηγορία των LCC, τρεις αερομεταφορείς έχουν πάνω από το 52 % της αγοράς, ενώ οι τρεις μεγαλύτεροι αερομεταφορείς που είναι οργανωμένοι σε δίκτυο αντιπροσωπεύουν μόνο το 22 % της εσωτερικής αγοράς δικτύου. Συνδυάζοντας α) το αυξανόμενο μερίδιο των LCC στα ενδοευρωπαϊκά δρομολόγια, και β) το αυξανόμενο μερίδιο των περιφερειακών, από σημείο σε σημείο, δρομολογίων σε σύγκριση με τις παραδοσιακές επιχειρήσεις από κεντρικό αερολιμένα σε κεντρικό αερολιμένα, μπορεί κανείς να συμπεράνει ότι σήμερα υπάρχει μεγαλύτερη προσφορά από ό,τι παλαιότερα, αλλά μέρος αυτής της μεγαλύτερης προσφοράς (δηλαδή στα δρομολόγια από σημείο σε σημείο) εξασφαλίζεται από περιορισμένο αριθμό ανταγωνιστών.

3.6   Εκτός των κύριων ευρωπαϊκών κεντρικών αερολιμένων και των μεγαλύτερων περιφερειακών αεροδρομίων, μεγάλος αριθμός ευρωπαϊκών περιφερειακών αερολιμένων δεν μπορεί να θεωρηθεί οικονομικά βιώσιμος, εάν ληφθεί υπόψη το πραγματικό κόστος των υποδομών. Πολλοί μικροί περιφερειακοί αερολιμένες δεν μπορούν να αναλάβουν το κόστος των υποδομών, που χρηματοδοτείται από άλλα διαθέσιμα κονδύλια συχνά σε περιφερειακό επίπεδο. Μεγάλος αριθμός αερολιμένων θα έπρεπε να κλείσει, αν έπρεπε να καταβάλει το πραγματικό κόστος των υποδομών.

3.7   Είναι σημαντικό να λαμβάνεται υπόψη ότι η Ευρώπη θα αντιμετωπίσει έλλειψη χωρητικότητας των αερολιμένων της τα επόμενα έτη. Η μελέτη του EUROCONTROL «Challenges of growth» (Προκλήσεις της ανάπτυξης) (2008) και μια πρόσφατη μακροπρόθεσμη πρόβλεψη (2010) τονίζουν την έλλειψη χωρητικότητας στους ευρωπαϊκούς αερολιμένες με βάση την προβλεπόμενη αύξηση της κίνησης έως το 2030 (16,9 εκατομμύρια πτήσεις, 1,8 φορές ο αριθμός των πτήσεων το 2009). Σύμφωνα με αυτές τις επίσημες εκθέσεις, παρά την προγραμματισμένη αύξηση της χωρητικότητας της τάξεως του 41 % στο ευρωπαϊκό δίκτυο αερολιμένων έως το 2030, ένα ανησυχητικό 10 % του συνόλου των πτήσεων δεν θα εξυπηρετείται λόγω ανεπαρκούς χωρητικότητας των αερολιμένων.

3.8   Αν και η εξωτερική χρηματοδότηση των υποδομών γενικά δεν αποτελεί βασικό ζήτημα για τους κύριους αερολιμένες, είναι ζωτικής σημασίας για πολλούς περιφερειακούς αερολιμένες που δεν έχουν τις οικονομίες κλίμακας και τα εμπορικά έσοδα που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν τα απαραίτητα περιθώρια για τη χρηματοδότηση των υποδομών τους.

3.9   Μια νέα αγορά από σημείο σε σημείο αποτελεί ταυτόχρονα ευκαιρία και αιτία αβεβαιότητας για ορισμένους περιφερειακούς αερολιμένες λόγω της πολύ ασταθούς αγοράς. Οι LCC, ειδικότερα, μπορούν να ανακατανείμουν τα αεροσκάφη και το πλήρωμά τους σε όλη την Ευρώπη σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, ανάλογα με το οικονομικό δυναμικό ενός νέου δρομολογίου σε έναν εναλλακτικό αερολιμένα. Η σταθερότητα και το προβλέψιμο των εσόδων αυτών των αερολιμένων τίθεται σε αμφισβήτηση.

3.10   Οι ενισχύσεις για τη δρομολόγηση νέων γραμμών στα πλαίσια των τρεχουσών κατευθυντήριων γραμμών έχουν προκαλέσει έναν «αγώνα επενδύσεων» μεταξύ των διάφορων περιφερειών για την ανάπτυξη των περιφερειακών αερολιμένων τους, πολύ συχνά και μέσω της χρήσης κονδυλίων της ΕΕ. Αν ένας περιφερειακός αερολιμένας αντιμετωπίζει οικονομικές δυσκολίες, οι περιφέρειες ζητούν περισσότερες ενισχύσεις, προβάλλοντας το επιχείρημα ότι αυτοί οι περιφερειακοί αερολιμένες δεν χρησιμοποιούνται επαρκώς και αποτελούν μια αναγκαία δαπάνη για τις τοπικές κοινότητες.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

4.1   Η αεροπορική βιομηχανία, εκτός του ότι αποφέρει μακροπρόθεσμα πολύ χαμηλά κέρδη, είναι ήδη πολύ ανταγωνιστική. Υπό αυτές τις συνθήκες, ακόμη και οι μικρές επιχορηγήσεις μπορούν να επηρεάσουν τον ανταγωνισμό. Συνεπώς το πρόβλημα αυτό να πρέπει να αντιμετωπιστεί με μεγάλη προσοχή.

4.2   Το βασικό ζήτημα είναι να προσδιοριστεί τι είδους προσέγγιση - και υπάρχουν πράγματι αρκετές – θα υιοθετηθεί κατά την προετοιμασία των νέων κατευθυντήριων γραμμών για τις αεροπορικές μεταφορές.

4.2.1   Σύμφωνα με την ELFAA η ελευθέρωση του δυναμικού των περιφερειακών αερολιμένων είναι κρίσιμη για τη συνέχιση της διαδικασίας της εδαφικής συνοχής και της περιφερειακής ανάπτυξης στην ΕΕ, καθώς και τη μείωση της συμφόρησης των κεντρικών αερολιμένων των αεροπορικών εταιρειών που είναι οργανωμένες σε δίκτυο. Η ανάπτυξη περιφερειακών αερολιμένων σημαίνει περισσότερη απασχόληση, περισσότερες ευκαιρίες για επιχειρήσεις στις περιφερειακές περιοχές της ΕΕ, τη μείωση των εκπομπών μέσω των απευθείας συνδέσεων από περιφέρεια σε περιφέρεια αντί για τις έμμεσες πτήσεις μέσω κεντρικών αερολιμένων, και λιγότερες εκπομπές από τα επίγεια μέσα μεταφοράς μέσω της χρήσης, από τους επιβάτες, των τοπικών τους αερολιμένων. Η ανάπτυξη των περιφερειακών αερολιμένων, κατά την ELFAA, πρέπει να ενθαρρύνεται από ευέλικτες κατευθυντήριες γραμμές κρατικών ενισχύσεων που επικεντρώνονται στην αρχή του επενδυτή σε οικονομία αγοράς αντί σε αυστηρούς κανόνες που εμποδίζουν την ανάπτυξη, όταν υπάρχει ζήτηση για ανάπτυξη.

4.2.2   Σύμφωνα με την AEA οι νέες κατευθυντήριες γραμμές πρέπει να στοχεύουν στην προστασία όλων των μεταφορέων που δραστηριοποιούνται στον κλάδο από μεροληπτικές και ασαφείς χρηματοδοτικές ενισχύσεις σε αεροπορικές εταιρείες από περιφερειακούς αερολιμένες ή τοπικές κοινότητες. Η ενίσχυση αυτή θα πρέπει να είναι εφικτή μόνο σε αυστηρά καθορισμένες περιπτώσεις και να περιορίζεται σύμφωνα με τη χρονική περίοδο και την ένταση. Επίσης, η ενίσχυση αυτή θα μπορεί να χορηγείται μόνο σε ατομική βάση, λαμβάνοντας υπόψη τις αρχές της διαφάνειας, της ίσης μεταχείρισης και της καταπολέμησης των διακρίσεων μεταξύ των φορέων.

4.2.3   Σύμφωνα με το Διεθνές Συμβούλιο Αερολιμένων Ευρώπης (ACI EUROPE), η κατευθυντήρια αρχή για την αξιολόγηση των μέτρων κρατικής ενίσχυσης θα πρέπει να είναι η ενδεχόμενη στρέβλωση του ανταγωνισμού από έναν αερολιμένα όσον αφορά τον όγκο των μετακινήσεων.

4.2.3.1   Εξαίρεση αερολιμένων στην κατηγορία Δ (έως 1 εκατομμύριο επιβάτες): είναι ευρέως αναγνωρισμένο ότι οι αερολιμένες κάτω από ένα συγκεκριμένο κατώτατο όριο συνήθως δεν είναι εμπορικά βιώσιμοι και ενδεχομένως να απαιτούν δημόσια χρηματοδότηση. Επιπλέον, αυτοί οι μικροί αερολιμένες συχνά εξασφαλίζουν την εδαφική σύνδεση των περιφερειών και αστικών περιοχών και συνήθως δεν επηρεάζουν αρνητικά τους όρους συναλλαγής στην ΕΕ δεδομένου του περιορισμένου όγκου μετακινήσεων. Επομένως, κατά το ACI, η χρήση των δημόσιων κεφαλαίων για την ανάπτυξη νέων υποδομών και νέων γραμμών θα πρέπει να επιτρέπεται χωρίς προηγούμενη ειδοποίηση. Ωστόσο, κάθε δημόσια χρηματοδότηση θα πρέπει να διακόπτεται μόλις επιτευχθεί το κατώτατο όριο του ενός εκατομμυρίου επιβατών.

4.2.3.2   Η δημόσια χρηματοδότηση των υποδομών και η χρηματοδότηση των ενισχύσεων για τη δρομολόγηση νέων γραμμών από αερολιμένες με άνω του ενός εκατομμυρίου επιβάτες θα πρέπει να συμμορφώνεται σε ένα Κριτήριο του Ιδιώτη Επενδυτή που έχει προσαρμοστεί στις συγκεκριμένες απαιτήσεις του τομέα των αερολιμένων.

4.3   Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την άποψη της Επιτροπής ότι, όσον αφορά την αναθεώρηση της γενικής προσέγγισης για τις κρατικές ενισχύσεις που καλύπτονται από τις κατευθυντήριες γραμμές, θα πρέπει να υιοθετηθούν οι ακόλουθες αρχές:

δεν πρέπει να υπάρχει στρέβλωση του ανταγωνισμού,

θα πρέπει να βελτιωθεί η ανάπτυξη και η προσβασιμότητα των περιφερειών μέσω της ενίσχυσης των περιφερειακών αεροπορικών μεταφορών,

πρέπει να αποφεύγεται ο διπλασιασμός των μη κερδοφόρων αεροδρομίων,

πρέπει να αποφεύγεται η δημιουργία και διατήρηση πλεονάζουσας παραγωγικής ικανότητας.

4.4   Θα πρέπει να προωθηθεί η ανάπτυξη αεροδρομίων που να είναι σε θέση να καλύπτουν τα έξοδά τους καθώς και η μεγαλύτερη συμμετοχή των ιδιωτών επενδυτών. Η ΕΟΚΕ - από την άλλη πλευρά - κατανοεί και υποστηρίζει την ανάγκη για την υποχρέωση παροχής δημόσιας υπηρεσίας για αεροπορικές υπηρεσίες οικονομικού ενδιαφέροντος, ιδίως όσον αφορά τη σύνδεση απομακρυσμένων περιοχών και νησιών.

5.   Συστάσεις

5.1   Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την ανάγκη ενός τυποποιημένου νομικού πλαισίου της ΕΕ για ολόκληρο τον τομέα των αεροπορικών μεταφορών, που να εμποδίζει τις μη ελεγχόμενες πρακτικές επιδοτήσεων και να εξασφαλίζει πιο ισότιμους όρους ανταγωνισμού για όλους τους συμμετέχοντες της αγοράς και στο τοπικό επίπεδο.

5.2   Ως γενική αρχή, η ιδιωτική επένδυση δεν μπορεί να θεωρηθεί ως κρατική ενίσχυση. Ταυτόχρονα, ένας δημόσιος φορέας μπορεί να ενεργήσει ως ιδιώτης επενδυτής αν η επένδυση δικαιολογείται από εμπορική άποψη.

5.3   Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές που θα προταθούν από την Επιτροπή πρέπει να στοχεύουν στην προστασία όλων των αερομεταφορέων και αερολιμένων από μεροληπτικές, ασαφείς και στρεβλωτικές χρηματοδοτικές ενισχύσεις από περιφερειακές κυβερνήσεις ή αερολιμένες. Η δημόσια χρηματοδότηση δεν πρέπει να στρεβλώνει τον ανταγωνισμό ούτε μεταξύ των αεροδρομίων, ούτε μεταξύ των αεροπορικών εταιρειών. Οι απαλλαγές κατά κατηγορία για ορισμένες κατηγορίες αερολιμένων και αεροπορικών εταιρειών δεν θεωρούνται από την ΕΟΚΕ απαραίτητες για την ενίσχυση της περιφερειακής ανάπτυξης.

5.3.1   Η κρατική ενίσχυση για επενδύσεις σε υποδομές των αερολιμένων και η ενίσχυση για τη δρομολόγηση νέων γραμμών των αεροπορικών εταιρειών θα πρέπει να είναι εφικτή μόνο σε αυστηρά καθορισμένες περιπτώσεις και να περιορίζεται ανάλογα με τη χρονική περίοδο και την ένταση. Επίσης, θα πρέπει να χορηγείται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις και λαμβάνοντας υπόψη τις αρχές της διαφάνειας, της ίσης μεταχείρισης και της καταπολέμησης των διακρίσεων.

5.3.2   Όσον αφορά τη διαφάνεια, οι συνθήκες υπό τις οποίες διατίθεται η κρατική ενίσχυση πρέπει να δημοσιεύονται. Θα πρέπει να υπάρχει πλήρης δημοσιοποίηση της ενίσχυσης που είναι διαθέσιμη για τους αερολιμένες και τους αερομεταφορείς, και των συνθηκών υπό τις οποίες είναι εφικτή η παροχή της ενίσχυσης.

5.3.3   Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές πρέπει να θεσπιστούν μέσω ενός σαφούς και απλού συνόλου κανόνων για την επίτευξη ασφάλειας δικαίου στον ευρωπαϊκό τομέα των αεροπορικών μεταφορών. ΕΟΚΕ επιθυμεί να υπογραμμίσει τη σημασία της ορθής εφαρμογής των κατευθυντήριων γραμμών. Η εφαρμογή των κανόνων είναι υψίστης αξίας.

5.4   Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τα συμφέροντα των εργαζομένων και των ταξιδιωτών. Δεδομένου ότι το ανθρώπινο δυναμικό αποτελεί βασική συνιστώσα της ποιότητας του τομέα των αεροπορικών μεταφορών, ένας βιώσιμος κλάδος πολιτικής αεροπορίας πρέπει να προσφέρει ποιοτική απασχόληση και καλές συνθήκες εργασίας. Έχοντας τούτο κατά νου, είναι σημαντικό να ενισχυθεί ο κοινωνικός διάλογος και να αποφευχθεί το κοινωνικό ντάμπινγκ στον τομέα.

5.5   Η ΕΟΚΕ ζητά να υιοθετηθεί μια μακροπρόθεσμη πολιτική όσον αφορά την ανάπτυξη ή τους περιφερειακούς αερολιμένες. Οι κατευθυντήριες γραμμές για τις αεροπορικές μεταφορές μπορούν να εφαρμοστούν επιτυχώς μόνο εφόσον συμφωνηθούν σαφείς προτεραιότητες της πολιτικής για την ανάπτυξη των περιφερειακών αερολιμένων. Θα είναι καθήκον της Επιτροπής να προετοιμάσει μια τέτοια πολιτική ατζέντα χωρίς άλλη καθυστέρηση.

5.6   Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να παράσχουν ισχυρή στήριξη και να αναλάβουν δέσμευση για την προετοιμασία και την εφαρμογή των νέων κατευθυντήριων γραμμών. Οι κρατικές ενισχύσεις πρέπει πάντοτε να κοινοποιούνται.

5.7   Πρέπει να μελετηθεί περαιτέρω πώς θα επιτευχθεί μια αποτελεσματική συντροπικότητα μεταξύ σιδηροδρομικών και αεροπορικών μεταφορών και να τεθεί σε εφαρμογή ώστε να εξασφαλισθεί η σύνδεση ορισμένων περιοχών και να ικανοποιηθούν οι περιβαλλοντικές απαιτήσεις.

5.8   Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό λόγω της κατανομής των κονδυλίων της ΕΕ στο νέο ΠΔΠ. Ένας προϋπολογισμός με τον οποίο πρέπει να γίνουν περισσότερα με λιγότερους πόρους απαιτεί σαφείς προτεραιότητες. Η περιφερειακή ανάπτυξη είναι πολύ σημαντική, αλλά δεν πρέπει να δικαιολογεί την περαιτέρω ανάπτυξη αεροδρομίων, όπου δεν υπάρχει δυνατότητα να δημιουργηθεί επαρκής ζήτηση.

Βρυξέλλες, 11 Ιουλίου 2012.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON


III Προπαρασκευαστικές πράξεις

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

482η σύνοδος ολομέλειας της 11ης και 12ης Ιουλίου 2012

4.10.2012   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 299/54


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Αναδιάρθρωση και πρόβλεψη της αλλαγής: τα διδάγματα από την πρόσφατη εμπειρία» (Πράσινη βίβλος)

[COM(2012) 7 final]

2012/C 299/11

Εισηγητής: ο κ. PEZZINI

Συνεισηγητής: ο κ. STUDENT

Στις 17 Ιανουαρίου 2012, και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την Πράσινη Βίβλο:

Αναδιάρθρωση και πρόβλεψη της αλλαγής: τα διδάγματα από την πρόσφατη εμπειρία

COM(2012) 7 final.

Η Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών, στην οποία ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή της στις 11 Ιουνίου 2012.

Κατά τη 482η σύνοδο ολομέλειας της 11ης και 12ης Ιουλίου 2012 (συνεδρίαση της 11ης Ιουλίου 2012), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 134 ψήφους υπέρ και 7 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ), θα ήθελε να επισημάνει κατά πρώτον ότι η επιχείρηση αποτελεί, εξ ορισμού, τον βασικό παράγοντα των στρατηγικών προσαρμογής των μονάδων που λειτουργούν στις αγορές, και ως εκ τούτου η επιχείρηση βρίσκεται στο επίκεντρο των διαδικασιών αναδιάρθρωσης.

1.2

Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία του ρόλου που έχει διαδραματίσει και συνεχίζει να διαδραματίζει η Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών (CCMI) σε θέματα βιομηχανικών αναδιαρθρώσεων, ως βήμα εποικοδομητικού διαλόγου και ανάπτυξης ιδεών και προτάσεων προς την Επιτροπή, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

1.3

Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι η αλλαγή, σε γενικές γραμμές, είναι μια πολύπλοκη διαδικασία. Η πρόβλεψη της αλλαγής σημαίνει ότι οι επιχειρήσεις και οι εργαζόμενοι θα είναι έτοιμοι να αντιμετωπίσουν τις νέες προκλήσεις, ελαχιστοποιώντας τον κοινωνικό αντίκτυπο της αλλαγής, μεγιστοποιώντας τις ευκαιρίες για επιτυχία, δημιουργώντας ένα κλίμα αμοιβαίας εμπιστοσύνης και ενθαρρύνοντας, με αποφασιστικότητα, τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών.

1.4

Οι εργαζόμενοι και οι επιχειρήσεις της ΕΕ βρίσκονται αντιμέτωποι με:

τις ταχείες μεταβολές των εσωτερικών και διεθνών αγορών αναφοράς,

την είσοδο νέων παγκόσμιων εταίρων,

την εισαγωγή νέων τεχνολογικών εφαρμογών που επιταχύνουν τις διεργασίες παλαίωσης,

τους ολοένα και περισσότερο συνειδητοποιημένους καταναλωτές όσον αφορά το ρόλο τους στον προσανατολισμό της κατανάλωσης και των επενδύσεων σε στόχους φιλικούς προς το περιβάλλουν και την αειφόρο ανάπτυξη,

τις δημογραφικές εξελίξεις που επιταχύνουν τη γήρανση του εργατικού δυναμικού,

τις μεγάλες αλλαγές στην αγορά εργασίας με επακόλουθο το έντονο κοινωνικό ντάμπιγκ,

τη συνεχιζόμενη οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση και την προφανή αδυναμία της Ευρώπης στις παγκόσμιες αγορές.

1.5

Η ΕΟΚΕ θεωρεί συνεπώς επίκαιρη και ενδεδειγμένη την παρουσίαση της Πράσινης Βίβλου, και ελπίζει ότι η έναρξη παρόμοιων προβληματισμών και συζητήσεων θα συνοδευτεί από στοιχεία συγκεκριμένης και αποτελεσματικής δράσης, καθώς και από ολοκληρωμένη προσέγγιση σε όλα τα επίπεδα της παραγωγής, της κατανάλωσης και των υπηρεσιών. Αυτό απαιτεί να υπάρχει αλληλεπίδραση και ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των διαφόρων επιπέδων της αλυσίδας παραγωγής και διανομής η οποία θα συνοδεύεται από την ανταλλαγή ορθών πρακτικών στον τομέα αυτό και από χρονοδιάγραμμα με ακριβείς προθεσμίες για την εφαρμογή των προτύπων, των κατευθυντήριων γραμμών και των πλαισίων αναφοράς, που έχουν δημιουργηθεί με βάση τα ευρωπαϊκά πρότυπα και τις κοινές αξίες.

1.6

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ουσιώδη, στις διαδικασίες πρόβλεψης και αναδιάρθρωσης, την αξιοποίηση του ρόλου των κοινωνικών εταίρων, της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, των καταναλωτών, σε ενωσιακό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο αλλά και σε επίπεδο επιχείρησης, και τη συμμετοχή των τοπικών αρμόδιων φορέων και των δικτύων γνώσεων και δεξιοτήτων.

1.7

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι ο κοινωνικός διάλογος, η διαπραγμάτευση και η συμμετοχή, όχι μόνο αποτελούν θεμελιώδεις αξίες του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου, αλλά και εργαλεία που στηρίζουν με επιτυχία και προωθούν την κοινωνική συνοχή, την ποιοτική απασχόληση, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την ενίσχυση της καινοτομίας και της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών οικονομιών.

1.8

Οι διαρθρωτικές πολιτικές και οι πολιτικές συνοχής της ΕΕ καθώς και οι πολιτικές καινοτομίας και έρευνας θα πρέπει, σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, να προσανατολίζονται στην ενεργητική υποστήριξη μηχανισμών πρόβλεψης και παρακολούθησης των αναδιαρθρώσεων, ώστε να μετατραπούν σε συστήματα επωφελή για τους εργαζόμενους και τις επιχειρήσεις.

1.9

Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητη τη μεγαλύτερη συμμετοχή των οικονομικών και κοινωνικών φορέων στα όργανα παρακολούθησης των διαρθρωτικών ταμείων προκειμένου να εξασφαλιστεί η επιτυχία της ευρωπαϊκής διαρθρωτικής πολιτικής.

1.10

Η ΕΟΚΕ συνιστά τα μέτρα της διαρθρωτικής πολιτικής να είναι στενά συνδεδεμένα και να συντονίζονται με τα μέτρα στήριξης της έρευνας και της καινοτομίας, και να συμβάλουν με επενδύσεις και βιομηχανικές πολιτικές στη μετάβαση προς μια ευρωπαϊκή οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.

1.11

Τα προγράμματα της ΕΕ για την εκπαίδευση, την επαγγελματική κατάρτιση και τη διά βίου μάθηση θα πρέπει, κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, να αποτελούν πρόσφορα εργαλεία των δημόσιων αρχών και των επιχειρήσεων, προκειμένου να προβλέπουν την αλλαγή, παράλληλα με την συνεχή προσπάθεια των οικονομικών φορέων, ιδίως των ΜΜΕ και των εργαζομένων.

1.12

Η ΕΟΚΕ συνιστά, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, να υπάρχει στενότερος συντονισμός των πολιτικών και των υπηρεσιών της Επιτροπής, των οργανισμών και των πολυάριθμων παρατηρητών, προκειμένου να υποστηριχθούν με ενιαίο και συνεκτικό τρόπο οι επιλογές των υπό αναδιάρθρωση επιχειρήσεων. Ειδικότερα, οι ΜΜΕ και οι πολύ μικρές επιχειρήσεις που έχουν προφανείς δυσκολίες στην πρόβλεψη των αναδιαρθρώσεων, πρέπει να επωφελούνται κατάλληλων μηχανισμών υποστήριξης και καθοδήγησης.

1.13

Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι οι κρατικές ενισχύσεις, που προβλέπονται για τη στήριξη της απασχόλησης σε επιχειρήσεις που πλήττονται από τα προβλήματα που συνδέονται με την παγκοσμιοποίηση, πρέπει να χορηγούνται υπό όρους που να διασφαλίζουν τον ελεύθερο και θεμιτό ανταγωνισμό.

1.14

Η ΕΟΚΕ ζητά, τέλος, να ενισχυθεί η ευρωπαϊκή πολιτική που στηρίζει την ανάπτυξη συμμετοχικών διαδικασιών πρόβλεψης (foresight), σε εδαφικό και τομεακό επίπεδο, προκειμένου να πραγματοποιηθεί ένα κοινό όραμα χάρη σε μεγαλύτερη αξιοποίηση του εδάφους και να δημιουργηθούν περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας σε υγιείς και ανταγωνιστικές επιχειρήσεις.

1.15

Δεδομένων των δημογραφικών εξελίξεων στην Ευρώπη, η ΕΟΚΕ θεωρεί ιδιαίτερα σημαντική μια ενεργό πολιτική για τη γήρανση και την αποκαλούμενη «πολιά οικονομία», με την προσαρμογή της παραγωγής και των υπηρεσιών σε αυτές τις νέες ευκαιρίες.

2.   Εισαγωγή

2.1

Η ευρωπαϊκή οικονομία θα απαιτήσει πολύ χρόνο για να ανακάμψει και να εξέλθει από τη πλέον βαθειά ύφεση των τελευταίων δεκαετιών που έχει πλήξει την Ευρώπη. Η κρίση ασκεί στα δημόσια οικονομικά και στις εθνικές κυβερνήσεις έντονες πιέσεις και προκαλεί στην πραγματική οικονομία ορθολογική οργάνωση, αναδιαρθρώσεις και εκποιήσεις επιχειρήσεων με δραματικές συνέπειες στην ανεργία.

2.2

Οι αναδιαρθρώσεις πραγματοποιούνται μέσω πολύπλοκων διαδικασιών που παρουσιάζονται με πολυδιάστατες μορφές και συνεπάγονται αλλαγές στις στρατηγικές των επιχειρήσεων όσον αφορά την οργάνωση, το σχήμα, το μέγεθος και τις επιχειρηματικές δραστηριότητες.

2.2.1

Ειδικά σε τομεακό επίπεδο πρέπει να τεθούν πολλαπλοί οικονομικοί και λειτουργικοί στόχοι σε σχέση με την κατάσταση των παγκόσμιων αγορών και των τομέων στους οποίους δραστηριοποιείται η επιχείρηση.

2.3

Η διαδικασία αυτή θα πρέπει να υλοποιηθεί – λαμβανομένων υπόψη των συμφερόντων και των συμπεριφορών των καταναλωτών – με την πρόβλεψη δυνατοτήτων απασχόλησης σε νέους τομείς δίδοντας ιδιαίτερη έμφαση στις ΜΜΕ, οι οποίες πλήττονται περισσότερο από τη σημερινή κρίση.

2.4

Η πρόβλεψη της αλλαγής σημαίνει ότι οι επιχειρήσεις και οι εργαζόμενοι πρέπει να είναι έτοιμοι να αντιμετωπίσουν τις μελλοντικές εξελίξεις, αλλά και να προβλέψουν την αναγκαία αναδιάρθρωση για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, με την ελαχιστοποίηση του κοινωνικού αντικτύπου της αλλαγής, με την εξασφάλιση σταθερότητας και μείωσης του κόστους, με την προστασία του περιβάλλοντος και της αειφόρου ανάπτυξης: οι ευρωπαϊκές τεχνολογικές πλατφόρμες και οι μελέτες που πραγματοποίησαν, μπορούν να δώσουν συγκεκριμένες προοπτικές τόσο για τους εργαζομένους όσο και για την επιχείρηση.

2.5

Κατά τη διάρκεια των δύο τελευταίων δεκαετιών, σημειώθηκε επιτάχυνση των φαινομένων επανατοποθέτησης της αγοράς, μετεγκαταστάσεων, αναδιαρθρώσεων και / ή διακοπής λειτουργίας παραγωγικών μονάδων, συγχωνεύσεων, εξαγορών, και / ή εξωτερικής ανάθεσης δραστηριοτήτων· ωστόσο τα τελευταία τέσσερα χρόνια, κατέστη ολοένα και περισσότερο επιτακτική, στην Ευρώπη, η ανάγκη ενίσχυσης της ικανότητας πρόβλεψης αυτών των διαδικασιών, σε σχέση με την ταχύτητα των αλλαγών και τον επείγοντα χαρακτήρα της αναδιάρθρωσης, που κατέστη αναγκαία λόγω της επιδείνωσης της χρηματοπιστωτικής κρίσης και της κρίσης των αγορών. Ακόμα και η έκρηξη φαινομένων, όπως η αύξηση των πωλήσεων μέσω του Διαδικτύου και των διασυνοριακών πωλήσεων επηρεάζουν τις αγορές των διαφόρων χωρών.

2.6

Η χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση όχι μόνο επιτάχυνε τις διαδικασίες αναδιάρθρωσης, σε διάφορα επίπεδα, αλλά οδήγησε επίσης στη λήψη μέτρων λιτότητας και στη μείωση των δημοσίων δαπανών, με αποτέλεσμα την απώλεια σημαντικού αριθμού θέσεων εργασίας στον δημόσιο τομέα· εξάλλου υπονόμευσε, σε πολλές χώρες, τις διάφορες δικλείδες ασφαλείας για τις τοπικές κοινότητες, τους εργαζόμενους και τις επιχειρήσεις.

2.7

Στόχος της Επιτροπής, όσον αφορά την αναδιάρθρωση, είναι να συμβάλει στην ενίσχυση και στην προώθηση του πνεύματος της πρόβλεψης και της καινοτομίας σύμφωνα με τον τρόπο που υλοποιείται η ίδια η αναδιάρθρωση: η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει την ευθύνη από κοινού με τα κράτη μέλη για την επίτευξη των στόχων του άρθρου 3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (άρθρο 145 ΣλΕΕ).

2.8

Ήδη στην ανακοίνωσή της, του 2005, για την αναδιάρθρωση και την απασχόληση, η Επιτροπή είχε αναγνωρίσει τα προβλήματα που συνδέονται με το κοινωνικό κόστος της αναδιάρθρωσης, όχι μόνο για τους ίδιους τους εργαζόμενους, οι οποίοι βιώνουν μια ολοένα και μεγαλύτερη αβεβαιότητα για τις συνθήκες εργασίας τους, αλλά και για διάφορους τομείς της οικονομίας.

2.9

Εάν η αναδιάρθρωση είναι ουσιαστικά αντικείμενο ρυθμίσεων σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, η Ένωση έχει μεγάλη ευθύνη για τη διαχείριση, τον έλεγχο, την επιτάχυνση της αναδιάρθρωσης, δεδομένου ότι υποχρεούται να διασφαλίσει τόσο την εύρυθμη λειτουργία του σχετικού ενωσιακού κανονιστικού πλαισίου, όσο και την ενημέρωση και τη διαβούλευση καθώς και την προστασία των εργαζομένων (1) - και να διαδραματίσει ενεργό ρόλο, στη βάση κυρίως της στρατηγικής Ευρώπη 2020 και των υποχρεώσεων που ορίζει η Συνθήκη.

2.10

Εάν η ΕΕ θέλει να ανταποκριθεί με επιτυχία στις προκλήσεις που θέτει η χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση, η παγκοσμιοποίηση, η κλιματική αλλαγή, οι δημογραφικές τάσεις και οι αυξανόμενες ανισότητες που προκύπτουν από το κοινωνικό κόστος των προγραμμάτων λιτότητας, πρέπει να αναπτύξει και να προωθήσει δυναμικές στρατηγικές όσον αφορά την πρόβλεψη και τη διαχείριση των αναδιαρθρώσεων, με βάση ένα κοινό πλαίσιο αξιών και πρακτικών που να συνάδουν με τους μεγάλους κοινωνικούς και οικονομικούς στόχους της Συνθήκης.

2.11

Στο πλαίσιο των «Ολοκληρωμένων Κατευθυντήριων Γραμμών» για την Ευρώπη 2020 (οι οποίες εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο στις 22/4/2010), η Ένωση και τα κράτη μέλη πρέπει να εφαρμόσουν μεταρρυθμίσεις που να στοχεύουν στην «έξυπνη ανάπτυξη» η οποία στηρίζεται στη γνώση και την καινοτομία, με επίκεντρο τις ανάγκες και τις συμπεριφορές των καταναλωτών, για:

την προώθηση συντονισμένων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, οι οποίες να συμβάλουν πραγματικά στην ανάπτυξη και την απασχόληση και να ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα της Ένωσης στην παγκόσμια οικονομία·

τη διασφάλιση της λειτουργίας των αγορών εργασίας μέσω επενδύσεων για την επιτυχή έκβαση της μεταβατικής περιόδου, την ανάπτυξη των κατάλληλων δεξιοτήτων, τη βελτίωση της ποιότητας των θέσεων εργασίας και την καταπολέμηση της διαρθρωτικής ανεργίας, της μακροχρόνιας ανεργίας και της αεργίας·

τη βελτίωση του επιχειρηματικού κλίματος και ενθάρρυνση της δημιουργίας νέων επιχειρήσεων και νέων θέσεων εργασίας, ιδιαίτερα στην πράσινη οικονομία και την πολιά οικονομία·

τη βελτίωση της ποιότητας της εκπαίδευσης, με την εξασφάλιση της πρόσβασης όλων σε αυτή και με την ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ της κατάρτισης, του ακαδημαϊκού κόσμου και της αγοράς εργασίας·

την προώθηση προορατικών προτύπων ορθών πρακτικών, ικανών να προβλέψουν την αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων, που είναι απαραίτητη σε μια αγορά εργασίας που βρίσκεται σε φάση μετάβασης·

τη βελτίωση του κανονιστικού πλαισίου για την προώθηση της καινοτομίας και της μεταφοράς γνώσεων σε ολόκληρη την Ένωση·

την ενθάρρυνση της επιχειρηματικότητας και τη συμβολή στη μετατροπή δημιουργικών ιδεών σε προϊόντα, υπηρεσίες και διαδικασίες που να επιτρέπουν τη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας·

την προώθηση της εδαφικής, οικονομικής και κοινωνικής συνοχής·

την καλύτερη διαχείριση των προκλήσεων της ευρωπαϊκής και της παγκόσμιας κοινωνίας.

2.12

Η υποστήριξη της αναδιάρθρωσης των επιχειρήσεων και των τομέων πραγματοποιείται μέσω των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης (βλ. Ευρωπαϊκό Εποπτικό Όργανο Αναδιαρθρώσεων - ERM) των επιχειρήσεων, ως προϋπόθεση για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό των διαδικασιών αναδιάρθρωσης, που είναι κοινές για όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς, ώστε να καταστεί δυνατή η κατάλληλη εκ νέου ειδίκευση των εργαζομένων, αλλά και να εξασφαλιστεί η ανάπτυξη των τομεακών και διατομεακών δικτύων, τα οποία να είναι σε θέση να διαχειριστούν την αλλαγή με ολοκληρωμένο τρόπο, με τη βοήθεια των επαγγελματικών κατευθυντήριων γραμμών, οι οποίες να εξασφαλίζουν υψηλά επίπεδα απασχολησιμότητας.

2.13

Η Επιτροπή, στις 18 Απριλίου 2012, παρουσίασε στο Στρασβούργο τη νέα δέσμη μέτρων για την απασχόληση - επί της οποίας θα αποφανθεί σχετικά η ΕΟΚΕ – στην οποία ζητεί από τα κράτη μέλη να ενισχύσουν τις εθνικές πολιτικές απασχόλησης και εκφράζει τη βούληση να ενταθεί ο συντονισμός και η παρακολούθηση των πολιτικών απασχόλησης.

3.   Η Πράσινη Βίβλος της Επιτροπής

3.1

Η Επιτροπή έχει ξεκινήσει μια δημόσια διαβούλευση σχετικά με την αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων και την πρόβλεψη της αλλαγής, με στόχο «την ενημέρωση των θετικών βημάτων που έχουν υλοποιηθεί στον τομέα αυτό».

3.2

Στην Πράσινη Βίβλο διατυπώνονται διάφορα ερωτήματα για τα διδάγματα από την κρίση όσον αφορά τις πιθανές οικονομικές και βιομηχανικές προσαρμογές, την ικανότητα προσαρμογής των επιχειρήσεων και των εργαζομένων, τον ρόλο των περιφερειακών και τοπικών διοικήσεων, τον ρόλο της επαγγελματικής κατάρτισης στη διαχείριση των ανθρώπινων πόρων και στο διάλογο μεταξύ των οικονομικών και κοινωνικών φορέων.

4.   Γενικές Παρατηρήσεις

4.1

Σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, η Πράσινη Βίβλος (ΠΒ) πρέπει να θεωρηθεί συνέχεια της ανακοίνωσης του 2005 για τις αναδιαρθρώσεις και την απασχόληση, η οποία αποσκοπούσε στη διευκρίνιση του ρόλου της ΕΕ στην πρόβλεψη και πλαισίωση των αναδιαρθρώσεων για την ανάπτυξη της απασχόλησης.

4.2

Η ανακοίνωση του 2005 συνέβαλε, κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, στην θετική εξέλιξη των διαφόρων δραστηριοτήτων σε επίπεδο ΕΕ για την προώθηση μιας ευρωπαϊκής προσέγγισης για την πρόβλεψη και την αναδιάρθρωση, όπως είναι τα πολυάριθμα υψηλού επιπέδου θεματικά συνέδρια και τα σεμινάρια εμπειρογνωμόνων (Φόρουμ «Αναδιαρθρώσεις»), οι πρωτοβουλίες του ΕΚΤ, οι διάφορες συγκριτικές μελέτες, η ανάπτυξη «εργαλειοθηκών» και οι κατευθυντήριες γραμμές των οποίων απτό παράδειγμα αποτελεί το έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής «Αναδιάρθρωση στην Ευρώπη 2011» που συνοδεύει την Πράσινη Βίβλο.

4.3

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει με ανησυχία ότι η προσέγγιση της Πράσινης Βίβλου δεν περιέχει προτάσεις για δράσεις, που να περιλαμβάνονται σε ένα πρόγραμμα με συγκεκριμένες και κοντινές προθεσμίες, σε απάντηση προς τη σοβαρότητα της κρίσης, αλλά ανοίγει μια σειρά θεμάτων χωρίς να προσδιορίζει χρόνο και όρους εφαρμογής. Αντίθετα, αποδεικνύονται πιο αποφασιστικά τα μέτρα που προβλέπονται σε άλλα μέσα, όπως η δέσμη για την απασχόληση, που ξεκίνησε το Μάιο του 2012, και επί της οποίας η ΕΟΚΕ θα έχει την ευκαιρία να αποφανθεί.

4.4

Η επιχείρηση αποτελεί, εξ ορισμού, τον κεντρικό φορέα των στρατηγικών προσαρμογής και τοποθέτησης των λειτουργικών μονάδων της στην αγορά, και κατά συνέπεια των διαδικασιών αναδιάρθρωσης που προκύπτουν από τις εν λόγω επιχειρησιακές στρατηγικές, χωρίς ωστόσο να μπορεί να διαχωριστεί από τα ακόλουθα:

το πλαίσιο παγκοσμιοποίησης των οικονομιών, με την εμφάνιση νέων χωρών με όλο και περισσότερο υποσχόμενους και ανταγωνιστικούς τομείς στην ευρωπαϊκή αγορά αλλά και στις διεθνείς αγορές·

τις ιδιαιτερότητες των επιμέρους χωρών εντός και εκτός της Ένωσης·

το πολυδιάστατο πλαίσιο των ευρωπαϊκών πολιτικών αναφοράς που επηρεάζει άμεσα τη λειτουργία και τις επιλογές της ίδιας της επιχείρησης, τόσο σχετικά με τους κανόνες που εφαρμόζονται, όσο και σχετικά με τις στρατηγικές και επιχειρησιακές ευκαιρίες·

το εθνικό / περιφερειακό πλαίσιο που διέπει το τεχνικό και επιχειρησιακό περιβάλλον εντός του οποίου λειτουργούν η επιχείρηση και οι εργαζόμενοι·

το εδαφικό πλαίσιο εντός του οποίου υλοποιούνται ουσιαστικά οι δραστηριότητες αναδιάρθρωσης και οι διαδικασίες που επιτρέπουν την πρόβλεψη, με συντονισμό των εξωτερικών φορέων και των επιχειρήσεων και όπου υλοποιούνται, στην πράξη, οι μηχανισμοί καθοδήγησης και υποστήριξης, ιδίως των ΜΜΕ·

το πλαίσιο κοινωνικού διαλόγου και συλλογικών διαπραγματεύσεων και την ανάπτυξη του ρόλου των κοινωνικών εταίρων και εκπροσώπων των επιχειρήσεων, που έχουν καταστεί ιδιαίτερα σημαντικά για την προσαρμογή της παραγωγής, της οργάνωσης και των συνθηκών εργασίας στις ταχέως μεταβαλλόμενες συνθήκες, κατά τη διάρκεια της κρίσης, σύμφωνα με τις καλές κοινωνικές εταιρικές σχέσεις.

4.5

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει τα όσα έχει εκφράσει σε προηγούμενη γνωμοδότηση προκειμένου να υλοποιηθεί μια στρατηγική ανάπτυξης (2): οι κοινωνικοί εταίροι και η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών στο σύνολό της θα πρέπει να επιδιώξουν τη δημιουργία μιας κοινωνικά υπεύθυνης περιοχής (ΚΥΠ), στο πλαίσιο της οποίας θα είναι δυνατή η εφαρμογή συντονισμένων στρατηγικών, μεταξύ των οποίων, και οι εξής:

στρατηγική αντοχής και επιβίωσης, που να μπορεί να παρέχει τη δυνατότητα δραστηριοποίησης σε ώριμες αγορές, μέσω καλύτερης εξειδίκευσης στην ίδια αγορά, με μείωση του κόστους ή με σημαντική διαφοροποίηση σε παραπλήσιους τομείς·

στρατηγική καινοτομίας ως προς τη διαδικασία, το προϊόν και τις υπηρεσίες, με αλλαγή αγοράς και τεχνολογίας, με νέα υλικά, που να οδηγούν σε νέα προϊόντα·

νέες πρωτοβουλίες, μέσω μιας διαδικασίας πρόβλεψης (Foresight), για νέα αναπτυσσόμενα προϊόντα και υπηρεσίες (όπως οι πρωτοπόρες αγορές - Lead Market) τα οποία να ελκύουν νέες επενδύσεις·

τοπική εμπορική προώθηση, που να αποσκοπεί στην αριστεία, μέσω συμβάσεων με κέντρα έρευνας, για την περαιτέρω διάδοση της τεχνολογίας·

χρηματοδοτική στήριξη, μέσω της εταιρείας χρηματοδότησης της ανάπτυξης, και με την αξιοποίηση των εγγυήσεων του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων αλλά και των διαρθρωτικών ταμείων·

παράταση προθεσμίας πληρωμής για τις μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις, κυρίως, για να διασφαλίζονται τα επίπεδα απασχόλησης·

παγιοποίηση των βραχυπρόθεσμων χρεών, προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα στις μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις να επικεντρωθούν στην παραγωγή, εμπορία και εξυπηρέτηση πελατών μετά την πώληση των προϊόντων τους·

στήριξη ενός καινοτόμου τριτογενούς τομέα παραγωγής (green economy) και προσωπικές υπηρεσίες (Silver economy- πολιά οικονομία), με την αξιοποίηση των δυνατοτήτων καινοτόμου κατάρτισης που προσφέρει το ΕΚΤ·

ανάπτυξη παροχής υπηρεσιών υψηλού επιπέδου στους πολίτες μέσω της αξιοποίησης και της ενίσχυσης των κοινωνικών και υγειονομικών οργανώσεων (3)·

εφαρμογή πολιτικών στον τομέα των υποδομών που να συμβάλλουν σε αυξημένες καινοτόμες επιλογές για μια οικονομία με χαμηλές εκπομπές άνθρακα·

ενίσχυση των κριτηρίων ενεργειακής και οικολογικής απόδοσης κυρίως στις δημόσιες συμβάσεις·

βελτίωση της πρόσβασης στην ενημέρωση·

χάραξη στις περιφέρειες στρατηγικών έξυπνης εξειδίκευσης με τη συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών και όλων των οικονομικών και κοινωνικών φορέων.

4.6

Οι διαρθρωτικές πολιτικές και οι πολιτικές συνοχής της ΕΕ καθώς και οι πολιτικές καινοτομίας και έρευνας θα πρέπει, κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, να προσανατολίζονται στην υποστήριξη δραστικότερων μηχανισμών πρόβλεψης και πλαισίωσης των αναδιαρθρώσεων, προκειμένου να μετατραπούν σε συστήματα επωφελή για τους εργαζόμενους και τις επιχειρήσεις. Τα διαρθρωτικά ταμεία, ιδιαίτερα το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και το Ευρωπαϊκό Ταμείο προσαρμογής στην Παγκοσμιοποίηση, μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην αύξηση της απασχολησιμότητας των εργαζομένων και στην ελαχιστοποίηση των κοινωνικών επιπτώσεων των απολύσεων λόγω πλεονάζοντος προσωπικού.

4.7

Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητη τη μεγαλύτερη συμμετοχή των οικονομικών και κοινωνικών φορέων και των φορέων της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στα όργανα εταιρικής σχέσης και παρακολούθησης των διαρθρωτικών ταμείων, και τονίζει ότι προϋπόθεση για να εξασφαλιστεί η επιτυχία της ευρωπαϊκής διαρθρωτικής πολιτικής, είναι οι ειδικές δεξιότητες των επί τόπου ευρισκόμενων ενδιαφερομένων φορέων.

4.8

Ειδικότερα η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντική την ολοκλήρωση των πολιτικών αναδιάρθρωσης και των βιομηχανικών πολιτικών μετάβασης σε μια ευρωπαϊκή οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα, που να σέβεται τις επιταγές του κλίματος και του περιβάλλοντος, ικανή να αναπτύξει, με την κατάλληλη χρηματοδότηση, νέες θέσεις εργασίας και νέα «πράσινα» επαγγέλματα, όπως είχε την ευκαιρία να τονίσει η ΕΟΚΕ σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της (4).

4.8.1

Ακόμη και όσον αφορά την ανακήρυξη του 2012 ως Ευρωπαϊκού Έτους Ενεργού Γήρανσης, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι σημαντική η ανάπτυξη του επαγγελματισμού στον τομέα των υπηρεσιών των ΜΚΟ, της κοινωνικής οικονομίας και των επιχειρήσεων, για την υποστήριξη της υγιούς, ενεργού και αξιοπρεπούς γήρανσης, καθώς και για την ανάπτυξη προϊόντων και υπηρεσιών που να ανταποκρίνονται στις ανάγκες του συγκεκριμένου καταναλωτή (5).

4.9

Τα προγράμματα της ΕΕ για την εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση καθώς και για τη διά βίου μάθηση θα πρέπει επίσης, κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, να αποτελούν τα κατ' εξοχήν εργαλεία για την πρόβλεψη της αλλαγής, παράλληλα με τη συνεχιζόμενη προσπάθεια των επιχειρήσεων και των εργαζομένων: όπως αναφέρει η Συνομοσπονδία Ευρωπαϊκών Επιχειρήσεων (Businesseurope) «το 72 % των επιχειρήσεων της ΕΕ έχει επισημάνει την ανάγκη συστηματικής κατάρτισης του προσωπικού τους και το 32 % των εργαζομένων στην ΕΕ συμμετείχε το 2010 σε προγράμματα κατάρτισης, τα οποία χρηματοδοτήθηκαν από τους εργοδότες τους».

4.10

Οι εθνικές δέσμες μέτρων τόνωσης της οικονομίας, όσον αφορά την κοινωνική απάντηση στην κρίση, και οι προτάσεις που μέχρι σήμερα υιοθετήθηκαν αποδείχτηκαν ανεπαρκείς. Είναι ελλιπής η αντιμετώπιση της αναγκαιότητας δημιουργίας θέσεων εργασίας, ή λήψης των αναγκαίων μέτρων για την τόνωση της ζήτησης (όπως συντονισμένες δέσμες φορολογικών κινήτρων και μισθολογικές πολιτικές).

4.10.1

Οι κρατικές ενισχύσεις και η χρηματοδότηση στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων για τη στήριξη της απασχόλησης στις επιχειρήσεις που πλήττονται από προβλήματα συναφή με την παγκοσμιοποίηση και την πίστωση, θα πρέπει να διέπονται από όρους που να διασφαλίζουν ότι οι ενισχύσεις αυτές δεν δημιουργούν εμπόδια στον ελεύθερο ανταγωνισμό, ότι υπάρχουν δεσμεύσεις πρωτίστως για τη διατήρηση της απασχολησιμότητας και ότι τηρούνται οι συλλογικές συμβάσεις. Πρέπει να εξεταστεί το μοντέλο «Αυτοαπασχολούμενος χωρίς προσωπικό» που εφαρμόζεται με μεγάλη επιτυχία στην Ολλανδία. Με το σύστημα αυτό οι άνεργοι έχουν την ευκαιρία να διαθέσουν την τεχνογνωσία τους και να δημιουργήσουν τις δικές τους θέσεις εργασίας.

4.11

Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, πρέπει σε ευρωπαϊκό επίπεδο να υπάρχει στενότερος συντονισμός μεταξύ των πολιτικών και των υπηρεσιών της Επιτροπής, προκειμένου να υποστηριχθούν ομοιόμορφα και με συνοχή οι επιλογές των επιχειρήσεων που βρίσκονται σε φάση αναδιάρθρωσης.

1.

Η ευρωπαϊκή πολιτική απασχόλησης και κατάρτισης, η ευρωπαϊκή πολιτική έρευνας και καινοτομίας, η πολιτική επιχειρήσεων και η ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική, η ενεργειακή και περιβαλλοντική πολιτική, η πράσινη οικονομία και οι ΤΠΕ, καθώς και η εμπορική και η εξωτερική πολιτική της ΕΕ θα πρέπει, ειδικότερα, να παρέχουν ένα κοινό όραμα για τη διαχείριση των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και των εργαζομένων, προκειμένου να υποστηριχθούν στις επιλογές των στρατηγικών προσαρμογής και επαγγελματισμού.

2.

Οι Ευρωπαϊκοί οργανισμοί όπως το Cedefop της Θεσσαλονίκης και το Eurofound του Δουβλίνου, τα παρατηρητήρια, όπως το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο των ΜΜΕ και το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο της Αλλαγής (ΕΠΑ), τα ινστιτούτα του Κοινού Κέντρου Ερευνών, όπως το IPTS της Σεβίλλης, οι δραστηριότητες Foresight, στο πλαίσιο της επιστήμης και κοινωνίας του 7ου ΠΠ ΕΤΑ, θα πρέπει να βρουν σημεία επαφής και συνέπειας για την παροχή σαφών και προσβάσιμων πλαισίων αλλαγής στις επιχειρήσεις και στους εργαζόμενους.

4.12

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ζωτικής σημασίας την ενίσχυση του ρόλου των κοινωνικών εταίρων και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών σε όλα τα επίπεδα: κοινωνικός διάλογος, διαπραγμάτευση και συμμετοχή δεν είναι μόνο θεμελιώδεις αξίες του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου, που πάντα υποστηρίζει η ΕΟΚΕ, αλλά και τα εργαλεία που με επιτυχία συμβάλλουν στην κοινωνική συνοχή, στην ποιοτική απασχόληση, στη δημιουργία θέσεων εργασίας και στην ενίσχυση της καινοτομίας και της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών οικονομιών.

4.13

Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει το ρόλο που διαδραματίζει η Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών (CCMI) ως προνομιούχο βήμα εποικοδομητικού διαλόγου και ανάπτυξης ιδεών και προτάσεων χάρη στην εμπειρία που απέκτησε επιτυχώς από την περίοδο της Συνθήκης ΕΚΑΧ.

4.14

Όπως αποδεικνύεται από πολλές μελέτες και αναλύσεις ορθών πρακτικών, τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε επίπεδο κρατών μελών, οι σχέσεις εμπιστοσύνης μεταξύ των κοινωνικών εταίρων και ο αποτελεσματικός κοινωνικός διάλογος αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την πρόβλεψη και τη βέλτιστη διαχείριση της αλλαγής.

4.15

Η ΕΟΚΕ φρονεί, ιδίως, ότι ο διάλογος, η διαβούλευση και η διαπραγμάτευση αποτελούν απαραίτητες προϋποθέσεις για μεταρρυθμίσεις και διαδρομές «ευελιξίας με ασφάλεια». Θα πρέπει, αφενός, να δημιουργηθούν συνθήκες πλαίσια που θα επιτρέψουν στις επιχειρήσεις – με την ποικιλομορφία των εθνικών καταστάσεων – να προσαρμοστούν με ταχύτητα και ευελιξία στις καινοτομίες, στις αγορές και στις απαιτήσεις των χρηστών / καταναλωτών και, αφετέρου, να υποστηριχτεί και να διευκολυνθεί η προσαρμοστικότητα και η επαγγελματική εξέλιξη των εργαζομένων.

4.16

Εξάλλου, όπως ήδη η ΕΟΚΕ έχει υπογραμμίσει, η «ευελιξία με ασφάλεια» μπορεί να λειτουργήσει μόνον εάν οι εργαζόμενοι έχουν καλή επαγγελματική κατάρτιση· πράγματι η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας συνδέεται στενά με νέες δεξιότητες. Εξάλλου, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι τα μέτρα που αποσκοπούν στη βελτίωση της συνιστώσας «ασφάλεια» (με την ευρύτερη έννοια) – με σταθερές θέσεις εργασίας – συνιστούν, σήμερα, ύψιστη προτεραιότητα.

4.17

Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικό οι δημόσιες αρχές, τα ιδρύματα εκπαίδευσης και κατάρτισης και οι επιχειρήσεις να ενώσουν τις δυνάμεις τους για τη βελτίωση της προσφοράς εργασίας και κατάρτισης, αναπτύσσοντας νέα προφίλ και πολυδύναμες επαγγελματικές ικανότητες, και υποστηρίζοντας τη δια βίου μάθηση.

4.18

Εν προκειμένω η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη θεμελιώδη σημασία που έχει η εξασφάλιση μηχανισμών πρόσβασης στην εκπαίδευση και την κατάρτιση, με στόχο την κάλυψη των αναγκών των νέων επαγγελματικών προφίλ και των νέων δεξιοτήτων, ιδίως για τους νέους, σύμφωνα με τις θέσεις που περιγράφονται στην Ατζέντα για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας επί της οποίας η ΕΟΚΕ έχει ήδη εκφέρει γνώμη (6).

4.19

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη σημασία της ενισχυμένης συνεργασίας μεταξύ των διαφόρων φορέων σε τοπικό επίπεδο, δεδομένου ότι, ειδικά σε αυτό το επίπεδο η ύπαρξη ενός καλού κοινωνικού διαλόγου σε κλίμα εμπιστοσύνης και μια θετική στάση για την αλλαγή είναι σημαντικοί παράγοντες πρόληψης ή ελαχιστοποίησης των αρνητικών κοινωνικών συνεπειών.

4.20

Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, ιδιαίτερης προσοχής χρήζουν οι ΜΜΕ, οι οποίες θα πρέπει να επωφελούνται από τα κατάλληλα μέτρα, εκ μέρους των δημόσιων και ιδιωτικών φορέων (όπως ενώσεις εργοδοτών και επαγγελματιών, εμπορικά επιμελητήρια, βιομηχανία και βιοτεχνία και άλλοι φορείς), κυρίως σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, μέσω διαύλων που διευκολύνουν την πρόσβαση σε πιστώσεις και σε διαδικασίες κατάρτισης, καθώς και από κατάλληλες παρεμβάσεις με στόχο τις γραφειοκρατικές και διοικητικές απλουστεύσεις.

4.21

Περαιτέρω διαβουλεύσεις και ορισμοί μιας πολιτικής πρόβλεψης και αναδιάρθρωσης θα πρέπει να βασίζονται στα αποτελέσματα των περισσότερων από επτά χρόνια μελετών, συζητήσεων και εκθέσεων, που πραγματοποιήθηκαν σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

4.22

Εάν, στο παρελθόν, η προσοχή εστιαζόταν σαφώς στην ανάλυση και στην ανταλλαγή πληροφοριών για τις βέλτιστες πρακτικές (7) και τις καινοτόμες εμπειρίες, στο μέλλον, η ΕΕ πρέπει να επικεντρωθεί περισσότερο σε συγκεκριμένες ενέργειες, δηλαδή στην ανάπτυξη και την μεγέθυνση και να ενθαρρύνει την εφαρμογή κοινών κατευθυντήριων γραμμών, προτύπων και πλαισίων αναφοράς, που έχουν δημιουργηθεί με βάση τα ευρωπαϊκά πρότυπα και τις κοινές αξίες.

4.23

Εν κατακλείδι, η ΕΟΚΕ τονίζει ιδιαιτέρως τη σημασία του ανθρώπινου παράγοντα: τα άτομα - και οι οικογένειες - θύματα της αναδιάρθρωσης της βιομηχανίας και των επιχειρήσεων, αντιμετωπίζουν συχνά ανθρώπινα δράματα που δεν λαμβάνονται πάντοτε δεόντως υπόψη. Θα πρέπει να προβλέπονται συνοδευτικά μέτρα ψυχολογικής και κοινωνικής στήριξης, πέραν της απαραίτητης ανάκαμψης των επενδύσεων και της επιστροφής στην ανάπτυξη και στη βιώσιμη απασχόληση.

Βρυξέλλες, 11 Ιουλίου 2012.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON


(1)  Βλ. οδηγία για το ευρωπαϊκό συμβούλιο εργαζομένων 2009/38/ΕΚ, ΕΕ 2009 L 122· οδηγία 2002/14/ΕΚ, ΕΕ 2002, L 80· οδηγία 2001/23/ΕΚ, ΕΕ 2001, L 82· οδηγία 98/59/ΕΚ, ΕΕ 1998, L 225· κανονισμός (ΕΚ) 1346/2000 του Συμβουλίου, ΕΕ 2000, L 160.

(2)  Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ με θέμα «Ο αντίκτυπος της παγκόσμιας κρίσης στους κυριότερους ευρωπαϊκούς τομείς της μεταποίησης και των υπηρεσιών», ΕΕ 2009 C 318.

(3)  Βλ. Μια πρωτοβουλία για πρωτοπόρους αγορές στον τομέα της ηλ-υγείας (COM(2007) 860 final).

(4)  Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ με θέμα «Προώθηση βιώσιμων πράσινων θέσεων εργασίας στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων της ΕΕ για την ενέργεια και την κλιματική αλλαγή», ΕΕ 2011 C 44.

(5)  Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ με θέμα «Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για το ευρωπαϊκό έτος ενεργού γήρανσης (2012)», ΕΕ 2011 C 51.

(6)  Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ με θέμα «Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ατζέντα για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας: ευρωπαϊκή συμβολή για την πλήρη απασχόληση», ΕΕ 2011 C 318.

(7)  Βλ. Βέλτιστες πρακτικές: The Restructuring Toolbox http://www.evta.net/restructuringtoolbox/toolbox/index.html.Projet Going Local to Respond Employment Challenges http://www.evta.net/going_local/catalogue/index.html: Στόχοι: αίσιο πέρας των περιφερειακών δράσεων, δράσεις με στόχο πολιτικές και υπηρεσίες που να προβλέπουν τις κρίσεις των επιχειρήσεων· συγκρότηση κοινότητας παραγόντων και πρακτικών προκειμένου να θεσπιστεί μια μόνιμη συγκριτική αξιολόγηση στα εκπαιδευτικά ιδρύματα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής αυτού του σχεδίου.


4.10.2012   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 299/60


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πράσινο βιβλίο σχετικά με τη σκοπιμότητα εισαγωγής Ομολόγων Σταθερότητας»

[COM(2011) 818 τελικό]

2012/C 299/12

Εισηγητής: ο κ. DANTIN

Στις 23 Νοεμβρίου 2011, και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα:

"Πράσινο βιβλίο σχετικά με τη σκοπιμότητα εισαγωγής Ομολόγων Σταθερότητας"

COM(2011) 818 final.

Το ειδικευμένο τμήμα «Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 13 Ιουνίου 2012.

Κατά την 482η σύνοδο ολομέλειας της 11ης και 12ης Ιουλίου 2012 (συνεδρίαση της 11ης Ιουλίου 2012), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 135 ψήφους υπέρ, 33 κατά και 25 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Για να αντιμετωπιστεί η τρέχουσα κρίση, να αποφευχθεί η παρατεταμένη ύφεση και να δημιουργηθούν οι συνθήκες που ευνοούν την ανάπτυξη και την αύξηση της απασχόλησης, χρειάζεται περισσότερη και όχι λιγότερη Ευρώπη. Αυτό προϋποθέτει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαθέτει την ισχυρή βούληση να επιβεβαιώσει και να θέσει σε εφαρμογή την κοινοτική μέθοδο . Από την άποψη αυτή, το Πράσινο Βιβλίο είναι ευπρόσδεκτο.

1.2   Όμως, πέραν τούτου, η Επιτροπή πρέπει να ασκήσει πλήρως το οικείο δικαίωμα πρωτοβουλίας επί του συνόλου των παραμέτρων και να καταθέσει προτάσεις ανάλογες με τη διάσταση που έχει λάβει η κρίση και όχι να επαφίεται στη λήψη διακυβερνητικών διορθωτικών μέτρων.

1.3   Περισσότερη Ευρώπη σημαίνει ότι χρειάζεται μία νέα Ευρώπη που θα συνδυάζει αλληλεγγύη, ευθύνη και αμοιβαία εμπιστοσύνη και η οποία θα προκύψει από τη συμμετρική και ισορροπημένη οικονομική διαχείριση μιας αποτελεσματικής και αναπόφευκτης δημοσιονομικής και φορολογικής εναρμόνισης. Χρειάζεται περισσότερη Ευρώπη για να διασφαλισθεί η δημοσιονομική υπευθυνότητα και ολοκλήρωση, περισσότερη Ευρώπη για την κατανομή των κινδύνων που συνδέονται με το δημόσιο χρέος, για την αποκατάσταση της πιστοληπτικής ικανότητας μακροχρόνια, την διευκόλυνση και ολοκλήρωση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και την κινητοποίηση των επενδύσεων υπέρ της μεγέθυνσης, της ανταγωνιστικότητας και της απασχόλησης στην επικράτεια της ΕΕ, προκειμένου να υλοποιηθεί η κοινωνική Ευρώπη και να υπάρξει ευημερία για όλους.

1.4   Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ χαιρετίζει θερμά την παρουσίαση του Πράσινου Βιβλίου σχετικά με τα Ομόλογα Σταθερότητας. Το περιεχόμενό του αποτελεί λογική απόρροια μιας ολοένα και πιο ολοκληρωμένης Ευρωπαϊκής Ένωσης που διαθέτει ενιαία αγορά και ευρωπαϊκή κεφαλαιαγορά, συνιστά δε το αναγκαίο συμπλήρωμα της υφιστάμενης κοινής νομισματικής πολιτικής στη ζώνη του ευρώ. Από την άλλη πλευρά, τα εν λόγω ευρωομόλογα θα μπορούσαν να κερδίσουν την εμπιστοσύνη δυνητικών επενδυτών, σταθεροποιώντας κατ’ αυτό τον τρόπο τη ζήτηση κρατικών ομολόγων και μειώνοντας τα επιτόκια.

1.5   Ωστόσο, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι ο ηθικός κίνδυνος και η ενδεχόμενη εμφάνισή του, όπως συγκεκριμένα περιγράφεται στο Πράσινο Βιβλίο, δίνουν λαβή για συζήτηση και πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο διεξοδικής εξέτασης, προτού εξαχθούν αμφισβητήσιμα συμπεράσματα. Πράγματι, εάν είναι ορθή η θέση που εκτίθεται στο Πράσινο Βιβλίο, ότι δηλαδή η αποδυνάμωση της πειθαρχίας των αγορών, που οφείλεται στην εφαρμογή ομοιόμορφων επιτοκίων θα οδηγήσει σε ανεύθυνη αύξηση των δημοσίων δαπανών ή σε αύξηση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων, τότε η εν λόγω εξέλιξη θα έπρεπε να είχε διαπιστωθεί από την εισαγωγή του ευρώ. Δεν συνέβη όμως.

1.6   Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής ότι τα Ομόλογα Σταθερότητας πρέπει να έχουν υψηλή πιστωτική ποιότητα, ώστε να είναι αποδεκτά από τους επενδυτές και τα κράτη μέλη της ευρωζώνης. Ωστόσο, λόγω των διστακτικών και καθυστερημένων πολιτικών παρεμβάσεων, η αβεβαιότητα είναι σήμερα τόσο υψηλή, ώστε ακόμα και τα ευρωομόλογα με από κοινού και εις ολόκληρον εγγυήσεις πιθανότατα δεν θα έχουν αύριο την ίδια υποδοχή, όπως πριν από μερικούς μήνες.

1.6.1   Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ θεωρεί αναγκαία την περαιτέρω συμβολή της ΕΚΤ στην έξοδο από την κρίση, για παράδειγμα μέσω της χορήγησης τραπεζικής άδειας στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοοικονομικής Σταθερότητας ή στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας.

1.7   Όσον αφορά τις διάφορες «επιλογές για την έκδοση Ομολόγων Σταθερότητας», η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η προσέγγιση αριθ. 2 που προτείνει «μερική υποκατάσταση των εθνικών ομολόγων από Ομόλογα Σταθερότητας με από κοινού και εις ολόκληρον εγγυήσεις» είναι η πιο εφικτή και γενικότερα η πιο αποδεκτή.

1.8   Η έκδοση αυτών των ομολόγων σταθερότητας πρέπει φυσικά να πραγματοποιηθεί, όπως υπογράμμισε ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, σε ένα "πλαίσιο δημοσιονομικής πειθαρχίας και υγιούς ανταγωνισμού […] προκειμένου να αποφευχθεί κάθε ηθικός κίνδυνος και να ενθαρρυνθεί η υπευθυνότητα και ο σεβασμός των υποχρεώσεων. Αυτός ο μηχανισμός πρέπει να είναι προοδευτικός και να βασίζεται σε αριθμό κριτηρίων, ενώ η διαδικασία συγκέντρωσης των αποφάσεων σχετικά με τους προϋπολογισμούς πρέπει να συνοδεύεται από μέτρα για τον επιμερισμό των κινδύνων" (1). Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της συμπερίληψης στα "βασικά στοιχεία" αυτής της διαδικασίας ολοκληρωμένων οικονομικών, δημοσιονομικών και πολιτικών πλαισίων. Αυτά δε πρέπει να συνοδεύονται από συνεκτικό πλαίσιο που θα ανταποκρίνεται στη δημοκρατική νομιμοποίηση και την υπευθυνότητα σε ευρωπαϊκό επίπεδο, χωρίς να επιδεινώνεται η λιτότητα. Προς τούτο, η ΕΟΚΕ προτείνει ο δυνητικός ηθικός κίνδυνος να αποτελέσει αντικείμενο διεξοδικής ανάλυσης της Επιτροπής προκειμένου να εντοπιστούν κατάλληλες λύσεις στο πλαίσιο του μηχανισμού.

2.   Εισαγωγή

2.1   Στόχος του υπό εξέταση «Πράσινου Βιβλίου» είναι η έναρξη ευρείας δημόσιας διαβούλευσης σχετικά με το θέμα των Ομολόγων Σταθερότητας  (2) μεταξύ όλων των εμπλεκομένων. Η εν λόγω διαβούλευση θα αποτελέσει τη βάση για την πρόταση πολιτικής από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στον συγκεκριμένο τομέα.

2.2   Πράγματι, η επιδείνωση της κρίσης δημόσιου χρέους της ευρωζώνης προκάλεσε ευρύτατη συζήτηση σχετικά με τη σκοπιμότητα της από κοινού έκδοσης. Συχνά υποστηρίζεται η ιδέα ότι η από κοινού έκδοση θα μπορούσε να είναι ένα αποτελεσματικό μέσο για την αντιμετώπιση της περιορισμένης ρευστότητας σε αρκετά κράτη μέλη της ευρωζώνης. Βάσει των ανωτέρω, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησε από την Επιτροπή να διερευνήσει τη σκοπιμότητα της από κοινού έκδοσης στο πλαίσιο της έγκρισης της νομοθετικής δέσμης για την οικονομική διακυβέρνηση της ευρωζώνης, υπογραμμίζοντας ότι η από κοινού έκδοση Ομολόγων Σταθερότητας θα απαιτούσε επίσης περαιτέρω κινήσεις προς μια κοινή οικονομική και δημοσιονομική πολιτική (3).

2.3   Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή σε πολλές από τις γνωμοδοτήσεις της έχει ήδη αναφερθεί στο εν λόγω ζήτημα και έχει λάβει θέση κυρίως μέσω της γνωμοδότησης πρωτοβουλίας που εξέδωσε, με τίτλο: «Ανάπτυξη και δημόσιο χρέος στην ΕΕ: δύο καινοτόμες προτάσεις (4)».

2.4   Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει τη δημοσίευση του εν λόγω Πράσινου Βιβλίου, τον δημόσιο διάλογο που θα προκαλέσει και τα βήματα που θα οδηγήσουν την Επιτροπή να διατυπώσει εν συνεχεία προτάσεις. Σε αυτό το ζήτημα, η Επιτροπή επιστρατεύει εν τέλει την κοινοτική μέθοδο.

3.   Το περιεχόμενο του «Πράσινου Βιβλίου»

3.1   Μετά την περιγραφή του πλαισίου στο οποίο εντάσσεται το περιεχόμενο του εν λόγω Πράσινου Βιβλίου, το υπό εξέταση έγγραφο εκθέτει και εξηγεί τις διάφορες πτυχές που θεμελιώνουν και αιτιολογούν τις προτάσεις του.

3.1.1   Το σκεπτικό σύμφωνα με το Πράσινο Βιβλίο

3.1.1.1   Η προοπτική των Ομολόγων Σταθερότητας μπορεί δυνητικά να αμβλύνει την τρέχουσα κρίση δημόσιου χρέους, δεδομένου ότι τα κράτη μέλη με ομόλογα υψηλής απόδοσης θα μπορούσαν να επωφεληθούν από την ισχυρότερη πιστοληπτική ικανότητα των κρατών μελών με ομόλογα χαμηλής απόδοσης. Ωστόσο, προκειμένου το εν λόγω φαινόμενο να διαρκέσει, ο χάρτης πορείας προς τα κοινά ομόλογα θα πρέπει να συνοδευτεί από ταυτόχρονες δεσμεύσεις για ισχυρότερη οικονομική διακυβέρνηση, με την οποία θα διασφαλιστεί η εφαρμογή των αναγκαίων δημοσιονομικών και διαρθρωτικών προσαρμογών για να εξασφαλιστεί η βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών και να αποφευχθεί με τον τρόπο αυτό ο ηθικός κίνδυνος.

3.1.1.2   Τα Ομόλογα Σταθερότητας θα καταστήσουν το χρηματοπιστωτικό σύστημα της ευρωζώνης ανθεκτικότερο σε μελλοντικά δυσμενή πλήγματα ενισχύοντας με τον τρόπο αυτό τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Τα Ομόλογα Σταθερότητας θα εξασφαλίσουν σε όλα τα συμμετέχοντα κράτη μέλη ασφαλέστερη πρόσβαση σε πηγές επαναχρηματοδότησης προλαμβάνοντας την ξαφνική αδυναμία πρόσβασής τους στην αγορά. Παράλληλα, το τραπεζικό σύστημα θα επωφεληθεί από τη διαθεσιμότητα των Ομολόγων Σταθερότητας.

3.1.1.3   Τα Ομόλογα Σταθερότητας θα επιταχύνουν τα αποτελέσματα της νομισματικής πολιτικής της ευρωζώνης. Ταυτόχρονα, θα προωθηθεί η αποτελεσματικότητα στην αγορά κρατικών ομολόγων της ευρωζώνης αλλά και του χρηματοπιστωτικού συστήματος της ευρύτερης ευρωζώνης. Επιπλέον, τα Ομόλογα Σταθερότητας θα διευκολύνουν τις επενδύσεις χαρτοφυλακίου σε ευρώ και θα συμβάλουν στη δημιουργία ενός πιο ισορροπημένου παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος.

3.1.2   Προϋποθέσεις

Αφού επεσήμανε ότι από τα Ομόλογα Σταθερότητας προκύπτουν σημαντικά οφέλη όσον αφορά τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και την οικονομική απόδοση, το «Πράσινο Βιβλίο» απαριθμεί τα δυνητικά μειονεκτήματά τους.

3.1.2.1   Η πρόταση της Επιτροπής αναφέρει τα ακόλουθα είδη ηθικού κινδύνου:

Με ορισμένες μορφές των Ομολόγων Σταθερότητας, η δημοσιονομική πειθαρχία θα περιοριστεί ή θα απολεσθεί πλήρως αφού τα κράτη μέλη της ευρωζώνης θα ομαδοποιήσουν τον πιστωτικό κίνδυνο για το σύνολο ή μέρος του δημόσιου χρέους τους. Ως εκ τούτου, υπάρχει ένας δυνητικός ηθικός κίνδυνος που οφείλεται στο γεγονός ότι ο πιστωτικός κίνδυνος που προκύπτει από τη μεμονωμένη έλλειψη δημοσιονομικής πειθαρχίας θα κατανέμεται από κοινού σε όλους τους συμμετέχοντες,

δεδομένου ότι η έκδοση Ομολόγων Σταθερότητας ενδέχεται να εξασθενήσει την πειθαρχία της αγοράς, θα απαιτηθούν σημαντικές αλλαγές του πλαισίου της οικονομικής διακυβέρνησης της ευρωζώνης, γεγονός που θα επηρεάσει τη δημοσιονομική εθνική κυριαρχία,

τα Ομόλογα Σταθερότητας θα πρέπει να διαθέτουν υψηλή πιστωτική ποιότητα για να γίνουν αποδεκτά από τους επενδυτές,

η επίτευξη υψηλής πιστωτικής ποιότητας θα είναι επίσης σημαντική για την εξασφάλιση της αποδοχής των Ομολόγων Σταθερότητας από όλα τα κράτη μέλη της ευρωζώνης,

η πιστωτική αξιολόγηση των Ομολόγων Σταθερότητας θα εξαρτηθεί πρωτίστως από την πιστωτική ποιότητα των συμμετεχόντων κρατών μελών και τη βασική δομή των εγγυήσεων.

3.1.2.2   Η συνέπεια με τη Συνθήκη της ΕΕ θα αποβεί ζωτικής σημασίας προκειμένου να εξασφαλιστεί η επιτυχής εισαγωγή των Ομολόγων Σταθερότητας. Ορισμένες εναλλακτικές επιλογές ενδέχεται να αντιβαίνουν στις διατάξεις της ΣλΕΕ και ενδέχεται να απαιτηθούν τροποποιήσεις της Συνθήκης, ιδίως του άρθρου 125, το οποίο απαγορεύει στα κράτη μέλη να αναλάβουν τις υποχρεώσεις άλλων κρατών μελών. Στο πλαίσιο αυτό, η έκδοση Ομολόγων Σταθερότητας με από κοινού και εις ολόκληρον εγγυήσεις θα συνιστούσε εκ των προτέρων παραβίαση της απαγόρευσης της διάσωσης. Αντιθέτως, η έκδοση Ομολόγων Σταθερότητας με εις ολόκληρον αλλά όχι από κοινού εγγυήσεις θα ήταν σύμφωνη προς τις ισχύουσες διατάξεις της Συνθήκης.

3.2   Επιλογές όσον αφορά την έκδοση Ομολόγων Σταθερότητας

3.2.1   Επιπλέον των πολυάριθμων εναλλακτικών επιλογών που διατυπώθηκαν στο πλαίσιο του δημόσιου διαλόγου για την έκδοση Ομολόγων Σταθερότητας, το υπό εξέταση «Πράσινο Βιβλίο» προτείνει τρεις επιλογές βάσει του βαθμού αντικατάστασης της έκδοσης εθνικών ομολόγων (πλήρους ή μερικού) και της φύσης των συνεπαγόμενων βασικών εγγυήσεων (εις ολόκληρον και από κοινού ή εις ολόκληρον). Οι τρεις γενικές προσεγγίσεις είναι οι εξής:

3.2.1.1

Προσέγγιση αριθ. 1: Πλήρης υποκατάσταση των εθνικών ομολόγων από Ομόλογα Σταθερότητας με από κοινού και εις ολόκληρον εγγυήσεις

Η εν λόγω προσέγγιση προβλέπει ότι η κρατική χρηματοδότηση της ευρωζώνης θα καλυφθεί πλήρως με την έκδοση Ομολόγων Σταθερότητας με διακοπή της έκδοσης εθνικών ομολόγων. Η πιστωτική αξιολόγηση των μεγαλύτερων κρατών μελών της ευρωζώνης είναι πολύ πιθανόν ότι θα κυριαρχήσει στον προσδιορισμό της αξιολόγησης του Ομολόγου Σταθερότητας, γεγονός που υποδεικνύει ότι ένα Ομόλογο Σταθερότητας που θα εκδιδόταν σήμερα είναι δυνατόν να αναμένεται ότι θα έχει υψηλή αξιολόγηση. Η παρούσα προσέγγιση θα είναι η πλέον αποτελεσματική για την αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων της έκδοσης Ομολόγων Σταθερότητας αλλά, ταυτόχρονα, συνδέεται με τη μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης ηθικού κινδύνου. Απαιτεί ένα πολύ αυστηρό πλαίσιο εφαρμογής της δημοσιονομικής πειθαρχίας και της οικονομικής ανταγωνιστικότητας και μείωσης των μακροοικονομικών ανισορροπιών σε εθνικό επίπεδο.

3.2.1.2

Προσέγγιση αριθ. 2: Μερική υποκατάσταση των εθνικών ομολόγων από Ομόλογα Σταθερότητας με από κοινού και εις ολόκληρον εγγυήσεις

Στο πλαίσιο αυτής της προσέγγισης, η έκδοση των Ομολόγων Σταθερότητας θα ενισχυθεί με από κοινού και εις ολόκληρον εγγυήσεις, αλλά θα αντικαταστήσει μικρό μόνο μέρος της έκδοσης εθνικών ομολόγων.

Το τμήμα της έκδοσης που δεν θα αφορά Ομόλογα Σταθερότητας θα εξακολουθήσει να καλύπτεται από τις αντίστοιχες εθνικές εγγυήσεις. Συνεπώς, η αγορά κρατικών ομολόγων της ευρωζώνης θα αποτελείται από δύο διακριτά μέρη: τα Ομόλογα Σταθερότητας και τα εθνικά κρατικά ομόλογα. Ζήτημα ζωτικής σημασίας στην παρούσα προσέγγιση θα είναι τα συγκεκριμένα κριτήρια καθορισμού της σχετικής αναλογίας των εκδόσεων Ομολόγων Σταθερότητας και των εθνικών εκδόσεων.

3.2.1.3

Προσέγγιση αριθ. 3: Μερική υποκατάσταση των εθνικών ομολόγων από Ομόλογα Σταθερότητας με εγγυήσεις εις ολόκληρον αλλά όχι από κοινού

Βάσει της παρούσας προσέγγισης, τα Ομόλογα Σταθερότητας θα υποκαταστήσουν πάλι μόνο εν μέρει τα εθνικά ομόλογα και θα ενισχυθούν από κατ’ αναλογία εγγυήσεις των κρατών μελών της ευρωζώνης. Η προσέγγιση αυτή διαφέρει από την προσέγγιση αριθ. 2 επειδή τα κράτη μέλη θα διατηρήσουν την ευθύνη για τα αντίστοιχα μερίδιά τους στις εκδόσεις Ομολόγων Σταθερότητας καθώς και για τα εθνικά τους ομόλογα.

4.   Γενικές παρατηρήσεις

4.1   Το υπό εξέταση κείμενο πρέπει να εκτιμηθεί υπό το φως της κρίσης που επηρεάζει ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η κρίση αυτή είναι πολλαπλή —χρηματοπιστωτική, οικονομική, κρίση ισοζυγίου πληρωμών, δημόσιου χρέους, κοινωνική (με σχεδόν 23 εκατομμύρια ανέργους), οικολογική— ενώ απειλεί τα ίδια τα θεμέλια της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Ειδικότερα, η κρίση αποκάλυψε ορισμένα βασικά ελαττώματα ως προς τη σύλληψη της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης. Δεν αρκεί η ύπαρξη μιας κοινής κεντρικής τράπεζας και ενός συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης ούτως ώστε το ενιαίο νόμισμα να αποφύγει τις κρίσεις, είτε αυτές αφορούν τις διαφορές στην ανταγωνιστικότητα, είτε τις μακροοικονομικές ανισορροπίες, ή τα μη ισοσκελισμένα ισοζύγια πληρωμών και τις υψηλές διαφορές των επιτοκίων («spreads») των κρατικών ομολόγων.

4.2   Για να αντιμετωπιστεί αυτή η κρίση, να αποφευχθεί η παρατεταμένη ύφεση και να δημιουργηθούν οι συνθήκες που ευνοούν την ανάκαμψη της ανάπτυξης και της απασχόλησης, χρειάζεται περισσότερη και καλύτερη Ευρώπη και όχι λιγότερη Ευρώπη. Περισσότερη Ευρώπη για να διασφαλιστεί η δημοσιονομική ευθύνη και η ολοκλήρωση, περισσότερη Ευρώπη για να ομαδοποιηθούν οι κίνδυνοι που σχετίζονται με το δημόσιο χρέος, για να αποκατασταθεί η μακροπρόθεσμη φερεγγυότητα, για να διευκολυνθούν και να επιτευχθούν οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και για να ενθαρρυνθούν οι επενδύσεις προς όφελος της ανάπτυξης, της ανταγωνιστικότητας και της απασχόλησης σε ολόκληρη την ΕΕ προκειμένου να υλοποιηθεί η κοινωνική Ευρώπη και να υπάρξει ευημερία για όλους. Μια καλύτερη Ευρώπη που θα μπορεί να επιτύχει αυτούς τους στόχους με βιώσιμο τρόπο και θα διαθέτει αποτελεσματικούς μηχανισμούς για την αποφυγή του ηθικού κινδύνου.

4.2.1   Όλα αυτά προϋποθέτουν ισχυρή βούληση εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να επιβεβαιώσει και να θέσει σε εφαρμογή την κοινοτική μέθοδο. Από την άποψη αυτή, το Πράσινο Βιβλίο είναι ευπρόσδεκτο. Πέραν τούτου όμως, η Επιτροπή θα πρέπει να ασκήσει πλήρως το δικαίωμα πρωτοβουλίας που διαθέτει επί του συνόλου των παραμέτρων και να διατυπώσει προτάσεις ανάλογες με τη διάσταση που έχει λάβει η κρίση αντί διακυβερνητικών διορθωτικών μέτρων τα οποία, παρά τον αριθμό τους, απεδείχθησαν ως επί το πλείστον ανεπαρκή, μη λειτουργικά και με μακρόχρονη και αβέβαιη εφαρμογή (5).

4.2.2   Για περισσότερη Ευρώπη, μια νέα Ευρώπη προϋποθέτει θεμελιώδη ομαδοποίηση πόρων και καταμερισμό αρμοδιοτήτων. Στην έννοια αυτή, η οποία συνδέει την αλληλεγγύη και την κοινή ευθύνη, πρέπει να υπάρχει ένα ενωτικό χαρακτηριστικό, ένα είδος γέφυρας μεταξύ των δύο όρων της έννοιας: η εμπιστοσύνη. Αυτή θα αποκτήσει ουσία στο πλαίσιο της συμμετρικής και ισορροπημένης οικονομικής διαχείρισης μιας αποτελεσματικής και αναπόδραστης δημοσιονομικής και φορολογικής εναρμόνισης.

4.2.2.1   Ένα τέτοιο εγχείρημα είναι προτιμότερο από μια κατάσταση όπου οι κυβερνήσεις των κρατών μελών αδυνατούν πλέον να αντισταθούν μόνες τους στις πιέσεις των αγορών, των πιστωτών τους και των ιδιωτικών οίκων αξιολόγησης. Είναι αναγκαίο ένα μεγάλο άλμα προόδου όσον αφορά την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, ώστε όχι μόνο να δημιουργηθούν τίτλοι χρέους και ένα πρότυπο ανάπτυξης που θα εμπνέει εμπιστοσύνη στους επενδυτές αλλά —πρωτίστως— προκειμένου να εδραιωθεί η δημοκρατική διακυβέρνηση.

4.2.2.2   Προς τον σκοπό αυτό, η ΕΕ πρέπει να ενισχύσει την οικονομική διακυβέρνηση που ασκεί ούτως ώστε να διασφαλιστεί η δημοσιονομική πειθαρχία σε όλα τα κράτη μέλη, ιδίως στη ζώνη του ευρώ. Οι έξι νομοθετικές προτάσεις μεταρρύθμισης (δέσμη «six-pack»), στις οποίες προστίθενται οι νέες κανονιστικές προτάσεις και το ευρωπαϊκό εξάμηνο, που επιδιώκει τον καλύτερο συντονισμό των δημοσιονομικών πολιτικών και την ενίσχυση της εποπτείας της ΕΕ, πρέπει να εφαρμοστούν ορθώς, παρά το ότι δεν επαρκούν για την έξοδο από την κρίση. Όσον αφορά την πρακτική πολιτική, η διαδικασία μόλις ξεκίνησε και πρέπει να βρίσκεται υπό στενή παρακολούθηση. Συμπεράσματα για την επιτυχία αυτών των μεταρρυθμίσεων θα προκύψουν μόνο βάσει απτών αποτελεσμάτων στην εξάλειψη των μακροοικονομικών ανισορροπιών. Επιπλέον, θα πρέπει να δοθεί εξίσου μεγάλη σημασία στις μακροοικονομικές ανισορροπίες που αποτελούν τη βάση των δυσκολιών τις οποίες αντιμετωπίζουν ορισμένα κράτη μέλη.

4.3   Για τον λόγο αυτό, η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την δημοσίευση του Πράσινου Βιβλίου σχετικά με τη σκοπιμότητα εισαγωγής Ομολόγων Σταθερότητας. Πράγματι, κατά την άποψή της, η προσθήκη αυστηρών κανόνων όσον αφορά την οικονομική διακυβέρνηση και τις κοινές εγγυήσεις σε όλη την ευρωζώνη με σκοπό τον επιμερισμό των κινδύνων που συνδέονται με το δημόσιο χρέος θα συμβάλει στην υπέρβαση του αδιεξόδου λιτότητας-μεγέθυνσης που θα οδηγήσει αναπόφευκτα την ΕΕ προς μια βαθιά ύφεση.

4.4   Η πρόοδος που θα επιτευχθεί σε αυτόν τον τομέα θα δώσει επίσης τη δυνατότητα στην ΕΚΤ να καταργήσει σταδιακά το πρόγραμμα αγοράς κρατικών ομολόγων στις δευτερογενείς αγορές, που σήμερα είναι αναγκαίο ώστε να μπορούν τα κράτη μέλη να αναχρηματοδοτούν το δημόσιο χρέος τους. Αντί αυτής της πολιτικής, η ΕΚΤ θα μπορούσε να αποφασίσει να στηρίξει τα νέα Ομόλογα Σταθερότητας, παρέχοντας επιπλέον εχέγγυα στους φορείς της αγοράς, σε ένα μεταβατικό στάδιο (6).

4.5   Για τον σκοπό αυτό, θα μπορούσε να χορηγηθεί τραπεζική άδεια στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοοικονομικής Σταθερότητας ή στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας, δίνοντας κατ’ αυτό τον τρόπο τέλος στο προβληματικό αμάλγαμα της νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής της ευρωπαϊκής κεντρικής τράπεζας και εξασφαλίζοντας την ανεξαρτησία της.

5.   Ειδικές παρατηρήσεις

5.1   Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει θερμά την παρουσίαση του Πράσινου Βιβλίου της Επιτροπής σχετικά με τα Ομόλογα Σταθερότητας. Αφενός, η εισαγωγή ομολόγων της ΕΕ στη ζώνη του ευρώ (τα λεγόμενα «ευρωομόλογα» (7), τα οποία στο Πράσινο Βιβλίο περιγράφονται με τον όρο «Ομόλογα Σταθερότητας») αποτελεί λογική απόρροια μιας ολοένα πιο ολοκληρωμένης Ευρωπαϊκής Ένωσης που διαθέτει μια ενιαία αγορά και μια ευρωπαϊκή κεφαλαιαγορά, συνιστά δε το αναγκαίο συμπλήρωμα της υφιστάμενης κοινής νομισματικής πολιτικής στη ζώνη του ευρώ. Τα ευρωομόλογα καθιστούν πιο δύσκολη την κερδοσκοπία και ευνοούν τη σταθερότητα των χρηματοπιστωτικών αγορών και την αποτελεσματικότητα της νομισματικής πολιτικής.

5.2   Από την άλλη πλευρά, τα εν λόγω ευρωομόλογα θα μπορούσαν, με την καθιέρωση κοινής ευθύνης, να κερδίσουν την εμπιστοσύνη δυνητικών επενδυτών, άμεσα και βραχυπρόθεσμα, σταθεροποιώντας κατ’ αυτό τον τρόπο τη ζήτηση κρατικών ομολόγων και μειώνοντας τα επιτόκια της αγοράς για τις χώρες που αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα χρηματοδότησης. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι η Επιτροπή δρομολόγησε εν τέλει —αν και καθυστερημένα— συζήτηση σχετικά με τα ευρωομόλογα και παρουσιάζει ορθά τα πλεονεκτήματά τους στο Πράσινο Βιβλίο.

5.3   Προϋποθέσεις όσον αφορά τη δημοσιονομική πειθαρχία

5.3.1   Το Πράσινο Βιβλίο —όπως και η γενική συζήτηση σχετικά με την εξεύρεση λύσεων για τη διευθέτηση της τρέχουσας κρίσης— τονίζει επανειλημμένα την ανάγκη αντιμετώπισης των δυσμενών επιπτώσεων, του ηθικού κινδύνου, και επισημαίνει ότι οι αγορές θα μπορούσαν να επιβάλουν πειθαρχία στη δημοσιονομική πολιτική των κρατών μελών. Αποδοκιμάζει το γεγονός ότι, μετά την καθιέρωση του ευρώ, παρατηρήθηκε ασυνέπεια της «πειθαρχίας της αγοράς όσον αφορά τη δημοσιονομική πολιτική» εκ μέρους των κρατών μελών, και εκφράζει τον φόβο ότι η καθιέρωση μιας από κοινού ευθύνης για τα Ομόλογα Σταθερότητας δεν θα έχει κανένα αποτέλεσμα στην πειθαρχία που ασκούν οι αγορές. Ωστόσο, ακόμα και τα κράτη εκείνα που τήρησαν τους δημοσιονομικούς περιορισμούς του συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης είναι τώρα υπερχρεωμένα, λόγω ανισορροπιών που σχετίζονται με το χρέος του ιδιωτικού τομέα, και πρέπει επίσης να επιτηρούνται.

5.3.2   Γενικά, εκφράζεται ο φόβος ότι η από κοινού ευθύνη και, κατ’ επέκταση, η αδυναμία επιβολής «κυρώσεων» υπό μορφή υψηλών επιτοκίων στην αγορά, θα οδηγήσει σε ανεύθυνη δημοσιονομική διαχείριση εκ μέρους των κυβερνήσεων, ήτοι σε σημαντικά δημοσιονομικά ελλείμματα. Εάν δεν υπόκειντο στις πιέσεις από την άνοδο των επιτοκίων της αγοράς, οι κυβερνήσεις θα προχωρούσαν σε αύξηση των δημοσίων δαπανών κατά τρόπο ανεύθυνο. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι ο ηθικός κίνδυνος και η ενδεχόμενη εμφάνισή του όπως συγκεκριμένα περιγράφεται στο Πράσινο Βιβλίο παρουσιάζονται κατά τρόπο που επιδέχεται συζήτηση και θα πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο ενδελεχούς εξέτασης προτού εξαχθούν αμφισβητήσιμα συμπεράσματα.

5.3.3   Η ακριβής ανάλυση του προβλήματος του ηθικού κινδύνου θα συμβάλει επίσης στην εξεύρεση κατάλληλων λύσεων για την αντιμετώπισή του. Η αμφισβήτηση της πίστης στην «πειθαρχία της αγοράς» και στην έκταση του προβλήματος του ηθικού κινδύνου δικαιολογείται σε αρκετές περιπτώσεις.

5.3.3.1   Στο Πράσινο Βιβλίο υποστηρίζεται ότι η εξέλιξη των κρατικών προϋπολογισμών επηρεάζει το επίπεδο απόδοσης των κρατικών ομολόγων ενώ διαπιστώνεται ότι: «Ο υψηλός βαθμός σύγκλισης στις αποδόσεις των ομολόγων της ευρωζώνης κατά την πρώτη δεκαετία του ευρώ δεν δικαιολογείτο, αναδρομικά, από τις δημοσιονομικές επιδόσεις των κρατών μελών.» Ως εκ τούτου, παρότι προφανώς δεν υπήρξε σύγκλιση των δημοσιονομικών πολιτικών, παρατηρήθηκε υψηλός βαθμός σύγκλισης στις αποδόσεις των ομολόγων και συνεπώς στα επιτόκια των κρατικών ομολόγων. Τα ελληνικά, ισπανικά, ιταλικά, ιρλανδικά και φινλανδικά κρατικά ομόλογα συγκαταλέγονται σε αυτά που υπέστησαν τη σοβαρότερη μείωση απόδοσης μετά την εισαγωγή του ευρώ. Συγκεκριμένα, ενώ το 1995 η απόδοση των δεκαετών κρατικών ομολόγων της Φινλανδίας κυμαινόταν ακόμα γύρω στο 8,8 %, το 2005 μειώθηκε στο 3,4 %, δηλαδή στο επίπεδο των γερμανικών κρατικών ομολόγων.

5.3.3.2   Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι, με τη δημιουργία της ζώνης του ευρώ, επικράτησε μεταξύ των επενδυτών η άποψη ότι όλα τα κρατικά ομόλογα της ευρωζώνης ήταν συγκριτικά ασφαλή. Έτσι, από τη δημιουργία της ευρωζώνης το 1999 έως την κρίση της «Lehman Brothers» το 2008, επικρατούσε ήδη μία κατάσταση παρόμοια με αυτή που αναμένεται να επικρατήσει μετά την εισαγωγή των ευρωομολόγων. Οι αγορές δεν κατάφεραν να επιβάλουν πειθαρχία στις δημοσιονομικές πολιτικές ούτε κατά τα έτη που ακολούθησαν μετά τη δημιουργία της ευρωζώνης.

5.3.3.3   Εάν είναι ορθή η θέση την οποία υποστηρίζει το Πράσινο Βιβλίο, ότι δηλαδή η εξασθένηση της πειθαρχίας εκ μέρους των αγορών ως προς την εφαρμογή ομοιόμορφων επιτοκίων θα οδηγήσει σε ανεύθυνη αύξηση των δημοσίων δαπανών ή σε αύξηση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων, μια τέτοια εξέλιξη θα έπρεπε να είχε διαπιστωθεί από την εισαγωγή του ευρώ.

5.3.3.4   Ωστόσο, κάτι τέτοιο δεν συνέβη: όσον αφορά τη Φινλανδία, μετά την εισαγωγή του ευρώ, οι δημόσιες δαπάνες σημείωσαν ελαφρά πτώση σε σχέση με το ακαθόριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕγχΠ), ενώ συνέχισαν να κινούνται σε χαμηλότερα επίπεδα σε σχέση με τα δημόσια έσοδα. Στην Ισπανία, ο λόγος των δημοσίων δαπανών (χωρίς την καταβολή τόκων) προς το ΑΕγχΠ παρέμεινε σε σταθερά επίπεδα, ενώ το ποσοστό των εσόδων κατέγραψε αύξηση. Στην Ιταλία, το ποσοστό των δημοσίων δαπανών σημείωσε συνολικά πτώση, με μικρή μείωση του ποσού των καταβληθέντων τόκων. Ωστόσο, θα έπρεπε να είχε διαπιστωθεί μείωση του ποσοστού των κρατικών εσόδων. Στην Ελλάδα επίσης οι δημόσιες δαπάνες ως ποσοστό ΑΕγχΠ παρέμειναν γενικώς σταθερές μετά την είσοδο της χώρας στην ευρωζώνη και τη σύγκλιση των επιτοκίων των ομολόγων, ενώ παρατηρήθηκε καθαρή μείωση των δαπανών που προορίζονται για την καταβολή τόκων. Ωστόσο, η μείωση των δημοσίων εσόδων —ως ποσοστό του ΑΕγχΠ— ήταν σαφώς πιο σημαντική στην Ελλάδα απ’ ό,τι στην Ιταλία.

5.3.3.5   Είναι προφανές ότι η έλλειψη «πειθαρχίας της αγοράς» και ο υψηλός βαθμός σύγκλισης των επιτοκίων των ομολόγων δεν δημιούργησαν ηθικό κίνδυνο, λόγω της απόλυτης ασφάλειας την οποία οι επενδυτές υπέθεταν ότι θα υπήρχε. Δεν διαπιστώθηκε καμία αύξηση των δημοσίων δαπανών ως ποσοστό του ΑΕγχΠ, αλλά το αντίθετο. Πάντως, θα μπορούσε να προβληθεί το επιχείρημα ότι τα χαμηλά και συγκλίνοντα επιτόκια συνέβαλαν σε πολλές περιπτώσεις στη μείωση των φορολογικών εσόδων — σε δύο τουλάχιστον από τις προαναφερθείσες περιπτώσεις σημειώθηκε υποχώρηση του ποσοστού των εσόδων.

5.3.4   Βάσει του τελευταίου επιχειρήματος, η καταπολέμηση του ηθικού κινδύνου θα μπορούσε να έχει ακριβώς ως άξονα τα έσοδα. Ο ενισχυμένος συντονισμός των φορολογικών πολιτικών μπορεί να αποτρέψει το φορολογικό ντάμπινγκ. Στο μέλλον μπορούν επίσης να επιβάλλονται κυρώσεις σε ορισμένες περιπτώσεις φορολογικών ελαφρύνσεων, στο πλαίσιο του συντονισμού των οικονομικών πολιτικών και της ενισχυμένης διακυβέρνησης της ΕΕ. Με αυτό τον τρόπο, θα εξασφαλιζόταν συμμετρία όσον αφορά τα μέτρα οικονομικής διακυβέρνησης, την οποία έχει ήδη ζητήσει η ΕΟΚΕ σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της (8).

5.3.5   Εξάλλου, είναι ελάχιστες οι πιθανότητες οι επενδυτές να ενδιαφερθούν πρωτίστως για τη σταθερότητα της δημοσιονομικής πολιτικής των κρατών στα οποία επιθυμούν να δανείσουν κεφάλαια. Το μέγεθος του δημοσιονομικού ελλείμματος και του δημόσιου χρέους δεν είναι στην πραγματικότητα τόσο σημαντικό για το επίπεδο των επιτοκίων της αγοράς όσο υποστηρίζεται στο Πράσινο Βιβλίο. Αυτό αποδεικνύεται από το γεγονός ότι η Ισπανία, χώρα-πρότυπο στον τομέα της δημοσιονομικής πολιτικής, σήμερα αντιμετωπίζει προβλήματα επαναχρηματοδότησης, ενώ χώρες με εξίσου υψηλό χρέος, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, λαμβάνουν χρηματοδότηση με ιστορικά χαμηλά επιτόκια.

5.3.6   Ως εκ τούτου, όσον αφορά τα επόμενα βήματα μετά το Πράσινο Βιβλίο, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η Επιτροπή πρέπει επειγόντως να επανεξετάσει τις θέσεις της όσον αφορά τον ηθικό κίνδυνο και την πειθαρχία των αγορών. Οι εν λόγω θέσεις μπορούν εύκολα να οδηγήσουν σε εσφαλμένα συμπεράσματα με καταστροφικές οικονομικές συνέπειες: εάν η αντιμετώπιση του υποτιθέμενου προβλήματος του ηθικού κινδύνου οδηγήσει, παραδείγματος χάριν, στη θέσπιση αυστηρότερων κανόνων για το χρέος στο πλαίσιο του συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης ή αυτόματων «φρένων» για τον έλεγχο του χρέους, πρέπει να αναμένεται μια αντιπαραγωγική (και αναποτελεσματική σύμφωνα με την Επιτροπή) άσκηση πίεσης στις δημόσιες δαπάνες. Για να αποδειχθεί ότι μια δραστική μείωση των κρατικών δαπανών —αντίθετη προς τις υποθέσεις και τη βούληση της Επιτροπής— θα επηρεάσει αρνητικά την εμπιστοσύνη των δυνητικών αγοραστών ομολόγων, αρκεί να εξεταστεί η κατάσταση που επικρατεί στις χώρες που πλήττονται από την κρίση, όπου η πολιτική λιτότητας έχει συμβάλει στην επιδείνωση της αβεβαιότητας καθώς και στην αύξηση των επιτοκίων.

5.3.7   Επιπλέον, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η θέση σύμφωνα με την οποία οι «αγορές» πρέπει απαραιτήτως να επιβάλλουν πειθαρχία σε δημοκρατικά εκλεγμένες κυβερνήσεις, θα πρέπει επίσης να τεθεί σε σοβαρή αμφισβήτηση. Στην περίπτωση αυτή, οι «αγορές» είναι στην ουσία «κάτοχοι κεφαλαίων» που εμφανίζονται ως πιστωτές των κυβερνήσεων. Δεν είναι σαφές για ποιο λόγο πρέπει να επικροτηθεί το γεγονός ότι ένας σχετικά μικρός αριθμός κατόχων κεφαλαίων μπορεί να έχει περισσότερη επιρροή στον κρατικό προϋπολογισμό απ’ ό,τι το κοινοβούλιο, το οποίο εκλέγεται από τον λαό.

5.4   Προϋποθέσεις αποδοχής από την αγορά ως ιδιαίτερα ασφαλών στοιχείων ενεργητικού

5.4.1   Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής ότι τα Ομόλογα Σταθερότητας πρέπει να έχουν υψηλή πιστωτική ποιότητα ούτως ώστε να είναι αποδεκτά από τους επενδυτές και τα κράτη μέλη της ευρωζώνης που ωφελούνται ήδη από υψηλότερη πιστωτική αξιολόγηση. Θα απαιτηθεί επίσης υψηλή πιστωτική ποιότητα για να καθιερωθούν τα Ομόλογα Σταθερότητας ως διεθνή σημεία αναφοράς ενισχύοντας την ανάπτυξη και αποτελεσματική λειτουργία των συναφών αγορών προθεσμιακών τίτλων και δικαιωμάτων προαίρεσης, που είναι απαραίτητα για την τροφοδότηση των αγορών ομολόγων με ρευστότητα.

5.4.2   Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι τα ευρωομόλογα με από κοινού ευθύνη θα είναι ιδιαιτέρως ελκυστικά για τους δυνητικούς πιστωτές που αναζητούν ασφαλείς επενδύσεις. Ο όγκος και η ρευστότητα μιας αγοράς από κοινού ομολόγων είναι πιθανόν να προσελκύσουν και νέους επενδυτές, εκτός Ευρώπης. Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη ότι οι παγκόσμιες μακροοικονομικές ανισορροπίες απαιτούν να γίνει ό,τι είναι δυνατόν προκειμένου να διοχετευτεί ο σημαντικός όγκος ρευστότητας από τις αναδυόμενες χώρες σε σταθερές χρηματοοικονομικές επενδύσεις, όπως τα ευρωομόλογα. Τα τελευταία θα αποτελέσουν κύριο στοιχείο σταθεροποίησης των χρηματοπιστωτικών αγορών, ακόμα και πέραν των συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

5.4.3   Στο μεσοδιάστημα, ωστόσο, η ανασφάλεια στις ευρωπαϊκές αγορές ομολόγων έχει αυξηθεί κατακόρυφα εξαιτίας της διστακτικής παρέμβασης των κυβερνήσεων των κρατών μελών, των κακών πολιτικών αποφάσεων και της έλλειψης βούλησης για την αντιμετώπιση της κρίσης συνολικά. Κατ’ επέκταση, η αβεβαιότητα είναι τόσο υψηλή που ακόμα και τα ευρωομόλογα με από κοινού και εις ολόκληρον εγγυήσεις (επιλογή 1, βλ. ανωτέρω, παράγραφος 3.2.1.1) πιθανώς να μην έχουν πλέον τόσο μεγάλη ζήτηση όσο πριν από μερικούς μήνες. Η δυνατότητα των Ομολόγων Σταθερότητας να συμ