ISSN 1977-0901

doi:10.3000/19770901.C_2012.181.ell

Επίσημη Εφημερίδα

της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 181

European flag  

Έκδοση στην ελληνική γλώσσα

Ανακοινώσεις και Πληροφορίες

55ό έτος
21 Ιουνίου 2012


Ανακοίνωση αριθ

Περιεχόμενα

Σελίδα

 

I   Ψηφίσματα, συστάσεις και γνωμοδοτήσεις

 

ΨΗΦΙΣΜΑΤΑ

 

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

 

479η σύνοδος ολομέλειας της 28ης και 29ης Μαρτίου 2012

2012/C 181/01

Ψήφισμα της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής κατά των διακρίσεων λόγω φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής

1

 

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΕΙΣ

 

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

 

479η σύνοδος ολομέλειας της 28ης και 29ης Μαρτίου 2012

2012/C 181/02

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Νέοι με αναπηρία: απασχόληση, ένταξη και συμμετοχή στην κοινωνία (διερευνητική γνωμοδότηση)

2

2012/C 181/03

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ειδικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα νησιά (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

7

2012/C 181/04

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πέραν του ΑΕγχΠ - Η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στην επιλογή συμπληρωματικών δεικτών (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

14

2012/C 181/05

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ο ρόλος της κοινωνίας των πολιτών στις σχέσεις ΕΕ-Κοσσυφοπεδίου

21

2012/C 181/06

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στις αναπτυξιακές πολιτικές και τις πολιτικές αναπτυξιακής συνεργασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (διερευνητική γνωμοδότηση)

28

 

III   Προπαρασκευαστικές πράξεις

 

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

 

479η σύνοδος ολομέλειας της 28ης και 29ης Μαρτίου 2012

2012/C 181/07

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του προγράμματος Δημιουργική ΕυρώπηCOM(2011) 785 τελικό — 2011/0370 (COD)

35

2012/C 181/08

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή — Η διπλή φορολόγηση στην ενιαία αγοράCOM(2011) 712 final

40

2012/C 181/09

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Τροποποιημένη πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με το σύστημα των ιδίων πόρων της Ευρωπαϊκής ΈνωσηςCOM(2011) 739 final — 2011/0183 (CNS) και Τροποποιημένη πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση εκτελεστικών μέτρων για το σύστημα των ιδίων πόρων της Ευρωπαϊκής ΈνωσηςCOM(2011) 740 final — 2011/0184 (APP)

45

2012/C 181/10

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Το μέλλον του Ταμείου Αλληλεγγύης της Ευρωπαϊκής ΈνωσηςCOM (2011) 613 final

52

2012/C 181/11

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για ένα κοινό σύστημα φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών και για την τροποποίηση της οδηγίας 2008/7/ΕΚCOM(2011) 594 final — 2011/0261 CNS

55

2012/C 181/12

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τις πράξεις προσώπων που κατέχουν εμπιστευτικές πληροφορίες και τις πράξεις χειραγώγησης της αγοράς (κατάχρηση αγοράς)COM(2011) 651 final — 2011/0295 (COD) και Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις ποινικές κυρώσεις για τις πράξεις προσώπων που κατέχουν εμπιστευτικές πληροφορίες και τις πράξεις χειραγώγησης της αγοράςCOM(2011) 654 final — 2011/0297 (COD)

64

2012/C 181/13

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1060/2009 για τους οργανισμούς αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότηταςCOM(2011) 747 final — 2011/0361 (COD)

68

2012/C 181/14

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση κοινού ευρωπαϊκού δικαίου των πωλήσεωνCOM(2011) 635 final — 2011/0284 (COD) και Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών με τίτλο Ένα κοινό ευρωπαϊκό δίκαιο των πωλήσεων με στόχο τη διευκόλυνση των διασυνοριακών συναλλαγών στην ενιαία αγοράCOM(2011) 636 final

75

2012/C 181/15

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις ετήσιες οικονομικές καταστάσεις, τις ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις και συναφείς εκθέσεις επιχειρήσεων ορισμένων μορφώνCOM(2011) 684 final — 2011/0308 (COD)

84

2012/C 181/16

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με ένα πρόγραμμα για τους καταναλωτές 2014-2020COM(2011) 707 final — 2011/0340 (COD)

89

2012/C 181/17

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την εναλλακτική επίλυση καταναλωτικών διαφορών και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2006/2004 και της οδηγίας 2009/22/ΕΚ (οδηγία ΕΕΚΔ)COM(2011) 793 final — 2011/0373 (COD)

93

2012/C 181/18

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την ηλεκτρονική επίλυση καταναλωτικών διαφορών (κανονισμός ΗΕΚΔ)COM(2011) 794 final — 2011/0374 (COD)

99

2012/C 181/19

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Δέσμη νομοθετικών προτάσεων που ευθυγραμμίζονται με το νέο νομοθετικό πλαίσιο (Εφαρμογή της δέσμης νομοθετικών πράξεων για τα προϊόντα) COM(2011) 764 final — 2011/0358 (COD) COM(2011) 765 final — 2011/0351 (COD) COM(2011) 766 final — 2011/0352 (COD) COM(2011) 768 final — 2011/0350 (COD) COM(2011) 769 final — 2011/0353 (COD) COM(2011) 770 final — 2011/0354 (COD) COM(2011) 771 final — 2011/0349 (COD) COM(2011) 772 final — 2011/0356 (COD) COM(2011) 773 final — 2011/0357 (COD)

105

2012/C 181/20

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του προγράμματος πλαισίου για την έρευνα και την καινοτομία Ορίζοντας 2020 (2014-2020)COM(2011) 809 final — 2011/0401 (COD),Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση των κανόνων συμμετοχής και διάδοσης του Ορίζων 2020 — Πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας και καινοτομίας (2014-2020)COM(2011) 810 final — 2011/0399 (COD),Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για τον καθορισμό του ειδικού προγράμματος υλοποίησης του προγράμματος Ορίζοντας 2020 – Το πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία (2014 — 2020)COM(2011) 811 final — 2011/0402 (CNS),Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου σχετικά με το πρόγραμμα έρευνας και εκπαίδευσης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (2014-2018) με το οποίο συμπληρώνεται το Ορίζοντας 2020 — Πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομίαCOM(2011) 812 final — 2011/0400 (NLE)

111

2012/C 181/21

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 294/2008 για την ίδρυση του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και ΤεχνολογίαςCOM(2011) 817 final — 2011/0384 (COD) και Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με το στρατηγικό θεματολόγιο καινοτομίας του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας (ΕΙΤ): η συνεισφορά του EIT σε μια πιο καινοτόμο ΕυρώπηCOM(2011) 822 final — 2011/0387 (COD)

122

2012/C 181/22

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση προγράμματος για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (2014 — 2020)COM(2011) 834 final — 2011/0394 (COD)

125

2012/C 181/23

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ευρωπαϊκή Ατζέντα για την Ένταξη των Υπηκόων Τρίτων ΧωρώνCOM(2011) 455 final

131

2012/C 181/24

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για το Ευρωπαϊκό έτος των πολιτών (2013)COM(2011) 489 final — 2011/0217 (COD)

137

2012/C 181/25

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο, στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών — Στήριξη της οικονομικής ανάπτυξης και της απασχόλησης — ένα θεματολόγιο για τον εκσυγχρονισμό των συστημάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης της ΕυρώπηςCOM(2011) 567 final

143

2012/C 181/26

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ανακοίνωση σχετικά με τις πολιτικές της ΕΕ και τον εθελοντισμό: Αναγνώριση και προώθηση διασυνοριακών εθελοντικών δραστηριοτήτων στην ΕΕCOM(2011) 568 final

150

2012/C 181/27

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα: Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του προγράμματος Εrasmus για όλους — Το πρόγραμμα της Ένωσης για την εκπαίδευση, την κατάρτιση, τη νεολαία και τον αθλητισμόCOM(2011) 788 final — 2011/0371 (COD)

154

2012/C 181/28

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με σοβαρές διασυνοριακές απειλές κατά της υγείαςCOM(2011) 866 final — 2011/0421 (COD)

160

2012/C 181/29

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: Χάρτης πορείας για μια αποδοτική, από πλευράς πόρων, ΕυρώπηCOM(2011) 571 final

163

2012/C 181/30

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για μηχανισμό παρακολούθησης και υποβολής εκθέσεων σχετικά με τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου και υποβολής άλλων πληροφοριών σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο που αφορούν την κλιματική αλλαγήCOM(2011) 789 final — 2011/0372 (COD)

169

2012/C 181/31

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Δέσμη για τους αερολιμένες που αναφέρεται στα ακόλουθα τέσσερα έγγραφα:Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: Πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τους αερολιμένες — αντιμετώπιση των προκλήσεων της χωρητικότητας και βελτίωση της ποιότητας για την προώθηση της ανάπτυξης, της συνδετικότητας και της βιώσιμης κινητικότηταςCOM(2011) 823 final,Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τις υπηρεσίες εδάφους στους αερολιμένες της Ένωσης και την κατάργηση της οδηγίας 96/67/ΕΚ του ΣυμβουλίουCOM(2011) 824 final — 2011/0397 (COD),Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τους κοινούς κανόνες κατανομής των χρονοθυρίδων (slots) στους αερολιμένες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Αναδιατύπωση)COM(2011) 827 final — 2011/0391 (COD),Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την καθιέρωση των κανόνων και διαδικασιών για τη θέσπιση λειτουργικών περιορισμών σε συνάρτηση με τον προκαλούμενο θόρυβο στους αερολιμένες της Ένωσης στο πλαίσιο μιας εξισορροπημένης προσέγγισης και την κατάργηση της οδηγίας 2002/30/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και του ΣυμβουλίουCOM(2011) 828 final — 2011/0398 (COD)

173

2012/C 181/32

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη δημιουργία και τη λειτουργία των ευρωπαϊκών συστημάτων δορυφορικής ραδιοπλοήγησηςCOM(2011) 814 final — 2011/0392 COD

179

2012/C 181/33

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την κοινή οργάνωση των αγορών των προϊόντων αλιείας και υδατοκαλλιέργειαςCOM(2011) 416 final,Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Μεταρρύθμιση της κοινής αλιευτικής πολιτικήςCOM(2011) 417 final,Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με την εξωτερική διάσταση της Κοινής Αλιευτικής ΠολιτικήςCOM(2011) 424 final καιΠρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την κοινή αλιευτική πολιτικήCOM(2011) 425 final

183

2012/C 181/34

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1185/2003 σχετικά με την αφαίρεση πτερυγίων καρχαρία επί του σκάφουςCOM(2011) 798 final — 2011/0364 (COD)

195

2012/C 181/35

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Τροποποιημένη πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 2001/83/ΕΚ όσον αφορά την ενημέρωση του κοινού σχετικά με τα φάρμακα για τα οποία απαιτείται ιατρική συνταγήCOM(2012) 48 final — 2008/0256 (COD)

199

2012/C 181/36

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Τροποποιημένη πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 726/2004 όσον αφορά την ενημέρωση του κοινού σχετικά με τα φάρμακα που προορίζονται για ανθρώπινη χρήση για τα οποία απαιτείται ιατρική συνταγήCOM(2012) 49 final — 2008/0255 (COD)

200

2012/C 181/37

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 2001/83/ΕΚ όσον αφορά τη φαρμακοεπαγρύπνησηCOM(2012) 52 final — 2012/0025 (COD)

201

2012/C 181/38

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 726/2004 όσον αφορά τη φαρμακοεπαγρύπνησηCOM(2012) 51 final — 2012/0023 (COD)

202

2012/C 181/39

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την ταξινόμηση, συσκευασία και επισήμανση των επικίνδυνων παρασκευασμάτωνCOM(2012) 8 final — 2012/0007 COD

203

2012/C 181/40

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1342/2008 του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 2008, για τη σύσταση μακροπρόθεσμου σχεδίου για τα αποθέματα γάδου και τις αλιευτικές δραστηριότητες που εκμεταλλεύονται τα αποθέματα αυτάCOM(2012) 21 final — 2012/0013 COD

204

EL

 


I Ψηφίσματα, συστάσεις και γνωμοδοτήσεις

ΨΗΦΙΣΜΑΤΑ

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

479η σύνοδος ολομέλειας της 28ης και 29ης Μαρτίου 2012

21.6.2012   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 181/1


Ψήφισμα της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής κατά των διακρίσεων λόγω φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής

2012/C 181/01

Κατά τη σύνοδο ολομέλειας, της 28ης και 29ης Μαρτίου 2012 (συνεδρίαση της 29ης Μαρτίου 2012), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε το παρόν ψήφισμα με 148 ψήφους υπέρ και 3 αποχές.

«Στις 8 Φεβρουαρίου 2012, το Partij voor de Vrijheid PVV (Κόμμα της Ελευθερίας) δημιούργησε έναν δικτυακό τόπο όπου καλεί τους πολίτες να εκφράσουν τις διαμαρτυρίες τους κατά ατόμων από την Ανατολική και την Κεντρική Ευρώπη τα οποία εργάζονται στις Κάτω Χώρες.

Σε ψήφισμά του της 15ης Μαρτίου 2012, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καταδίκασε απερίφραστα αυτόν τον δικτυακό τόπο καταγγελίας. Ως εκπρόσωπος της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) καταγγέλλει αυτήν την ενέργεια και τον ξενοφοβικό και ρατσιστικό της χαρακτήρα. Η ΕΟΚΕ καλεί τον ολλανδικό λαό και την κυβέρνησή του να αντιδράσουν δυναμικά σε αυτήν την πρωτοβουλία, η οποία δεν είναι πλέον ανεκτή.

Η ΕΟΚΕ και τα μέλη της υπενθυμίζουν μετ’ επιτάσεως ότι:

οι Συνθήκες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ο Ευρωπαϊκός Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων βασίζονται στην αρχή της απαγόρευσης των διακρίσεων και ότι το μήνυμα που εκπέμπει αυτός ο δικτυακός τόπος αντιβαίνει στην αρχή αυτή, εισάγοντας διακρίσεις εναντίον Ευρωπαίων πολιτών λόγω της εθνικότητάς τους·

η ΕΟΚΕ καταδικάζει όλες τις δραστηριότητες που αντιβαίνουν στις θεμελιώδεις ευρωπαϊκές αξίες, όπως η ελευθερία, η ισότητα και ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων·

η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την έκκλησή του ΕΚ προς την Επιτροπή και το Συμβούλιο να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για να σταματήσουν την εξάπλωση ξενοφοβικών αντιλήψεων στην ΕΕ.»

Βρυξέλλες, 29 Μαρτίου 2012.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON


ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΕΙΣ

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

479η σύνοδος ολομέλειας της 28ης και 29ης Μαρτίου 2012

21.6.2012   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 181/2


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Νέοι με αναπηρία: απασχόληση, ένταξη και συμμετοχή στην κοινωνία» (διερευνητική γνωμοδότηση)

2012/C 181/02

Εισηγητής: ο κ. VARDAKASTANIS

Με επιστολή της 9ης Δεκεμβρίου 2011, και σύμφωνα με το άρθρο 304 της ΣλΕΕ, η δανή Υπουργός Ένταξης και Κοινωνικών Υποθέσεων, κ. Karen Hækkerup, ζήτησε, εξ ονόματος της δανικής Προεδρίας, από την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή την κατάρτιση διερευνητικής γνωμοδότησης με θέμα:

Νέοι με αναπηρία: απασχόληση, ένταξη και συμμετοχή στην κοινωνία.

Το ειδικευμένο τμήμα «Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις και δικαιώματα του πολίτη», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 29 Φεβρουαρίου 2012.

Κατά την 479η σύνοδο ολομέλειας, της 28ης και 29ης Μαρτίου 2012 (συνεδρίαση της 28ης Μαρτίου 2012), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 148 ψήφους υπέρ και 3αποχές.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Η ΕΟΚΕ:

1.1.1

Συνιστά να εφαρμοστεί η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία (UN CRPD), ώστε τα άτομα αυτά, συμπεριλαμβανομένων των νέων γυναικών και ανδρών, να είναι σε θέση να ασκούν πλήρως τα θεμελιώδη δικαιώματά τους.

1.1.2

Καλεί τα κράτη μέλη να καταβάλουν προσπάθειες για να ενθαρρύνουν την πλήρη συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία στην κοινωνία και την οικονομία, στα πλαίσια των εθνικών προγραμμάτων μεταρρυθμίσεων (ΕΠΜ) που προβλέπει η στρατηγική «Ευρώπη 2020», με τη θέσπιση αποτελεσματικών μέτρων κατά των διακρίσεων.

1.1.3

Ζητά μια προσβάσιμη και χωρίς αποκλεισμούς εκπαίδευση για τα άτομα με αναπηρία, σύμφωνα με το άρθρο 24 της UN CRPD. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι νέοι με αναπηρία θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα πρόσβασης στην πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια εκπαίδευση σε ισότιμη βάση με τα άλλα άτομα, τονίζει δε ότι πρέπει να αναγνωρισθεί η σημασία της άτυπης εκπαίδευσης και η ανάγκη ύπαρξής της.

1.1.4

Απαιτεί την επαρκή διάδοση πληροφοριών σχετικά με πανεπιστήμια ή εκπαιδευτικές ευκαιρίες εναλλακτικής μορφής όπως το σύστημα Braille, οι οπτικοακουστικές ευανάγνωστες παραλλαγές ή το σύστημα μετατροπής ομιλίας σε κείμενο/σύστημα palantype. Οι βιβλιοθήκες πρέπει να διαθέτουν στη συλλογή τους βιβλία τυπωμένα σε σύστημα Braille και ακουστικά βιβλία.

1.1.5

Εκτιμά ότι οι τέχνες, ο αθλητισμός και η ψυχαγωγία διαδραματίζουν ουσιαστικό ρόλο στην ανάπτυξη δεξιοτήτων και στην ενσωμάτωση των ατόμων με αναπηρία και, ως εκ τούτου, πρέπει να είναι πλήρως προσβάσιμα.

1.1.6

Καλεί τα κράτη μέλη και τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα να προωθήσουν και να εφαρμόσουν βέλτιστες πρακτικές και θετικές δράσεις για την ενσωμάτωση των ατόμων με αναπηρία στην εκπαίδευση και την απασχόληση. Στις εν λόγω πρακτικές και δράσεις πρέπει να συμπεριλαμβάνονται οι επενδύσεις στην κοινωνική επιχειρηματικότητα και στις ΜΜΕ, καθώς και η παροχή κινήτρων στους εργοδότες για την πρόσληψη νέων με αναπηρία.

1.1.7

Συνιστά στα κράτη μέλη, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να καταπολεμούν τις διακρίσεις σε βάρος των νέων με αναπηρία.

1.1.8

Ζητά προσβασιμότητα και εύλογες προσαρμογές με στόχο την ένταξη των νέων με αναπηρία στην αγορά εργασίας.

1.1.9

Πιστεύει ότι οι κοινωνικοί εταίροι μπορούν να διαδραματίσουν ρόλο-κλειδί στην προώθηση της απασχόλησης των νέων με αναπηρία, ενσωματώνοντας στις διαπραγματεύσεις τους τα θέματα της προσβασιμότητας και των εύλογων προσαρμογών.

1.1.10

Συνιστά τη χρήση των πόρων των Διαρθρωτικών Ταμείων για να προωθηθεί η ένταξη των νέων με αναπηρία. Η ΕΟΚΕ ζητά η μεν τρέχουσα νομοθεσία να εφαρμόζεται σωστά, η δε μελλοντική να συμμορφώνεται με την UN CRPD και να περιλαμβάνει την προσβασιμότητα στο άρθρο 7 ως οριζόντια αρχή, μαζί με την καταπολέμηση των διακρίσεων και την ένταξη.

1.1.11

Καλεί τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν την οδηγία περί διαμόρφωσης γενικού πλαισίου για την ίση μεταχείριση στην απασχόληση και την εργασία (1) και προτρέπει σε ερμηνεία της εν λόγω οδηγίας υπό το πρίσμα της UN CRPD.

1.1.12

Συνιστά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο να στηρίζουν τις οργανώσεις που εκπροσωπούν νέους με αναπηρία και να διαβουλεύονται με αυτές στις σχετικές πολιτικές διαδικασίες.

1.1.13

Υπενθυμίζει ότι η οικονομική κρίση και τα μέτρα λιτότητας δεν πρέπει να θίξουν τα δικαιώματα των νέων με αναπηρία και καλεί τα κράτη μέλη να λάβουν θετικά μέτρα προστασίας τους.

1.1.14

Συνιστά την προαγωγή του δικαιώματος των νέων ατόμων με αναπηρία να ζουν ανεξάρτητα και ζητά από τα κράτη μέλη και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να χρησιμοποιήσουν τα Διαρθρωτικά Ταμεία για να ενθαρρύνουν την αποϊδρυματοποίηση και τη φροντίδα σε επίπεδο τοπικής κοινότητας.

1.1.15

Χαιρετίζει τη δέσμευση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να εκπονήσει μια «Ευρωπαϊκή πράξη για την προσβασιμότητα» και συνιστά η εν λόγω νομοθεσία να εξασφαλίζει πλήρη προσβασιμότητα σε αγαθά, υπηρεσίες και στο δομημένο περιβάλλον στην ΕΕ.

1.1.16

Ζητά ένα ευρωπαϊκό σύστημα τυποποίησης χωρίς αποκλεισμούς και επικροτεί την έγκριση της Εντολής αριθ. 473 ως θετικού μέτρου για την προώθηση της προσβασιμότητας.

1.1.17

Επικροτεί την οδηγία για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων (2) και ζητά την ορθή εφαρμογή της (3).

1.1.18

Ζητά την αποτελεσματική εφαρμογή του κανονισμού για τα δικαιώματα των επιβατών λεωφορείων και πούλμαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση (4). Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να θέσουν σε ισχύ τον προαναφερόμενο κανονισμό και να υιοθετήσουν πρόσθετα μέτρα που θα διασφαλίζουν την ελεύθερη κυκλοφορία των νέων με αναπηρία (5).

1.1.19

Επικροτεί τη δέσμευση που ανέλαβε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο Ψηφιακό Θεματολόγιο να μεριμνήσει ώστε οι ιστότοποι του δημόσιου τομέα και οι ιστότοποι που παρέχουν βασικές υπηρεσίες στους πολίτες να είναι πλήρως προσβάσιμοι έως το 2015.

1.1.20

Εκτιμά ότι είναι κεφαλαιώδους σημασίας να συνεκτιμώνται οι ανάγκες των νέων με αναπηρία σε όλες τις ενωσιακές πολιτικές και προγράμματα για τη νεολαία, και ζητά να αναληφθούν θετικές ενέργειες για να αυξηθεί η ευαισθητοποίηση σχετικά με τις ανάγκες τους.

2.   Εισαγωγή

2.1   Η ΕΟΚΕ:

2.1.1

Τονίζει ότι οι νέοι με αναπηρία υπόκεινται σε διάφορες μορφές διακριτικής μεταχείρισης λόγω φύλου, φυλής, χρώματος, εθνοτικής καταγωγής ή κοινωνικής προέλευσης, γενετικών χαρακτηριστικών, γλώσσας, θρησκείας ή πεποιθήσεων, πολιτικών φρονημάτων ή κάθε άλλης γνώμης, ιδιότητας μέλους εθνικής μειονότητας, περιουσίας, γέννησης, ηλικίας, αναπηρίας, γενετήσιου προσανατολισμού, καθώς και για άλλους λόγους.

2.1.2

Καλεί τα κράτη μέλη να προωθήσουν τις διαπραγματεύσεις για την οδηγία περί καταπολέμησης των διακρίσεων (6) προκειμένου να εξασφαλιστεί νομική προστασία από κάθε μορφή διάκρισης στην ΕΕ.

2.1.3

Αναγνωρίζει ότι οι νέοι με αναπηρία κινδυνεύουν να υποστούν βία δύο έως πέντε φορές περισσότερο απ' ό,τι οι συνομήλικοί τους χωρίς αναπηρία.

2.1.4

Εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι οι νέοι με αναπηρία έρχονται αντιμέτωποι με προκαταλήψεις και αρνητικές στάσεις στην κοινωνία που παρεμποδίζουν τη συμμετοχή, τον αυτοπροσδιορισμό και την ενσωμάτωσή τους.

2.1.5

Επιβεβαιώνει ότι οι νέες γυναίκες με αναπηρία, τα άτομα που έχουν ανάγκη από υψηλό επίπεδο υποστήριξης και τα άτομα με ψυχοκοινωνικές αναπηρίες έρχονται αντιμέτωπα με πολλές μορφές διακρίσεων.

2.1.6

Ζητά να αναγνωριστούν τα πολιτικά δικαιώματα των νέων με αναπηρία και να τους δοθεί η δυνατότητα να ασκούν τα δικαιώματα αυτά σε ισότιμη βάση με τους άλλους πολίτες, θεωρεί δε ότι θα πρέπει να εξασφαλίζονται προσβάσιμες διαδικασίες, εγκαταστάσεις και υλικό κατά τη διεξαγωγή ψηφοφοριών.

2.1.7

Προτείνει τη συνθεώρηση των πολιτικών για τους νέους με αναπηρία σε όλα τα σχετικά κονδύλια του προϋπολογισμού του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου, προκειμένου να εξασφαλιστούν επαρκείς πόροι για την προαγωγή της προσβασιμότητας και της ένταξης.

2.1.8

Προτείνει να συγκεντρωθούν στοιχεία για τον αντίκτυπο των εργαλείων πολιτικής που αφορούν τους νέους με αναπηρία και συνιστά να χρηματοδοτηθούν σε επίπεδο ΕΕ σχέδια, μελέτες και έρευνες σε αυτόν τον τομέα.

2.1.9

Υπενθυμίζει τις συστάσεις στις οποίες προέβη η ΕΟΚΕ σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της επί θεμάτων όπως, π.χ., η απασχόληση, η προσβασιμότητα, η στρατηγική για τα άτομα με αναπηρία και οι επιπτώσεις της δημογραφικής αλλαγής.

3.   Απασχόληση και εκπαίδευση

Εκπαίδευση

3.1   Η ΕΟΚΕ:

3.1.1

Αναγνωρίζει τη σημασία μιας κανονικής εκπαίδευσης χωρίς αποκλεισμούς και ζητά τη διδασκαλία της νοηματικής γλώσσας στα δημοτικά σχολεία, την εισαγωγή τεχνολογιών μετατροπής ομιλίας σε κείμενο (σύστημα palantype) και τεχνολογιών επαγωγικών βρόγχων, την πρόσληψη καθηγητών εξοικειωμένων με τη μέθοδο ανάγνωσης Braille, καθώς και κάθε άλλη κατάλληλη υποστήριξη για τους μαθητές με αναπηρία, όπως η επαυξητική και εναλλακτική επικοινωνία (ACC).

3.1.2

Επικροτεί την εμβληματική πρωτοβουλία «Νεολαία σε κίνηση» και το πρόγραμμα «Νεολαία σε δράση» που υιοθέτησε η Επιτροπή στα πλαίσια της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και καλεί τα κράτη μέλη να μεριμνήσουν ώστε οι νέοι με αναπηρία να μπορούν να επωφεληθούν πλήρως από αυτά τα προγράμματα.

3.1.3

Επικροτεί τη χρήση του Erasmus για όλα τα ευρωπαϊκά προγράμματα στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης, της νεολαίας και του αθλητισμού, και συνιστά τη χρήση του Erasmus για την προώθηση της προσωπικής ανέλιξης και την αύξηση των ευκαιριών απασχόλησης των νέων με αναπηρία.

3.1.4

Ζητά τη λήψη αποτελεσματικών μέτρων για την αντιμετώπιση της πρόωρης αποχώρησης από το σχολείο, δεδομένου ότι τα άτομα με αναπηρία έχουν δύο φορές λιγότερες πιθανότητες από τα άλλα άτομα να φτάσουν έως την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να περιορισθούν οι αποκλεισμοί στα πανεπιστήμια και να εφαρμοστούν θετικές δράσεις, όπως υποτροφίες για φοιτητές με αναπηρία και συστήματα ποσοστώσεων.

3.1.5

Επιθυμεί να ληφθούν αποτελεσματικά μέτρα για τη διευκόλυνση της μετάβασης των νέων με αναπηρία από το σχολείο στην απασχόληση.

3.1.6

Επιδοκιμάζει το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την κινητικότητα ατόμων με αναπηρία (7) και την εστίασή του στην εκπαίδευση χωρίς αποκλεισμούς.

3.1.7

Αναγνωρίζει τη σημασία της άτυπης εκπαίδευσης (8) για τους νέους με αναπηρία και ζητά να αναπτυχθεί ένα Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Ποιότητας για τις περιόδους άσκησης, το οποίο να περιλαμβάνει κριτήρια προσβασιμότητας.

3.1.8

Αναγνωρίζει ότι οι νέοι με αναπηρία δικαιούνται να ωφεληθούν από τα προγράμματα ανταλλαγών της ΕΕ και τις δυνατότητες σπουδών και μάθησης στο εξωτερικό και, επομένως, να ωφεληθούν από τα μέσα της ΕΕ για την επικύρωση των δεξιοτήτων και την αναγνώριση των προσόντων.

3.1.9

Ζητά το εκπαιδευτικό περιεχόμενο, οι ΤΠΕ και τα κτίρια να είναι προσβάσιμα, ως προϋπόθεση για την άσκηση του δικαιώματος στην εκπαίδευση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα πρέπει να ενθαρρύνουν τα σχολεία, τα πανεπιστήμια και τις υπηρεσίες παροχής συμβουλών σε νέους ώστε να ενσωματώσουν την προσβασιμότητα στις δράσεις τους.

3.1.10

Ενθαρρύνει την επαρκή διάδοση πληροφοριών σχετικά με πανεπιστήμια ή εκπαιδευτικές ευκαιρίες εναλλακτικής μορφής όπως το σύστημα Braille, οι οπτικοακουστικές ευανάγνωστες παραλλαγές ή το σύστημα μετατροπής ομιλίας σε κείμενο/σύστημα palantype. Οι βιβλιοθήκες πρέπει να διαθέτουν στη συλλογή τους βιβλία τυπωμένα με σύστημα Braille και ακουστικά βιβλία.

3.1.11

Προκρίνει τη χρήση ευρωπαϊκής χρηματοδότησης, συμπεριλαμβανομένου του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ) και της δια βίου εκπαίδευσης, προκειμένου να στηριχθεί η χρήση συμβούλων τόσο για τους μαθητές με αναπηρία όσο και για τους καθηγητές.

Απασχόληση

3.2   Η ΕΟΚΕ:

3.2.1

Αναγνωρίζει ότι τα άτομα με αναπηρία διατρέχουν διπλάσιο έως τριπλάσιο κίνδυνο ανεργίας απ' ό,τι τα άτομα χωρίς αναπηρία.

3.2.2

Υποστηρίζει τη χρήση των πόρων των Διαρθρωτικών Ταμείων ούτως ώστε να εξασφαλιστεί επαρκής χρηματοδοτική συνδρομή στην ευρωπαϊκή στρατηγική για την αναπηρία. Ειδικότερα, πρέπει να γίνεται αποδοτικότερη χρήση του ΕΚΤ για να αυξηθεί το ποσοστό απασχόλησης των νέων με αναπηρία και του ΕΤΠΑ προκειμένου να επιτευχθεί υψηλό επίπεδο προσβασιμότητας στην Ευρώπη.

3.2.3

Καλεί τα κράτη μέλη να προωθήσουν την πρόσληψη νέων με αναπηρία παρέχοντας οικονομική υποστήριξη στους εργοδότες και επενδύοντας στις ΜΜΕ, την κοινωνική επιχειρηματικότητα και την ανεξάρτητη απασχόληση.

3.2.4

Συνιστά να γίνουν εύλογες προσαρμογές, να προβλεφθεί ελαστικό ωράριο εργασίας και να δοθεί πρόσβαση στην τηλεργασία και τις ΤΠΕ, με στόχο την υποστήριξη της πρόσληψης των νέων ατόμων με αναπηρία, τονίζει δε ότι η άρνηση διενέργειας εύλογων προσαρμογών αποτελεί πράξη δυσμενούς διακρίσεως (9).

3.2.5

Συνιστά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρέχει την απαραίτητη προσβασιμότητα στους νέους εργαζόμενους και τους ασκούμενους με αναπηρία, προωθώντας και αναπτύσσοντας συγχρόνως τις διασυνοριακές επαγγελματικές και εκπαιδευτικές ευκαιρίες και περιορίζοντας τα εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων σε ολόκληρη την ΕΕ.

3.2.6

Πιστεύει ότι οι κοινωνικοί εταίροι θα πρέπει να διαδραματίσουν ρόλο-κλειδί στην προώθηση και προστασία της απασχόλησης των νέων με αναπηρία, εντάσσοντας αυτό το θέμα στις συλλογικές διαπραγματεύσεις τους.

3.2.7

Ζητά από τα κράτη μέλη να επενδύσουν στους νέους με αναπηρία και να τους βοηθήσουν να ανταπεξέλθουν στις συνέπειες της οικονομικής κρίσης, επειδή αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες δυσκολίες εύρεσης εργασίας και παραμονής στην εργασία.

4.   Συμμετοχή και ενσωμάτωση

4.1   Η ΕΟΚΕ:

4.1.1

Επιβεβαιώνει ότι οι νέοι με αναπηρία και ιδίως τα άτομα με διανοητική αναπηρία έχουν το δικαίωμα να αναγνωρίζονται παντού ως πρόσωπα ενώπιον του νόμου.

4.1.2

Ζητά να αυξηθεί η ευαισθητοποίηση για την κατάσταση των ατόμων με αναπηρία, μέσω της συλλογής κατάλληλων πληροφοριών σύμφωνα με το άρθρο 31 της UN CRPD, και τονίζει ότι τα μέσα ενημέρωσης έχουν χρέος να καταπολεμούν τα στερεότυπα.

4.1.3

Συνιστά στα κράτη μέλη να αναγνωρίσουν το νομικό καθεστώς των νέων ανδρών και γυναικών με αναπηρία σε ισότιμη βάση με τα υπόλοιπα άτομα σε όλες τις πτυχές της ζωής.

4.1.4

Τονίζει την ανάγκη να ληφθεί μέριμνα ώστε οι νέοι με αναπηρία να διαθέτουν απόλυτη ελευθερία κυκλοφορίας και ελπίζει να υποβληθούν συγκεκριμένες προτάσεις για την άρση των εμποδίων στη δυνατότητα μεταφοράς των επιδομάτων αναπηρίας.

4.1.5

Καλεί τα κράτη μέλη να καταβάλουν προσπάθειες για να ενθαρρύνουν την πλήρη συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία στην κοινωνία και την οικονομία στα πλαίσια των εθνικών τους προγραμμάτων μεταρρυθμίσεων (ΕΠΜ) που προβλέπει η στρατηγική «Ευρώπη 2020», με τη θέσπιση αποτελεσματικών μέτρων κατά των διακρίσεων.

4.1.6

Απευθύνει έκκληση για τη σύσταση μιας Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ατόμων με Αναπηρία (10) η οποία θα συμβάλει στις πολιτικές και τη νομοθεσία της Ένωσης προωθώντας τα θέματα ενσωμάτωσης και προσβασιμότητας των νέων με αναπηρία.

4.1.7

Τονίζει τον ουσιαστικό ρόλο που διαδραματίζει ο αθλητισμός στην προώθηση της συμμετοχής των νέων με αναπηρία και απευθύνει έκκληση για την οικονομική και πολιτική στήριξη θετικών πρωτοβουλιών όπως οι Παραολυμπιακοί Αγώνες.

4.1.8

Συνιστά να πραγματοποιηθούν αξιολογήσεις εξ ομοτίμων από την Επιτροπή Κοινωνικής Προστασίας, την Επιτροπή Απασχόλησης και την Επιτροπή Οικονομικής Πολιτικής με στόχο την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών σχετικά με την αρχή της ίσης μεταχείρισης των νέων με αναπηρία στο πλαίσιο της ανοιχτής μεθόδου συντονισμού, της στρατηγικής για την απασχόληση και των οικονομικών πολιτικών των ΕΠΜ.

4.1.9

Εύχεται να παρασχεθεί χρηματοδοτική και πολιτική στήριξη στις οργανώσεις που εκπροσωπούν τους νέους με αναπηρία προκειμένου να προωθηθεί η συμμετοχή και να καταπολεμηθούν οι προκαταλήψεις μέσω ευαισθητοποίησης.

4.1.10

Ζητά οι υπάλληλοι, οι εκπαιδευτικοί, οι εργοδότες και οι πάροχοι υπηρεσιών να διαθέτουν κατάρτιση που θα τους επιτρέπει να συμμορφώνονται με τη νομοθεσία σχετικά με την προσβασιμότητα και την ισότητα τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε εθνικό επίπεδο.

4.1.11

Συνιστά την προαγωγή του δικαιώματος των ατόμων με αναπηρία να ζουν ανεξάρτητα και τη χρήση των πόρων των Διαρθρωτικών Ταμείων προκειμένου να στηριχθεί η αποϊδρυματοποίηση και να ενθαρρυνθεί η διαβίωση σε κοινότητα.

5.   Προσβασιμότητα

5.1   Η ΕΟΚΕ:

5.1.1

Απευθύνει έκκληση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να συμπεριλάβουν την προσβασιμότητα ως οριζόντια προτεραιότητα στο άρθρο 7 του σχεδίου γενικού κανονισμού για τα Διαρθρωτικά Ταμεία την περίοδο 2014-2020.

5.1.2

Επικροτεί τα μέτρα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την υιοθέτηση μιας «Ευρωπαϊκής πράξης για την προσβασιμότητα» και επαναλαμβάνει ότι είναι επιτακτικά αναγκαία η θέσπιση μιας έντονα δεσμευτικής νομοθεσίας που θα εξασφαλίζει την πρόσβαση των ατόμων με αναπηρία σε αγαθά, υπηρεσίες και το δομημένο περιβάλλον. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι θα πρέπει να προσδιοριστούν ισχυροί μηχανισμοί εφαρμογής και παρακολούθησης τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο.

5.1.3

Ζητά την αποτελεσματική εφαρμογή του κανονισμού για τα δικαιώματα των επιβατών λεωφορείων και πούλμαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση (11), και καλεί τα κράτη μέλη να θέσουν σε ισχύ τον σχετικό κανονισμό, υιοθετώντας ισχυρά μέτρα που θα διασφαλίζουν την ελεύθερη κυκλοφορία των νέων με αναπηρία.

5.1.4

Προκρίνει την εκπόνηση ειδικού σχεδίου ώστε να καταστούν όλα τα θεσμικά όργανα της ΕΕ προσβάσιμα σε ό,τι αφορά τις υποδομές, τις διαδικασίες πρόσληψης, τις συνεδριάσεις, τους ιστοτόπους και την ενημέρωση.

5.1.5

Επικροτεί τη δέσμευση που ανέλαβε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο Ψηφιακό Θεματολόγιο να μεριμνήσει ώστε οι ιστότοποι του δημόσιου τομέα και οι ιστότοποι που παρέχουν βασικές πληροφορίες στους πολίτες να είναι πλήρως προσβάσιμοι έως το 2015.

5.1.6

Επικροτεί το ρυθμιστικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών και κρίνει ότι τα προϊόντα και οι υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών είναι ζωτικής σημασίας για να μπορούν ότι οι νέες γενιές χρηστών κινητής τηλεφωνίας να ενημερώνονται διαρκώς και να επικοινωνούν.

5.1.7

Αναγνωρίζει τη σημασία που έχει η πρόσβαση στην κοινωνία των πληροφοριών και στις τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ), συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης σε περιεχόμενο, ως θεμελιώδες δικαίωμα των ατόμων με αναπηρία.

5.1.8

Αναγνωρίζει την προστιθέμενη αξία της οδηγίας για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων (12) και ζητά τη δέουσα εκτέλεση και εφαρμογή της, ιδίως σε ό,τι αφορά τα μέτρα για τα άτομα με αναπηρία.

5.1.9

Επικροτεί την πρόταση κανονισμού που υπέβαλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχετικά με την ευρωπαϊκή τυποποίηση (13), καθώς και την ανακοίνωση με θέμα «Ένα στρατηγικό όραμα για τα ευρωπαϊκά πρότυπα (14)».

5.1.10

Ζητά τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού συστήματος τυποποίησης χωρίς αποκλεισμούς και εκφράζει την ικανοποίησή της για την έγκριση της Εντολής αριθ. 473 ως ενός θετικού μέτρου για την προώθηση της προσβασιμότητας των ατόμων με αναπηρία.

Βρυξέλλες, 28 Μαρτίου 2012.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON


(1)  ΕΕ L 303, 2.12.2000, σ. 16–22.

(2)  ΕΕ L 95, 15.4.2010, σ. 1–24, ΕΕ L 303, 2.12.2000, σ. 16–22.

(3)  Βάσει της οδηγίας θα πρέπει να παρέχεται πρόσβαση στο οπτικό περιεχόμενο των επιγραμμικών μέσων.

(4)  ΕΕ L 55, 28.2.2011, σ. 1–12.

(5)  Όπως η προσβασιμότητα των λεωφορείων στις αγροτικές περιοχές, η οποία θα πρέπει να είναι υποχρεωτική.

(6)  COM/2008/0426 final.

(7)  2010/2272(INI).

(8)  Άτυπη εκπαίδευση δεν παρέχεται από ιδρύματα εκπαίδευσης ή κατάρτισης και δεν αποφέρει κανονικά πιστοποίηση.

(9)  ΕΕ C 376, 22.12.2011, p. 81–86.

(10)  ΕΕ C 376, 22.12.2011, σ. 81–86.

(11)  ΕΕ L 55, 28.2.2011, σ. 1–12.

(12)  ΕΕ L 95, 15.4.2010, σ. 1–24.

(13)  COM(2011) 315 τελικό.

(14)  COM(2011) 311 τελικό.


21.6.2012   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 181/7


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ειδικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα νησιά» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

2012/C 181/03

Εισηγητής: ο κ. José María ESPUNY MOYANO

Στις 20 Ιανουαρίου 2011, και σύμφωνα με το άρθρο 29 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα:

Ειδικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα νησιά.

Το ειδικευμένο τμήμα «Οικονομική και Νομισματική Ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 7 Μαρτίου 2012.

Κατά την 479η σύνοδο ολομέλειας, της 28ης και 29ης Μαρτίου 2012 (συνεδρίαση της 28ης Μαρτίου 2012), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 129 ψήφους υπέρ, 4 κατά και 8 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Οι νησιωτικές περιοχές παρουσιάζουν σε μόνιμη βάση κοινά χαρακτηριστικά και ιδιαιτερότητες, τα οποία αποτελούν την ειδοποιό διαφορά τους σε σχέση με τις ηπειρωτικές περιοχές. Στο άρθρο 174 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣλΕΕ) οι νησιωτικές περιοχές αναγνωρίζονται ως ζώνες με συγκεκριμένα μειονεκτήματα, οι οποίες χρήζουν ειδικής προσοχής. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ κρίνει απαραίτητο να συνεχιστούν οι προσπάθειες προκειμένου να ακολουθηθεί η κατάλληλη στρατηγική, η οποία θα ανταποκρίνεται στις ειδικές ανάγκες αυτών των νησιωτικών περιοχών.

1.2   Κατά την ΕΟΚΕ, ο ορισμός της έννοιας του «νησιού» που χρησιμοποιεί η ΕΕ είναι ανεπαρκής και γι’ αυτό πρέπει να αναθεωρηθεί και να επικαιροποιηθεί, λαμβάνοντας υπόψη τα νέα όρια της επικράτειας της ΕΕ, στα οποία περικλείονται πλέον και νησιωτικά κράτη μέλη. Σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της (1), η ΕΟΚΕ πρότεινε να τροποποιηθεί αυτός ο ορισμός, πρόταση την οποία επαναλαμβάνει.

1.3   Τα μεταναστευτικά φαινόμενα ή τα προβλήματα που σχετίζονται με την πληθυσμιακή γήρανση ή ερήμωση είναι ζητήματα που αφορούν ιδιαζόντως τα νησιά. Αυτές οι καταστάσεις μπορούν να οδηγήσουν στην απώλεια της πολιτισμικής κληρονομιάς, στη διαταραχή των οικοσυστημάτων και σε σοβαρές οικονομικές επιπλοκές (ως προς την απασχόληση, τη νεολαία κ.λπ.).

1.4   Ορισμένα νησιά πρέπει να αντιμετωπίσουν το ζήτημα της μετανάστευσης των πληθυσμών τους σε άλλες πιο εύπορες περιοχές, σε άλλα εισρέουν μετανάστες οι οποίοι συμβάλουν στην ανάπτυξη της τοπικής οικονομίας, υπάρχουν όμως και νησιά τα οποία, λόγω της γεωγραφικής τους θέσης, υποδέχονται περισσότερους μετανάστες από όσους μπορούν να απορροφήσουν.

1.5   Η ΕΟΚΕ θεωρεί απολύτως απαραίτητο να βελτιωθεί η πρόσβαση στα νησιά και οι συνδέσεις μεταξύ τους. Δεδομένου ότι η προσβασιμότητα αποτελεί στοιχείο ζωτικής σημασίας για να γίνουν οι νησιωτικές περιοχές πιο ελκυστικές, θα πρέπει να ελαττωθεί το κόστος μεταφοράς εμπορευμάτων και της μετακίνησης ατόμων με την εφαρμογή της αρχής της εδαφικής συνέχειας και τη βελτίωση του Κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3577/92.

1.6   Η γεωργία, η κτηνοτροφία και η αλιεία, οι οποίες συνιστούν ένα σημαντικό μέρος της τοπικής οικονομίας και αποτελούν εν πολλοίς πηγή τροφοδοσίας του τομέα γεωργικών ειδών διατροφής, είναι ευπαθείς εξαιτίας της απόστασης, του μικρού μεγέθους των εκτάσεων εκμετάλλευσης, της περιορισμένης διαφοροποίησης της παραγωγής, καθώς και των κλιματικών συνθηκών.

1.7   Όλοι αυτοί οι παράγοντες αποδυναμώνουν τον τομέα γεωργικών ειδών διατροφής των νησιών, ο οποίος δυσκολεύεται να ανταγωνιστεί τα προϊόντα από την ηπειρωτική χώρα ή από το εξωτερικό, με αποτέλεσμα την περαιτέρω εξασθένιση του πρωτογενούς τομέα.

1.8   Η ΕΟΚΕ συνιστά τον χαρακτηρισμό των νησιών υπό την ΚΓΠ ως μειονεκτικών ζωνών, ομοίως με τις ορεινές περιοχές, δίνοντας ξεχωριστή έμφαση στον νησιώτικο χαρακτήρα κατά τη χρηματοδότησή τους.

1.9   Δεν είναι λίγα τα ευρωπαϊκά νησιά που βρήκαν στις τουριστικές δραστηριότητες έναν βασικό παράγοντα επιβίωσης του πληθυσμού και διατήρησης της ταυτότητας, των παραδόσεων, των πολιτισμικών αξιών και του τοπίου τους. O τουρισμός και οι συναφείς παρεχόμενες υπηρεσίες υπήρξαν φορέας οικονομικής ανάπτυξης, αύξησης της απασχόλησης και πολυμορφίας της οικονομικής βάσης. Εντούτοις, η οικονομία των νησιών κατέληξε να εξαρτάται υπερβολικά από αυτές τις δραστηριότητες, με αποτέλεσμα να κρίνεται απαραίτητη η διαφοροποίηση και η επέκταση των συμπληρωματικών προς τον τουρισμό επαγγελματικών δραστηριοτήτων· οι δραστηριότητες αυτές θα ενίσχυαν την ανάπτυξη των νησιωτικών οικονομιών εν μέσω κρίσεων όπως η τρέχουσα, η οποία επηρεάζει εν πολλοίς τον τουρισμό.

1.10   Η ΕΟΚΕ προσυπογράφει το ψήφισμα της 27ης Σεπτεμβρίου 2011 (2) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με αντικείμενο την εκπόνηση ειδικών στρατηγικών για τα νησιά, τις ορεινές περιοχές και άλλες ευαίσθητες ζώνες στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας της Επιτροπής που προβλέπει την «ανάπτυξη μιας στρατηγικής για έναν βιώσιμο παράκτιο και θαλάσσιο τουρισμό».

1.11   Η ΕΟΚΕ εντοπίζει δυσκολίες στην προσπάθεια των νησιών να συμμετέχουν σε ενωσιακά προγράμματα έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας, εξαιτίας της μικρής εσωτερικής αγοράς τους και των περιορισμένων αναπτυξιακών και ερευνητικών δυνατοτήτων των υποδομών τους. Επίσης, η ΕΟΚΕ πιστεύει ακράδαντα ότι η ΕΕ θα πρέπει να εξακολουθήσει να ενισχύει την ανάπτυξη των ΤΠΕ στα νησιά, να στηρίζει τη δημιουργία ερευνητικών και αναπτυξιακών υποδομών, καθώς και να ευνοεί τη συμμετοχή των νησιωτικών μικρομεσαίων επιχειρήσεων στα προγράμματα έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας, αν αυτό κριθεί αναγκαίο, ακόμα και μέσω των Διαρθρωτικών Ταμείων.

1.12   Η ενωσιακή ενεργειακή πολιτική, σε συνδυασμό με τις νησιωτικές περιοχές, θα πρέπει να θέσει ως προτεραιότητα α) την ασφάλεια εφοδιασμού των τελευταίων, β) τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης και την υλοποίηση προγραμμάτων παραγωγής ενέργειας με τη χρήση νέων τεχνολογιών και πηγών ανανεώσιμης ενέργεια και γ) την προαγωγή της αποδοτικής χρήσης της ενέργειας με σεβασμό προς το περιβάλλον και τη φύση.

1.13   Η ΕΕ θα πρέπει να συμπεριλάβει τη λειψυδρία, την αφαλάτωση των θαλάσσιων υδάτων και τις λοιπές τεχνικές δυνατότητες συλλογής των υδάτων και υδροδότησης στο πλαίσιο της περιφερειακής πολιτικής, με γνώμονα πάντα τις ιδιαιτερότητες των νησιωτικών περιοχών.

1.14   Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι ένα από τα βασικά ζητούμενα είναι η εκπόνηση ειδικών προγραμμάτων συνεχούς επιμόρφωσης των εργαζομένων που απασχολούνται σε διάφορους τομείς της οικονομίας ενός νησιού και δη στον τουριστικό, ο οποίος αντιπροσωπεύει μία από τις πιο βαρύνουσες οικονομικά δραστηριότητες σε αυτές τις ζώνες. Τα προγράμματα αυτά θα πρέπει να χρηματοδοτούνται από Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και το Ταμείο Συνοχής με την υποστήριξη των κρατών μελών, των θεσμικών οργάνων και των κοινωνικοοικονομικών φορέων.

1.15   Η εκπαίδευση, η επαγγελματική κατάρτιση και η διά βίου μάθηση έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα στην οικονομική και κοινωνική στρατηγική της ΕΕ (στρατηγική της Λισαβόνας και στρατηγική «Ευρώπη 2020»). Η ΕΟΚΕ ζητά να ληφθούν υπόψη οι ιδιαιτερότητες των νησιωτικών περιοχών προκειμένου να ενταχθούν η εκπαίδευση και οι ευκαιρίες διά βίου μάθησης –σε όλες τις περιοχές και για όλους τους κατοίκους– στις εθνικές στρατηγικές.

1.16   Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της υλοποίησης των μέτρων του Ανακοινωθέντος της Μπριζ σχετικά με τον συντονισμό των συστημάτων επαγγελματικής κατάρτισης στην Ευρώπη (το εν λόγω ανακοινωθέν υιοθετήθηκε από τους υπουργούς Παιδείας όλων των κρατών μελών και τους αρμόδιους Ευρωπαίους κοινωνικούς εταίρους).

1.17   Η ΕΟΚΕ ζητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προβεί στη σύσταση μιας ειδικής διυπηρεσιακής ομάδας για τα νησιά ή τουλάχιστον τη συμμετοχή της σε άλλες ήδη υπάρχουσες διυπηρεσιακές ομάδες.

1.18   Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται να προβλέψει ειδικές διατάξεις για τις νησιωτικές περιοχές στο νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο για την περίοδο 2014-2020 και να μεριμνήσει έτσι ώστε αυτές οι περιφέρειες να υπαχθούν σε ειδικά προγράμματα περιφερειακής ανάπτυξης που ανταποκρίνονται περισσότερο στις ιδιαιτερότητές τους. Θα πρέπει δε να εξεταστεί η δυνατότητα αύξησης του ποσοστού συγχρηματοδότησης από πλευράς της ΕΕ στους τομείς προτεραιότητας για την ανάπτυξη των νησιών.

1.19   Δεδομένου ότι η στρατηγική «Ευρώπη 2020» θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό τις μελλοντικές δράσεις της ΕΕ, η ΕΟΚΕ κρίνει απαραίτητο να εξεταστεί αφ’ ενός μεν η επίδρασή της στις νησιωτικές περιοχές, αφ’ ετέρου δε ο τρόπος με τον οποίο η εν λόγω στρατηγική συντείνει στον μετριασμό των εγγενών μειονεκτημάτων των νησιών.

Δεδομένου του εποχικού χαρακτήρα των τουριστικών δραστηριοτήτων στα νησιά, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να δώσουν ώθηση στο πρόγραμμα CALYPSO για τον κοινωνικό τουρισμό, όπως επισημαίνει και στη γνωμοδότησή της με τίτλο «Καινοτομία στον τουρισμό: Χάραξη στρατηγικής για τη βιώσιμη ανάπτυξη των νησιών» (3)· το πρόγραμμα αυτό, με τη συνεργασία και των κοινωνικών εταίρων, μπορεί να ενισχύσει τον τουριστικό τομέα και κατ’ επέκταση άλλες οικονομικές δραστηριότητες.

2.   Εισαγωγή

2.1   Οι νησιωτικές περιοχές

2.1.1   Σύμφωνα με τον ορισμό της Eurostat, ως νησί ορίζεται οποιοδήποτε έδαφος πληροί τα πέντε ακόλουθα κριτήρια:

έχει έκταση τουλάχιστον ενός τετραγωνικού χιλιομέτρου·

βρίσκεται σε απόσταση τουλάχιστον ενός χιλιομέτρου από την ηπειρωτική χώρα·

έχει μόνιμο πληθυσμό τουλάχιστον 50 κατοίκων·

δεν έχει μόνιμη σύνδεση με την ηπειρωτική χώρα και

δεν βρίσκεται σε πρωτεύουσα κράτους μέλους της ΕΕ.

2.1.2   O ορισμός της έννοιας του «νησιού» πρέπει να παραπέμπει στη Δήλωση 33 της ΣλΕΕ βάσει της οποίας η [Διακυβερνητική] «Διάσκεψη θεωρεί ότι η αναφορά του άρθρου 174 σε “νησιωτικές περιοχές” μπορεί να περιλαμβάνει και νησιωτικά κράτη στο σύνολό τους, εφόσον ικανοποιούνται τα αναγκαία κριτήρια».

2.1.3   Όπως έχει ήδη επισημάνει η ΕΟΚΕ σε προηγούμενη γνωμοδότησή της (4), αυτός ο ορισμός δεν λαμβάνει υπόψη τη νέα πραγματικότητα της διευρυμένης Ευρωπαϊκής Ένωσης, που περιλαμβάνει νησιωτικά κράτη μέλη.

2.1.4   Σύμφωνα με αυτό τον ορισμό, 14 (5) από τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ έχουν νησιά στην επικράτειά τους. Η σημασία τους πρέπει να αξιολογηθεί από την άποψη του σημαντικού αριθμού κατοίκων που ζουν στα διάφορα νησιά της ΕΕ, ο οποίος ανέρχεται σε 21 εκατομμύρια άτομα. Πρόκειται περίπου για το 4 % του συνολικού πληθυσμού της ΕΕ των 27 κρατών μελών.

2.1.5   Οι νησιωτικές περιοχές παρουσιάζουν κοινά χαρακτηριστικά και ιδιαιτερότητες που εκδηλώνονται με μόνιμο τρόπο και τις διαχωρίζουν σαφώς από τα ηπειρωτικά εδάφη.

2.1.6   Όλα τα νησιά της ΕΕ διαθέτουν χαρακτηριστικά στοιχεία που τα διακρίνουν το ένα από το άλλο. Ωστόσο, τα κοινά σημεία των νησιωτικών περιοχών της ΕΕ είναι σημαντικότερα από τις διαφορές τους και προπαντός, έχουν μεγάλη σημασία σε θέματα όπως οι μεταφορές, το περιβάλλον, ο τουρισμός και η πρόσβαση στις βασικές δημόσιες υπηρεσίες.

2.1.7   Το άρθρο 174 της ΣλΕΕ περιλαμβάνει μια νέα παράγραφο, σύμφωνα με την οποία αποδίδεται «ιδιαίτερη προσοχή στις περιοχές που πάσχουν από σοβαρά και μόνιμα φυσικά ή δημογραφικά προβλήματα, όπως οι υπερβόρειες περιοχές που είναι ιδιαίτερα αραιοκατοικημένες και οι νησιωτικές, διασυνοριακές και ορεινές περιοχές».

2.1.8   Με αυτό το άρθρο, αναγνωρίζεται γενικά ότι οι νησιωτικές περιοχές αντιμετωπίζουν συγκεκριμένα μειονεκτήματα στα οποία αξίζει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή.

3.   Δημογραφική κατάσταση των νησιωτικών περιοχών

3.1   Τα μεταναστευτικά φαινόμενα ή τα προβλήματα που σχετίζονται με τη γήρανση και τη μείωση του πληθυσμού είναι ζητήματα που πλήττουν ιδιαίτερα τα νησιά.

3.2   Ορισμένα νησιά ή νησιωτικές περιοχές αντιμετωπίζουν σήμερα σοβαρές απειλές μείωσης του πληθυσμού τους, λόγω της αποχώρησης του ενεργού πληθυσμού –ως επί το πλείστον των νέων–, της γήρανσης των κατοίκων ή των αντίξοων καιρικών συνθηκών. Αυτή η κατάσταση μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την απώλεια της πολιτιστικής κληρονομιάς και την αποδυνάμωση των οικοσυστημάτων.

3.3   Άλλα νησιά, λόγω της γεωγραφικής τους θέσης στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, αντιμετωπίζουν πρόβλημα εισροής πληθυσμού και είναι εκτεθειμένα σε παράνομη μετανάστευση από τρίτες χώρες, η οποία είναι συχνά δυσανάλογη με την ικανότητα υποδοχής τους.

3.3.1   Σε ορισμένα νησιά έχουν ανακύψει προβλήματα έκτακτης ανθρωπιστικής ανάγκης, τα οποία πρέπει να αντιμετωπιστούν υπό το πρίσμα της ενωσιακής αλληλεγγύης, δηλαδή με τη συνέχεια του καταμερισμού των συνακόλουθων λειτουργικών καθηκόντων με συνδυασμένη χρήση των εθνικών και των ενωσιακών πόρων.

3.3.2   Η ΕΟΚΕ έχει ήδη προτείνει σε παλαιότερες γνωμοδοτήσεις της την τροποποίηση του κανονισμού του Δουβλίνου –στο πλαίσιο της κοινής πολιτικής ασύλου– με σκοπό τη διευκόλυνση των μετακινήσεων των αιτούντων άσυλο εντός της ΕΕ.

3.4   Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν νησιά με ισχυρή παρουσία αλλοδαπών με μεγάλη αγοραστική δύναμη, οι οποίοι συμβάλλουν μεν στην τοπική οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη, αλλά στην περίπτωση που η στεγαστική αγορά είναι κορεσμένη, μπορεί να προκαλέσουν την αύξηση των τιμών της, δυσχεραίνοντας έτσι την πρόσβαση σε αυτήν του γηγενούς πληθυσμού με περιορισμένες οικονομικές δυνατότητες.

4.   Πρόσβαση και νησιωτικός χαρακτήρας

4.1   Ορισμένοι περιορισμοί των νησιωτικών περιοχών οφείλονται στην «εδαφική ασυνέχεια» και την απομακρυσμένη γεωγραφική θέση τους. Αυτά τα μειονεκτήματα αντικατοπτρίζονται στο υψηλότερο κόστος μεταφοράς, διανομής και παραγωγής, στη μεγαλύτερη αβεβαιότητα του εφοδιασμού και στην ανάγκη για περισσότερα αποθέματα και αύξηση της ικανότητας αποθήκευσης.

4.2   Απόδειξη αυτού είναι η απόλυτη εξάρτησή τους από τις θαλάσσιες και τις εναέριες μεταφορές. Έτσι, οι νησιωτικές περιοχές βρίσκονται σε δυσμενέστερη θέση από άλλες περιοχές για να επωφεληθούν από τα πλεονεκτήματα της ευρωπαϊκής ενιαίας αγοράς ως ομοιογενούς χώρου ανταγωνιστικών οικονομικών σχέσεων, ιδιαίτερα όσον αφορά τη μείωση του μεγέθους των εταιρειών που απαιτείται για την καινοτομία, καθώς και την επίτευξη οικονομιών κλίμακας και εξωτερικών οικονομιών.

4.3   Από αυτήν την άποψη, είναι σημαντικό να υπενθυμιστεί ότι στο πλαίσιο της ενωσιακής πρωτοβουλίας «Ενιαίος Ευρωπαϊκός Ουρανός» θα μπορούσαν να αναλυθούν μηχανισμοί διαχείρισης της εναέριας κυκλοφορίας με ιδιαίτερη έμφαση στην εξασφάλιση της διαρκούς προσβασιμότητας των νησιών.

4.4   Δεν πρέπει να λησμονείται η κατάσταση που προκλήθηκε σε πολλά τμήματα του ευρωπαϊκού εναέριου χώρου τον Απρίλιο και τον Μάιο του 2010 από το σύννεφο ηφαιστειακής τέφρας του ισλανδικού ηφαιστείου Εϊγιαφιαλαγιοκούλ και είχε ως αποτέλεσμα το κλείσιμο πολλών αεροδρομίων στην κεντρική, βόρεια και νότια Ευρώπη.

4.5   Το πιο ανησυχητικό πρόβλημα δεν ήταν τόσο η διακοπή των αφίξεων τουριστών, όσο η αδυναμία όσων βρίσκονταν στα νησιά να επιστρέψουν στις χώρες τους και η αβεβαιότητα γύρω από τη διάρκεια του προβλήματος.

4.6   Αυτή η συγκεκριμένη περίπτωση ανέδειξε την ευάλωτη κατάσταση των νησιωτικών περιοχών σε τέτοιες περιπτώσεις: παρότι το κλείσιμο του ενιαίου ευρωπαϊκού χώρου επηρέασε σχεδόν όλη την Ευρώπη, είχε σημαντικότερες (αρνητικές) επιπτώσεις στις εν λόγω νησιωτικές περιοχές.

4.6.1   Ένα άλλο θέμα που πρέπει να ληφθεί υπόψη είναι η επιβολή του φόρου επί του διοξειδίου του άνθρακα στις αεροπορικές μεταφορές, ο οποίος, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, θα τεθεί σε ισχύ το 2012. Εάν τελικά επιβληθεί ο φόρος αυτός, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να βρει μια ειδική λύση για τις νησιωτικές περιοχές, δεδομένου ότι εξαρτώνται πολύ περισσότερο από τις αεροπορικές μεταφορές και, συνεπώς, η επιβολή του θα όξυνε τα εγγενή μειονεκτήματά τους.

4.7   Η δυνατότητα πρόσβασης έχει ζωτική σημασία για την αύξηση της ελκυστικότητας των νησιωτικών περιοχών. Τα διευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών (ΔΕΔ-Μ) πρέπει να περιλαμβάνουν μια πραγματική πολυτροπική πολιτική, η οποία πρέπει να εφαρμόζεται και στα νησιά. Η δημιουργία θαλάσσιων οδών και αεροδιαδρόμων μεταξύ της ηπειρωτικής Ευρώπης και των νησιών, μέσω της χρηματοδότησης σταθερών και κινητών υποδομών, μπορεί να συμβάλει προς αυτή την κατεύθυνση.

5.   Γεωργία και αλιεία

5.1   Η γεωργία, η κτηνοτροφία και η αλιεία στα νησιά αποτελούν σημαντικό τμήμα της τοπικής οικονομίας, ιδίως όσον αφορά την απασχόληση, και παρέχουν σημαντική υποστήριξη στις τοπικές βιομηχανίες γεωργικών ειδών διατροφής, που αντιπροσωπεύουν το σημαντικότερο τμήμα της βιομηχανικής παραγωγής των νησιών.

5.2   Εντούτοις, η γεωργική και αλιευτική παραγωγή των νησιών είναι εξαιρετικά εύθραυστη, στοιχείο το οποίο οφείλεται κυρίως στις δυσκολίες που προκύπτουν από τη μεγάλη γεωγραφική απόσταση, το μικρό μέγεθος των εκμεταλλεύσεων, την ανεπαρκή διαφοροποίηση της παραγωγής, την εξάρτηση από τις τοπικές αγορές, τον κατακερματισμό τους και τις κλιματικές συνθήκες. Όλα αυτά τα στοιχεία επιδρούν στον τομέα των γεωργικών ειδών διατροφής των νησιών, ο οποίος βασίζεται στην τοπική παραγωγή. Η αδυναμία της τοπικής γεωργικής και κτηνοτροφικής παραγωγής καθιστά με τη σειρά της πιο ευπαθή τον τομέα των γεωργικών ειδών διατροφής των νησιών.

5.2.1   Όλοι αυτοί οι παράγοντες συμβάλλουν στη σημαντική μείωση της ανταγωνιστικότητάς τους σε σχέση με την ηπειρωτική παραγωγή και αυτή που προέρχεται από τρίτες χώρες.

5.3   Επιπλέον, η τοπική γεωργία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το εξωτερικό, τόσο για την προμήθεια πρώτων υλών και συντελεστών παραγωγής όσο και για την εμπορία των προϊόντων, καθότι οι νησιωτικές περιοχές είναι απομακρυσμένες τόσο από τις πηγές προμήθειας όσο και από τις αγορές.

5.4   Κατά συνέπεια, οι γεωργοί στα νησιά δεν ανταγωνίζονται επί ίσοις όροις τους παραγωγούς σε άλλες περιοχές. Οι τοπικοί παραγωγοί πρέπει να τυγχάνουν της απαραίτητης βοήθειας για να μπορέσει η γεωργία των νησιωτικών περιοχών να λειτουργεί σε ισότιμο καθεστώς· τούτο μπορεί να επιτευχθεί, λόγου χάρη, με τη βοήθεια ειδικών μέσων της ΚΓΠ για τα νησιά ή χάρη στην περαιτέρω ενίσχυση και αναγνώριση των τοπικών παραγωγών.

5.5   Όσον αφορά τη λήψη μέτρων που προορίζονται ειδικά να καλύψουν τα μειονεκτήματα του νησιωτικού χαρακτήρα σε αυτό το πεδίο, η καταλληλότερη λύση θα ήταν η θέσπιση ειδικού νομοθετικού προγράμματος. Αυτό αφορά τον πρωτογενή τομέα, ο οποίος έχει ιδιαίτερη σημασία στα νησιά. Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αλιείας δεν προβλέπει ειδικές παρεμβάσεις, εκτός από αυτές προς όφελος των απόκεντρων περιοχών ή των μικρών νήσων του Αιγαίου πελάγους.

5.6   Το ίδιο ισχύει και για τα καθεστώτα άμεσης στήριξης υπό τη ΚΓΠ. Στις πιο πρόσφατες μεταρρυθμίσεις των καθεστώτων άμεσης στήριξης της ΚΓΠ, της αγροτικής ανάπτυξης και του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) δεν ελήφθη υπόψη ο νησιωτικός χαρακτήρας.

6.   Εσωτερική αγορά και τουρισμός

6.1   Το περιορισμένο μέγεθος των νησιωτικών περιοχών, σε σύγκριση με εκείνο των ηπειρωτικών, καθορίζει σημαντικά την παραγωγή και τη διάρθρωση των αγορών. Το μεγαλύτερο μέρος της τοπικής παραγωγής αυτών των περιοχών αποτελείται από μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις που είναι πιο ευάλωτες από τις μεγάλες.

6.2   Ο τουρισμός ήταν και παραμένει βασική πηγή της οικονομίας πολλών νησιωτικών περιοχών. Παρά τις πολλές διαφορές μεταξύ των νησιών της Ευρώπης αυτή η δραστηριότητα είναι απαραίτητη για την επιβίωση του τοπικού πληθυσμού, της ταυτότητας, των παραδόσεων, των πολιτιστικών αξιών και του τοπίου πολλών από αυτά.

6.3   Η έλευση του τουρισμού στις ευρωπαϊκές νησιωτικές περιοχές υπήρξε πηγή οικονομικής ανάπτυξης και απασχόλησης γι’ αυτές τις περιοχές και συνέβαλε στη σημαντική διαφοροποίηση της οικονομικής βάσης τους, μέσω της παροχής υπηρεσιών συναφών με τον τουρισμό. Επίσης, επέτρεψε την ανάκτηση και την προστασία του πολιτισμού, των τοπικών παραδόσεων, των φυσικών περιοχών και της πολιτιστικής κληρονομιάς τους.

6.4   Αν και σε γενικές γραμμές ο τουρισμός υπήρξε σαφώς θετικός παράγοντας, πρέπει να αναγνωριστούν οι επιπτώσεις που είχε για ορισμένες νησιωτικές περιοχές, μεταξύ των οποίων μπορούμε να αναφέρουμε την εργασιακή επισφάλεια, τον εποχικό χαρακτήρα της απασχόλησης, τη χαμηλή ειδίκευση των εργαζομένων, τις κερδοσκοπικές πολεοδομικές δραστηριότητες και την αύξηση του κόστους ζωής για τον τοπικό πληθυσμό. Επίσης, δημιούργησε σοβαρά προβλήματα υδροδότησης και δυσκόλεψε την παροχή βασικών υπηρεσιών στον πληθυσμό (διαχείριση αποβλήτων, υγεία κλπ.), επιβαρύνοντας σε μεγάλο βαθμό το περιβάλλον. Πλέον, η οικονομία των νησιών εξαρτάται υπερβολικά από τον τουρισμό, με αποτέλεσμα να κρίνεται απαραίτητη η διαφοροποίηση και η επέκταση των επαγγελματικών δραστηριοτήτων σε άλλους τομείς, όχι απαραιτήτως συμπληρωματικούς προς τον τουρισμό. Οι δραστηριότητες αυτές θα ενίσχυαν την ανάπτυξη των νησιωτικών οικονομιών εν μέσω κρίσεων όπως η τρέχουσα, η οποία επηρεάζει εν πολλοίς τον τουρισμό.

6.5   Μετά την έγκριση της ΣλΕΕ, αναγνωρίζεται πλέον ρητά η σημασία του τουρισμού στην ΕΕ. Τον Ιούνιο του 2010 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε ανακοίνωση η οποία προωθεί ένα νέο πλαίσιο για συντονισμένη δράση εντός της ΕΕ, με σκοπό την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της δυνατότητας για βιώσιμη ανάπτυξη του ευρωπαϊκού τουρισμού (6)· Η αναγνώριση αυτή αποτελεί ευκαιρία για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του ευρωπαϊκού τουριστικού τομέα, συμβάλλοντας έτσι στη νέα στρατηγική «Ευρώπη 2020» για έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη.

6.6   Στο σημείο 55 του ψηφίσματος της 27ης Σεπτεμβρίου 2011 (7), το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο «επικροτεί την πρωτοβουλία της Επιτροπής σχετικά με την ανάπτυξη μιας στρατηγικής για έναν βιώσιμο παράκτιο και θαλάσσιο τουρισμό και ζητά να αναπτυχθούν ανάλογες ειδικές στρατηγικές για τα νησιά, τις ορεινές περιοχές και άλλες ευαίσθητες περιοχές».

7.   Έρευνα, ανάπτυξη και καινοτομία

7.1   Η καινοτομία αποτελεί βασικό στόχο της οικονομικής πολιτικής, τόσο σε ευρωπαϊκό (με τη στρατηγική της Λισαβόνας και τη στρατηγική «Ευρώπη 2020») όσο και σε περιφερειακό επίπεδο, με την αύξηση του ποσοστού δημοσίων επενδύσεων στους τομείς της έρευνας, της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, καθώς και την υποστήριξη των «πλέον καινοτόμων τομέων» (μεταξύ άλλων, των τομέων των μεταφορών, της ενέργειας, της «πράσινης» βιομηχανίας κ.λπ.). Αυτό ισχύει και για τις υπηρεσίες, ιδιαίτερα εκείνες που προϋποθέτουν ένα επίπεδο γνώσεων και δεξιοτήτων που θεωρείται κανονικό στις περισσότερες τουριστικές δραστηριότητες (μεταξύ άλλων, στέγαση, εστίαση, υπηρεσίες ακινήτων κ.λπ.).

7.2   Πρέπει να προωθηθούν και να ενισχυθούν η κοινωνία της πληροφορίας και οι νέες τεχνολογίες, που αποτελούν για τα νησιά μέσο για τη διαφοροποίηση των δραστηριοτήτων τους και την εξέλιξη της γνώσης. Η χρήση των ΤΠΕ μετριάζει την απομόνωση, βελτιώνοντας τις διαδικασίες και τα συστήματα διοίκησης των επιχειρήσεων καθώς και τις εξωτερικές σχέσεις, στοιχείο που ευνοεί την αύξηση της ανταγωνιστικότητας και της παραγωγικότητας.

7.3   Η κύρια δυσκολία που αντιμετωπίζουν οι νησιωτικές περιφέρειες στην ανάπτυξη της ικανότητάς τους για καινοτομία έγκειται στην αδυναμία του επιχειρηματικού τους ιστού, στο επίπεδο εκπαίδευσης, στην πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά, στις περιορισμένες επενδύσεις σε υποδομές έρευνας κ.λπ. Η καινοτομία στις νησιωτικές περιοχές πρέπει να εξεταστεί υπό μια ευρεία έννοια, που καλύπτει για παράδειγμα τη μεταποίηση, τις μεθόδους προώθησης προϊόντων, καθώς και καινοτόμες τεχνικές διοίκησης ή οργάνωσης των επιχειρήσεων. Στόχος των οι επιχειρήσεων των νησιωτικών περιοχών θα πρέπει να είναι η βελτίωση της παραγωγικής τους ικανότητας και της ποιότητας των προϊόντων τους, καθώς και η διευκόλυνση της πρόσβασης στις ευρωπαϊκές αγορές υπό συνθήκες ανταγωνισμού παρόμοιες με αυτές που επικρατούν στις ηπειρωτικές περιοχές της ΕΕ.

7.4   Από την άλλη πλευρά, πρέπει να τονιστούν οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα νησιά κατά τη συμμετοχή τους στα προγράμματα έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας της ΕΕ. Το μικρό μέγεθος της εγχώριας αγοράς, η περιορισμένη δυναμικότητα των εγκαταστάσεων που διατίθενται για την έρευνα και την ανάπτυξη έχουν ως αποτέλεσμα ότι είναι πολύ πιο δύσκολο για τις νησιωτικές περιοχές να συμμετάσχουν σε αυτά τα προγράμματα.

8.   Ενέργεια και ύδατα

8.1   Λόγω της υψηλής εξάρτησης των νησιών από τις εισαγωγές καυσίμων, οι μεταβολές του ενεργειακού κόστους πλήττουν περισσότερο τις νησιωτικές περιοχές.

8.2   Όσον αφορά τις νησιωτικές περιοχές, η ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική πρέπει να δώσει προτεραιότητα στην ασφάλεια του εφοδιασμού των νησιών, στη χρηματοδότηση της ανάπτυξης και στην υλοποίηση έργων για την παραγωγή ενέργειας με τη χρήση νέων τεχνολογιών και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, καθώς και στην προώθηση της αποδοτικής χρήσης της ενέργειας, προστατεύοντας παράλληλα το περιβάλλον και τη φύση.

8.3   Η παραγωγή, αποθήκευση και διανομή ηλεκτρικής ενέργειας δεν είναι σημαντικές μόνο για την κάλυψη των βασικών ενεργειακών αναγκών, αλλά και για την αφαλάτωση των θαλάσσιων υδάτων, στοιχείο το οποίο θα μπορούσε να δώσει λύση στο πρόβλημα της τροφοδοσίας πολλών νησιών με πόσιμο νερό.

8.4   Εξαιτίας της περιορισμένης έκτασης των νησιών και της κυρίως βραχώδους μορφολογίας του εδάφους τους, τα περισσότερα από αυτά πλήττονται από λειψυδρία. Τούτο παρεμποδίζει την οικονομική ανάκαμψη (ιδίως του τουρισμού) και επιδρά αρνητικά στην υγεία, στη γεωργία και στην κτηνοτροφία.

9.   Κατάρτιση και απασχόληση

9.1   Σύμφωνα με την πρόσφατη μελέτη «Euroislands» (8), το ανθρώπινο κεφάλαιο αποτελεί σημαντικό πρόβλημα για τα ευρωπαϊκά νησιά, ιδίως στη Μεσόγειο. Το επίπεδο εκπαίδευσης είναι ιδιαίτερα χαμηλό, ακόμα και στα νησιά με μεγαλύτερο κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ και στα οποία λειτουργεί πανεπιστήμιο. Στα νησιά της βόρειας Ευρώπης, οι κάτοικοι είναι καλύτερα προετοιμασμένοι για να αντιμετωπίσουν τις νέες προκλήσεις, αλλά και εκεί ακόμα, η μετατροπή των παραδοσιακών επαγγελμάτων κάθε άλλο παρά δεδομένη είναι.

9.2   Η εκπαίδευση, η επαγγελματική κατάρτιση, η διά βίου μάθηση και η γνώση ξένων γλωσσών διαδραματίζουν ζωτικό ρόλο στην οικονομική και κοινωνική στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στη διαδικασία της Λισαβόνας και στη στρατηγική «Ευρώπη 2020». Η εξασφάλιση της εκπαίδευσης και των ευκαιριών διά βίου μάθησης σε όλες τις περιφέρειες και για όλους τους κατοίκους πρέπει να γίνει ακρογωνιαίος λίθος των εθνικών στρατηγικών. Η έλλειψη προσωπικού και η ανάγκη παροχής ευρέος φάσματος υπηρεσιών προϋποθέτουν πολλαπλές δεξιότητες τις οποίες θα πρέπει να διαθέτουν οι κάτοικοι των νησιών· τις δεξιότητες αυτές θα μπορούν να τις αποκτούν χάρη σε κατάλληλα προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης που θα χρηματοδοτεί η ΕΕ.

10.   Περιφερειακή πολιτική

10.1   Η περιφερειακή πολιτική είναι το κύριο ενωσιακό μέσο που έχουν στη διάθεση τους οι νησιωτικές περιοχές για να αντιμετωπίσουν τους διαρθρωτικούς περιορισμούς τους και να εκμεταλλευτούν το δυναμικό τους για ανάπτυξη και οικονομική μεγέθυνση. Παρ’ όλα αυτά, πρέπει να βελτιωθεί, ώστε τα νησιά, τα οποία αποτελούν μέρος της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς, να επωφεληθούν στον μέγιστο βαθμό, τόσο στον οικονομικό όσο και στον κοινωνικό τομέα.

10.2   Σε γενικές γραμμές, οι νησιωτικές περιοχές βρίσκονται σε μειονεκτική θέση έναντι των περιοχών της ηπειρωτικής χώρας. Ο νησιωτικός χαρακτήρας δεν αποτελεί προτεραιότητα στην ημερήσια διάταξη ούτε της περιφερειακής πολιτικής ούτε και της ενωσιακής πολιτικής για τη συνοχή. Επιπλέον, η διεύρυνση άλλαξε δραστικά τις προτεραιότητες της ευρωπαϊκής ατζέντας της περιφερειακής πολιτικής και της πολιτικής για τη συνοχή, καθώς οι ευρωπαϊκές πολιτικές για τον νησιωτικό χαρακτήρα δεν βγήκαν ενισχυμένες από αυτήν τη διαδικασία.

10.3   Πρέπει να δημιουργηθεί ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο που να αντισταθμίζει αποτελεσματικά τους περιορισμούς που αντιμετωπίζουν τα νησιά της ΕΕ. Γι’ αυτό, είναι απαραίτητο οι σχετικές αξιολογήσεις αντικτύπου να προηγούνται των μέτρων και των πολιτικών που ενδέχεται να επηρεάσουν τα νησιά, όπως και στην περίπτωση των άκρως απόκεντρων περιοχών. Με αυτό τον τρόπο θα αποφευχθούν οι επιπτώσεις και οι αντιφάσεις και θα ενισχυθεί η εδαφική συνοχή. Αυτή η αξιολόγηση αντικτύπου είναι ιδίως αναγκαία στην περίπτωση των πολιτικών για τις μεταφορές το περιβάλλον και την ενέργεια.

10.4   Για την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013 το κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ χρησιμοποιήθηκε ως μοναδικός δείκτης για να προσδιοριστεί η επιλεξιμότητα των περιφερειών στο πλαίσιο των στόχων της περιφερειακής πολιτικής. Αυτός ο δείκτης αγνοεί το γεγονός ότι η συνοχή αποτελεί μια πολύ ευρύτερη διάσταση που περιλαμβάνει κοινωνικές, περιβαλλοντικές και εδαφικές συνιστώσες, καθώς και άλλες που σχετίζονται με την καινοτομία και την εκπαίδευση. Η χρήση νέων δεικτών που χρησιμοποιούν πιο σχετικές στατιστικές θα παρέχει ακριβή απεικόνιση του επιπέδου ανάπτυξης των νησιών, καθώς και καλή κατανόηση των περιοχών που εμφανίζουν μόνιμα γεωγραφικά μειονεκτήματα.

10.4.1   Υπό αυτό το πρίσμα, οι δείκτες αναφοράς της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» πρέπει να ενσωματωθούν ως αναφορά και να συνάδουν με το γενικό πλαίσιο πολιτικής της ΕΕ.

10.5   Αν και για την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013 αναγνωρίστηκε ότι τα νησιά της ΕΕ μπορούν να ενταχθούν στη διασυνοριακή συνεργασία, εξαιτίας του κριτηρίου της μέγιστης απόστασης των 150 χλμ από τα όρια της περιφέρειας, 3 νησιωτικά συμπλέγματα (Κυκλάδες, Εβρίδες και Βαλεαρίδες) δεν θεωρούνται προς το παρόν επιλέξιμα.

10.6   Η ΕΟΚΕ συνιστά την κατάργηση του εν λόγω κριτηρίου των 150 χλμ. για την κατηγοριοποίηση των νησιών ως παραμεθόριων περιφερειών επιλέξιμων για χρηματοδότηση από τα προγράμματα διασυνοριακής συνεργασίας στο πλαίσιο της εδαφικής συνεργασίας της πολιτικής συνοχής ή στο πλαίσιο της ενωσιακής πολιτικής γειτονίας.

10.7   Κρίνεται απαραίτητο να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα νησιά που πάσχουν, όχι μόνο από ένα, αλλά από διάφορα μειονεκτήματα που αναφέρονται στο άρθρο 174, όπως τα ορεινά ή τα αραιοκατοικημένα νησιά. Η ίδια παρατήρηση ισχύει και για τα αρχιπελάγη με διπλό ή πολλαπλό νησιωτικό χαρακτήρα. Αυτές οι περιοχές εμφανίζουν πρόσθετα μειονεκτήματα που προκύπτουν από τον κατακερματισμό και το περιορισμένο γεωγραφικό μέγεθός τους. Επίσης, αξίζει να αναφερθεί η κατάσταση πολλών παράκτιων νησιών, τα οποία παρουσιάζουν σοβαρά μειονεκτήματα που οφείλονται στο πολύ μικρό μέγεθός τους. Όλα αυτά έχουν ως αποτέλεσμα να αυξάνονται οι περιορισμοί που επιβάλλει ο νησιωτικός χαρακτήρας και να υποφέρει ο πληθυσμός από έλλειψη υπηρεσιών.

10.8   Ως εκ τούτου, τα νησιά χρειάζονται από την εφαρμογή μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης των διαφόρων πολιτικών, τόσο οριζόντια (μέσω μιας διατομεακής προσέγγισης για τις κύριες πολιτικές με περιφερειακό αντίκτυπο –ΚΓΠ, ΚΑλΠ, κρατικές ενισχύσεις κ.λπ.) όσο και κάθετα (σε συνδυασμό με την περιφερειακή, εθνική και ενωσιακή διάσταση). Αυτή η προσέγγιση θα πρέπει να αντικατοπτρίζει επίσης τις νέες πολιτικές κατευθύνσεις που ορίζει η Συνθήκη της Λισαβόνας, καθώς και τη σημασία που αποδίδεται σε συγκεκριμένους τομείς όπως η ενέργεια και το κλίμα, η εξωτερική προβολή της EE και η δικαιοσύνη και οι εσωτερικές υποθέσεις (9)·

11.   Πλεονεκτήματα και ελκυστικότητα των νησιωτικών περιοχών

11.1   Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της μελέτης «Euroislands» του Δικτυακού Παρατηρητηρίου της Ευρωπαϊκής Χωροταξίας (ESPON) (10), ως κύρια πλεονεκτήματα των νησιών ξεχωρίζουν η ποιότητα ζωής και τα φυσικά και πολιτιστικά αγαθά τους. Τα νησιά διαθέτουν υψηλό φυσικό και πολιτιστικό κεφάλαιο και μια ισχυρή πολιτιστική ταυτότητα. Ωστόσο, υπάρχει ένας σημαντικός περιορισμός, καθότι η πολιτιστική και η φυσική κληρονομιά είναι αναντικατάστατες και μη ανανεώσιμες.

11.2   Συνεχίζοντας τις συστάσεις της, η εν λόγω μελέτη αναφέρει ότι, στα νησιά, οι νέες τεχνολογίες στους τομείς της επικοινωνίας και της πληροφόρησης μειώνουν τον αρνητικό αντίκτυπο του νησιωτικού χαρακτήρα (μικρή κλίμακα και απομόνωση). Οι νέες τεχνολογίες μπορούν επίσης να ωφελήσουν τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, καθώς και υπηρεσίες όπως την εκπαίδευση και την έρευνα, τις υπηρεσίες υγείας, την ενημέρωση, τον πολιτισμό και άλλες δημιουργικές δραστηριότητες. Άλλες τεχνολογικές αλλαγές (ανάπτυξη νέων μορφών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, τεχνολογίες μερικής αντικατάστασης των φυσικών πόρων, εξελίξεις στον τομέα των μεταφορών κ.λπ.) μπορούν να μετριάσουν τους περιορισμούς που προκαλούνται από τον νησιωτικό χαρακτήρα.

11.3   Οι νησιωτικές περιοχές προσφέρουν αναρίθμητα παραδείγματα καλών πρακτικών:

Πρωτοβουλίες στον επιχειρηματικό τομέα: παρά της σχετικά υψηλές τιμές τους, διάφορα γεωργικά και μεταποιημένα προϊόντα των νησιών (ποτά και είδη διατροφής) έχουν «αντέξει» στον ανταγωνισμό στην ΕΕ και στην παγκόσμια αγορά, χάρη στην ποιότητά τους (τοπικές συντελεστές και παραδοσιακές μέθοδοι παραγωγής) και/ή της μοναδικότητάς τους, τη δημιουργία ενός εμπορικού σήματος.

Πρωτοβουλίες που έχουν αναληφθεί για την αντιμετώπιση περιβαλλοντικών προβλημάτων όπως η κλιματική αλλαγή ή συγκεκριμένων προβλημάτων που σχετίζονται με τον νησιωτικό χαρακτήρα: στην περίπτωση των εφαρμογών για την παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας ξεχωρίζουν η Κύθνος (Κυκλάδες), τα νησιά Σάμσε (Δανία), Έϊγκ (Σκωτία), Γκέτλαντ (Σουηδία), Μπόρνχολμ (Δανία), τα Κανάρια νησιά κ.λπ.

Βρυξέλλες, 28 Μαρτίου 2012.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON


(1)  «Η καλύτερη ενσωμάτωση στην εσωτερική αγορά ως πρωταρχικός παράγοντας για τη συνοχή και την ανάπτυξη των νησιωτικών περιοχών», ΕΕ C 27 της 3.2.2009, σ. 123, και «Καινοτομία στ ον τουρισμό: Χάραξη στρατηγικής για τη βιώσιμη ανάπτυξη των νησιών», ΕΕ C 44 της 11.2.2011, σ. 75.

(2)  Βλ. γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: «Η Ευρώπη, ο πρώτος τουριστικός προορισμός στον κόσμο – ένα νέο πλαίσιο πολιτικής για τον ευρωπαϊκό τουρισμό» ΕΕ C 376 της 22.12.2011, σ. 44, καθώς και το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με θέμα: «Η Ευρώπη, ο πρώτος τουριστικός προορισμός στον κόσμο – ένα νέο πλαίσιο πολιτικής για τον ευρωπαϊκό τουρισμό» 2010/2206 (INI).

(3)  ΕΕ C 44 της 11.2.2011, σελ. 75.

(4)  «Η καλύτερη ενσωμάτωση στην εσωτερική αγορά ως πρωταρχικός παράγοντας για την συνοχή και την ανάπτυξη των νησιωτικών περιοχών», ΕΕ C 27 της 3ης Φεβρουαρίου 2009, σελ. 123, σημείο 2.2.

(5)  Ισπανία, Ιρλανδία, Γαλλία, Δανία, Ιταλία, Φινλανδία, Σουηδία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ελλάδα, Κάτω Χώρες, Μάλτα, Κύπρος, Εσθονία και Πορτογαλία.

(6)  Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: «Η Ευρώπη, ο πρώτος τουριστικός προορισμός στον κόσμο – ένα νέο πλαίσιο πολιτικής για τον ευρωπαϊκό τουρισμό» COM(2010) 352 final.

(7)  Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με θέμα: «Η Ευρώπη, ο πρώτος τουριστικός προορισμός στον κόσμο – ένα νέο πλαίσιο πολιτικής για τον ευρωπαϊκό τουρισμό» 2010/2206 (INI).

(8)  Μελέτη «Euroislands - Ανάπτυξη των νησιών – Ευρωπαϊκά νησιά και πολιτική συνοχής» (Ευρωπαϊκό πρόγραμμα ESPON 2013).

(9)  Τομείς που προσδιορίζονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, την Επιτροπή των Περιφερειών και τα εθνικά κοινοβούλια με θέμα «H επανεξέταση του προϋπολογισμού της ΕΕ», COM(2010) 700 final.

(10)  Μελέτη «Euroislands - Ανάπτυξη των νησιών - Ευρωπαϊκά νησιά και πολιτική συνοχής» (Ευρωπαϊκό πρόγραμμα ESPON 2013).


21.6.2012   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 181/14


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πέραν του ΑΕγχΠ - Η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στην επιλογή συμπληρωματικών δεικτών» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

2012/C 181/04

Εισηγητής: ο κ. PALMIERI

Στις 20 Ιανουαρίου 2011, και σύμφωνα με το άρθρο 29, παράγραφος 2, του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα:

Πέραν του ΑΕγχΠ - Η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στην επιλογή συμπληρωματικών δεικτών

Το ειδικευμένο τμήμα «Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 7 Μαρτίου 2012.

Κατά την 479η σύνοδο της ολομέλειάς της, της 28ης και 29ης Μαρτίου 2012 (συνεδρίαση της 29ης Μαρτίου 2012), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 172 ψήφους υπέρ, 5 κατά και 12 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επαναλαμβάνει τα όσα αναφέρονται στο σημείο 8 του κοινού μηνύματος της διάσκεψης «Βιώσιμες επιδιώξεις, υπεύθυνη στάση - Η κοινωνία των πολιτών καθ’ οδόν προς το Ρίο+20 (Go sustainable, be responsible! European civil society on the road to Rio+20) που διοργανώθηκε στις 7 και 8 Φεβρουαρίου 2012, ότι δηλαδή «εκτιμά ότι στο προσχέδιο αναγνωρίζονται οι περιορισμοί του ΑΕγχΠ ως μέσου μέτρησης της ευημερίας και ζητά τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στην επείγουσα ανάπτυξη συμπληρωματικών δεικτών».

1.2   Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει την πρόοδο που σημειώθηκε τα τελευταία χρόνια στην κατάρτιση των συμπληρωματικών δεικτών στο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕγχΠ) σε παγκόσμιο και ευρωπαϊκό επίπεδο, κυρίως στη μελέτη αντιπροσωπευτικών δεικτών της ποιότητας ζωής και των κοινωνικών συνθηκών των πολιτών, σε σχέση με τη βιωσιμότητα των οικονομικών συστημάτων.

1.2.1   Η ΕΟΚΕ δεν έπαυσε να πιστεύει ότι είναι απαραίτητη η ανάπτυξη της εν λόγω προβληματικής, κυρίως με μια σφαιρική προσέγγιση που θα καθιστά πρωτοπόρο την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), ενόψει των διεθνών συναντήσεων (Ρίο+20) και, προπαντός, λαμβάνοντας υπόψη τις πιθανές εξελίξεις στις νέες ευρωπαϊκές στρατηγικές για τη σταθερότητα και την οικονομική ανάπτυξη, καθώς επίσης στις στρατηγικές για την κοινωνική ανάπτυξη και συνοχή, για την αειφορία του περιβάλλοντος. Το πρώτο θέμα στο οποίο θα υπολογιστεί η κατάρτιση των συμπληρωματικών δεικτών στο ΑΕγχΠ είναι η στρατηγική Ευρώπη 2020.

1.3   Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι η περίπλοκη διαδρομή που οδηγεί σε έναν επανακαθορισμό της κοινωνικής ευημερίας και προόδου –η οποία είναι ευρύτερη της απλής οικονομικής ανάπτυξης– δεν μπορεί να συνθλίβεται από τις συγκυριακές ευρωπαϊκές πολιτικές αντιμετώπισης των νέων συνεπειών της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης.

1.3.1   Για την οικονομική ανάκαμψη και την αντιμετώπιση της κρίσης, είναι αναγκαίο να αλλάξει το πλαίσιο αναφοράς, στηρίζοντας την ανάπτυξη στην ευημερία και την πρόοδο της κοινωνίας. Μόνον κατ’ αυτόν τον τρόπο μπορούμε να εστιάσουμε καλύτερα στα αίτια που προκάλεσαν την κρίση και την πρόσφατη υφεσιακή της επιδείνωση στην Ευρώπη, έτσι ώστε να είναι μετρήσιμα και να μπορούν να εκπονηθούν οι καταλληλότερες βραχυπρόθεσμες και μεσο-μακροπρόθεσμες πολιτικές. Από την άποψη αυτή, οι πολιτικές της ΕΕ αντιπροσωπεύουν μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα πρόκληση.

1.4   Η ΕΟΚΕ επισημαίνει συνεπώς ότι θα πρέπει να καμφθούν οι αντιστάσεις και οι προσπάθειες περιορισμού της θέσπισης και της παρακολούθησης από τα θεσμικά όργανα δεικτών οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής βιωσιμότητας, παράλληλα με τους, υπό τη στενότερη έννοια, οικονομικούς και δημοσιονομικούς δείκτες, με σκοπό τον περιορισμό και την καλύτερη διαχείριση της τρέχουσας κρίσης.

1.5   Η απόσταση μεταξύ των οικονομικών πολιτικών και των πολιτικών για την κοινωνική ευημερία και πρόοδο, σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, έχει αυξηθεί σημαντικά. Δεδομένης, όμως, της εκτεταμένης πλέον χρήσης των συμπληρωματικών δεικτών στο ΑΕγχΠ εκ μέρους των εθνικών στατιστικών υπηρεσιών, η δυνατότητα μείωσης της απόστασης αυτής εξαρτάται από την ικανότητα μετατροπής του πλήθους των διαθέσιμων πληροφοριών σε γνώση και εμπειρία των ευρωπαίων πολιτών.

1.5.1   Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να προωθηθεί ο διάλογος σχετικά με το νόημα της προόδου, ο οποίος, εκτός από τον επαναπροσδιορισμό της έννοιας της ανάπτυξης, θα εισάγει και στοιχεία πολιτικής ευθύνης. Η νέα αυτή προσέγγιση απαιτεί τον προσδιορισμό των διαφορετικών μεγεθών που συνθέτουν την πρόοδο με:

i)

την επέκταση των εθνικών λογαριασμών στα κοινωνικά και περιβαλλοντικά φαινόμενα·

ii)

τη χρήση σύνθετων δεικτών·

iii)

τη δημιουργία βασικών δεικτών.

1.6   Η ΕΟΚΕ θεωρεί, συνεπώς, ότι η στατιστική έχει αποκτήσει αποφασιστικό ρόλο για την κάλυψη του γνωστικού χάσματος, το οποίο εξακολουθεί να υφίσταται:

μεταξύ των οικονομικών και κοινωνικών διαδικασιών που προκαλούν οι πολιτικές αποφάσεις και οι απαιτήσεις στον τομέα της ευημερίας και της κοινωνικής προόδου

μεταξύ των πολιτικών οργάνων και των αιτημάτων των πολιτών, πολύ περισσότερο δε σήμερα, με τις εξελίξεις στους τομείς των πληροφοριών και της επικοινωνίας.

1.7   Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι η διαφάνεια των δημοκρατικών διαδικασιών λήψης των αποφάσεων απαιτεί μια ανεξάρτητη στατιστική διακυβέρνηση που θα ανακτήσει τον βασικό της ρόλο στροφής των μετρήσεων και των μεθόδων του προς τα φαινόμενα που επιβάλλουν οι νέες απαιτήσεις οικονομικού, κοινωνικού και περιβαλλοντικού χαρακτήρα. Στο πλαίσιο αυτό, η Eurostat πρόκειται να διαδραματίσει έναν καίριο ρόλο στην ολοκλήρωση και εναρμόνιση των εθνικών και περιφερειακών στατιστικών.

1.8   Η ΕΟΚΕ θεωρεί επίσης ότι η κοινωνία των πολιτών, από κοινού με τους λοιπούς κοινωνικούς και θεσμικούς εταίρους, πρέπει να προσδιορίσει τα πλαίσια παρέμβασης στα οποία καθορίζεται η πρόοδος μιας κοινωνίας, καθορίζοντας συγκεκριμένους τομείς και σημαντικά φαινόμενα (στον οικονομικό, κοινωνικό και περιβαλλοντικό τομέα). Τούτο μπορεί να επιτευχθεί μέσω ειδικών οργάνων ενημέρωσης, διαβούλευσης και συμμετοχής.

1.8.1   Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η νομιμότητα των αποφάσεων των δημόσιων αρχών δεν μπορεί να βασίζεται και να διασφαλίζεται αποκλειστικά από τις εγγυήσεις και από τα επίσημα όργανα –θεσμικά, νομικά, συνταγματικά– της χώρας, αλλά πρέπει αναγκαστικά να στηρίζεται στη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών.

1.8.2   Η ειδική συμβολή της κοινωνίας των πολιτών στον προσδιορισμό των προοπτικών της ανάπτυξης και της ευημερίας, είναι μια αναγκαία πολιτική συνεισφορά, όχι μόνον για να συνυφανθεί η συμμετοχική με τη γνωστική διάσταση, αλλά και για την ίδια την επίτευξη των μελλοντικών στόχων.

1.9   Ωστόσο, αυτό που απουσιάζει είναι η ανάπτυξη των αναγκαίων μηχανισμών συμμόρφωσης και λογοδοσίας για να δεσμεύονται από τους εν λόγω δείκτες οι πολιτικές αποφάσεις και, κυρίως, της οικονομικής και δημοσιονομικής πολιτικής.

1.10   Η ΕΟΚΕ, λαμβάνοντας υπόψη τις εμπειρίες διαβούλευσης και συμμετοχής σε διάφορες χώρες, θεωρεί ότι το πλαίσιο λήψης των αποφάσεων (διαδικασία ανταλλαγής πληροφοριών και απόψεων που αφορά μια κοινή απόφαση σε διαλογική διάσταση μέσω της οποίας σχηματίζονται και εκφράζονται οι συλλογικές προτιμήσεις), βάσει του οποίου θα πρέπει να διαμορφωθεί η κατάρτιση των δεικτών ευημερίας και προόδου, πρέπει να βασίζεται:

στην ισότιμη συνεργασία μεταξύ των θεσμικών οργάνων και των αντιπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών,

στην ενσωμάτωση στη διαδικασία λήψης των αποφάσεων όλων των συμφερόντων που επηρεάζονται από την καθιέρωση των μεθόδων μέτρησης και επίτευξης της ευημερίας και της κοινωνικής προόδου,

στον προσανατολισμό προς το κοινό όφελος και, ειδικότερα, στη σύνθεση που ακολουθεί τη διαλεκτική λογική.

1.11   Η ΕΟΚΕ θα συνεχίσει να παρακολουθεί τις δραστηριότητες που σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο συνεπάγονται τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στην κατάρτιση των συμπληρωματικών δεικτών στο ΑΕγχΠ.

1.12   Η ΕΟΚΕ επιβεβαιώνει τη διαθεσιμότητά της να αποτελέσει το σημείο επαφής μεταξύ της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών και των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων στο πλαίσιο μιας διαδικασίας συμμετοχής και λήψης αποφάσεων για τον καθορισμό και την κατάρτιση δεικτών προόδου για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

2.   Εισαγωγή

2.1   Με την παρούσα γνωμοδότηση, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να συμβάλει στον διάλογο όσον αφορά τις μεθόδους συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών στις διαδικασίες κατάρτισης των δεικτών ευημερίας ή προόδου μιας κοινωνίας, ενόψει τόσο της Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για την αειφόρο ανάπτυξη: Διάσκεψη κορυφής για τον πλανήτη Ρίο +20, η οποία θα διεξαχθεί από τις 20 έως τις 22 Ιουνίου 2012 στο Ρίο ντε Τζανέιρο (1), όσο και του τέταρτου παγκόσμιου φόρουμ του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) που θα διεξαχθεί από τις 16 έως τις 19 Οκτωβρίου 2012 στο Νέο Δελχί της Ινδίας με θέμα «Statistics, Knowledge and Policies Measuring Well-Being and Fostering the Progress of Societies» (Στατιστική, γνώση και πολιτικές για τη μέτρηση της ευημερίας και την προώθηση της προόδου των κοινωνιών).

2.2   Η ΕΟΚΕ προτίθεται να συνεχίσει την πορεία κατάρτισης που χάραξε με τις δύο προηγούμενες γνωμοδοτήσεις, συνεχίζοντας τη διαδικασία παρακολούθησης της προόδου που συντελείται –σε ευρωπαϊκό επίπεδο– στην κατάρτιση των συμπληρωματικών δεικτών στο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕγχΠ). Οι εν λόγω δείκτες θα πρέπει να μπορούν να εκφράσουν την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη στο πλαίσιο του πλήρους σεβασμού της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας (2).

2.3   Ήδη με τη γνωμοδότηση «Πέραν του ΑΕγχΠ - μέτρα υπέρ της βιώσιμης ανάπτυξης» (3), η ΕΟΚΕ είχε διατυπώσει σκέψεις σχετικά με τα όρια του ΑΕγχΠ, τις πιθανές διορθώσεις και συμπληρώσεις και, συνεπώς, την ανάγκη θέσπισης νέων κριτηρίων για τον καθορισμό συμπληρωματικών δεικτών ευημερίας και βιωσιμότητας (οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής) «προς μια ισορροπημένη πολιτική».

2.4   Δύο χρόνια αργότερα, δίνοντας συνέχεια στη συζήτηση και στις μελέτες που διεξήχθησαν σε ευρωπαϊκό πλαίσιο, η ΕΟΚΕ, με τη γνωμοδότηση «ΑΕγχΠ και πέρα από αυτό - Η μέτρηση της προόδου σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο» (4), επικροτούσε την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (5), επισημαίνοντας την ανάγκη μιας μακροπρόθεσμης προοπτικής στην επιλογή των παραμέτρων αναφοράς και των καταλληλότερων στατιστικών μέσων για την επέκταση των εθνικών λογαριασμών σε θέματα με περισσότερο κοινωνικό και περιβαλλοντικό χαρακτήρα, επίσης σε συνάρτηση με τις στρατηγικές επιλογές των θεσμικών πολιτικών παραγόντων.

2.4.1   Στην εν λόγω γνωμοδότηση, η ΕΟΚΕ επεσήμαινε την ανάγκη μιας εις βάθος μελέτης των αντιπροσωπευτικών δεικτών της ποιότητας ζωής και των κοινωνικών συνθηκών των πολιτών, υιοθετώντας μια σφαιρική προσέγγιση που θα έθετε στην πρώτη γραμμή αυτής της πρωτοβουλίας την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ).

3.   Από την οικονομική ανάπτυξη στην κοινωνική πρόοδο: μια σύνθετη διαδρομή

3.1   Επί πενήντα και πλέον έτη συνεχίζεται η κατάρτιση νέων συνοπτικών, εναλλακτικών ή περισσότερο συμπληρωματικών δεικτών, σε σχέση με τον καθιερωμένο δείκτη της οικονομικής ανάπτυξης, το ΑΕγχΠ. Ο εν λόγω δείκτης αποτελεί ένα «εξειδικευμένο» μέσο μέτρησης σε έναν συγκεκριμένο τομέα δραστηριότητας μιας κοινωνίας και, κυρίως, της αγοράς. Πρόκειται για έναν δείκτη που μόνο με μια «νωθρή» ερμηνεία θα μπορούσε να θεωρηθεί «δείκτης ευημερίας μιας κοινωνίας» και όχι «δείκτης παραγωγής» (6).

3.1.1   Μεταξύ των δεκαετιών του 1960 και του 1990 καταρτίστηκαν δείκτες κοινωνικού χαρακτήρα, συμπληρωματικοί ή εναλλακτικοί του ΑΕγχΠ, οι οποίοι μπορούσαν να διαμορφώσουν συμπληρωματικά πλαίσια έρευνας πέραν του καθιερωμένου πλαισίου οικονομικού χαρακτήρα. Η εν λόγω περίοδος μπορεί να χαρακτηρισθεί ως «κοινωνικό στάδιο» των δεικτών προόδου μιας κοινωνίας.

3.1.2   Στα τέλη της δεκαετίας του 1980, η έκθεση Brundtland (1987) έφερε το ζήτημα της βιώσιμης ανάπτυξης στο επίκεντρο του διεθνούς ενδιαφέροντος (7). Στη συνέχεια, με τη Διάσκεψη για το περιβάλλον και την ανάπτυξη των Ηνωμένων Εθνών του 1992 (Διάσκεψη Κορυφής της Γης στο Ρίο), το περιβαλλοντικό ζήτημα εντάχθηκε στη διεθνή πολιτική ατζέντα, σηματοδοτώντας τη μετάβαση σε ένα «σφαιρικό στάδιο» –έρευνας και κατάρτισης δεικτών– με δυνατότητα μέτρησης της προόδου της κοινωνίας (8).

3.2   Ωστόσο, η ανάγκη μέτρησης του επιπέδου ευημερίας μιας κοινωνίας διασφαλίζοντας παράλληλα την οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική βιωσιμότητά της, επικράτησε και εδραιώθηκε κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας.

3.3   Την περίοδο αυτή, θεμελιώδη ρόλο διαδραμάτισε ο ΟΟΣΑ με το «Παγκόσμιο Σχέδιο για τη Μέτρηση της Προόδου των Κοινωνιών» που παρουσιάστηκε το 2003 (9). Το Παγκόσμιο Σχέδιο αποτέλεσε και αποτελεί ακόμη ένα πλαίσιο «συμμετοχικής» διαβούλευσης σε παγκόσμιο επίπεδο, με το οποίο έγινε κατανοητή η ανάγκη μεταβολής του πλαισίου αναφοράς για την πρόοδο της κοινωνίας και του συνεπακόλουθου προτύπου συνολικής ανάπτυξης.

3.3.1   Μέσω του Παγκόσμιου Σχεδίου δημιουργήθηκε ένα δίκτυο ιδιωτικών και δημόσιων φορέων που ενδιαφέρονται να συμμετάσχουν σε έναν έντονο διάλογο i) για τις έρευνες και τις αναλύσεις που αφορούν τις στατιστικές για την κοινωνική ευημερία, την περιβαλλοντική βιωσιμότητα και την οικονομική ανάπτυξη· ii) για τα μέσα των τεχνολογιών ενημέρωσης και επικοινωνίας, τα οποία μπορούν να επιτρέψουν τη μετατροπή των στατιστικών στοιχείων από πληροφορία σε γνώση (10).

3.4   Στις 20 Αυγούστου 2009 δημοσιεύθηκε η σημαντική ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «ΑΕγχΠ και πέρα από αυτό: η μέτρηση της προόδου σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο» (11), σύμφωνα με την οποία αναγνωρίζεται η ανάγκη συμπλήρωσης του ΑΕγχΠ με περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς δείκτες, με τον καθορισμό ενός προγράμματος εργασίας έως το 2012.

3.5   Σχεδόν ένα μήνα αργότερα (12) δημοσιεύθηκε η έκθεση της Επιτροπής για τη Μέτρηση της Οικονομικής Επίδοσης και της Κοινωνικής Προόδου (κοινώς γνωστή ως έκθεση της επιτροπής Stiglitz, Sen και Φυτούση) (13), με τους σαφείς στόχους:

α)

καθορισμού των ορίων χρήσης του ΑΕγχΠ ως δείκτη της οικονομικής επίδοσης και της κοινωνικής προόδου·

β)

αξιολόγησης της δυνατότητας χρήσης εναλλακτικών μέσων μέτρησης της κοινωνικής προόδου·

γ)

προώθησης ενός προβληματισμού για την προβολή των στατιστικών στοιχείων με τον κατάλληλο τρόπο.

3.5.1   Για τον σκοπό αυτόν, η έκθεση περιελάμβανε 12 συστάσεις για την εκπόνηση μέσων μέτρησης, με τα οποία να αποτυπώνεται η κοινωνική ευημερία, υλική και μη υλική, στις πολλαπλές διαστάσεις της (14).

3.6   Στις 25 Σεπτεμβρίου 2009, η συζήτηση σχετικά με το ΑΕγχΠ και την ανάγκη για συμπληρωματικούς δείκτες κοινωνικής και περιβαλλοντικής ευημερίας απέκτησε ακόμη μεγαλύτερο κύρος στο πλαίσιο της συνόδου της G20 στο Πίτσμπεργκ. Στην τελική δήλωσή της επιβεβαιώνεται η ακόλουθη δέσμευση: «Αναλαμβάνοντας τη δέσμευση να καθιερώσουμε ένα νέο και βιώσιμο πρότυπο ανάπτυξης, πρέπει να ενθαρρύνουμε τη θέσπιση νέων μεθόδων μέτρησης, οι οποίες θα μπορούν να λαμβάνουν καλύτερα υπόψη τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές διαστάσεις της οικονομικής ανάπτυξης».

3.7   Τον Δεκέμβριο του 2010, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την Πέμπτη έκθεση για την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή (15), η οποία περιέχει μία ενότητα «Ενίσχυση της ευημερίας και μείωση του αποκλεισμού», στο κεφάλαιο 1 «Οικονομικές, κοινωνικές και εδαφικές καταστάσεις και τάσεις» σελ. 73-117 στην οποία περιλαμβάνεται μια σειρά δεικτών ευημερίας.

3.8   Παρά το ανανεωμένο ενδιαφέρον για την πρόοδο μιας κοινωνίας, φαίνεται ότι εξακολουθούν να υπάρχουν ισχυρές αντιστάσεις –σε ευρωπαϊκό θεσμικό επίπεδο– για τη χρήση των εν λόγω δεικτών κοινωνικού και περιβαλλοντικού χαρακτήρα.

3.8.1   Μεταξύ άνοιξης και φθινοπώρου του 2010, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε ένα σχέδιο ενίσχυσης της ευρωπαϊκής οικονομικής διακυβέρνησης με σκοπό την αποκατάσταση των φορολογικών και μακροοικονομικών ανισορροπιών των κρατών μελών της ΕΕ (16). Το σύστημα αυτό θα έπρεπε να βασίζεται σε ένα σύνολο δεικτών (πίνακα επιδόσεων) οι οποίοι θα μπορούν να εντοπίζουν τα όρια συναγερμού αυτών των ανισορροπιών και θα επιτρέπουν την εφαρμογή κατάλληλων διορθωτικών παρεμβάσεων στα εν λόγω κράτη μέλη (17). Δυστυχώς, η συζήτηση για το σύστημα των δεικτών προς εφαρμογή ήταν εντελώς αδιαφανής. Στην επιλογή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποκλείσθηκαν πλήρως οι οικονομικοί δείκτες που είναι σημαντικοί για την κατανόηση των οικονομικών ανισορροπιών, καθώς και οι δείκτες κοινωνικού και περιβαλλοντικού χαρακτήρα.

3.8.2   Η ίδια επιλογή φαίνεται να έχει γίνει με το σύμφωνο Euro Plus ή το πρόσφατο Fiscal Compact (δημοσιονομικό σύμφωνο), προκειμένου να αντιμετωπιστεί η χρηματοοικονομική κερδοσκοπία και να διασφαλιστεί η ανταγωνιστικότητα του ευρώ.

3.8.3   Η ΕΟΚΕ, όπως είχε επισημάνει ήδη –τόσο στη γνωμοδότηση σχετικά με την ενίσχυση του συντονισμού των ευρωπαϊκών πολιτικών (18) όσο και στη γνωμοδότηση για τις μακροοικονομικές ανισορροπίες (19)– θεωρεί ότι, εάν ως μακροοικονομικές ανισορροπίες εννοούνται οι χρονίζουσες ανισότητες μεταξύ συνολικής προσφοράς και ζήτησης (που οδηγούν σε πλεονάσματα ή ελλείμματα στη συνολική αποταμίευση μιας οικονομίας), θα ήταν τουλάχιστον σκόπιμο να εισαχθούν και δείκτες κοινωνικού χαρακτήρα, όπως, για παράδειγμα: ο δείκτης ανισότητας των εισοδημάτων και του πλούτου· ο αντίκτυπος των χαμηλότερων αμοιβών· το ποσοστό των επονομαζόμενων «φτωχών εργαζόμενων»· το ποσοστό των αμοιβών και των εσόδων ως προς το ΑΕγχΠ κ.λπ. (20). Οι εν λόγω δείκτες αποκαλύπτουν την ύπαρξη μακροοικονομικών ανισορροπιών που οφείλονται σε υπερβολική αποταμίευση των υψηλότερων εισοδημάτων και υπερχρέωση των μεσαίων και χαμηλότερων εισοδημάτων. Το γεγονός αυτό αποτελεί αδιαμφισβήτητη αιτία της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης που ξέσπασε το 2008 (21).

3.8.4   Με άλλα λόγια, σχεδόν δύο χρόνια από την προαναφερθείσα ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (22), η ίδια η Επιτροπή, αν και ακολουθεί νέες διαδρομές επεξεργασίας της ανάπτυξης και της κοινωνικής προόδου, εστιάζοντας στον ρόλο διαχείρισης, συντονισμού και, προπαντός, ελέγχου των κρατών μελών, εξακολουθεί να χρησιμοποιεί τα καθιερωμένα όργανα και τις προσεγγίσεις, δίνοντας προτεραιότητα σε ορισμένες μόνο διαστάσεις της οικονομικής πτυχής και αποκλείοντας την κοινωνική και περιβαλλοντική πτυχή.

3.8.5   Λαμβάνοντας υπόψη τις καταστάσεις αυτές, η ΕΟΚΕ, από κοινού με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Επιτροπή των Περιφερειών, θεωρεί ότι η συζήτηση για την ιδέα της κοινωνικής προόδου δεν μπορεί να περιορίζεται σε συγκεκριμένους τομείς, αλλά θα πρέπει οπωσδήποτε να επεκτείνεται σε όλη την κοινωνία.

3.9   Από όλες τις εθνικές και διεθνείς μελέτες για τους συμπληρωματικούς δείκτες στο ΑΕγχΠ προκύπτει ότι, εάν είχε δοθεί μεγαλύτερη προσοχή σε δείκτες οικονομικής, κοινωνικής, περιβαλλοντικής, διαγενεακής και δημόσιας ή ιδιωτικής δημοσιονομικής βιωσιμότητας, η σημερινή κρίση θα μπορούσε να είχε προβλεφθεί εγκαίρως και, συνεπώς, να ελεγχθεί καλύτερα.

3.9.1   Η μέτρηση της ευημερίας και της προόδου δεν αποτελούν αποκλειστικά τεχνικό πρόβλημα. Η ίδια η έννοια της ευημερίας εξαρτάται από τις προτιμήσεις και τις βασικές αξίες μιας κοινωνίας και των ατόμων που τη συνθέτουν.

3.9.2   Από τις σημαντικότερες πτυχές των μελετών και των συζητήσεων σχετικά με τα αίτια της κρίσης και τη δυνατότητα «μέτρησής» της με αναλυτικότερους δείκτες, ξεχωρίζει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον για το ζήτημα της συνολικής ζήτησης (και όχι μόνον της προσφοράς). Όσον αφορά την υλική ευημερία, η διεθνής συζήτηση εστιάζει στην ανάγκη μεγαλύτερου ενδιαφέροντος για το εισόδημα και την κατανάλωση, σε σχέση με την παραγωγή· στην εξέταση και των δεικτών συγκέντρωσης του πλούτου· επισημαίνεται η επίδραση της ποιότητας των αγαθών στην ευημερία και αποδίδεται ιδιαίτερη έμφαση στις ανισότητες, στη μέτρησή τους και στην ανάγκη να μην λαμβάνεται υπόψη μόνον ο μέσος όρος.

3.9.3   Αναμφίβολα, η παράταση της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008-2009 έως τη σημερινή διπλή ύφεση καθιστά όσο ποτέ άλλοτε σκόπιμη αυτήν τη συζήτηση, ιδίως όσον αφορά την προέλευση της κρίσης και τον επανακαθορισμό της ανάπτυξης και της προόδου που επιθυμούν να εφαρμόσουν τα ποικίλα εθνικά συστήματα και, γενικότερα, η κοινωνία.

4.   Το νέο πλαίσιο αναφοράς: η πρόοδος της κοινωνίας

4.1   Η συζήτηση σχετικά με τη χρήση νέων δεικτών που θα μπορούν να διευρύνουν τη σφαίρα της οικονομίας και να λάβουν υπόψη τα προβλήματα κοινωνικού και περιβαλλοντικού χαρακτήρα, αποκτά σήμερα νέα προοπτική, καθώς έχει μεταβληθεί το πλαίσιο αναφοράς της κοινωνίας. Σήμερα, η οικονομική ανάπτυξη –η οποία αποτελεί σε κάθε περίπτωση εξαιρετικά σημαντικό παράγοντα για μια χώρα– δεν αρκεί για να διασφαλίσει την πραγματική πρόοδο για την κοινωνία, εάν δεν χαρακτηρίζεται από απουσία αποκλεισμών και δεν είναι βιώσιμη.

4.1.1   Η έννοια της οικονομικής ανάπτυξης υποστηρίζει την έννοια της προόδου. Πρόκειται για μια πολύ πιο ευρεία και πολύ πιο σύνθετη έννοια, ο πολυδιάστατος χαρακτήρας της οποίας αφορά ένα πλήθος: i) στόχων προς επίτευξη· ii) πολιτικών και παρεμβάσεων προς υλοποίηση· iii) και, συνεπώς, δεικτών για παρακολούθηση της κατάστασης προόδου προς τους εν λόγω στόχους. Η ίδια έννοια της προόδου μπορεί να αφορά, σε διαφορετικές χώρες, διαφορετικές ερμηνείες και νοήματα για διαφορετικούς λαούς, πολιτισμούς και θρησκείες.

4.2   Η μεταβολή του πλαισίου αναφοράς από την οικονομική ανάπτυξη στην πρόοδο, δεν απλοποιεί, αλλά, αντιθέτως, περιπλέκει τα πράγματα. Για τον λόγο αυτόν, είναι περισσότερο από ποτέ αναγκαία η προώθηση μιας συζήτησης σχετικά με τη σημασία της προόδου, η οποία, εκτός από τον επανακαθορισμό της έννοιας της ανάπτυξης με τον καθορισμό των στόχων προς επίτευξη και των μέσων για την επίτευξή τους, θα εισάγει και στοιχεία πολιτικής ευθύνης. Με άλλα λόγια, μια συζήτηση η οποία θα επιτρέψει στην κοινωνία –με όλους τους συντελεστές της– να επικεντρωθεί σε στοιχεία που θεωρεί θεμελιώδη για την ύπαρξή της.

4.3   Η εντελώς νέα αυτή προσέγγιση απαιτεί τον προσδιορισμό των διαφορετικών μεγεθών που συνθέτουν την πρόοδο, για να καταστεί εν συνεχεία εφικτή η κατάρτιση των σχετικών δεικτών. Οι τρεις βασικές προσεγγίσεις για τη μέτρηση της προόδου αφορούν:

1)

την επέκταση των εθνικών λογαριασμών στα κοινωνικά και περιβαλλοντικά φαινόμενα·

2)

τη χρήση σύνθετων δεικτών·

3)

τη δημιουργία βασικών δεικτών.

4.4   Στο πλαίσιο της πιο πρόσφατης και πληρέστερης προσέγγισης που αφορά την πρόοδο μιας κοινωνίας, εξετάζονται κατά κύριο λόγο δύο συστήματα: το ανθρώπινο σύστημα και το οικοσύστημα (23). Πρόκειται για δύο συστήματα που συνδέονται στενά μεταξύ τους μέσω δύο διαφορετικών διαύλων: ο πρώτος αφορά τη «διαχείριση των περιβαλλοντικών πόρων» και ο δεύτερος τις «υπηρεσίες του οικοσυστήματος» (24).

4.4.1   Εντός αυτού του πλαισίου, «η ανθρώπινη ευημερία» (στην ατομική και κοινωνική της διάσταση) αποκτά κυρίαρχο ρόλο και αντιπροσωπεύει τον θεμελιώδη στόχο για την πρόοδο της κοινωνίας. Η ανθρώπινη ευημερία υποστηρίζεται κατ’ αυτόν τον τρόπο από τρεις τομείς δραστηριότητας: τον οικονομικό, τον πολιτιστικό και της διακυβέρνησης (που με τη σειρά τους μπορούν να θεωρηθούν ως «ενδιάμεσοι στόχοι»). Το οικοσύστημα αποτελείται και αυτό από έναν τομέα δραστηριότητας, ο οποίος αφορά την «κατάσταση του οικοσυστήματος» (βλ. εικ. 1).

4.4.2   Στο πλαίσιο αυτό, μπορεί να ορισθεί ως «ευημερία μιας κοινωνίας» το άθροισμα της ανθρώπινης ευημερίας και της κατάστασης του οικοσυστήματος και ως «πρόοδος της κοινωνίας», η βελτίωση της ανθρώπινης ευημερίας και της κατάστασης του οικοσυστήματος. Η αξιολόγηση αυτή απαιτεί ωστόσο διόρθωση, συμπληρώνοντας την επίδραση που ασκούν οι ανισότητες στην ανθρώπινη ευημερία και στην κατάσταση του οικοσυστήματος. Οι ανισότητες που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη είναι: μεταξύ των κοινωνιών και των γεωγραφικών περιοχών· εντός αυτών· μεταξύ διαφορετικών γενεών. Με τον τρόπο αυτόν μπορεί να καθοριστεί η δίκαιη και βιώσιμη πρόοδος μιας κοινωνίας.

4.5   Στο πλαίσιο της προσέγγισης αυτής εντάσσεται η συζήτηση για τους συμπληρωματικούς δείκτες στο ΑΕγχΠ. Εάν σήμερα η συζήτηση αυτή επανέρχεται στο προσκήνιο και τίθεται η ανάγκη μέτρησης άλλων φαινομένων (που δεν αφορούν απλώς την οικονομική ανάπτυξη), είναι γιατί η κατανόηση της σημασίας αυτών των φαινομένων τα εντάσσει στην πολιτική ατζέντα. Η μέτρησή τους επιτρέπει την κατανόηση και, συνεπώς, τη διαχείρισή τους.

4.5.1   Τα φαινόμενα αυτά αντιπροσωπεύουν πολιτικές επιλογές και είναι συνεπώς σκόπιμη η παρακολούθησή τους που θα επιτρέπει την κατάλληλη ενημέρωση των πολιτών. Για αυτόν τον λόγο, αποκτά θεμελιώδη ρόλο η ανεξάρτητη και ποιοτική επίσημη στατιστική.

5.   Ενημέρωση, διαβούλευση και συμμετοχή στις διαδικασίες κατάρτισης των δεικτών προόδου

5.1   Η επαναφορά της συζήτησης για την κατάρτιση συμπληρωματικών δεικτών στο ΑΕγχΠ στηρίζεται κυρίως στο γεγονός ότι, κατά την τελευταία δεκαετία, διαπιστώθηκε ένα πραγματικό χάσμα μεταξύ:

των μετρήσεων που χρησιμοποιεί η επίσημη στατιστική (η οποία περιλαμβάνει τις εθνικές και υπερεθνικές στατιστικές υπηρεσίες) για τον εντοπισμό ορισμένων φαινομένων·

και των τάσεων οικονομικού, κοινωνικού και περιβαλλοντικού χαρακτήρα που αφορούν την κοινωνία και τις οποίες καλούνται να αντιμετωπίσουν καθημερινά οι ευρωπαίοι πολίτες.

Το χάσμα αυτό ενισχύθηκε επίσης από τις καταστροφικές συνέπειες οικονομικού και κοινωνικού χαρακτήρα που προκάλεσε η παγκόσμια κρίση.

5.1.1   Με άλλα λόγια, η ύπαρξη ενός χάσματος μεταξύ της κατάστασης που προκύπτει και εκφράζεται από τις επίσημες στατιστικές (μέσω των καθιερωμένων δεικτών της, εκ των οποίων το ΑΕγχΠ είναι ο πλέον αντιπροσωπευτικός) και της πραγματικότητας που αντιλαμβάνονται οι πολίτες, εγείρει αναπόφευκτα μια σειρά προβλημάτων για τον ρόλο που θα πρέπει να έχει η επίσημη στατιστική στον 21ο αιώνα.

5.2   Όλα αυτά συμβαίνουν ενώ, με τις εξελίξεις των τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ), συντελείται μια πραγματική επανάσταση στην επικοινωνία, η οποία μπορεί να επιτρέψει την αύξηση του όγκου των διαθέσιμων πληροφοριών. Το κατά πόσον όλα αυτά μεταφράζονται στην πράξη σε πραγματική γνώση για το σύνολο, αντιπροσωπεύει το πραγματικό κεντρικό ζήτημα και εδώ ακριβώς είναι που η επίσημη στατιστική καλείται να διαδραματίσει έναν καίριο ρόλο. Ο στόχος πρέπει να είναι η μετάβαση από την πληροφορία στη γνώση.

5.2.1   Η αύξηση των διαθέσιμων πληροφοριών ευνοεί τη διαφάνεια των δημοκρατικών διαδικασιών λήψης αποφάσεων (για παράδειγμα, οι στατιστικοί δείκτες ευνοούν την κατανόηση της δυναμικής που αποκτούν ορισμένα φαινόμενα, όπως η απασχόληση, η ανεργία, ο πληθωρισμός κ.λπ.). Όμως η μεγάλη ροή πληροφοριών μπορεί να προκαλέσει σύγχυση στους χρήστες, είτε πρόκειται για πολίτες είτε για υπευθύνους χάραξης των πολιτικών (καθώς η μεγαλύτερη ροή πληροφοριών δεν μεταφράζεται κατ’ ανάγκην σε καλύτερη γνώση).

5.3   Από αυτόν ακριβώς τον προβληματισμό προκύπτει η ανάγκη για μια ανεξάρτητη και ποιοτική στατιστική διακυβέρνηση. Μια στατιστική που θα ανακτήσει τον θεμελιώδη της ρόλο κατεύθυνσης των μετρήσεων και της μεθοδολογίας τους προς τα φαινόμενα που επιβάλλουν οι νέες απαιτήσεις οικονομικού, κοινωνικού και περιβαλλοντικού χαρακτήρα (25).

5.3.1   Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ θεωρεί σκόπιμη την ανακοίνωση της Επιτροπής «Για μια αυστηρή διαχείριση της ποιότητας στον τομέα των ευρωπαϊκών στατιστικών (26)», όπου επιβεβαιώνεται ότι η σημερινή στατιστική, εκτός από την κατανόηση των φαινομένων, πρέπει να επιτρέπει τη διαχείρισή τους σήμερα και στο μέλλον. Στο πλαίσιο αυτό, οι πολίτες πρέπει να μπορούν να επιλέγουν με τρόπο ενημερωμένο, ορθολογικό και δημοκρατικό.

5.3.2   Η Eurostat πρόκειται συνεπώς να διαδραματίσει έναν καίριο ρόλο στην ολοκλήρωση και εναρμόνιση των εθνικών και περιφερειακών στατιστικών –των 27 κρατών μελών της ΕΕ–, κυρίως σε ζητήματα που αφορούν την ποιότητα ζωής, τη βιωσιμότητα και την κατανομή του εισοδήματος και του κεφαλαίου, για να μετρά τις μεταβολές στην ευημερία που οφείλονται στις αποφάσεις των δημόσιων αρχών.

5.3.3   Η Eurostat θα πρέπει να προσφέρει μεθοδολογική υποστήριξη ικανή να παράσχει στους θεσμικούς και κοινωνικούς φορείς, καθώς και στους ευρωπαίους πολίτες, τα μέσα για ορθή ενημέρωση και διαβούλευση, έτσι ώστε να μπορούν να συμμετέχουν ενεργά στη δημόσια συζήτηση (27).

5.4   Στο νέο αυτό πλαίσιο, ενώ η κοινωνία των πολιτών, από κοινού με τους λοιπούς κοινωνικούς και θεσμικούς εταίρους, πρέπει να προσδιορίσει –μέσω διαβουλεύσεων στρογγυλής τραπέζης και φόρουμ– τα πλαίσια παρέμβασης στα οποία καθορίζεται η πρόοδος μιας κοινωνίας, καθορίζοντας συγκεκριμένους τομείς και σημαντικά φαινόμενα (τα διάφορα πεδία στον οικονομικό, κοινωνικό και περιβαλλοντικό τομέα), η στατιστική αναλαμβάνει τον ρόλο της «τεχνικής» υποστήριξης με την παροχή της κατάλληλης μεθοδολογίας και την εκπόνηση αποτελεσματικών δεικτών για την παρακολούθηση των εν λόγω φαινομένων.

5.5   Η συμμετοχή των πολιτών επιτρέπει τη δημιουργία «μορφών συλλογικής νοημοσύνης», οι οποίες, καθιστώντας δυνατές τις πρακτικές των ενεργών πολιτών, συμβάλλουν στον επαναπροσδιορισμό της δημοκρατίας:

πρώτον, της «συμμετοχικής δημοκρατίας» με μεγαλύτερη αλληλεπίδραση και χώρους για τη διατύπωση των προτεραιοτήτων με μια σταδιακή κατανόηση και στάθμιση των διαφορετικών απόψεων σε σχέση με το γενικό συμφέρον (28) ·

δεύτερον, της «διαβουλευτικής δημοκρατίας», για τον προσδιορισμό των κριτηρίων που καθορίζουν την έννοια της ευημερίας ως κοινά αποδεκτό στόχο κοινωνικής προόδου, προσδιορίζοντας τις κατάλληλες παραμέτρους για την κατάρτιση δεικτών που θα χρησιμεύουν στη μέτρηση της ευημερίας και καθορίζοντας πορείες προόδου της κοινωνίας που θα είναι κατανοητές στους ενδιάμεσους φορείς και θα μπορούν συνεπώς να ευνοήσουν τη συμμετοχή τους στην αναζήτηση της γενικής ευημερίας (29).

5.5.1   Μέσω αυτής της πρακτικής αναπτύσσεται η έννοια του «κοινωνικού κεφαλαίου» (30), η οποία αποτελεί τη βάση των ευρωπαϊκών στόχων για την οικονομία της γνώσης και της κοινωνικής συνοχής. Ήτοι, η ικανότητα τελειοποίησης της έννοιας της ευημερίας όλων με μεγαλύτερη εμπιστοσύνη, κατανόηση και συνεργασία της κοινωνίας των πολιτών με τη δημόσια διοίκηση. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο με την ισχυρή πολιτική και κοινωνική συμμετοχή, την οποία θα πρέπει να ενισχύει η δημόσια διοίκηση με πρακτικές διαβούλευσης (31).

5.5.2   Μια πολυπληθής ομάδα χωρών ξεκίνησε πρόσφατα σύνθετες διαδικασίες λήψης αποφάσεων που προβλέπουν τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών (Αυστραλία, Καναδάς, Γαλλία, Γερμανία, Ιρλανδία, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Μεξικό, Κάτω Χώρες, Ηνωμένο Βασίλειο, Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, Ελβετία).

5.5.3   Από τις εμπειρίες αυτές προκύπτουν ουσιαστικές διαφορές στη διάρθρωση και στην έκταση των διαδικασιών συμμετοχής των παραγόντων της κοινωνίας των πολιτών, οι οποίες εκδηλώνονται περισσότερο στο στάδιο της επικοινωνίας ή της διαλεκτικής (δημόσια διαβούλευση και καθορισμός των αξιών και των προτεραιοτήτων), παρά στο πρώτο στάδιο της διαβούλευσης.

5.5.4   Το στάδιο της διαβούλευσης διεξάγεται συχνά με εντατική χρήση ειδικών ιστοσελίδων, με τη δημιουργία ομάδων εργασίας που αναλαμβάνουν ειδικούς θεματικούς τομείς και με προγράμματα διαβούλευσης που προβλέπουν την εκτεταμένη χρήση τόπων κοινωνικής δικτύωσης, ιστολογίων και δημοσκοπήσεων (κυρίως στο Διαδίκτυο). Ωστόσο, σε καμία χώρα δεν επετεύχθη έως τώρα ένας τυπικός ή ουσιαστικός δεσμός ανάμεσα στη διαδικασία κατάρτισης των δεικτών και στις διαδικασίες οικονομικού και δημοσιονομικού προγραμματισμού.

5.5.5   Η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στον εντοπισμό των δεικτών ευημερίας ή προόδου, επιτυγχάνεται με την ενεργό ανάμιξή της τόσο στην επιλογή των πολιτικών προτεραιοτήτων, όσο και στην επιλογή των πληροφοριών προς παρακολούθηση.

Βρυξέλλες, 29 Μαρτίου 2012.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON


(1)  http://www.earthsummit2012.org/

(2)  Βλ.: γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της ΕΟΚΕ με θέμα «Πέραν του ΑΕγχΠ - μέτρα υπέρ της βιώσιμης ανάπτυξης, ΕΕ C 100/09 της 30.4.2009, σ. 53· και τη γνωμοδότηση σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο – ΑΕγχΠ και πέρα αυτού - Η μέτρηση της προόδου σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο, ΕΕ C 18 της 19.1.2011, σ. 64.

(3)  ΕΕ C 100 της 30.4.2009, σ. 53.

(4)  ΕΕ C 18 της 19.1.2011, σ. 64.

(5)  COM(2009) 433 τελικό.

(6)  Ο ίδιος ο Simon Kuznets –στον οποίο οφείλεται η διάδοση του ΑΕγχΠ στις Ηνωμένες Πολιτείες– είχε προειδοποιήσει για τις πιθανές καταχρήσεις ή τις παρερμηνείες που θα μπορούσε να προκαλέσει η στρεβλή χρήση αυτού του μέσου, φροντίζοντας να καθορίσει τα όρια παρέμβασης. Costanza, R., Hart, M., Posner, S., Talberth, J., 2009, Beyond GDP: The Need for New Measures of Progress (ΑΕγχΠ και πέρα αυτού: Η ανάγκη λήψης νέων μέτρων προόδου), Πανεπιστήμιο της Βοστώνης.

(7)  Ηνωμένα Έθνη, 1987, Έκθεση της Παγκόσμιας Επιτροπής για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη.

(8)  Μια δραστηριότητα έρευνας που εστίαζε κυρίως σε τέσσερις διαφορετικές μεθοδολογικές προσεγγίσεις: i) δείκτες διόρθωσης του ΑΕγχΠ· ii) εναλλακτικοί δείκτες· iii) συνοπτικοί (ή σύνθετοι) δείκτες· iv) σύστημα δεικτών.

(9)  Το σχέδιο παρουσιάστηκε στο Palermo το 2004, στο πλαίσιο του πρώτου παγκόσμιου φόρουμ του ΟΟΣΑ με θέμα «Statistics, knowledge and policy» (Στατιστική, γνώση και πολιτική), τρία χρόνια αργότερα διεξήχθη το δεύτερο φόρουμ (2007) στην Κωνσταντινούπολη με θέμα «Measuring and fostering the progress of society» (Μέτρηση και προώθηση της κοινωνικής προόδου) όπου υπεγράφη η «δήλωση της Κωνσταντινούπολης» από τους εκπροσώπους της ΕΕ, του ΟΟΣΑ, του ΟΗΕ, του Προγράμματος Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNDP), της Παγκόσμιας Τράπεζας και της Οργάνωσης της Ισλαμικής Διάσκεψης. Το 2009 διεξήχθη στο Busan (Νότιος Κορέα) το τρίτο φόρουμ του ΟΟΣΑ με θέμα «Charting progress, building vision, improving life» (Καταγραφή της προόδου, ανάπτυξη οράματος, βελτίωση της ζωής).

(10)  Στο πλαίσιο του ετήσιου φόρουμ της 24ης και 25ης Μαΐου 2011, ο ΟΟΣΑ παρουσίασε τον δείκτη βελτίωσης της ζωής (Better life index), ο οποίος μετρά τον πλούτο, την ευημερία και την ποιότητα ζωής με τη βοήθεια 11 παραμέτρων (κατοικία, εισόδημα, εργασία, κοινωνική ζωή, εκπαίδευση, περιβάλλον, διακυβέρνηση, υγεία, προσωπική ικανοποίηση, ασφάλεια, ισορροπία προσωπικής/επαγγελματικής ζωής): ΟΟΣΑ, 2011, How’s Life? Measuring Weel-Being (Πώς είναι η ζωή; Μέτρηση της ευημερίας), Πρωτοβουλία του ΟΟΣΑ για την ευημερία. http://www.oecdbetterlifeindex.org/.

(11)  COM(2009) 433 τελικό.

(12)  14 Σεπτεμβρίου 2009.

(13)  http://www.stiglitz-sen-fitoussi.fr/en/index.htm.

(14)  Στις 12 Οκτωβρίου 2011, στο Παρίσι, διεξήχθη μια διάσκεψη που διοργάνωσε ο ΟΟΣΑ, το Εθνικό Ινστιτούτο Στατιστικής και Οικονομικών Μελετών (INSEE) και το γαλλικό Υπουργείο Οικονομίας, Οικονομικών και Βιομηχανίας: «Two Years after the release of the Stiglitz-Sen-Fitoussi Report» (Δύο έτη μετά από τη δημοσίευση της έκθεσης Stiglitz-Sen-Φυτούση).

INSEE, 2011, «Two years after the Stiglitz-Sen-Fitoussi report: What well-being and sustainability measures?» (Δύο έτη μετά από τη δημοσίευση της έκθεσης Stiglitz-Sen-Φυτούση: Ποια μέτρα ευημερίας και βιωσιμότητας;), ανακοινώσεις του INSEE, Παρίσι.

(15)  http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docoffic/official/reports/cohesion5/index_el.cfm.

(16)  Ενίσχυση του συντονισμού των οικονομικών πολιτικών για τη σταθερότητα, την ανάπτυξη και την απασχόληση - Εργαλεία για ισχυρότερη οικονομική διακυβέρνηση της ΕΕ, COM(2010) 367 τελικό.

Ενίσχυση του συντονισμού της οικονομικής πολιτικής, COM(2010) 250 τελικό.

(17)  Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τα κατασταλτικά μέτρα για τη διόρθωση των υπερβολικών μακροοικονομικών ανισορροπιών στην ευρωζώνη, COM(2010) 525 τελικό - 2010/0279 (COD).

Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την πρόληψη και τη διόρθωση των υπερβολικών μακροοικονομικών ανισορροπιών, COM(2010) 527 τελικό - 2010/0281 (COD).

(18)  Γνωμοδότηση σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών – Ενίσχυση του συντονισμού των οικονομικών πολιτικών για τη σταθερότητα, την ανάπτυξη και την απασχόληση – Εργαλεία για ισχυρότερη οικονομική διακυβέρνηση της ΕΕ, ΕΕ C 107 της 6.4.2011, σ. 7.

(19)  Γνωμοδότηση σχετικά με την πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με κατασταλτικά μέτρα για τη διόρθωση των υπερβολικών μακροοικονομικών ανισορροπιών στην ευρωζώνη, COM(2010) 525 τελικό - 2010/0279 (COD), και την πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την πρόληψη και τη διόρθωση των μακροοικονομικών ανισορροπιών, COM(2010 527 τελικό - 2010/0281 (COD) ΕΕ C 218 της 23ης Ιουλίου 2011 σ. 53.

(20)  Όπως προτείνεται και στην έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την πρόληψη και τη διόρθωση των μακροοικονομικών ανισορροπιών, εισηγήτρια Elisa FERREIRA (2010/0281(COD)) της 16ης Δεκεμβρίου 2010.

(21)  ΔΟΕ-ΔΝΤ, «The Challenges of Growth, Employment and Social Cohesion» (Οι προκλήσεις της ανάπτυξης, της απασχόλησης και της κοινωνικής συνοχής), έγγραφο συζήτησης για την κοινή διάσκεψη ΔΟΕ-ΔΝΤ, Όσλο, 13 Σεπτεμβρίου 2010, σ. 67-73).

(22)  Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο – ΑΕγχΠ και πέρα από αυτό – Η μέτρηση της προόδου σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο, COM(2009) 433 τελικό.

(23)  Hall J., Giovannini E., Morrone A., Ranuzzi G., 2010, «A Framework to Measure the Progress of Societies» (Ένα πλαίσιο για τη μέτρηση της προόδου των κοινωνιών). Διεύθυνση στατιστικών, έγγραφο εργασίας αριθ. 34, ΟΟΣΑ, STD/DOC (2010)5, Παρίσι.

(24)  Ενώ η διαχείριση των πόρων είναι το αποτέλεσμα της δράσης του ανθρώπινου συστήματος στο οικοσύστημα (εκμετάλλευση φυσικών πόρων, ρύπανση), οι υπηρεσίες του οικοσυστήματος συνδέουν τα δύο συστήματα (το ανθρώπινο και το οικοσύστημα) και προς τις δύο κατευθύνσεις (προμήθεια τροφής, νερού, αέρα, συνέπειες φυσικών καταστροφών κ.λπ.), Hall J., Giovannini E., Morrone A., Ranuzzi G., 2010.

(25)  Giovannini, E., 2007, «Statistics and Politics in a Knowledge Society» (Στατιστική και πολιτικές στην κοινωνία της γνώσης), ΟΟΣΑ, STD/DOC(2007)2, 29 Μαΐου 2007, ανάρτηση της 28ης Ιανουαρίου 2010 στην ιστοσελίδα: http://www.2007oecd.org/dataoecd/39/53/41330877.pdf.

Giovannini, E. 2009, «Measuring Society's Progress: A key issue for policy making and democratic governance» (Μέτρηση της προόδου της κοινωνίας: Ένα καίριο ζήτημα για τη χάραξη πολιτικής και τη δημοκρατική διακυβέρνηση), ανάρτηση της 28ης Ιανουαρίου 2010 στην ιστοσελίδα: http://www.oecd.org/dataoecd/6/34/41684236.pdf.

(26)  COM(2011) 211 τελικό.

(27)  Για τον σκοπό αυτόν, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού στατιστικού συστήματος, δημιουργήθηκε η διευθυντική ομάδα «Μέτρηση της προόδου, της ευημερίας και της βιώσιμης ανάπτυξης» με εντολή να συντονίζει τις δραστηριότητες για το ζήτημα και να εφαρμόζει τις συστάσεις της επιτροπής Stiglitz, Sen και Φυτούση, λαμβάνοντας δεόντως υπόψη τους στόχους της στρατηγικής Ευρώπη 2020.

(28)  Για περαιτέρω ανάλυση του θέματος, βλ. διάσκεψη της ΕΟΚΕ για τη συμμετοχική δημοκρατία «Η συμμετοχική δημοκρατία, για την καταπολέμηση της ευρωπαϊκής κρίσης εμπιστοσύνης». Υπενθυμίζονται επίσης: Το Εγχειρίδιο του Πολίτη (The Citizen's Handbook) (http://www.vcn.bc.ca/citizens-handbook) και η Πρωτοβουλία των Ευρωπαίων Πολιτών (European Citizens' Initiative) (http://www.citizens-initiative.eu/) - Εκστρατεία για την προώθηση των δικαιωμάτων συμμετοχής των πολιτών της ΕΕ.

(29)  Κατά την ανάλυση της δυναμικής της συμμετοχικής δημοκρατίας υπάρχει η διάκριση μεταξύ διαδικασιών του τύπου «top-down» και του τύπου «bottom-up». Η χρήση, και στις δύο περιπτώσεις, της αναφοράς σε αλληλεπιδράσεις ανάμεσα σε δύο διαφορετικά επίπεδα της οργάνωσης και λήψης αποφάσεων (οι οποίες είναι άγνωστες για τις μορφές άμεσης δημοκρατίας) προσδιορίζει τη συμμετοχική δημοκρατία ως αντικείμενο διαλογικής και διαδικαστικής φύσης, που πράγματι εφαρμόζεται καλύτερα κατά την επίλυση διαφορών. Εν προκειμένω αναζητείται το σημείο επαφής των δύο διαδικασιών.

(30)  ΟΟΣΑ, 2001, «The well-being of nations: the role of human and social capital» (Η ευημερία των εθνών: ο ρόλος του ανθρώπινου και κοινωνικού κεφαλαίου), ΟΟΣΑ, Παρίσι.

(31)  ΟΟΣΑ, 2001, «Citizens as partners, Information, consultation and public participation in policy-making» (Οι πολίτες ως εταίροι: Πληροφορίες, διαβουλεύσεις και συμμετοχή του κοινού στη χάραξη πολιτικής), PUMA, ΟΟΣΑ, Παρίσι.


21.6.2012   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 181/21


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ο ρόλος της κοινωνίας των πολιτών στις σχέσεις ΕΕ-Κοσσυφοπεδίου»

2012/C 181/05

Εισηγητής: ο κ. Ionut SΙΒΙΑΝ

Σε επιστολή με ημερομηνία 22 Σεπτεμβρίου 2011, οι επίτροποι Maroš Šefčovič και Štefan Füle ζήτησαν από την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να καταρτίσει διερευνητική γνωμοδότηση με θέμα:

Ο ρόλος της κοινωνίας των πολιτών στις σχέσεις ΕΕ-Κοσσυφοπεδίου.

Το ειδικευμένο τμήμα «Εξωτερικές σχέσεις», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 6 Μαρτίου 2012.

Κατά την 479η σύνοδο ολομέλειας, της 28ης και 29ης Μαρτίου 2012, (συνεδρίαση της 28ης Μαρτίου) η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 145 ψήφους υπέρ, 5 κατά και 13 αποχές.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

Στη διερευνητική γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ για τον ρόλο της κοινωνίας των πολιτών στις σχέσεις ΕΕ-Κοσσυφοπεδίου λαμβάνεται υπόψη το ψήφισμα 1244 (1999) του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Η γνωμοδότηση περιέχει σειρά συστάσεων που απευθύνονται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στις αρχές του Κοσσυφοπεδίου. Η ΕΟΚΕ είναι πρόθυμη να στηρίξει τις δράσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ενίσχυση του ρόλου της κοινωνίας των πολιτών στο Κοσσυφοπέδιο και των σχέσεων μεταξύ της ΕΕ και της κοινωνίας των πολιτών του Κοσσυφοπεδίου.

1.1   Η ΕΟΚΕ καλεί την κυβέρνηση του Κοσσυφοπεδίου να λάβει τα κατάλληλα μέτρα για την ασφαλή και ελεύθερη μετακίνηση των εθνοτικών μειονοτήτων σε όλη την επικράτεια της χώρας ως αναγκαία προϋπόθεση για τη συμφιλίωση και την αμοιβαία εμπιστοσύνη.

1.2   Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να συνεργαστεί με την κυβέρνηση του Κοσσυφοπεδίου και τα ΜΜΕ της χώρας για να υποστηριχθεί η ελευθερία των ΜΜΕ και η επαγγελματική δημοσιογραφική συνείδηση.

1.3   Η ΕΟΚΕ προτρέπει την κυβέρνηση του Κοσσυφοπεδίου να διαβουλευτεί με την κοινωνία των πολιτών και τους κοινωνικούς εταίρους για τη διαμόρφωση εθνικής στρατηγικής για την οικονομική ανάπτυξη. Η κυβέρνηση του Κοσσυφοπεδίου και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να δώσουν ύψιστη προτεραιότητα στην ένταξη των νέων και των γυναικών στην αγορά εργασίας. Ειδική έμφαση πρέπει να δοθεί στη στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης, της βιώσιμης γεωργίας και των γεωργικών ενώσεων.

1.4   Η ΕΟΚΕ πρέπει να συμβάλει στην ενίσχυση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής του Κοσσυφοπεδίου προχωρώντας σε συνεργασία με κύριους κοινωνικούς φορείς και παρέχοντας την τεχνογνωσία και την εμπειρογνωμοσύνη της. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει επίσης να παρέχει ισχυρή στήριξη στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή του Κοσσυφοπεδίου. Η Κυβέρνηση του Κοσσυφοπεδίου πρέπει να διαθέσει ειδικό κονδύλιο του προϋπολογισμού για τη λειτουργία της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής του Κοσσυφοπεδίου.

1.5   Η ΕΟΚΕ συνιστά στο Υπουργείο Εργασίας του Κοσσυφοπεδίου να διαμορφώσει έναν διαφανή και δίκαιο μηχανισμό για τη χρηματοδότηση των πρωτοβουλιών των κοινωνικών εταίρων.

1.6   Αν και το καθεστώς του Κοσσυφοπεδίου δεν του επιτρέπει να προσχωρήσει στις συμβάσεις του ΔΟΕ, η κυβέρνηση της χώρας θα πρέπει να ευθυγραμμίσει τη νομοθεσία και τις πρακτικές της με αυτές.

1.7   Η ΕΟΚΕ θεωρεί αναγκαία τη συμμετοχή εκπροσώπων των κοινωνικών εταίρων στη σύσταση ενός ευρείας εκπροσώπησης Εθνικού Συμβουλίου Ευρωπαϊκής Ένταξης.

1.8   Η κυβέρνηση του Κοσσυφοπεδίου θα πρέπει να ενισχύσει την επιβολή του νόμου περί ασφαλούς και ελεύθερης πρόσβασης σε δημόσιες πληροφορίες.

1.9   Στο πλαίσιο της έναρξης των εργασιών του Εθνικού Συμβουλίου Καταπολέμησης της Διαφθοράς τον Φεβρουάριο του 2012, η ΕΟΚΕ ευελπιστεί η κοινωνία των πολιτών να εφοδιαστεί με πραγματικά μέσα ουσιαστικής συμβολής στην καταπολέμηση της διαφθοράς.

1.10   Η κυβέρνηση του Κοσσυφοπεδίου θα πρέπει να λάβει υπόψη το πλαίσιο στρατηγικής που έχει καταρτιστεί από την κοινωνία των πολιτών και να δημιουργήσει ένα νομικό και θεσμικό πλαίσιο για τον διαρθρωμένο διάλογο με την κοινωνία των πολιτών και τη συμμετοχή της στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Η Συνέλευση του Κοσσυφοπεδίου θα πρέπει να διαμορφώσει μια θεσμική πλατφόρμα που θα καθιστά δυνατό τον τακτικό διάλογο με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (ΟΚΠ).

1.11   Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να στηρίξει περαιτέρω τη δημιουργία δικτύων της κοινωνίας των πολιτών στο Κοσσυφοπέδιο προκειμένου να διευκολυνθεί ο διάλογος με τις αρχές και να συνδεθούν με τα υφιστάμενα δίκτυα της ευρωπαϊκής κοινωνίας των πολιτών.

1.12   Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να στηρίξει την κυβέρνηση του Κοσσυφοπεδίου για την ανάπτυξη ενός νομικού και δημοσιονομικού πλαισίου που θα δημιουργήσει ευνοϊκές συνθήκες για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της κοινωνίας των πολιτών στο Κοσσυφοπέδιο. Η κυβέρνηση του Κοσσυφοπεδίου πρέπει να δημιουργήσει διαφανείς μηχανισμούς δημόσιας χρηματοδότησης των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ συνιστά στην κυβέρνηση του Κοσσυφοπεδίου να θεσπίσει Κρατικό Ταμείο για την Κοινωνία των Πολιτών.

1.13   Η ΕΟΚΕ συνιστά να εξισορροπηθεί η διαθέσιμη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την κοινωνία των πολιτών στο πλαίσιο του ΜΠΒ μεταξύ αυτών που προάγουν τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου και αυτών που προάγουν την κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη. Ο σχεδιασμός των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων δυνάμει του ΜΠΒ πρέπει να γίνει κατά τέτοιον τρόπο ώστε να αποφευχθούν τα κενά στη χρηματοδότηση.

1.14   Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να εξετάσει τρόπους για τη διευκόλυνση της πρόσβασης των μικρότερων οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στα προγράμματά της και για τη στήριξη μακροπρόθεσμων πρωτοβουλιών.

1.15   Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να εξεύρει λύσεις για να διευκολύνει την πρόσβαση των κοινωνικών εταίρων στα κονδύλια που προβλέπεται να χορηγηθούν στην κοινωνία των πολιτών δυνάμει του ΜΠΒ. Θα μπορούσαν να δημιουργηθούν ειδικά προγράμματα για τους κοινωνικούς εταίρους δυνάμει του μηχανισμού χρηματοδότησης για την κοινωνία των πολιτών. Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις πρέπει να καταρτίσουν στοχευμένα προγράμματα δυνάμει του ΜΠΒ, τα οποία θα τους επιτρέψουν να ενισχύσουν τις ικανότητές τους.

1.16   Η ΕΟΚΕ στηρίζει θερμά τη συμμετοχή των ΟΚΠ και των κοινωνικών εταίρων στον καθορισμό των εθνικών προτεραιοτήτων για τη βοήθεια ΜΠΒ.

1.17   Η ΕΟΚΕ επιβεβαιώνει το ενδιαφέρον και την πρόθεσή της να συμπροεδρεύσει, μαζί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, των συνόδων ολομέλειας της κοινωνίας των πολιτών που πραγματοποιούνται σε ετήσια βάση στο πλαίσιο του διαλόγου της Διαδικασίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης (ΔΣΣ).

2.   Ιστορικό της γνωμοδότησης

2.1   Εξωτερικοί παράγοντες στο Κοσσυφοπέδιο

2.1.1   Στις 17 Φεβρουαρίου 2008, η Συνέλευση του Κοσσυφοπεδίου διακήρυξε την ανεξαρτησία του Κοσσυφοπεδίου. Οι αρχές του Κοσσυφοπεδίου δεσμεύτηκαν να θέσουν σε πλήρη εφαρμογή τις διατάξεις της Πρότασης Ολοκληρωμένου Καθεστώτος (ΠΟΚ) του Ειδικού Απεσταλμένου του ΟΗΕ Martti Ahtisaari και ψήφισαν ένα νέο Σύνταγμα στο οποίο απηχείται αυτή η δέσμευση. Η Συνέλευση κάλεσε την Ευρωπαϊκή Ένωση να προβεί σε επιβολή του κράτους δικαίου (EULEX). Επίσης, κάλεσε μια ομάδα κρατών (1) να ιδρύσουν το Διεθνές Μη Στρατιωτικό Γραφείο (ΔΜΣΓ) που να επιβλέπει την εφαρμογή του σχεδίου Ahtisaari. Ο Διεθνής Μη Στρατιωτικός Αντιπρόσωπος (ΔΜΣΑ) διατηρεί τη δυνατότητα να παρακάμπτει τη νομοθεσία και τις αποφάσεις που θεωρείται ότι αντιβαίνουν στην ΠΟΚ Ahtisaari.

2.1.2   Με σταδιακά μειούμενη παρουσία, η νατοϊκή στρατιωτική δύναμη KFOR εξακολουθεί να παρέχει ασφάλεια σε όλη την επικράτεια του Κοσσυφοπεδίου, ενώ οι αστυνομικές δυνάμεις του Κοσσυφοπεδίου έχουν αναλάβει την ευθύνη για την προστασία των περισσότερων πολιτιστικών και θρησκευτικών μνημείων και του μεγαλύτερου μέρους των συνόρων.

2.1.3   Τον Ιούλιο του 2010, το Διεθνές Δικαστήριο ενέκρινε τη συμβουλευτική γνωμοδότηση σχετικά με την ανεξαρτησία του Κοσσυφοπεδίου και έκρινε ότι η διακήρυξη της ανεξαρτησίας του δεν παραβιάζει το διεθνές δίκαιο.

2.2   Η προσέγγιση της ΕΕ στο Κοσσυφοπέδιο

2.2.1   Τα 22 από τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ έχουν αναγνωρίσει την ανεξαρτησία του Κοσσυφοπεδίου, όμως, η απουσία ευρωπαϊκής κοινής αντίληψης σχετικά με την κατάσταση του Κοσσυφοπεδίου δεν συνιστά αποτρεπτικό παράγοντα για τη σύμπραξη της ΕΕ στο Κοσσυφοπέδιο. Το επίπεδο σύμπραξης των 5 κρατών που δεν έχουν αναγνωρίσει το Κοσσυφοπέδιο - Κύπρος, Ελλάδα, Ρουμανία, Σλοβακία και Ισπανία - με τις αρχές του ποικίλλει.

2.2.2   Το Κοσσυφοπέδιο συμμετέχει στη Διαδικασία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης (ΔΣΣ), όμως, εξακολουθεί να αποτελεί τη μόνη χώρα της περιοχής που δεν έχει συμβατικές σχέσεις με την ΕΕ, κατάσταση η οποία δεν καθιστά δυνατή την από μέρους του σύναψη Συμφωνίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης (ΣΣΣ). Στο πλαίσιο του διαλόγου για τη Διαδικασία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης διεξήχθησαν οκτώ συνεδριάσεις (επτά διατομεακές ακολουθούμενες από μία συνεδρίαση της ολομέλειας) το 2010-2011, συμπεριλαμβανομένων των διαβουλεύσεων με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, με θέμα τα κύρια κεφάλαια του κεκτημένου της ΕΕ.

2.2.3   Σύμφωνα με το ψήφισμα των Ηνωμένων Εθνών σχετικά με το Κοσσυφοπέδιο που εγκρίθηκε τον Σεπτέμβριο του 2010, δρομολογήθηκε ένας διάλογος, συνεπικουρούμενος από την ΕΕ, μεταξύ Βελιγραδίου και Πρίστινας τον Μάρτιο του 2011. Στόχος του εν λόγω διαλόγου είναι η εξεύρεση πρακτικών λύσεων στα θέματα της περιφερειακής συνεργασίας, του εμπορίου, της ελευθερίας κυκλοφορίας και του κράτους δικαίου (βλ. 3.3).

2.2.4   Τον Ιούλιο του 2010, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε ένα ψήφισμα για το Κοσσυφοπέδιο, ενθαρρύνοντας έτσι τα κράτη μέλη να εντείνουν τις προσπάθειές τους για την υιοθέτηση κοινής στάσης έναντι του Κοσσυφοπεδίου. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπογράμμισε ότι η προοπτική προσχώρησης στην ΕΕ αποτελεί ισχυρό κίνητρο για την πραγματοποίηση των απαραίτητων μεταρρυθμίσεων στο Κοσσυφοπέδιο και ζήτησε να ληφθούν πρακτικά μέτρα προκειμένου να καταστεί πιο εφικτή η προοπτική αυτή τόσο για την κυβέρνηση όσο και για τους πολίτες.

Τον Ιανουάριο του 2012 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εγκαινίασε διάλογο για την ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων με το Κοσσυφοπέδιο.

2.2.5   Το Κοσσυφοπέδιο λαμβάνει οικονομική στήριξη από τον Μηχανισμό Προενταξιακής Βοήθειας (ΜΠΒ), τον Μηχανισμό Σταθερότητας (ΜΣ) και το Ευρωπαϊκό μέσο για τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα (ΕΜΔΑΔ) και άλλες πηγές χρηματοδότησης. Το Κοσσυφοπέδιο συμμετέχει στα προγράμματα πολλαπλών δικαιούχων του ΜΠΒ. Το έγγραφο του πολυετούς ενδεικτικού σχεδιασμού για το 2011-2013 εγκρίθηκε την 27η Ιουνίου 2011. Το 2011, τα συνολικά 68,7 εκατομμύρια ευρώ που είχαν χορηγηθεί στο ετήσιο πρόγραμμα του ΜΠΒ για το 2011 κατανεμήθηκαν σε στενή συνεργασία με το Υπουργείο Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης και κυβερνητικούς θεσμούς. Η προενταξιακή βοήθεια της ΕΕ επικεντρώνεται στην παροχή στήριξης για την πραγματοποίηση μεταρρυθμίσεων στο κράτος δικαίου, την οικονομία, το εμπόριο και τη βιομηχανία καθώς και στη δημόσια διοίκηση.

2.3   Δραστηριότητες της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σε σχέση με την κοινωνία των πολιτών στο Κοσσυφοπέδιο

2.3.1   Η διεύρυνση της ΕΕ και η πρόοδος που σημειώνουν οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων στην προσέγγιση της δυνατότητας προσχώρησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί μία από τις προτεραιότητες της ΕΟΚΕ όσον αφορά τις εξωτερικές σχέσεις. Το ειδικευμένο τμήμα «Εξωτερικές σχέσεις» έχει αναπτύξει αποτελεσματικά εργαλεία για την επίτευξη των κύριων στόχων του που είναι η στήριξη της κοινωνίας των πολιτών στα Δυτικά Βαλκάνια και η ενίσχυση της ικανότητάς του να είναι εταίρος των κυβερνήσεων στην πορεία τους για προσχώρηση στην ΕΕ.

2.3.2   Η ομάδα επαφής για τα Δυτικά Βαλκάνια –ένα μόνιμο εσωτερικό όργανο που ιδρύθηκε από την ΕΟΚΕ το 2004– αποτελεί το κύριο μέσο συντονισμού των δραστηριοτήτων της ΕΟΚΕ επ’ αυτού του θέματος. Επίσης ρόλος της ομάδας επαφής είναι να παρακολουθεί τις αλλαγές που συντελούνται στην πολιτική, οικονομική και κοινωνική κατάσταση των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων, καθώς και στις σχέσεις ΕΕ-Δυτικών Βαλκανίων. Επιπλέον, η ομάδα επαφής προωθεί τη συνεργασία μεταξύ της ΕΟΚΕ και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών των Δυτικών Βαλκανίων.

3.   Πολιτικές εξελίξεις στο Κοσσυφοπέδιο

3.1   Κύρια στοιχεία και αριθμοί σχετικά με το Κοσσυφοπέδιο

3.1.1   Μέχρι το τέλος του 2011, το Κοσσυφοπέδιο είχε αναγνωριστεί από 86 μέλη των Ηνωμένων Εθνών, συμπεριλαμβανομένων 22 κρατών μελών της ΕΕ.

3.1.2   Το Κοσσυφοπέδιο, που έχει πληθυσμό περίπου 2 εκατομμυρίων κατοίκων, είναι μία από τις φτωχότερες χώρες στην Ευρώπη. Η Παγκόσμια Τράπεζα εκτιμά ότι το κατά κεφαλήν Ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕγχΠ) ανέρχεται στα 1 760 ευρώ. Εκτιμάται ότι το 45 % του πληθυσμού ζει κάτω από το εθνικό όριο της φτώχειας, ενώ το 17 % ζει σε συνθήκες άκρας φτώχειας, σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα δεδομένα του 2006. Έχει μεγάλη διασπορά και έναν από τους νεότερους ηλικιακά πληθυσμούς στην Ευρώπη.

3.1.3   Το 90 % του πληθυσμού είναι αλβανικής καταγωγής, το 6 % σερβικής ενώ οι Βόσνιοι, οι Τούρκοι, οι Ρομά, οι Ασκάλι και οι Αιγύπτιοι αποτελούν όλοι μαζί το υπολειπόμενο 4 % του πληθυσμού. Η αλβανική πλειοψηφία και η μειονότητα μη σερβικής καταγωγής αποδέχονται την κατάσταση του Κοσσυφοπεδίου ως νόμιμη. Το μεγαλύτερο μέρος της σερβικής κοινότητας αντιτίθεται στην κρατική υπόσταση του Κοσσυφοπεδίου. Η κοινωνική απόσταση μεταξύ των Αλβανών και των Σέρβων του Κοσσυφοπεδίου παραμένει αγεφύρωτη. Οι Σέρβοι του Κοσσυφοπεδίου διατηρούν μια ισχυρή de facto αυτονομία στο βόρειο τμήμα της χώρας. Στα υπόλοιπα μέρη του Κοσσυφοπεδίου έχουν επικεντρωθεί στους αγροτικούς θύλακες. Πέρα από τα πολιτικά κίνητρα, η γλώσσα εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρή αιτία απομόνωσης της σερβικής κοινότητας. Οι Σέρβοι του Κοσσυφοπεδίου που κατοικούν στους θύλακες είναι θύματα διακρίσεων, οι οποίες επηρεάζουν τη ζωή τους σε καθημερινή βάση και οδηγούν σε απώλεια ευκαιριών απασχόλησης. Η πρόσβαση σε ισότιμη βάση με τους Αλβανούς του Κοσσυφοπεδίου στη διοίκηση και στις διάφορες κοινωνικές υπηρεσίες του Κοσσυφοπεδίου, όπως π.χ. στα νοσοκομεία, είναι εύθραυστη. Η ελευθερία μετακίνησής τους εντός του Κοσσυφοπεδίου είναι περιορισμένη στην πράξη. Ο σερβικός πληθυσμός εξακολουθεί να εγκαταλείπει το Κοσσυφοπέδιο.

3.1.4   Στο βόρειο Κοσσυφοπέδιο και στις περισσότερες περιοχές που κατοικούνται από Σέρβους λειτουργούν παράλληλοι θεσμοί για την παροχή υγειονομικής περίθαλψης, την παιδεία, τη δικαιοσύνη και τις κοινωνικές υπηρεσίες από το 1999. Λαμβάνουν βοήθεια από τη Σερβία και τελούν υπό τον έλεγχό της σε μεγάλο ποσοστό. Ένα μεγάλο ποσοστό των Σέρβων του Κοσσυφοπεδίου εξακολουθεί να «μποϊκοτάρει» τις εθνικές εκλογές και τη συνεργασία με τις αρχές του Κοσσυφοπεδίου, ιδίως στο βόρειο τμήμα. Στην υπόλοιπη χώρα παρουσιάζεται αύξηση στη συμμετοχή των Σέρβων του Κοσσυφοπεδίου στις εκλογές, εκπροσωπούνται μάλιστα σε τοπικούς και εθνικούς θεσμούς (συμπεριλαμβανομένης της κυβέρνησης και της Συνέλευσης). Η διαδικασία αποκέντρωσης που αποβλέπει στη δημιουργία νέων δήμων στις οποίες οι εθνικές μειονότητες θα αποτελούν πλειονότητα με ενισχυμένες δημοτικές εξουσίες «μποϊκοτάρεται» στους δήμους όπου υπερτερούν αριθμητικά οι Σέρβοι.

3.2   Σχέσεις με γειτονικές χώρες

3.2.1   Από όλες τις γειτονικές χώρες, το Κοσσυφοπέδιο διατηρεί τις καλύτερες σχέσεις με την Αλβανία. Η Αλβανία ήταν και εξακολουθεί να είναι εξαιρετικά δραστήρια στη διασφάλιση αναγνωρίσεων για το Κοσσυφοπέδιο και την άσκηση παρασκηνιακής πίεσης για την ένταξη του Κοσσυφοπεδίου στις περιφερειακές πρωτοβουλίες.

3.2.2   Το Κοσσυφοπέδιο διατηρεί καλές σχέσεις με την Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας. Η οριοθέτηση των συνόρων έχει ολοκληρωθεί και έχουν εδραιωθεί καλές διπλωματικές σχέσεις.

3.2.3   Το Κοσσυφοπέδιο και το Μαυροβούνιο έχουν συμφωνήσει να ολοκληρώσουν τη διαδικασία οριοθέτησης των συνόρων με το Μαυροβούνιο. Το Μαυροβούνιο είχε ζητήσει στο παρελθόν να αναγνωριστεί συνταγματικά η μειονότητα των Μαυροβουνίων στο Κοσσυφοπέδιο, πριν από την ανταλλαγή πρέσβεων μεταξύ των δύο χωρών και την ολοκλήρωση της οριοθέτησης. Η κοινότητα των Μαυροβουνίων αναγνωρίζεται από το κοινοτικό δίκαιο και οι δύο χώρες αναμένεται να εδραιώσουν διπλωματικές σχέσεις στο άμεσο μέλλον.

3.2.4   Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη και η Σερβία είναι οι μόνες γειτονικές χώρες με τις οποίες το Κοσσυφοπέδιο δεν έχει επίσημες πολιτικές σχέσεις. Οι οικονομικές σχέσεις εξακολουθούν να είναι ασύμμετρες, καθώς η Σερβία είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας στο Κοσσυφοπέδιο, ενώ το Κοσσυφοπέδιο μέχρι πρόσφατα δεν είχε τη δυνατότητα εξαγωγών στη χώρα αυτή. Η ΕΕ ενεργεί ως διαμεσολαβητής για τις τεχνικές διαπραγματεύσεις μεταξύ Πρίστινας και Βελιγραδίου. Στο πρόγραμμα των διαπραγματεύσεων με τη Σερβία περιλαμβάνεται η άρση του αποκλεισμού του εμπορίου με το Κοσσυφοπέδιο, η χρήση του εναέριου χώρου της Σερβίας, η μετάβαση επιβατών με διαβατήρια του Κοσσυφοπεδίου ή οχήματα με αριθμό κυκλοφορίας του Κοσσυφοπεδίου και η συμμετοχή του Κοσσυφοπεδίου στα περιφερειακά φόρουμ. Στα τέλη Φεβρουαρίου του 2012, το Κοσσυφοπέδιο και η Σερβία κατέληξαν σε συμφωνία για την περιφερειακή συνεργασία και τη διαχείριση των σημείων διέλευσης των συνόρων.

3.3   Τα τρέχοντα ζητήματα

3.3.1   Εξακολουθούν να δημιουργούνται εντάσεις στις σχέσεις μεταξύ των εθνοτήτων λόγω της αστάθειας που επικρατεί στο βόρειο Κοσσυφοπέδιο και της άρνησης της σερβικής μειονότητας του Κοσσυφοπεδίου και της Σερβίας να δεχτούν την ανεξαρτησία του Κοσσυφοπεδίου και των νέων θεσμών του. Υπάρχουν επίσης ομάδες αλβανικής καταγωγής στο Κοσσυφοπέδιο που δεν αποδέχονται τη διεθνή επίβλεψη της ανεξαρτησίας του Κοσσυφοπεδίου.

3.3.2   Στο τέλος του Ιουλίου 2011 η κατάσταση κλιμακώθηκε στο βόρειο Κοσσυφοπέδιο, όταν το Κοσσυφοπέδιο αποφάσισε να επιβάλει εμπορικό αποκλεισμό στα αγαθά που προέρχονται από τη Σερβία ως αντίποινα στον αποκλεισμό αγαθών από το 2008 που επιβλήθηκε από τη Σερβία λόγω της μη αναγνώρισης της σφραγίδας των «Τελωνείων του Κοσσυφοπεδίου». Η μονομερής ανάπτυξη της αστυνομίας του Κοσσυφοπεδίου σε δύο σημεία ελέγχου των βόρειων συνόρων με τη Σερβία κατέληξε σε βιαιοπραγίες, οι οποίες οδήγησαν στο θάνατο ενός αστυνομικού. Με τη βοήθεια της νατοϊκής στρατιωτικής δύναμης KFOR αποκαταστάθηκε η ηρεμία.

3.3.3   Τον Σεπτέμβριο του 2011, το ζήτημα των τελωνειακών σφραγίδων επιλύθηκε στο πλαίσιο του διαλόγου Βελιγραδίου/Πρίστινας με τη μεσολάβηση της ΕΕ. Η εφαρμογή της συμφωνίας οδήγησε σε ευρείας κλίμακας αποκλεισμούς στα βόρεια. Εκτυλίχθηκαν επίσης βίαια επεισόδια. Υπό το πρίσμα της κατάστασης στο βόρειο Κοσσυφοπέδιο, η Σερβία διέκοψε τη συμμετοχή της στον προαναφερθέντα διάλογο με τη μεσολάβηση της ΕΕ κατά τα τέλη Σεπτεμβρίου και επέστρεψε στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων τον Νοέμβριο του 2011.

4.   Οικονομική κατάσταση στο Κοσσυφοπέδιο

4.1   Επικρατούσα κατάσταση μετά το πέρας των συγκρούσεων

4.1.1   Με επίσημο ποσοστό άνω του 40 %, το Κοσσυφοπέδιο έχει το υψηλότερο ποσοστό ανεργίας στην περιοχή και ξεπερνά κατά πολύ τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα στοιχεία αυτά θα πρέπει να θεωρηθεί με επιφύλαξη ότι είναι χαμηλότερα από τα πραγματικά λόγω του εκτεταμένου άτυπου τομέα της οικονομίας του Κοσσυφοπεδίου. Το ποσοστό ανεργίας είναι υψηλότερο μεταξύ των γυναικών και πλήττει ιδιαίτερα τον νεανικό πληθυσμό. Περίπου 30 000 νέοι εισέρχονται στην αγορά εργασίας κάθε χρόνο, ένα ποσοστό που είναι αδύνατο να καλυφθεί από την τρέχουσα οικονομική ανάπτυξη. Η φτώχεια αποτελεί ένα εξίσου σημαντικό ζήτημα, καθώς περίπου το 20 % του πληθυσμού ζει με λιγότερο από ένα ευρώ την ημέρα.

4.1.2   Η οικονομία εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα εμβάσματα και τη βοήθεια δωρητών. Η οικονομία του Κοσσυφοπεδίου επλήγη από τη μεταπολεμική αβεβαιότητα, τη διακοπή των εμπορικών δεσμών και τις ανεπαρκείς επενδύσεις σε υποδομές. Η οικονομική ανάπτυξη, τροφοδοτούμενη από μια τιτάνια προσπάθεια έκτακτης ανάγκης και ανοικοδόμησης υπό την καθοδήγηση της διεθνούς βοήθειας δωρητών, διπλασιάσθηκε κατά τα πρώτα έτη του 2000. Η ανάπτυξη αποδείχθηκε μη βιώσιμη λόγω του εξαιρετικά υψηλού ελλείμματος εμπορίου και έλλειψης άμεσων ξένων επενδύσεων (ΑΞΕ). Από το 2007, το ποσοστό των καθαρών ξένων επενδύσεων στο Κοσσυφοπέδιο σημειώνει συνεχή μείωση από το 19 % στο 7,1 % του ΑΕγχΠ. Ο άτυπος τομέας είναι εκτεταμένος και η είσπραξη φόρων ελάχιστη.

4.1.3   Αν και η παγκόσμια χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση είχε μικρό αντίκτυπο στην οικονομία, λόγω της περιορισμένης διεθνούς ολοκλήρωσης του Κοσσυφοπεδίου, οι αρνητικές επιπτώσεις της έγιναν αισθητές κυρίως μέσω της μείωσης στα εμβάσματα, τις εξαγωγές και τις ΑΞΕ.

4.1.4   Η οικονομία της Κοσσυφοπεδίου βασίζεται κατά κύριο λόγο στον τομέα παροχής υπηρεσιών (68 %), ενώ οι υπόλοιποι τομείς συγκεντρώνουν σχετικά μικρά ποσοστά: βιομηχανία (20 %) και γεωργία (12 %). Το μεγαλύτερο τμήμα του πληθυσμού του Κοσσυφοπεδίου ζει στην ύπαιθρο. Οι γεωργικές δραστηριότητες είναι κατακερματισμένες σε μικρά αγροτεμάχια πράγμα που οδηγεί σε μη αποδοτική γεωργία συντήρησης. Αυτή η κατάσταση εμποδίζει επίσης την ανάπτυξη ισχυρής και αντιπροσωπευτικής κοινωνίας των πολιτών στον χώρο της γεωργίας και της αγροτικής ανάπτυξης.

4.1.5   Η διαφθορά εξακολουθεί να είναι ευρέως διαδεδομένη και επηρεάζει σε σημαντικό βαθμό τις προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης της χώρας. Σύμφωνα με τον Δείκτη Μέτρησης της Διαφθοράς της «Διεθνούς Διαφάνειας» το Κοσσυφοπέδιο κατατάσσεται στην 110η θέση, κρινόμενο ως μία από τις πιο διεφθαρμένες χώρες της Ευρώπης.

4.1.6   Η κυβέρνηση δεν διαθέτει μια εθνική στρατηγική για την οικονομική ανάπτυξη, η οποία θα έπρεπε να χαραχθεί κατόπιν διαβουλεύσεων με τους κοινωνικούς εταίρους και άλλους παράγοντες της κοινωνίας των πολιτών.

5.   Η τρέχουσα κατάσταση και ο ρόλος των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών

5.1   Κοινωνικός διάλογος

5.1.1   Εκτιμάται ότι ο συνολικός αριθμός των μελών των συνδικαλιστικών οργανώσεων είναι περίπου 60 000. Ο συνδικαλισμός στον δημόσιο τομέα σημειώνει εξαιρετικά υψηλά ποσοστά, με ένα εκτιμώμενο 90 % των δημόσιων υπαλλήλων να ανήκουν σε συνδικαλιστική οργάνωση (2). Τώρα που ο νόμος επιτρέπει τη σύσταση συνδικαλιστικών οργανώσεων στον ιδιωτικό τομέα, η σύστασή τους σε επίπεδο επιχειρήσεων αποτελεί την κύρια πρόκληση για τις συνδικαλιστικές οργανώσεις στο εγγύς μέλλον. Οι έρευνες δείχνουν ότι το 5,09 % του πληθυσμού δηλώνουν ότι ανήκουν σε συνδικαλιστική οργάνωση (3).

5.1.2   Ο Εργατικός Νόμος, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ τον Δεκέμβριο του 2010, θεωρήθηκε στο Κοσσυφοπέδιο ως ένας από τους πιο σημαντικούς νόμους που ψηφίστηκαν ποτέ (4). Πραγματοποιήθηκαν διάφορες διαβουλεύσεις κατά την κατάρτιση αυτού του νόμου, κυρίως μεταξύ των εργατικών συνεταιρισμών και των συνδικαλιστικών οργανώσεων, αλλά και με τη συμμετοχή της ειδικευμένης επιτροπής της συνέλευσης και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Ο νόμος ψηφίστηκε ομόφωνα κατά την τελευταία σύνοδο ολομέλειας της τρίτης νομοθετικής περιόδου, την ίδια ημέρα της διάλυσης της συνέλευσης παρά τη σθεναρή αντίθεση που εξέφραζε η κυβέρνηση ανησυχώντας για το υψηλό δημοσιονομικό βάρος που συνεπαγόταν. Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις απείλησαν να «μποϊκοτάρουν» την εκλογική διαδικασία σε περίπτωση μη έγκρισης του νόμου.

5.1.3   Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή του Κοσσυφοπεδίου (ΟΚΕ) ιδρύθηκε το 2009. Από την πρώτη στιγμή της ίδρυσής της, οι δραστηριότητές της διαταράσσονταν από τις αντιθέσεις που εξέφραζαν το Εμπορικό Επιμελητήριο του Κοσσυφοπεδίου και η Ένωση Ανεξάρτητων Συνδικαλιστικών Οργανώσεων του Κοσσυφοπεδίου (BSPK) για τη συμμετοχή άλλων οργανώσεων εργοδοτών (Συμμαχία Επιχειρήσεων Κοσσυφοπεδίου) και συνδικαλιστικών οργανώσεων (Συνομοσπονδία Ελεύθερων Συνδικαλιστικών Οργανώσεων του Κοσσυφοπεδίου – KSLK). Παρά τις εσωτερικές διαφωνίες, οι τακτικές συνεδριάσεις της ΟΚΕ πραγματοποιούνταν κανονικά.

5.1.4   Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή του Κοσσυφοπεδίου δεν διαθέτει την ικανότητα και τους πόρους για να λειτουργήσει αποτελεσματικά.

5.1.5   Οι κοινωνικοί εταίροι δεν διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη διαδικασία ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και τη διαδικασία οικονομικής ανάπτυξης. Η κυβέρνηση πρέπει να θεσπίσει ικανή νομική βάση για να αυξηθεί ο ρόλος και η εκπροσώπηση των κοινωνικών εταίρων στις προαναφερθείσες διαδικασίες.

5.1.6   Προς το παρόν, το Υπουργείο Εργασίας χρηματοδοτεί τα έργα των κοινωνικών εταίρων, αλλά δεν έχουν θεσπιστεί διαφανή κριτήρια και εσωτερικός κανονισμός.

5.2   Διάλογος των πολιτών

5.2.1   Οι απαρχές της κοινωνίας των πολιτών στο Κοσσυφοπέδιο ανάγονται στα τέλη της δεκαετίας του '80 και τις αρχές της δεκαετίας του '90, αμέσως μετά την πτώση του κομμουνισμού στην κεντρική και ανατολική Ευρώπη. Λόγω της εξαιρετικά ιδιάζουσας κατάστασης που επικρατούσε εκείνη την περίοδο στο Κοσσυφοπέδιο, η κοινωνία των πολιτών αναπτύχθηκε ως σημαντικό μέρος ενός ολόκληρου παράλληλου συστήματος και ως αντίσταση των πολιτών έναντι στο σερβικό καθεστώς. Οι κύριοι τομείς δραστηριοποίησης της κοινωνίας των πολιτών ήταν η ανθρωπιστική βοήθεια και η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων καθώς και οι κινήσεις των πολιτών με ευρεία στήριξη από την κοινωνία. Αμέσως μετά το «μποϊκοτάρισμα» των σερβικών θεσμών από ολόκληρο τον αλβανικό πληθυσμό του Κοσσυφοπεδίου και την απουσία υπηρεσιών κοινωνικής πρόνοιας και υγειονομικής περίθαλψης, η κοινωνία των πολιτών ήταν εκ των πραγμάτων ο πάροχος υπηρεσιών (5).

5.2.2   Μετά το τέλος του πολέμου, η κοινωνία των πολιτών προσαρμόστηκε ταχύτατα προκειμένου να ανταποκριθεί στις νέες ανάγκες, όπως η παροχή έκτακτης βοήθειας και η ανοικοδόμηση ή η συμφιλίωση μεταξύ των εθνοτήτων. Στο πλαίσιο της ευρείας κλίμακας χρηματοπιστωτικής και τεχνικής υποστήριξης από διεθνείς δωρητές, ο αριθμός των ΟΚΠ σημείωσε σημαντική αύξηση. Ωστόσο, σήμερα, από τις 6 000 και πλέον εγγεγραμμένες ΜΚΟ το 2010, εκτιμάται ότι εξακολουθεί να είναι ενεργό ή μερικώς ενεργό ποσοστό μικρότερο του 10 % (6).

5.2.3   Σήμερα, οι ΟΚΠ του Κοσσυφοπεδίου καλούνται να αντιμετωπίσουν παρόμοιες προκλήσεις με άλλες χώρες της περιοχής (7), καθώς το μεγαλύτερο ποσοστό του τομέα εξακολουθεί να εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τη διεθνή χρηματοδότηση (εκτιμάται ότι περισσότερο από το 70 % των πόρων των ΟΚΠ προέρχεται από αλλοδαπούς δωρητές). Κατά συνέπεια, οι ΟΚΠ λειτουργούν περισσότερο με γνώμονα τις δωρεές, με σαφώς μειωμένη ανταπόκριση τις ανάγκες της κοινότητας και με αμφίβολη βιωσιμότητα σε περίπτωση μελλοντικής μείωσης των διεθνών κονδυλίων για την κοινωνία των πολιτών. Αντ' αυτού, οι ΟΚΠ αντιμετωπίζουν πρόβλημα νομιμότητας, διότι έχουν απομακρυνθεί πολύ από τις περιφέρειές τους.

5.2.4   Πολλοί δωρητές έχουν αρχίσει να αποσύρονται από το Κοσσυφοπέδιο, ενώ το συνολικό ποσό των διαθέσιμων κονδυλίων για την κοινωνία των πολιτών φθίνει. Η επικράτηση της βραχυπρόθεσμης στήριξης προγραμμάτων έναντι της θεσμικής μακροπρόθεσμης στήριξης καθιστά ιδιαίτερα δυσχερή τη βιωσιμότητα των οικονομικών και ανθρώπινων πόρων των ΟΚΠ (8).

5.2.5   Τον Δεκέμβριο του 2011, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεσμεύτηκε να επιδιώξει συμφωνία για τη συμμετοχή του Κοσσυφοπεδίου στα προγράμματα της ΕΕ, με την επιφύλαξη της στάσης των κρατών μελών όσον αφορά το καθεστώς του. Εν προκειμένω, τόσο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσο και η κυβέρνηση του Κοσσυφοπεδίου θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι οι ΟΚΠ συμμετέχουν στην ανάπτυξη και την εφαρμογή συγκεκριμένων έργων.

5.2.6   Τα προβλήματα με τη διεθνή αναγνώριση του Κοσσυφοπεδίου έχουν άμεσο αντίκτυπο στις διεθνείς διασυνδέσεις της κοινωνίας των πολιτών του Κοσσυφοπεδίου. Ορισμένα διεθνή δίκτυα και δίκτυα με έδρα στην ΕΕ δεν δέχονται μέλη από το Κοσσυφοπέδιο. Παρά τα εμπόδια αυτά, η κοινωνία των πολιτών του Κοσσυφοπεδίου εκπροσωπείται σε διάφορες περιφερειακές και ευρωπαϊκές πλατφόρμες και βήματα και τυγχάνει μεγαλύτερης έκθεσης σε διεθνές επίπεδο από οποιονδήποτε άλλο τομέα της χώρας. Η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών του Κοσσυφοπεδίου σε περιφερειακά προγράμματα θα πρέπει να διευκολυνθεί.

5.2.7   Το Σύνταγμα του 2008 προστατεύει την ελευθερία έκφρασης και του Τύπου, εξαιρουμένων των λόγων που πυροδοτούν την εθνοτική εχθρότητα. Η κοινωνία των πολιτών σε γενικές γραμμές θεωρεί ότι μπορεί να ασκεί ελεύθερα κριτική στην κυβέρνηση και ελάχιστες ΟΚΠ έχουν αναφέρει παράνομες απαγορεύσεις ή επιθέσεις από την τοπική ή την κεντρική κυβέρνηση. Παρ’ όλ’ αυτά, έχουν γίνει αναφορές για φιλοκυβερνητικά ΜΜΕ που χρησιμοποιούνται για την καταστρατήγηση των πρωτοβουλιών της κοινωνίας των πολιτών και σε βάρος ατόμων που ασκούν κριτική στην κυβέρνηση. Υπάρχει μεν ευρύ φάσμα έντυπων και ηλεκτρονικών μέσων ενημέρωσης που λειτουργεί στο Κοσσυφοπέδιο, όμως, η ερευνητική δημοσιογραφία σπανίζει λόγω του φόβου αντιποίνων. Η χρηματοοικονομική εξάρτηση των μέσων ενημέρωσης από τις κρατικές διαφημίσεις θέτει υπό αμφισβήτηση την εκδοτική ανεξαρτησία τους.

5.2.8   Ο βασικός νόμος περί ΜΚΟ επιτρέπει την ταχεία και εύκολη εγγραφή, και διασφαλίζει τις βασικές αρχές της ίδρυσης, της λειτουργίας και της διάλυσης των ΜΚΟ. Το συμπληρωματικό νομικό πλαίσιο για την κοινωνία των πολιτών κρίνεται μη ικανοποιητικό. οι οργανισμοί κοινής ωφέλειας έχουν εξαιρετικά περιορισμένα οφέλη, υπάρχουν ελάχιστες φοροαπαλλαγές για πιθανούς δωρητές και οι διαδικασίες διαλόγου των πολιτών δεν έχουν ακόμα τυποποιηθεί. Θα πρέπει να θεσπιστούν νόμοι σχετικά με τον φόρο προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ), τα τελωνεία, τον φόρο εταιρικού εισοδήματος και τον φόρο ατομικού εισοδήματος για να καθοριστούν οι φορολογικές ελαφρύνσεις για τις ΜΚΟ κοινής ωφέλειας. Η φιλανθρωπική δράση σε τοπικό επίπεδο βρίσκεται ακόμα στα σπάργανα. Χρειάζονται αλλαγές στην εταιρική φιλοσοφία προκειμένου να έχει ουσιαστικό αντίκτυπο η φιλανθρωπική δράση. Αποτελεί επιτακτική ανάγκη η διαμόρφωση ενός περιβάλλοντος ευνοϊκών συνθηκών για τη χρηματοπιστωτική βιωσιμότητα των ΜΚΟ –δίνοντάς τους τη δυνατότητα πρόσβασης σε δημόσια κονδύλια μέσω της νομοθεσίας περί χορηγιών, φόρου εταιρικού εισοδήματος και φόρου ατομικού εισοδήματος.

5.2.9   Η συνεργασία με την κοινωνία των πολιτών τείνει να περιορίζεται στη στήριξη νομοθετικών πρωτοβουλιών, ενώ οι προσπάθειες που πραγματοποιούνται από τις ΟΚΠ για την επίλυση θεμάτων διαφάνειας και διαφθοράς είναι λιγότερο επιτυχημένες. Η πρόσβαση στις πληροφορίες εξακολουθεί να είναι κώλυμα στη συνεργασία μεταξύ ΜΚΟ και κυβέρνησης, κυρίως λόγω κακής εφαρμογής του νόμου περί πρόσβασης σε δημόσια έγγραφα.

5.2.10   Δεν πραγματοποιείται επίσημος διάλογος μεταξύ της κοινωνίας των πολιτών και της κυβέρνησης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να στηρίξει την κυβέρνηση του Κοσσυφοπεδίου για να δημιουργηθούν οι τυπικές δομές για συνεργασία με την κοινωνία των πολιτών. Οι δημόσιες αρχές θα πρέπει να εδραιώσουν τακτικούς μηχανισμούς και όργανα για διαβούλευση με την κοινωνία των πολιτών, ενώ θα πρέπει να διοριστούν και να εκπαιδευτούν δημόσιοι υπάλληλοι προκειμένου να ενεργούν ως σημεία διασύνδεσης με τις ΟΚΠ.

5.2.11   Μετά από προσπάθειες των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών η κυβέρνηση ξεκίνησε την κατάρτιση στρατηγικής για τη συνεργασία μεταξύ κυβέρνησης και κοινωνίας των πολιτών. Αυτή η διαδικασία βρίσκεται στα πρώτα της στάδια και ο συντονισμός της γίνεται από την πλατφόρμα CiviKos, ένα δίκτυο της κοινωνίας των πολιτών.

5.2.12   Δεν υπάρχουν συγκεκριμένοι μηχανισμοί για τη σύναψη σύμβασης της κυβέρνησης με την κοινωνία των πολιτών, όπως επίσης δεν υπάρχει νομικό πλαίσιο που να διέπει την επιλογή για τις ελάχιστες κυβερνητικές επιχορηγήσεις που δίδονται στις ΜΚΟ και οι οποίες απονέμονται περισσότερο βάσει προσωπικών προτιμήσεων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να παρέχει τεχνική βοήθεια στην κυβέρνηση του Κοσσυφοπεδίου για τη σύσταση τέτοιων μηχανισμών.

5.2.13   Χωρίς την ύπαρξη σαφών ρυθμιστικών διατάξεων στις οποίες προβλέπονται κίνητρα για τους εθελοντές, είναι εξαιρετικά δύσκολο για τις ΜΚΟ να προσελκύσουν άτομα ή ομάδες για εθελοντική δράση. Μπορούν να προταθούν στην κυβέρνηση του Κοσσυφοπεδίου τα ευρωπαϊκά νομοθετικά μοντέλα στον τομέα του εθελοντισμού.

5.2.14   Στον τομέα της περιβαλλοντικής προστασίας, η συνεργασία μεταξύ κυβέρνησης και κοινωνίας των πολιτών θα πρέπει να ενισχυθεί, η δε διαβούλευση και συμμετοχή των ΟΚΠ θα πρέπει να γίνεται με διαρθρωμένο τρόπο στις συζητήσεις διαμόρφωσης πολιτικών και τις δημόσιες συζητήσεις.

6.   Οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στο Κοσσυφοπέδιο και του ΜΠΒ

6.1   Πρόσβαση στα κονδύλια του ΜΠΒ

6.1.1   Μεταξύ 1998 και 2009, η συνολική βοήθεια που παρασχέθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο Κοσσυφοπέδιο ξεπερνά τα 2,3 δισ. ευρώ, περιλαμβανομένης της χρηματοδότησης της αποστολής EULEX, των ΕΕΕΕ και του Διεθνούς Μη Στρατιωτικού Γραφείου. Κύριοι εταίροι διμερούς συνεργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έχουν υπάρξει η Γερμανία, η Ελβετία, η Νορβηγία, η Σουηδία (Sida), οι Κάτω Χώρες, το Ηνωμένο Βασίλειο (DFID) και το USAID.

6.1.2   Σύμφωνα με το έγγραφο του πολυετούς ενδεικτικού προγραμματισμού για το 2009-2011, το οποίο εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2009, εντοπίστηκαν στο Κοσσυφοπέδιο 4 καίρια εγκάρσια ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν: κοινωνία των πολιτών, περιβάλλον, ίσες ευκαιρίες και χρηστή διακυβέρνηση. Η χρηματοδότηση του ΜΠΒ κινείται σε 3 βασικούς άξονες: στη στήριξη της επίτευξης των πολιτικών κριτηρίων, των οικονομικών κριτηρίων και των ευρωπαϊκών προτύπων.

6.1.3   Η ΕΕ, ως ο δωρητής που ασκεί τη μεγαλύτερη επιρροή όσον αφορά τον όγκο βοήθειας και τις κατηγορίες χρηματοδότησης στις οποίες δραστηριοποιείται, έχει τη δυνατότητα να προσδιορίσει το θέμα της εστίασης των προγραμμάτων και της βοήθειας για την προαγωγή της δημοκρατίας. Αυτό σημαίνει επίσης ότι η αποτελεσματικότητα της παρέμβασης της Επιτροπής αποτελεί σημαντική κινητήριο δύναμη του τρόπου υποδοχής και νομιμοποίησης της διεθνούς βοήθειας στο Κοσσυφοπέδιο.

6.1.4   Όσον αφορά τα πολιτικά κριτήρια, η χρηματοδότηση του ΜΠΒ στηρίζει τη βελτίωση της διοικητικής ικανότητας και της θέσπισης θεσμών στο Κοσσυφοπέδιο, το κράτος δικαίου και την προσπάθεια καταπολέμησης της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος, προάγοντας τα ανθρώπινα δικαιώματα και την προστασία των Σέρβων και άλλων μειονοτήτων και συνεισφέροντας στην ενοποίηση της κοινωνίας των πολιτών και των δημόσιων ΜΜΕ μέσα από τον εκσυγχρονισμό των θεμάτων της κοινωνίας των πολιτών σε όλα τα προγράμματα. Για την περίοδο 2009-2011, προβλέπεται η χορήγηση του 2 - 5 % της συνολικής βοήθειας στο Κοσσυφοπέδιο για τη στήριξη της κοινωνίας των πολιτών.

6.1.5   Η χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την κοινωνία των πολιτών σημειώνει συνεχή αύξηση, όμως, οι πιο πολύπλοκες γραφειοκρατικές διαδικασίες υποβολής αίτησης και τα σχετικά υψηλά ποσά ελάχιστης επιχορήγησης αποκλείουν τις περισσότερες οργανώσεις από την απορρόφηση αυτών των κονδυλίων. Οι ίδιες συνθήκες έχουν βαθύνει το χάσμα μεταξύ μεγάλων και μικρών ΟΚΠ. Η γλώσσα και οι διαδικαστικές λεπτομέρειες των αιτήσεων εξακολουθούν να αποτελούν εμπόδιο για την πρόσβαση στη χρηματοδότηση της ΕΕ για την κοινότητα και τις οργανώσεις βάσης της κοινωνίας των πολιτών.

6.1.6   Η διαθέσιμη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την κοινωνία των πολιτών δίνει έμφαση σε δράσεις που προάγουν τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου και όχι σε όσες προάγουν την κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη.

6.1.7   Στο πλαίσιο της στήριξης του ΜΠΒ δεν υποστηρίζονται πρωτοβουλίες των κοινωνικών εταίρων ή στοχευμένα προγράμματα που θα τους επέτρεπαν την ενίσχυση της ικανότητάς τους.

6.1.8   Εξακολουθούν να υπάρχουν ανησυχίες σχετικά με την περιορισμένη ικανότητα των αρχών του Κοσσυφοπεδίου όσον αφορά την απορρόφηση των κονδυλίων του ΜΠΒ. Η κυβέρνηση θα πρέπει να συμπεριλάβει τις ΟΚΠ στη διαδικασία ορισμού των προτεραιοτήτων για τη βοήθεια ΜΠΒ.

6.1.9   Λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι δεν πραγματοποιείται διαρθρωμένος διάλογος μεταξύ των ΟΚΠ και της κυβέρνησης στο Κοσσυφοπέδιο, η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει τα σχέδια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τη χρηματοδότηση έργων το 2012 που θα διαμορφώσουν δίκτυα ΟΚΠ με σκοπό τη διευκόλυνση του διαλόγου με τις αρχές.

6.1.10   Η ΕΟΚΕ συνιστά ο σχεδιασμός των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων δυνάμει του ΜΠΒ να γίνει κατά τέτοιον τρόπο ώστε να αποφευχθούν τα κενά στη χρηματοδότηση.

Βρυξέλλες, 28 Μαρτίου 2012.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON


(1)  Αυστρία, Βέλγιο, Βουλγαρία, Γαλλία, Γερμανία, Δανία, Ελβετία, Εσθονία, Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιρλανδία, Ιταλία, Κάτω Χώρες, Κροατία, Λετονία, Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Νορβηγία, Ουγγαρία, Πολωνία, Σλοβενία, Σουηδία, Τουρκία, Τσεχική Δημοκρατία και Φινλανδία.

(2)  Kushtrim, Shaipi (2011), Ετήσια επισκόπηση 2010 με θέμα τις εργασιακές σχέσεις και τον κοινωνικό διάλογο στη Νοτιανατολική Ευρώπη: Κοσσυφοπέδιο, Περιφερειακό έργο για τις εργασιακές σχέσεις και τον κοινωνικό διάλογο στη Νοτιανατολική Ευρώπη, Friedrich Ebert Stiftung, Ιανουάριος 2011.

(3)  Καλύτερη διακυβέρνηση για καλύτερο αντίκτυπο. Κάλεσμα των πολιτών, Αναλυτική έκθεση χώρας δείκτη κοινωνίας πολιτών CIVICUS για το Κοσσυφοπέδιο, Kosovar Civil Society Foundation (KCSF), Μάρτιος 2011.

(4)  Εργατικός νόμος: η εφαρμογή του κατά το πρώτο εξάμηνο, GAP Policy Brief, The Institute for Advanced Studies GAP, Σεπτέμβριος 2011.

(5)  Καλύτερη διακυβέρνηση για καλύτερο αντίκτυπο. Κάλεσμα των πολιτών, Αναλυτική έκθεση χώρας δείκτη κοινωνίας πολιτών CIVICUS για το Κοσσυφοπέδιο, Kosovar Civil Society Foundation (KCSF), Μάρτιος 2011.

(6)  Καλύτερη διακυβέρνηση για καλύτερο αντίκτυπο. «Έκκληση στους πολίτες», αναλυτική έκθεση χώρας δείκτη κοινωνίας πολιτών CIVICUS για το Κοσσυφοπέδιο, Kosovar Civil Society Foundation (KCSF), Μάρτιος 2011.

(7)  Ο Δείκτης Βιωσιμότητας ΜΚΟ 2010 για την Κεντρική και την Ανατολική Ευρώπη και την Ευρασία, Αμερικανική Υπηρεσία Διεθνούς Ανάπτυξης (USAID).

(8)  Καλύτερη διακυβέρνηση για καλύτερο αντίκτυπο. Κάλεσμα των πολιτών, Αναλυτική έκθεση χώρας δείκτη κοινωνίας πολιτών CIVICUS για το Κοσσυφοπέδιο, Kosovar Civil Society Foundation (KCSF), Μάρτιος 2011.


21.6.2012   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 181/28


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στις αναπτυξιακές πολιτικές και τις πολιτικές αναπτυξιακής συνεργασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης» (διερευνητική γνωμοδότηση)

2012/C 181/06

Εισηγητής: ο κ. José María ZUFIAUR NARVAIZA

Στις 20 Οκτωβρίου 2011, και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα:

«Η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στις αναπτυξιακές πολιτικές και τις πολιτικές αναπτυξιακής συνεργασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης».

Το ειδικευμένο τμήμα «Εξωτερικές σχέσεις», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του στις 6 Μαρτίου 2012.

Κατά την 479η σύνοδο της ολομέλειάς της, που πραγματοποιήθηκε την 28η και 29η Μαρτίου 2012 (συνεδρίαση της 29ης Μαρτίου) η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε, με 167 ψήφους υπέρ, 15 κατά και 5 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση:

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Σε ένα πλαίσιο στο οποίο το μέλλον της ανθρωπότητας καθορίζεται από την οικονομική, οικολογική και κοινωνική κρίση, η ΕΟΚΕ θεωρεί προτεραιότητα να επιτευχθεί συμφωνία και κοινή προσέγγιση μεταξύ των διαφόρων φορέων συνεργασίας, σχετικά με το είδος ανάπτυξης που θέλουν να προαχθεί (1).

Για να είναι αποτελεσματική η συνεργασία, πρέπει πρωτίστως να εξασφαλισθεί η συνοχή του συνόλου των πολιτικών της ΕΕ με την πολιτική ανάπτυξης. Θα πρέπει επίσης να παρασχεθούν στις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (ΟΚΠ) κίνητρα για περισσότερο και καλύτερο συντονισμό.

1.2   Οι ΟΚΠ αποτελούν αυτές καθαυτές αναπόσπαστο μέρος της ανάπτυξης και, ως εκ τούτου, το ίδιο θα πρέπει να ισχύει και για τις πολιτικές συνεργασίας. Πρέπει να ενσωματωθούν στη χάραξη, την υλοποίηση και την παρακολούθηση των πολιτικών και των προγραμμάτων συνεργασίας και να συμπεριλαμβάνονται στις στρατηγικές οντότητες μέσω των οποίων διοχετεύεται η χρηματοδότησή τους.

1.3   Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της πιο στρατηγικής συνεργασίας μεταξύ των θεσμικών οργάνων και των ΟΚΠ, μέσω πολιτικού διαλόγου, συμφωνιών-πλαισίων και πιο αποτελεσματικών μηχανισμών διοχέτευσης κεφαλαίων.

1.4   Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και όλες οι κυβερνήσεις οφείλουν να υποστηρίξουν τις αρχές της Κωνσταντινούπολης σχετικά με την αποτελεσματικότητα της ανάπτυξης των ΟΚΠ.

1.5   Οι ΟΚΠ πρέπει να αναγνωρίζονται περισσότερο στους νέους τρόπους συνεργασίας, όπως η συνεργασία Νότου-Νότου ή η τριμερής συνεργασία.

1.6   Οι πολιτικές ανάπτυξης και συνεργασίας (ΣΑΠ), ιδιαίτερα οι ευρωπαϊκές, οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και την ποικιλομορφία των ΟΚΠ, καθώς και την εμπειρία τους όσον αφορά τις χώρες εταίρους.

1.7   Σε συνθήκες παγκοσμιοποίησης, είναι απαραίτητο να αναγνωριστεί ο παγκόσμιος χαρακτήρας ορισμένων ΟΚΠ και να αξιοποιηθούν οι δυνατότητές τους ως παγκόσμιων φορέων.

1.8   Πρέπει να γίνουν τροποποιήσεις στο σύστημα διάθεσης κοινοτικών κεφαλαίων ανάπτυξης μέσω των ΟΚΠ. Πρέπει να θεσπισθούν επειγόντως, μεταξύ άλλων, νέοι τρόποι χρηματοδότησης όπως οι «συμφωνίες-πλαίσια», οι λειτουργικές επιδοτήσεις, οι κλιμακωτές επιχορηγήσεις, οι πολυετείς συμβάσεις, τα κεφάλαια που προβλέπονται για επείγουσες περιπτώσεις ή η εφαρμογή της «εργαλειοθήκης», όπως έχει καθοριστεί στον διαρθρωμένο διάλογο. Τα δίκτυα, οι ομοσπονδίες και οι συνομοσπονδίες των ΟΚΠ οφείλουν να είναι, σύμφωνα με τη γνώμη της ΕΟΚΕ, οι βασικοί αποδέκτες των εν λόγω τρόπων χρηματοδότησης.

1.9   Πρέπει να διασφαλιστεί ένα ευνοϊκό περιβάλλον για τις ΟΚΠ, ώστε να είναι σε θέση να επιτελούν τα καθήκοντά τους σε όλες τις χώρες. Αυτό περιλαμβάνει την τήρηση βασικών κανόνων, όπως η ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι, του εκφράζεσθαι, του συνέρχεσθαι και της δράσης. Ο εν λόγω στόχος πρέπει να ενταχθεί στις δημόσιες πολιτικές συνεργασίας.

1.10   Η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών πρέπει να έχει γνήσιο χαρακτήρα διακυβέρνησης και, επομένως, να θεωρείται από την ΕΕ ως κριτήριο δράσης στις σχέσεις της με τις χώρες εταίρους.

1.11   Η ΕΟΚΕ, παρότι χαιρετίζει τη συμμετοχή των τοπικών αρχών στην αναπτυξιακή πολιτική της ΕΕ (2), πιστεύει ότι η σύνδεση των ΟΚΠ και των τοπικών αρχών με τις ΣΑΠ, με την επιφύλαξη της αναγκαίας συμπληρωματικότητας και συνεργασίας τους, προκαλεί εννοιολογική σύγχυση και λειτουργικά προβλήματα.

1.12   Η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα στις πολιτικές ανάπτυξης είναι καθοριστική για την αύξηση του αντίκτυπου τους. Ωστόσο, δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως άλλοθι για τη μείωση της δημόσιας συνεισφοράς. Επίσης, η συμμετοχή του ιδιωτικού ή οποιουδήποτε άλλου τομέα δεν πρέπει να έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία νέων «προϋποθέσεων» στα έργα συνεργασίας. Πρέπει, ακόμη, να καθοριστεί ένα πλαίσιο, βάσει προκαθορισμένων διεθνών κανόνων, για την αποτελεσματική συμμετοχή του ιδιωτικού οποιουδήποτε τομέα, η οποία θα συνάδει με τους σκοπούς της αναπτυξιακής συνεργασίας.

1.13   Πρέπει να ενισχυθούν οι μηχανισμοί διαφάνειας και υποχρέωσης λογοδοσίας της συνεργασίας, συμπεριλαμβανομένων όσων αφορούν τις ΟΚΠ, καθώς και αυτοί της καταπολέμησης της διαφθοράς.

1.14   Οι ΟΚΠ πρέπει επίσης να συσχετίσουν την αναπτυξιακή πολιτική με το ευρωπαϊκό εθελοντικό σώμα για την ανθρωπιστική βοήθεια, που προβλέπεται στη Συνθήκη της Λισαβόνας.

1.15   Οι διεθνείς δραστηριότητες που ανέπτυξε η ΕΟΚΕ κατά τη διάρκεια μεγάλου χρονικού διαστήματος, έχουν συμβάλει, όπως και στην περίπτωση της εντολής που δόθηκε στην ΕΟΚΕ στη συμφωνία του Κοτονού, στην αναγνώριση της θεσμικής διάστασης των ΟΚΠ. Αυτό ήταν μεταξύ των κύριων χαρακτηριστικών της συμφωνίας του Κοτονού, η οποία υπεγράφη τον Ιούνιο του 2000 μεταξύ της ΕΕ και των κρατών ΑΚΕ. Για πρώτη φορά, σε μία διεθνή σύμβαση που υπέγραψε η ΕΕ αναγνωριζόταν ρητώς ο βασικός ρόλος των μη κρατικών φορέων ως εταίρων στην αναπτυξιακή συνεργασία (3). Σημαντικό είναι επίσης το γεγονός ότι στη συμφωνία δηλώνεται ότι οι μη κρατικοί φορείς θα πρέπει να λαμβάνουν χρηματοδοτικούς πόρους για την ανάπτυξη ικανοτήτων, προκειμένου να καταστούν αποτελεσματικοί εταίροι στη συμφωνία. Αυτή η εντολή διευκόλυνε τη συγκρότηση της Επιτροπής παρακολούθησης ΑΚΕ-ΕΕ η οποία για πρώτη φορά αποτελούσε ισότιμο όργανο των εκπροσώπων των ΟΚΠ, στη συγκεκριμένη περίπτωση των χωρών ΑΚΕ και των μελών της ΕΟΚΕ που χρηματοδοτούνται από το ΕΤΑ. Ο ρόλος της Επιτροπής Παρακολούθησης είναι, όπως υποδεικνύει το όνομά της, η παρακολούθηση της εφαρμογής της συμφωνίας του Κοτονού και των συμφωνιών οικονομικής εταιρικής σχέσης. Επίσης συνέβαλε καθοριστικά στη θέσπιση της ρήτρας αειφόρου ανάπτυξης. Αυτή η μέθοδος εργασίας αποτέλεσε σημείο αναφοράς για το έργο της ΕΟΚΕ σε άλλες γεωγραφικές ζώνες το οποίο απέδωσε καρπούς και συνέβαλε, για παράδειγμα, στην ενίσχυση των οργανωτικών ικανοτήτων των ΟΚΠ, τη δημιουργία πλατφορμών και τη θέσπιση σημείων επαφής με τις ΟΚΠ στις αντιπροσωπείες της ΕΕ, καθώς και στη διευκόλυνση της πρόσβασής τους στην κοινοτική χρηματοδότηση και τη συμμετοχή στις διαπραγματεύσεις εμπορικών συμφωνιών.

1.16   Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι τέτοιου είδους εμπειρίες πρέπει να ενισχυθούν και να επεκταθούν μέσω της στήριξης των πολιτικών συνεργασίας. Επίσης, συγκεντρώνοντας τη γνώμη πολλών σημαντικών ΟΚΠ, η ΕΟΚΕ ζητεί κυρίως από την ευρωπαϊκή υπηρεσία εξωτερικής δράσης (ΕΥΕΔ) να συμμετέχουν ενεργά οι αντιπροσωπείες της ΕΕ στη στήριξή τους, την επαφή μαζί τους, την ενημέρωση και προώθηση των δραστηριοτήτων τους, τόσο σε ευρωπαϊκό επίπεδο όσο και σε επίπεδο χωρών εταίρων. Στο πλαίσιο ενίσχυσης των αντιπροσωπειών της Εξωτερικής Υπηρεσίας της Ένωσης, απαιτείται περισσότερο από ποτέ να αναλάβουν την εν λόγω συμμετοχή ως καταρχήν δεσμευτική αρμοδιότητα και όχι ως χαριστική ή εθελοντική δράση.

1.17   Στο πλαίσιο της αποκέντρωσης της ευρωπαϊκής αναπτυξιακής συνεργασίας, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι μπορεί να συνεργαστεί πολύ αποτελεσματικά με την ευρωπαϊκή υπηρεσία εξωτερικής δράσης στον διάλογο των αντιπροσωπειών με τις τοπικές ΟΚΠ. Αφενός, επειδή η ΕΟΚΕ αποτελεί το ευρωπαϊκό αντισυμβαλλόμενο μέρος των διαφόρων συμβουλευτικών οργάνων που δημιουργούνται στις συμφωνίες οικονομικής εταιρικής σχέσης (Cariforum), τις εμπορικές συμφωνίες (Νότια Κορέα), τις συμφωνίες σύνδεσης (Κεντρική Αμερική, Χιλή) και άλλες. Αφετέρου, λόγω των ήδη μακροχρόνιων και σταθερών σχέσεων που διατηρεί η ΕΟΚΕ με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και τα αντιπροσωπευτικά όργανά τους σε όλες τις ηπείρους και, ιδιαίτερα, στις χώρες ΑΚΕ, της Λατινικής Αμερικής και της Μεσογείου. (4)

1.18   Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τη σημασία που έχει να προαγάγουν οι ΟΚΠ την ευαισθητοποίηση και την εδραίωση της ιθαγένειας της ΕΕ σχετικά με τη συνεργασία, σε μια συγκυρία της οικονομικής κρίσης που μπορεί να αναιρέσει τις υποχρεώσεις σχετικά με τις πολιτικές ανάπτυξης. Στην περίπτωση αυτή, θα πρέπει να υπάρξει επαρκής ειδική πηγή χρηματοδότησης, για την οποία θα υπάρχουν επαρκείς εγγυήσεις από άποψη διαφάνειας και λογοδοσίας.

2.   Αρχές και γενικοί στόχοι

2.1   Την τελευταία δεκαετία η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επιδείξει μεγάλη προσοχή στον διάλογο με τις ΟΚΠ. Η ευρωπαϊκή συναίνεση για την ανάπτυξη, ο μηχανισμός αναπτυξιακής συνεργασίας, η έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, και, τέλος, ο «διαρθρωμένος διάλογος», έχουν διευρύνει τον χαρακτήρα και το επίπεδο του διαλόγου κατά τέτοιον τρόπο, ώστε σήμερα συμμετέχουν σε αυτόν, μεταξύ άλλων, η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Επιτροπή των Περιφερειών και η ΕΟΚΕ, τα κράτη μέλη και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, μεταξύ άλλων, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις, οι συνεταιρισμοί και οι οργανώσεις της κοινωνικής οικονομίας, οι οργανώσεις των γεωργών, των καταναλωτών, οι επαγγελματικές οργανώσεις, τα συστήματα των ΜΚΟ και οι οργανισμοί που είναι εταίροι στις χώρες εταίρους.

2.2   Εντούτοις, παρά την πρόοδο αυτήν και τις δεσμεύσεις σε διεθνές επίπεδο (5), η ευρέως επικρατούσα αντίληψη είναι ότι βρίσκονται ακόμα σε θεωρητικό επίπεδο και ότι η πρόοδος σε πρακτικό επίπεδο είναι πολύ μικρότερη. Σε πολλές χορηγούς αλλά και αναπτυσσόμενες χώρες, οι ΟΚΠ εξακολουθούν να συναντούν σοβαρές δυσκολίες και οι εργασίες τους έχουν επιδεινωθεί. Αυτό ισχύει, για παράδειγμα, στις συνδικαλιστικές οργανώσεις που συναντούν δυσκολίες στην πρόσβαση στη δημόσια ενίσχυση για ανάπτυξη στις χορηγούς χώρες, ενώ η πρόσβαση είναι περιορισμένη ή μηδενική στις χώρες εταίρους, τόσο σχετικά με τους πόρους όσο και με τον πολιτικό διάλογο. Γενικά, απειλείται η υποστήριξη των ΟΚΠ και του ρόλου τους ως φορέων ανάπτυξης (τα πρόσφατα μέτρα που έλαβε η κυβέρνηση της Ζιμπάμπουε αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα).

2.3   Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η μεγαλύτερη και καλύτερη αναγνώριση του ρόλου των ΟΚΠ περιλαμβάνει την αποδοχή μιας σειράς κριτηρίων, αρχών και αξιών στις αναπτυξιακές πολιτικές και τις πολιτικές αναπτυξιακής συνεργασίας.

2.4   Το πρώτο και θεμελιώδες στοιχείο είναι η ανάγκη διαλόγου μεταξύ των επιμέρους ΟΚΠ και μεταξύ αυτών και των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, για το τι εννοούμε με τον όρο «ανάπτυξη». Ο σκοπός αυτός είναι απολύτως αναγκαίος και επείγων σε ένα πλαίσιο κατά το οποίο διασταυρώνονται τρεις κρίσεις: η οικολογική (κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας …), η κοινωνική (αύξηση των ανισοτήτων …) και η οικονομική (ανεργία, επισφαλής κατάσταση στην εργασία, κυριαρχία των δημοσιονομικών επί της πραγματικής οικονομίας …). Ως αποτέλεσμα των τριών κρίσεων προέκυψε μια τέταρτη: η επισιτιστική κρίση. Από τα στοιχεία που καταδεικνύουν τη σοβαρότητα των κρίσεων αυτών – που είναι αλληλένδετες – προκύπτει ότι απειλείται το μέλλον όλων. Επίσης, το μοναδικό μέσο για την ελαχιστοποίηση των ζημιών είναι ένα ποιοτικό άλμα στους τομείς της ισότητας, της συνεργασίας και της φροντίδας. Η ανάπτυξη, επομένως, δεν μπορεί να θεωρηθεί συνώνυμη της οικονομικής ανάπτυξης και η ευημερία ή η πρόοδος δεν μπορούν να εξομοιώνονται με τους δείκτες του ΑΕγχΠ.

2.5   Η ΕΟΚΕ εξακολουθεί να θεωρεί ότι, με την επιφύλαξη για την αναγκαιότητα μεταρρύθμισης των κριτηρίων δράσης, η αναπτυξιακή συνεργασία αποτελεί καθοριστικό μέσο για την περαιτέρω πρόοδο της ανάπτυξης, ιδιαίτερα των πιο φτωχών χωρών.

2.5.1   Υπό την έννοια αυτή, επαναλαμβάνει την ανάγκη υλοποίησης των δεσμεύσεων σχετικά με τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης που έχουν αναληφθεί σε διεθνή κλίμακα, οι οποίες πρέπει να εξακολουθήσουν να υφίστανται για τις χορηγούς χώρες και, ειδικότερα, για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η συνεργασία για την ανάπτυξη είναι δημόσια πολιτική στις χορηγούς χώρες, βασισμένη σε ορθές πρακτικές, που πρέπει να διαθέτει τους απαραίτητους πόρους για να πραγματοποιείται.

2.5.2   Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει, όπως παρατίθεται στη Συνθήκη της Λισαβόνας, ότι πρέπει να εξασφαλίζεται η συνοχή μεταξύ των άλλων πολιτικών – εμπορικές, επενδυτικές, οικονομικές πολιτικές – και της ΣΑΠ. Θα πρέπει επίσης να δοθούν κίνητρα στις ΟΚΠ για μεγαλύτερο και καλύτερο συντονισμό.

2.6   Κατά την τελευταία δεκαετία έχουν σημειωθεί σημαντικές αλλαγές στη συνεργασία. Μεταξύ άλλων, σχετικά γεγονότα όπως η συνεργασία Νότου – Νότου ή η τριμερής συνεργασία, ο ρόλος των ΟΚΠ και των δικτύων τους πρέπει να λαμβάνουν μεγαλύτερη αναγνώριση σε αυτά τα νέα είδη συνεργασίας.

2.7   Ομοίως, ορισμένοι τρόποι διοχέτευσης κεφαλαίων που αποσκοπούν στη βελτίωση της ανάληψης ευθύνης, όπως η στήριξη του προϋπολογισμού, έχουν επιφέρει ως αποτέλεσμα την περιθωριοποίηση της κοινωνίας των πολιτών στις χώρες εταίρους. Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει την ανάγκη να αποκτήσουν οι τοπικές ΟΚΠ τον κατάλληλο πρωταγωνιστικό ρόλο όσον αφορά τη δημοκρατική συμμετοχή και τα θεματικά προγράμματα, συμπεριλαμβανομένου του οικονομικού παράγοντα.

2.8   Η παρουσία της ΕΟΚΕ σε διάφορες στρατηγικές συμπράξεις της ΕΕ (με τη Βραζιλία και την Κίνα), η αναγνώριση του ρόλου της σε διεθνείς συμφωνίες, όπως του Κοτονού, και η συμμετοχή της σε παγκόσμια προγράμματα, όπως το Ρίο+20, συνιστά τη σύνδεσή της με τα θεματικά προγράμματα της πολιτικής συνεργασίας και ανάπτυξης της ΕΕ.

2.9   Οι συναινέσεις που έχουν επιτευχθεί σε διεθνές επίπεδο και διατυπώνονται στη Διακήρυξη του Παρισιού, το πρόγραμμα δράσης της Άκκρα και το φόρουμ υψηλού επιπέδου του Μπουσάν αποτελούν βήματα σχετικά με τον σχεδιασμό της αποτελεσματικότητας της ενίσχυσης. Ωστόσο, οι ΟΚΠ εκτιμούν ότι πρέπει να επεκταθούν ορισμένα κριτήρια και έννοιες των εν λόγω εγγράφων: Για παράδειγμα, αυτό που πρέπει να νοείται ως ανάληψη ευθύνης, εναρμόνιση, ευθυγράμμιση, διαχείριση της απόδοσης, αμοιβαία υπευθυνότητα, αποτελεσματικότητα της ενίσχυσης. Ο καταλληλότερος ορισμός των εν λόγω κριτηρίων πρέπει να εκτεθεί σε διάλογο ανάμεσα στις ΟΚΠ και τα θεσμικά όργανα.

2.10   Το θέμα είναι ο χειρισμός της αποτελεσματικότητας της ενίσχυσης μέσω μιας προσέγγισης που βασίζεται στις ποικίλες εκφάνσεις της έννοιας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και στην αξιολόγησή της στο πλαίσιο της συμβολής της στη μείωση της φτώχειας και της ανισότητας, καθώς και τον σκοπό της εξάρτησης από την ιδία ενίσχυση.

2.11   Οι προσεγγίσεις διαφόρων οργανισμών και οι διεθνείς διακηρύξεις πιστοποιούν ότι οι ΟΚΠ είναι φορείς ανάπτυξης δικαιωματικώς  (6). Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και όλες οι κυβερνήσεις να υποστηρίξουν τις αρχές της Κωνσταντινούπολης σχετικά με την αποτελεσματικότητα της ανάπτυξης των ΟΚΠ.

2.12   Οι πολιτικές ανάπτυξης και συνεργασίας πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και την ποικιλομορφία των ΟΚΠ. Η προστιθέμενη αξία που μπορεί να προσδώσει στην ανάπτυξη μια ΜΚΟ που είναι αφοσιωμένη στην προστασία του περιβάλλοντος ή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων· μια συνδικαλιστική οργάνωση που προστατεύει τα εργασιακά δικαιώματα, την πρωτογενή διανομή του πλούτου μέσω της διαπραγμάτευσης των μισθών και της κοινωνικής προστασίας των εργαζομένων· ένας γεωργικός συνεταιρισμός που να επιδρά άμεσα στην επάρκεια τροφίμων και την επισιτιστική κυριαρχία· μια ένωση μεταναστών, που θα συνεισφέρει στην κοινή ανάπτυξη· ή μια οργάνωση εργαζομένων ή αυτοαπασχολούμενων, που θα συμβάλλει καθοριστικά στη δημιουργία παραγωγικού ιστού ή τη δημιουργία απασχόλησης, είναι μερικά παραδείγματα των πολλών και διαφόρων εκφάνσεων που μπορούν να έχουν οι συνεισφορές των ΟΚΠ στην ανάπτυξη, με τη στήριξη των κατάλληλων πολιτικών συνεργασίας. Η ΕΟΚΕ κρίνει ουσιαστικής σημασίας να συνδεθούν οι πολιτικές ανάπτυξης και συνεργασίας των δημόσιων οργανισμών, αξιοποιώντας όλες τις δυνατότητες που αντιπροσωπεύει αυτή η ποικιλομορφία.

2.13   Η ΕΟΚΕ διεκδικεί, για τις ΟΚΠ, σε όλες τις χώρες ένα ρυθμιστικό και θεσμικό περιβάλλον, με κατάρτιση και δράση, που θα είναι ευνοϊκό για την ύπαρξη, την ανάπτυξη και την παρέμβασή τους. Η συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών πρέπει να καταστεί ένας σημαντικός παράγοντας της δημοκρατικής διακυβέρνησης (7).

2.14   Η συνεργασία με τους ιδιωτικούς τομείς είναι σημαντική για την επίτευξη ευρύτερου αντικτύπου της πολιτικής συνεργασίας για την ανάπτυξη. Πρέπει να τονιστεί η μεγάλη ποικιλομορφία του ιδιωτικού τομέα (συμπεριλαμβανομένων των οργανώσεων κοινωνικής οικονομίας και των μη κερδοσκοπικών ενώσεων) καθώς και τα σημαντικά κέρδη που προκύπτουν από κοινωνικά υπεύθυνες πρωτοβουλίες. Ο τρόπος μεγιστοποίησης της συμβολής τους όσον αφορά την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη και την ανθρώπινη ασφάλεια σε συνθήκες παγκοσμιοποίησης αποτελεί πρόκληση. Ωστόσο, η εταιρική σχέση ιδιωτικού-δημόσιου τομέα, ή η στήριξη των μεγάλων εταιρειών αποκλειστικά από τον ιδιωτικό τομέα, στη συνεργασία για την ανάπτυξη εγείρει συζητήσεις όσον αφορά την έκταση κατά την οποία μπορεί να θιγούν οι αναπτυξιακοί στόχοι από αυτές τις συμπράξεις. Οι εταιρικές σχέσεις ιδιωτικού-δημόσιου τομέα μπορούν να αποτελέσουν μέσα συνένωσης των αναπτυξιακών προγραμμάτων διάφορων εταίρων και αποτελεσματικά εργαλεία συνδυασμού των γνώσεων και των πόρων τους. Υπό αυτήν την έννοια, πρέπει να τεθεί σε εφαρμογή ένα πλαίσιο για την ενεργό και υπεύθυνη συνδρομή του ιδιωτικού τομέα, που θα βασίζεται σε διεθνείς ήδη συμφωνημένους κανονισμούς, όπως τα εργασιακά πρότυπα της ΔΟΕ, οι κατευθυντήριες γραμμές για τις πολυεθνικές εταιρείες του ΟΟΣΑ και οι κατευθυντήριες αρχές των Ηνωμένων Εθνών σχετικά με τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Επίσης αναφέρει ενδεικτικά τις διεθνείς πρωτοβουλίες διαφάνειας, όπως οι «αρχές της ΠΔΕΒ» (πρωτοβουλία για τη διαφάνεια της εξορυκτικής βιομηχανίας) ή η «διαδικασία του Kimberley» σχετικά με τις διεθνείς επιχειρήσεις και επενδύσεις.

2.14.1   Η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα δεν πρέπει επίσης να συνεπάγεται μια χαλαρή οικονομική συμμετοχή των κρατών στην αναπτυξιακή συνεργασία, ούτε πρέπει να προϋποθέτει, για παράδειγμα, τη στήριξη στην ιδιωτικοποίηση στρατηγικών τομέων ή βασικών υπηρεσιών για την κοινότητα.

2.14.2   Επιπλέον, σύμφωνα με το σημείο 1.13 η ενίσχυση της συμμετοχής των ΟΚΠ στις συμπράξεις δημόσιου-ιδιωτικού τομέα αποτελεί βασικό στοιχείο, κατ’ αναλογία με τον ρόλο των κοινωνικών εταίρων και του κοινωνικού διαλόγου.

2.15   Πρέπει να ενθαρρυνθούν ακόμα περισσότερο οι μηχανισμοί διαφάνειας και υποχρέωσης λογοδοσίας για όλους όσοι εμπλέκονται στη συνεργασία. Επίσης πρέπει να εφαρμοστεί η σύμβαση του ΟΗΕ κατά της διαφθοράς, η οποία διαφθορά επιβαρύνει την κοινωνική στήριξη στις πολιτικές συνεργασίας. Οι ΟΚΠ είναι κατάλληλες γι’ αυτό, υπό τη μορφή της υποχρέωσης λογοδοσίας που σχετίζεται με τις δικές τους ενέργειες και υπό τη μορφή μηχανισμών κοινωνικού ελέγχου σχετικά με τη συνεργασία γενικά. Μόνο αν διατηρηθεί μια συνάφεια και μια υλική αλληλεπίδραση με την ιθαγένεια θα είναι εφικτή η επίτευξη των αναπτυξιακών στόχων που έχουν οριστεί.

2.16   Σε συνθήκες παγκοσμιοποίησης, είναι απαραίτητο να αναγνωριστεί ο παγκόσμιος χαρακτήρας ορισμένων ΟΚΠ και να αξιοποιηθούν οι δυνατότητές τους ως παγκόσμιων υπεύθυνων φορέων. Επιπλέον, σε έναν πολυπολικό κόσμο είναι όλο και περισσότερο απρόσφορη η διάκριση ανάμεσα στις ΟΚΠ του Βορρά και του Νότου. H υποστήριξη προς τα δίκτυα των ΟΚΠ, τις συντονιστικές πλατφόρμες τους, τους συλλογικούς μηχανισμούς τους και το επίπεδο συνδικαλιστικής συμμετοχής τους, μεταξύ άλλων, πρέπει συνεπώς να αποτελεί μέρος των αναπτυξιακών δράσεων που χρηματοδοτούνται από τους χορηγούς και, ειδικότερα, από τη συνεργασία της ΕΕ.

3.   Ενίσχυση του ρόλου των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών

3.1   Τα αποτελέσματα του διαρθρωτικού διαλόγου που παρατίθενται στο τελικό έγγραφο της Συνδιάσκεψης της Βουδαπέστης (8) αποτελούν λόγους και προτάσεις μεγάλης σημασίας προς όφελος όλων των ενδιαφερόμενων. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι ο εν λόγω διάλογος πρέπει να θεσπιστεί και να δημιουργήσει κάποιον συντονιστικό μηχανισμό ή ομάδα επαφής, που θα συνεδριάζει περιοδικά και θα είναι αντιπροσωπευτικός των μελών ΕΤΑ, μεριμνώντας για την εκτέλεση και εφαρμογή των προτάσεών τους (9). Ένα τέτοιο φόρουμ πρέπει να έχει μόνιμο πολιτικό χαρακτήρα (συζητήσεις σχετικά με τις πολιτικές συνεργασίας, με μέσα και όργανα που έχουν εξουσιοδοτηθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή) και αντιπροσωπευτικό χαρακτήρα (ΟΚΠ, Επιτροπή, ΕΚ, κράτη μέλη κ.λπ.). Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι λόγω της θεσμικής εντολής της και της εμπειρίας της πρέπει να διαδραματίζει ειδικό ρόλο στο εν λόγω φόρουμ διαλόγου.

3.2   Πρέπει να δοθεί προσοχή ώστε οι ΟΚΠ να συμμετέχουν και να μπορούν να συμβάλουν – όσον αφορά τη χάραξη, εφαρμογή και παρακολούθηση, – στις αναπτυξιακές πολιτικές. Για τον σκοπό αυτό – προκειμένου να διευκολυνθεί η ενίσχυση των παγκόσμια ενεργών ΟΚΠ και να ενισχυθεί η συνεργασία των ευρωπαϊκών οργανώσεων – θα ήταν ευκταίο να εξετάσει η ΕΕ αν θα ήταν σκόπιμο να θεσπιστεί ένα νομικό καθεστώς για τις ευρωπαϊκές ΟΚΠ βάσει συγκεκριμένων και κοινών με τους συμπράττοντες του διαρθρωτικού διαλόγου κριτηρίων.

3.3   Από την έναρξη ισχύος της συμφωνίας του Κοτονού, η ΕΟΚΕ διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην ενίσχυση της συμμετοχής των μη κρατικών φορέων, ιδίως λόγω της εντολής που έλαβε (10). Συγκεκριμένα, η εν λόγω εντολή έλαβε τη μορφή μόνιμης επιτροπής παρακολούθησης ΑΚΕ-ΕΕ, τακτικών περιφερειακών σεμιναρίων και όλων των διασκέψεων ΑΚΕ κλπ.· αυτά συνέβαλαν άμεσα στην υλοποίηση των αρχών της αυτοδιάθεσης, της διαφάνειας, της χρηστής διακυβέρνησης και της συνεργασίας, οι οποίες απορρέουν από τη συμφωνία του Κοτονού (11).

3.4   Είναι, επιπλέον, σημαντικό κατά τη θέσπιση μόνιμου πολιτικού διαλόγου στο επίπεδο των αποδεκτριών χωρών να λαμβάνεται υπόψη η εξειδίκευση του κάθε φορέα ή οργάνωσης της κοινωνίας των πολιτών.

3.5   Ο διαρθρωτικός διάλογος πρέπει να έχει ως αποτέλεσμα την πιο στρατηγική συνεργασία μεταξύ των κοινοτικών οργάνων και των ΟΚΠ. Κατά την έννοια αυτήν, η ΕΟΚΕ επισημαίνει την ανάγκη καθορισμού πλαισίων σχέσης και συμμετοχής πέρα από τη χρηματοδότηση των έργων. Όπως, για παράδειγμα, την εφαρμογή μιας «εργαλειοθήκης» (tool box) που θα καθορίζεται στον διαρθρωτικό διάλογο με στόχο την εφαρμογή της όχι μόνο σε τοπικό – αντιπροσωπεία της ΕΕ – αλλά και σε κεντρικό επίπεδο. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε πιο ευέλικτη και αποτελεσματική σύνδεση μεταξύ της ΕΕ και των ΟΚΠ σε παγκόσμιο επίπεδο.

3.6   Με τη σειρά του, ο ρόλος των ΟΚΠ, με τη δυναμική και τις απαιτήσεις του, είναι καθοριστικός για την προώθηση της ατζέντας συνοχής των αναπτυξιακών πολιτικών και την προώθηση μιας νέας παγκόσμιας συμφωνίας μετά το 2015 προκειμένου να περιληφθεί στην αναπτυξιακή ατζέντα η μείωση των ανισοτήτων, η παγκόσμια κοινωνική προστασία, η δίκαιη κατανομή πλούτου και η φροντίδα των φυσικών πόρων.

3.7   Οι ΟΚΠ είναι οργανώσεις με μεγάλη ποικιλομορφία και ετερογένεια, κάτι που ενδέχεται να απαιτεί έναν πιο ακριβή ορισμό της έννοιας των ΟΚΠ. Επιπρόσθετα, η εν λόγω ποικιλομορφία, εμπειρία και σχέση με τις χώρες εταίρους πρέπει να αναγνωρίζεται από την ευρωπαϊκή συνεργασία η οποία πρέπει να την αξιοποιεί, χρησιμοποιώντας τις δυνατότητες και τις ιδιαιτερότητες που ενδέχεται να φέρει ο κάθε φορέας.

4.   Συμμετοχή των ΟΚΠ στα διάφορα όργανα και προγράμματα εξωτερικής ενίσχυσης της ΕΕ

4.1   Η ΕΟΚΕ έχει ήδη εκφράσει τη θέση της σε ό,τι αφορά τη δέσμευση των ΟΚΠ σχετικά με τον μηχανισμό αναπτυξιακής συνεργασίας (ΜΑΣ) (12). Κατά τα λοιπά, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η κοινωνία των πολιτών πρέπει να παρεμβαίνει σε ό,τι αφορά το σύνολο των οργάνων συνεργασίας ενόψει όσων εκτίθενται από τον διαρθρωτικό διάλογο και αυτών που προβλέπονται στο πρόγραμμα δράσης για την αλλαγή, που εγκρίθηκε πρόσφατα.

4.2   Σύμφωνα με τη διατύπωση στον διαρθρωτικό διάλογο, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι πρέπει να γίνουν τροποποιήσεις στο σύστημα διάθεσης κοινοτικών κεφαλαίων ανάπτυξης μέσω των ΟΚΠ. Τα μέσα που ορίζονται στις δημοσιονομικές προοπτικές για την περίοδο 2014 – 2020 πρέπει να καθορίζουν νέους τρόπους χρηματοδότησης πέρα από τους κλασικούς μηχανισμούς επιδότησης των έργων. Πρέπει να επέλθουν επειγόντως, μεταξύ άλλων, τρόποι χρηματοδότησης όπως οι «συμφωνίες-πλαίσια», οι λειτουργικές επιδοτήσεις, οι κλιμακωτές επιχορηγήσεις ή οι πολυετείς συμβάσεις, μεσοπρόθεσμοι και μακροπρόθεσμοι τρόποι χρηματοδότησης που διασφαλίζουν μεγάλο αντίκτυπο στο πλαίσιο της ανάπτυξης.

4.3   Ομοίως, κρίνεται σκόπιμη η δημιουργία ειδικών ταμείων για επείγουσες περιπτώσεις, όπως, για παράδειγμα, οι δημοκρατικές διαδικασίες στη Μεσόγειο, που δεν μπορούν να περιμένουν την έγκριση προσκλήσεων για αιτήσεις επιχορήγησης και μπορούν να εφαρμοστούν αποτελεσματικά στην πράξη μόνο από τα δίκτυα διαφόρων ΟΚΠ, όπως οι συνδικαλιστικές οργανώσεις, οι ΜΚΟ, οι συνεταιριστικές οργανώσεις, οι οργανώσεις μικρών επιχειρήσεων, οι γυναικείες οργανώσεις κ.λπ.

4.3.1   Στην κατεύθυνση αυτή, τα δίκτυα, οι ομοσπονδίες ή οι συνομοσπονδίες των ΟΚΠ θα έπρεπε να είναι οι βασικοί αποδέκτες των εν λόγω ειδών χρηματοδότησης. Για τον σκοπό αυτόν, μηχανισμοί όπως οι λειτουργικές επιδοτήσεις ή οι κλιμακωτές επιχορηγήσεις θα ήταν ορθό όργανο ανάδειξης της πρόσθετης αξίας των δικτύων των ΟΚΠ που συμμετέχουν στην ανάπτυξη.

4.3.2   Στο πλαίσιο του προγράμματος δράσης για την αλλαγή, η ευρωπαϊκή συνεργασία πρέπει να αντιμετωπίσει και να αναθεωρήσει τους μηχανισμούς της για τον σχεδιασμό και τη διαχείριση του κύκλου των έργων και να επικεντρωθεί σε πτυχές όπως η καταλληλότερη είσπραξη των κεφαλαίων και μια ευελιξία που θα είναι προσαρμοσμένη στις συνθήκες. Ομοίως, πρέπει να δοθεί έμφαση στη στήριξη των σταδίων διάγνωσης και μελέτης της βιωσιμότητας των αναπτυξιακών δράσεων ως τρόπου καλύτερης διασφάλισης της επιτυχίας των εν λόγω δράσεων.

4.3.3   Στα πρότυπα χρηματοδότησης θα πρέπει να περιληφθούν τριών ειδών κίνητρα: 1) αυτά που ενισχύουν την υποχρέωση λογοδοσίας σχετικά με τα αποτελέσματα της ανάπτυξης· 2) αυτά που προάγουν την ένταξη και τη συγχώνευση μεταξύ των οργανώσεων και τη δημιουργία παγκόσμιων ΟΚΠ· 3) αυτά που προωθούν νέα είδη δικτύων και συμμαχίες μεταξύ πολλαπλών φορέων.

4.3.4   Η Συνθήκη της Λισαβόνας περιλαμβάνει το ευρωπαϊκό εθελοντικό σώμα νέων για την ανθρωπιστική βοήθεια (EVHAC) που βρίσκεται σήμερα σε πιλοτικό στάδιο σχεδίου, το οποίο έχει ανατεθεί στη ΓΔ ECHO. Τα αποτελέσματα του πιλοτικού σταδίου θα πρέπει να αποτιμηθούν προσεκτικά πριν να δρομολογηθεί το EVHAC. Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη για τις υλικές δυνατότητες των ΟΚΠ για τη διοχέτευση των ευρωπαϊκών εθελοντικών προσπαθειών σε όλους τους τομείς και, ιδιαίτερα, στην ανάπτυξη. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι, βάσει των κριτηρίων που έχουν εκτιμηθεί, ο εθελοντισμός πρέπει να θεωρηθεί ως μια παροχή σε είδος στα έργα συγχρηματοδότησης. (13)

5.   Ενίσχυση της κοινωνίας των πολιτών και των ΟΚΠ στις χώρες εταίρους

5.1   Οι ΟΚΠ βιώνουν, σε πολλές περιπτώσεις και σε διάφορες χώρες, καταστάσεις μεγάλης πολιτικής, θεσμικής ή οικονομικής αστάθειας οι οποίες δυσχεραίνουν το καθήκον τους ή δραστηριοποιούνται σε πλαίσια όπου αντιμετωπίζουν παρενόχληση, εκφοβισμό και ποινικές διώξεις. Σε πολλές περιπτώσεις, αυτό είναι καρπός περιοριστικών πρακτικών που ασκούνται από τις κυβερνήσεις. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει την ανάγκη ενσωμάτωσης ενός είδους επίβλεψης των νομικών πλαισίων, των θεμελιωδών ελευθεριών και των μέσων στήριξης των ΟΚΠ στις πολιτικές αναπτυξιακής συνεργασίας, καθώς και κανονισμούς για τις δράσεις ανάπτυξης και συνεργασίας.

5.2   Η ΕΟΚΕ έχει επίγνωση ότι τα κανονιστικά πλαίσια για τις ΟΚΠ είναι πολύ διαφορετικά τόσο εντός της ΕΕ όσο και στις χώρες εταίρους. Αυτό δεν πρέπει να παρεμποδίζει την πρόοδο όσον αφορά τους διεθνείς κανονισμούς (όπως η ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι, της έκφρασης, του συνέρχεσθαι, προκειμένου να είναι σε θέση να λειτουργούν με πλήρη ελευθερία, να επικοινωνούν και να συνεργάζονται, να αναζητούν χρηματοδότηση και να λαμβάνουν κρατική προστασία) σε όλες τις περιπτώσεις και όλα τα επίπεδα. Η παρουσία και η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών και των ΟΚΠ όχι μόνο δεν απονομιμοποιεί την αντιπροσωπευτική δημοκρατία αλλά και την ενισχύει, εφόσον υπάρχουν δίαυλοι για τη δράση της. (14). Η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών πρέπει να έχει γνήσιο χαρακτήρα διακυβέρνησης και, επομένως, να θεωρείται από την ΕΕ ως κριτήριο στις σχέσεις της με τις χώρες εταίρους.

5.3   Η θεσμική διάσταση και η ενίσχυση των οργανωτικών δυνατοτήτων των οργανώσεων εταίρων των τρίτων χωρών χρήζουν μεγαλύτερης αναγνώρισης από την ευρωπαϊκή συνεργασία. Πέρα από τη δυνατότητα διαχείρισης των έργων, η συνδρομή στην ενίσχυση των ΟΚΠ αυτή καθαυτή συμβάλλει στην ολοκληρωμένη ανάπτυξη των αντίστοιχων κοινωνιών. Πρέπει, ως εκ τούτου, να προαχθεί η κατάρτιση και η ενίσχυση των ικανοτήτων των εν λόγω ΟΚΠ των χωρών εταίρων, τόσο σε γενικό πλαίσιο όσο και σε θέματα διαδικασιών για την πρόσβαση στην κοινοτική χρηματοδότηση, συμπεριλαμβανομένων τοπικών έργων ελάσσονος κλίμακας ή στη συμμετοχή στις διαπραγματεύσεις των εμπορικών συμφωνιών, για παράδειγμα.

5.4   Ταυτόχρονα, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι στην πολιτική της αναπτυξιακής συνεργασίας της ΕΕ πρέπει να γίνεται διάκριση έναντι εκείνων των οργανώσεων οι οποίες, επικαλούμενες την κοινωνία των πολιτών, δεν είναι δημοκρατικές ή εξαρτώνται άμεσα από τα κράτη.

5.5   Πρέπει να ενισχυθεί η ομαδοποίηση και η νομική αναγνώριση των ΟΚΠ στις χώρες εταίρους ως συμμετοχικών οργανισμών. Όπως προτείνεται στο πλαίσιο της συμφωνίας του Κοτονού ή στη Λατινική Αμερική, για παράδειγμα, πρέπει να εξακολουθήσουν να οργανώνονται πλατφόρμες και αντιπροσωπευτικά δίκτυα σε διάφορα επίπεδα για τη θέσπιση των μεταξύ τους συνεργειών και να βελτιωθούν οι διαδικασίες τους σχέσεών τους με τις δημόσιες οργανώσεις.

5.6   Η ύπαρξη κομβικών σημείων, ή ατόμων που είναι αφοσιωμένα στις σχέσεις με την κοινωνία των πολιτών, στις αντιπροσωπείες της ΕΕ στις χώρες εταίρους έχει αποδειχτεί χρήσιμη σε διάφορα πλαίσια. Πρέπει να εμβαθύνουν τον ρόλο τους και την ικανότητά τους να εξετάζουν την κατάσταση στις αντίστοιχες χώρες και να ενισχύουν την επαφή με τις ΟΚΠ. Πρέπει να ενισχυθεί όσο το δυνατόν γίνεται ο συντονισμός μεταξύ των εν λόγω κομβικών σημείων και της ΕΟΚΕ προκειμένου να αντληθούν διδάγματα και ορθές πρακτικές.

5.7   Η υλοποίηση της έννοιας της δημοκρατικής συμμετοχής θα πρέπει να συνδυάζεται, με τη σειρά της, με περισσότερες δυνατότητες πρόσβασης στους πόρους της κοινοτικής συνεργασίας εκ μέρους των ΟΚΠ στις χώρες εταίρους, ιδιαίτερα για τις ομαδοποιήσεις, τα δίκτυα ή τις πιο αντιπροσωπευτικές οργανώσεις.

5.8   Ταυτόχρονα πρέπει να προωθηθούν νέοι τρόποι συνεργασίας μεταξύ των ΟΚΠ ανοίγοντας δρόμους για τριμερή συνεργασία, συνεργασία Νότου-Νότου ή, μέσω ανταλλαγής τεχνογνωσίας (know how), για τεχνική υποστήριξη από τις ευρωπαϊκές ΟΚΠ και της τεχνολογίας διαχείρισης, για παράδειγμα. Οι εν λόγω νέοι τρόποι συνεργασίας μπορεί να είναι σχετικοί για τις ΟΚΠ των χωρών μεσαίου εισοδήματος, οι οποίες θα δουν να μειώνεται η κλασική συνεργασία της ΕΕ και στις οποίες οι ΟΚΠ είναι ζωτικής σημασίας για την εδραίωση της δημοκρατίας και την προαγωγή της αναγνώρισης των δικαιωμάτων των πολιτών, της μείωσης των ανισοτήτων, της συμμετοχής των πολιτών στα κοινά, της ισότητας των φύλων, της φορολογικής αναδιανομής, της διαφάνειας ή της προστασίας των περιβαλλοντικών δικαιωμάτων.

6.   Ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης και αναπτυξιακή εκπαίδευση

6.1   Η ΕΕ έχει διατηρήσει τον ρόλο του χορηγού για την ανάπτυξη ακόμα και σε περιόδους οικονομικής κρίσης. Η συνέχιση αυτής της συμμετοχής αποτελεί πρόκληση για όλα τα κράτη και τα όργανα της Ένωσης. Αυτή η συμμετοχή εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη στήριξη του πληθυσμού και από την ενημέρωση και ευαισθητοποίησή του σε ό,τι αφορά την ανάπτυξη και τα παγκόσμια προβλήματα που έχουν αντίκτυπο σε όλες τις χώρες.

6.2   Οι ΟΚΠ αποτελούν ιδανικό όχημα για την αναπτυξιακή εκπαίδευση και την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης. Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει πόσο σημαντικό είναι να δοθεί προσοχή σε αυτό το ζήτημα, ιδίως σε περίοδο κρίσης. Η αναπτυξιακή εκπαίδευση απαιτεί καινοτόμες προσεγγίσεις με μεταρρυθμιστικό χαρακτήρα, που απευθύνουν τα μηνύματά τους σε πιο ευρείες ομάδες από αυτές των παιδιών και των νέων. Επιπλέον, η καινοτομία στον τομέα αυτών περιλαμβάνει την εδραίωση συμμαχιών με πολλαπλούς φορείς. Αυτό αφορά ιδιαίτερα τις χώρες που έχουν ενταχθεί πρόσφατα στην ΕΕ με μικρότερη παράδοση αναπτυξιακής συνεργασίας και μειωμένη ανάπτυξη των ΟΚΠ.

6.3   Οι ευρωπαϊκές ΟΚΠ και η ΕΟΚΕ, λόγω της σχέσης τους με την ευρωπαϊκή κοινωνία των πολιτών, είναι σε θέση να ασκήσουν αυτό το καθήκον ευαισθητοποίησης του κοινού. Μπορούν, επίσης, να βασιστούν στην αξιοπιστία που τους προσδίδει η εργασία στην ΕΕ με τους πιο ποικίλους κοινωνικούς τομείς, μεταξύ των οποίων βρίσκονται και οι πιο ευάλωτοι. Υπό αυτήν την έννοια είναι βασικό να ενσωματωθεί στους σκοπούς της ευαισθητοποίησης η προβολή των έργων που υλοποιούνται από τις ΟΚΠ στις χώρες εταίρους, ή, μεταξύ άλλων, σε αυτές της πολιτικής γειτονίας της ΕΕ.

6.4   Η διατήρηση ειδικών πηγών χρηματοδότησης για πρωτοβουλίες ευαισθητοποίησης και αναπτυξιακής εκπαίδευσης και η πραγματοποίηση ευρωπαϊκών εκστρατειών για την προβολή ζητημάτων ανάπτυξης και συνεργασίας έχουν, υπό αυτήν την προοπτική, θεμελιώδη σημασία.

Βρυξέλλες, 28 Μαρτίου 2012.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON


(1)  DO C 376 της 22ας Δεκεμβρίου 2011, σ. 102/109 βλέπε σημείο 1.5, Εισηγητής: H.J. Wilms

(2)  Αύξηση του αντίκτυπου της αναπτυξιακής πολιτικής της ΕΕ: ένα πρόγραμμα δράσης για αλλαγή. ΕΕ C 113 της 18.4.2012, σ. 52–55

(3)  Έτσι, στο άρθρο 4 του κεφαλαίου 2 της συμφωνίας του Κοτονού ορίζεται ότι οι μη κρατικοί φορείς θα πρέπει να ενημερώνονται και να περιλαμβάνονται σε διαβουλεύσεις για τις πολιτικές και στρατηγικές συνεργασίας από τις αρχές της ΕΕ και της ΑΚΕ, καθώς και ότι θα πρέπει να συμμετέχουν στην εκτέλεση των εν λόγω στρατηγικών.

(4)  http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.external-relations-other-continents.

(5)  Διακήρυξη του Παρισιού για την αποτελεσματικότητα της αναπτυξιακής ενίσχυσης, Μάρτιος 2005· φόρουμ της Άκκρα του 2008· αρχές της Κωνσταντινούπολης για την ανάπτυξη (http://www.aideffectiveness.org/busanhlf4/images/stories/hlf4/PrincipiosdeOSC-Estambul-Final.pdf)· Διεθνές πλαίσιο για την αποτελεσματικότητα της ανάπτυξης των ΟΚΠ (http://www.cso-effectiveness.org/IMG/pdf/spanish_framework_for_cso_dev_eff.pdf)· Διακήρυξη του φόρουμ του Μπουσάν του 2011.

(6)  Άρθρο 20 του προγράμματος δράσης της Άκκρα. Συμπεράσματα του Μπουσάν, της 1ης Δεκεμβρίου του τρέχοντος έτους. Αρχές της Κωνσταντινούπολης.

(7)  Τελική Διακήρυξη του 10ου περιφερειακού σεμιναρίου των οικονομικών και κοινωνικών οργανώσεων ΑΚΕ-ΕΕ. 28, 29 και 30 Ιουνίου 2009, http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.fr.acp-eu-tenth-regional-seminar-reports.6271

(8)  https://webgate.ec.europa.eu/fpfis/mwikis/aidco/images/c/ce/FINAL_ES_-_Final_Statement_May.pdf

(9)  Όπως ορίζονται σε διάφορες διευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε σύγκριση με άλλα ζητήματα.

(10)  «Οι διαβουλεύσεις και οι συνεδριάσεις των οικονομικών και κοινωνικών φορέων ΑΚΕ-ΕΕ διοργανώνονται από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή της Ευρωπαϊκής Ένωσης» (Πρωτόκολλο 1 της Συμφωνίας του Κοτονού). Η εν λόγω εντολή συμπληρώθηκε από το αίτημα του πρώην Επιτρόπου Εμπορίου της ΕΕ κ. Pascal Lamy να παρακολουθήσει η ΕΟΚΕ τις διαπραγματεύσεις για τις συμφωνίες οικονομικής εταιρικής σχέσης (ΣΟΕΣ). Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ υποστήριξε την πρόταση να συμπεριληφθούν κοινωνικά και περιβαλλοντικά κεφάλαια στη ΣΟΕΣ CARIFORUM-ΕΕ, καθώς και τη δημιουργία συμβουλευτικής επιτροπής της κοινωνίας των πολιτών για την παρακολούθηση της υλοποίησης της εν λόγω ΣΟΕΣ· όλες οι εν λόγω προτάσεις ενσωματώθηκαν στην τελική συμφωνία για το εμπόριο με την περιφέρεια. Επομένως, μπορεί να υποστηριχθεί ότι οι θεσμικές διατάξεις που θεσπίστηκαν τόσο στη συμφωνία του Κοτονού, όσο και στη ΣΟΕΣ με την Καραϊβική, σε συνδυασμό με τις εντολές που δόθηκαν στην ΕΟΚΕ, ενίσχυσαν πράγματι τον ρόλο των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στην αναπτυξιακή συνεργασία.

(11)  Για πλήρη αξιολόγηση του ρόλου των μη κρατικών φορέων στην υλοποίηση της συμφωνίας του Κοτονού, βλ. την τελική διακήρυξη του 11ου περιφερειακού σεμιναρίου των οικονομικών και κοινωνικών φορέων ΑΚΕ-ΕΕ, Αιθιοπία 2010, http://www.eesc.europa.eu/resources/docs/f_ces6152-2010_decl_en.doc

(12)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ: «Μέσο χρηματοδότησης της αναπτυξιακής συνεργασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης», ΕΕ C 44 της 11.2.2011, σελ. 123-128, Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Αύξηση του αντίκτυπου της αναπτυξιακής πολιτικής της ΕΕ: ένα πρόγραμμα δράσης για αλλαγή», COM(2011) 637 final, (δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί στην ΕΕ)

(13)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «την Ανακοίνωση σχετικά με τις πολιτικές της ΕΕ και τον εθελοντισμό: Αναγνώριση και προώθηση διασυνοριακών εθελοντικών δραστηριοτήτων στην ΕΕ», Βλέπε σελίδα 150 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας

(14)  Ό,τι αναφέρεται στο πρόγραμμα δράσης της Άκκρα και στο φόρουμ του Μπουσάν δεσμεύει όλες τις χώρες.


III Προπαρασκευαστικές πράξεις

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

479η σύνοδος ολομέλειας της 28ης και 29ης Μαρτίου 2012

21.6.2012   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 181/35


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του προγράμματος “Δημιουργική Ευρώπη”»

COM(2011) 785 τελικό — 2011/0370 (COD)

2012/C 181/07

Γενικός εισηγητής: ο κ. FORNEA

Στις 30 Νοεμβρίου και 15 Δεκεμβρίου 2011 αντίστοιχα, και σύμφωνα με τα άρθρα 173, παράγραφος 3, και 166, παράγραφος 4, της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο αποφάσισαν να ζητήσουν γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την

Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του προγράμματος «Δημιουργική Ευρώπη»

COM(2011) 785 τελικό — 2011/0370 (COD).

Στις 6 Δεκεμβρίου 2011, το Προεδρείο της ΕΟΚΕ ανέθεσε στη Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών την προετοιμασία των σχετικών εργασιών.

Λόγω του επείγοντος χαρακτήρα των εργασιών, κατά την 479η σύνοδο ολομέλειας της 28ης και 29ης Μαρτίου 2012 (συνεδρίαση της 28ης Μαρτίου 2012), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή όρισε γενικό εισηγητή τον κ. Fornea και υιοθέτησε με 168 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Οι δημιουργικές βιομηχανίες πρέπει να εξεταστούν σε συνδυασμό με τον νέο κύκλο βιομηχανικής ανάπτυξης και όχι μεμονωμένα, αλλά σε στενή και διατομεακή συνάρτηση με άλλες υπηρεσίες και παραγωγικές διαδικασίες. Σε αυτό το πλαίσιο οι δημιουργικές βιομηχανίες πρέπει να θεωρηθούν ως καταλύτης καινοτόμων εξελίξεων στη βιομηχανία και στον τομέα των υπηρεσιών.

1.2   Ο πολιτιστικός και ο δημιουργικός τομέας θα πρέπει να καταλαμβάνουν σημαντική θέση στη στρατηγική «Ευρώπη 2020», δεδομένου ότι συμβάλλουν σε έναν νέο τύπο ανάπτυξης στην ΕΕ. Συγχρόνως, είναι σημαντικό να υπογραμμιστεί ότι οι τρέχουσες εξελίξεις στις δημιουργικές βιομηχανίες επικροτούνται σε όλη την Ευρώπη και δεν θα πρέπει να περιορίζονται σε ορισμένες χώρες ή ορισμένες περιφέρειες.

1.3   Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σπουδαιότητα των οικονομικών πτυχών του προγράμματος «Δημιουργική Ευρώπη» και συμμερίζεται την άποψη ότι το πρόγραμμα αυτό θα πρέπει να ενθαρρύνει όλους τους φορείς του πολιτιστικού και του δημιουργικού τομέα να επιδιώξουν την οικονομική ανεξαρτησία. Παρόλα αυτά, διαπιστώνεται ότι το πρόγραμμα εστιάζεται υπερβολικά στον γενικό στόχο της ανταγωνιστικότητας, ενώ δεν προβάλλεται επαρκώς ο στόχος της προώθησης της γλωσσικής και πολιτισμικής πολυμορφίας της Ευρώπης.

1.4   Η ΕΟΚΕ στηρίζει σθεναρά την πρόταση αύξησης του σχετικού προϋπολογισμού και εκτιμά ότι πρέπει να διατηρηθεί το συνολικό κονδύλιο του 1,8 δισ. ευρώ που να προορίζεται για το πρόγραμμα «Δημιουργική Ευρώπη». Μολονότι αποτελεί σημαντική αύξηση, ωστόσο, αντιπροσωπεύει ένα σχετικά μικρό ποσό σε σύγκριση με τον συνολικό προϋπολογισμό της Ένωσης ή με τους πόρους που διαθέτουν ορισμένα κράτη μέλη για την υποστήριξη πολιτιστικών δραστηριοτήτων.

1.5   Η συγχώνευση των προγραμμάτων «Πολιτισμός» και «Media» μπορεί να γίνει δεκτή υπό την προϋπόθεση ότι οι προτεινόμενες συνιστώσες περιγράφονται με σαφήνεια και το καθεστώς τους είναι εξασφαλισμένο. Αυτό μπορεί να υλοποιηθεί αν αποσαφηνιστούν και κατανεμηθούν ανάλογα με τη νομική τους βάση τα ποσοστά του προϋπολογισμού που αντιστοιχούν σε κάθε συνιστώσα και οι ελάχιστες ποσοστώσεις που παραχωρούνται σε αυτές. Επιπροσθέτως, για να εξασφαλιστεί μεγαλύτερη διαφάνεια και καλύτερη κατανόηση του προϋπολογισμού, κρίνεται σκόπιμο να καθοριστούν ετήσιες γραμμές δράσης.

1.6   Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η επιτυχία του προγράμματος «Δημιουργική Ευρώπη» εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη συνεργασία μεταξύ των συνιστωσών «Media» και «Πολιτισμός» και, συγχρόνως, από την ανάπτυξη μιας διατομεακής προσέγγισης που θα συμβάλει στη δημιουργία γραμμών κοινής δράσης μεταξύ των διαφόρων προγραμμάτων που χρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση (1).

1.7   Η ΕΟΚΕ επισημαίνει την απουσία σαφών υποδείξεων σχετικά με το πώς η Επιτροπή σκοπεύει να προωθήσει τη συμμετοχή των σχετικών εκπροσώπων των ενδιαφερόμενων μερών στις διαδικασίες εφαρμογής. Το άρθρο 7 δεν είναι αρκετά σαφές. (2) Θα πρέπει να διευκολυνθεί η πρόσβαση στη χρηματοδότηση όλων των οργανισμών ιδιωτικού δικαίου που αναλαμβάνουν πολιτιστικές και δημιουργικές δραστηριότητες, οι οποίες εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του προτεινόμενου κανονισμού. Οι οργανώσεις της κοινωνικής οικονομίας που δραστηριοποιούνται σε αυτούς τους τομείς, καθώς και οι υπόλοιπες συναφείς οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, θα πρέπει να έχουν επίσης πρόσβαση σε αυτόν τον χρηματοδοτικό μηχανισμό.

1.8   Οι διοικητικές διαδικασίες πρέπει να απλουστευτούν με την ανάπτυξη ηλεκτρονικών, ταχύτερων εφαρμογών και διαδικασιών για την παρακολούθηση και τη διαχείριση των προγραμμάτων (3). Ομοίως, είναι αναγκαίο να βελτιωθούν οι τεχνικές διαδικασίες και δυνατότητες δημοσιοποίησης, εφαρμογής και υποβολής των ενδιάμεσων και των τελικών εκθέσεων, όπως επίσης να εξασφαλιστεί μια πιο αποτελεσματική διαχείριση των φακέλων των δικαιούχων των προγραμμάτων επιχορηγήσεων.

1.9   Λαμβανομένης υπόψη της εξαιρετικά ανοιχτής και ευέλικτης διάρθρωσης του υπό εξέταση κανονισμού, η προτεινόμενη επιτροπολογία δεν εγγυάται ότι τα κράτη μέλη θα έχουν επαρκή έλεγχο της διαδικασίας εφαρμογής του προγράμματος. Πρέπει να τροποποιηθούν οι διαδικασίες επιτροπολογίας προκειμένου οι εμπειρογνώμονες των κρατών μελών να μπορούν να συνεδριάζουν σε τακτική βάση και να συζητούν τα επιλεγόμενα σχέδια. Επιπλέον, είναι απαραίτητο να προβλεφθεί μια απλουστευμένη διαδικασία με σκοπό την προσαρμογή των ειδικών παραμέτρων των γραμμών δράσης, κατόπιν περιοδικής αξιολόγησης.

1.10   Εξάλλου, χάρη σε αυτήν την ανοιχτή και ευέλικτη διάρθρωση της πρότασης κανονισμού, ο Οδηγός του προγράμματος θα αποδειχθεί εξαιρετικά σημαντικός, καθότι βάσει αυτού θα υποδειχθούν ποιες ακριβώς δράσεις πρέπει να αναληφθούν, οι προϋποθέσεις εφαρμογής, τα επίπεδα χρηματοδότησης, κλπ. Η ΕΟΚΕ ζητά από την Επιτροπή ο Οδηγός αυτός να καταρτιστεί με ανοιχτό και διαφανή τρόπο και εκφράζει το ενδιαφέρον της να συμμετάσχει σε αυτή τη διαδικασία.

1.11   Η ΕΟΚΕ κρίνει αναγκαία μια περισσότερο ευέλικτη προσέγγιση όσον αφορά την πρόταση της Επιτροπής για συγχώνευση, στο πλαίσιο των γραφείων της «Δημιουργικής Ευρώπης», των σημείων επαφής του προγράμματος «Πολιτισμός» και των γραφείων του προγράμματος «MEDIA», συνεκτιμώντας τις ιδιαιτερότητες της περιφερειακής πραγματικότητας των κρατών μελών. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι είναι σημαντικό να διατηρηθεί η γεωγραφική εγγύτητα με τους φορείς που δραστηριοποιούνται στους δύο τομείς, καθώς και χωριστοί φορείς εμπειρογνωμοσύνης για τις συνιστώσες «Πολιτισμός» και «MEDIA», λαμβανομένων υπόψη των σημαντικών διαφορών που υφίστανται μεταξύ τους σε ό,τι αφορά τις πραγματικότητες και τις μεθόδους υλοποίησης των δραστηριοτήτων που αναλαμβάνονται στο πλαίσιό τους. Τα νέα γραφεία της «Δημιουργικής Ευρώπης» πρέπει να συσταθούν βάσει της εμπειρίας που έχουν ήδη συσσωρεύσει τα σημεία επαφής του προγράμματος «Πολιτισμός» και τα γραφεία του προγράμματος «MEDIA».

1.12   Ο προτεινόμενος χρηματοδοτικός μηχανισμός συνιστά βήμα προς την ορθή κατεύθυνση και θα πρέπει να προβληθεί ευρέως, ούτως ώστε να συμβάλει στην αλλαγή του τρόπου με τον οποίο τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα αντιλαμβάνονται και αξιολογούν τους επιχειρηματίες του πολιτιστικού και του δημιουργικού τομέα. Το προτεινόμενο μέσο πρέπει να εξασφαλίζει ισορροπημένη γεωγραφική κάλυψη και να μην λειτουργεί σε βάρος των μηχανισμών στήριξης, όπως οι επιχορηγήσεις.

1.13   Η διανοητική ιδιοκτησία αποτελεί παράγοντα κλειδί για την τόνωση της δημιουργίας και των επενδύσεων στην παραγωγή πολιτιστικού και δημιουργικού περιεχομένου, όπως και για την αμοιβή των δημιουργών και τη διεύρυνση των δυνατοτήτων απασχόλησης σε αυτές τις δραστηριότητες. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σπουδαιότητα της αποτελεσματικής εφαρμογής των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, τόσο σε επίπεδο Ένωσης, όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο.

1.14   Η επιλογή και εφαρμογή των σχεδίων που χρηματοδοτούνται μέσω του προγράμματος «Δημιουργική Ευρώπη» πρέπει να υλοποιηθούν τηρώντας πλήρως τις αρχές και τις αξίες της ΕΕ σε θέματα δημοκρατίας, δικαιωμάτων του ανθρώπου και των εργαζομένων και κοινωνικής ευθύνης. Επίσης, θα πρέπει να δημιουργηθεί μηχανισμός για την πρόληψη της διάδοσης της βίας και των διακρίσεων κατά τη διαδικασία εφαρμογής των σχεδίων που χρηματοδοτούνται μέσω του προτεινόμενου μηχανισμού.

2.   Η πρόταση κανονισμού της Επιτροπής

2.1   Ο παρών κανονισμός θεσπίζει το πρόγραμμα «Δημιουργική Ευρώπη» για την υποστήριξη του ευρωπαϊκού πολιτιστικού και δημιουργικού τομέα για την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 2014 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2020. Το πρόγραμμα υποστηρίζει μόνον τις δράσεις και τις δραστηριότητες που παρουσιάζουν δυνητική ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία και συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και των εμβληματικών πρωτοβουλιών της.

2.2   Οι γενικοί στόχοι του προγράμματος είναι να ενταθεί η προάσπιση και προώθηση της ευρωπαϊκής πολιτισμικής και γλωσσικής πολυμορφίας και να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα του πολιτιστικού και του δημιουργικού τομέα με σκοπό την προώθηση έξυπνης, βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης.

2.3   Οι ειδικοί στόχοι του προγράμματος είναι οι εξής:

να στηριχθεί η ικανότητα του ευρωπαϊκού πολιτιστικού και δημιουργικού τομέα να λειτουργούν διακρατικά·

να προωθηθεί η διακρατική κυκλοφορία των έργων και των φορέων του πολιτιστικού και του δημιουργικού τομέα και να γίνει στροφή προς νέα ακροατήρια εντός και εκτός Ευρώπης·

να ενισχυθεί η χρηματοδοτική ικανότητα του πολιτιστικού και του δημιουργικού τομέα, και ιδίως των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και οργανισμών·

να στηριχθεί η διακρατική συνεργασία σε επίπεδο πολιτικής, προκειμένου να τονωθεί η χάραξη πολιτικής, η καινοτομία, η δημιουργία ακροατηρίου και η κατάρτιση νέων επιχειρηματικών μοντέλων.

2.4   Η διάρθρωση του προγράμματος αποτελείται από:

τη «Διατομεακή Συνιστώσα», η οποία θα αφορά όλους τους πολιτιστικούς και δημιουργικούς τομείς (15 % του συνολικού προϋπολογισμού),

τη συνιστώσα «Πολιτισμός», η οποία θα αφορά τον πολιτιστικό και στον δημιουργικό τομέα (30 % του συνολικού προϋπολογισμού),

τη συνιστώσα «MEDIA», η οποία θα αφορά τον οπτικοακουστικό τομέα (50 % του συνολικού προϋπολογισμού).

3.   Γενικές παρατηρήσεις

3.1   Το 2008, οι τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας απασχολούσαν το 3,8 % του ευρωπαϊκού εργατικού δυναμικού και αντιπροσώπευαν το 4,5 % του ΑΕγχΠ της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι το πρόγραμμα-πλαίσιο «Δημιουργική Ευρώπη» θα συμβάλει στην υλοποίηση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής ότι η καινοτομία, η δημιουργικότητα και ο πολιτισμός πρέπει να διαδραματίσουν ουσιαστικό ρόλο στη σύγχρονη εκπαίδευση των Ευρωπαίων πολιτών και να συμβάλουν κατ' αυτόν τον τρόπο στην ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας, στην εξυπνη και βιώσιμη ανάπτυξη και στην επίτευξη των στόχων όσον αφορά την κοινωνική ενσωμάτωση στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

3.2   Η περίπλοκη σχέση μεταξύ πολιτισμού και οικονομίας και η συμβολή των κλάδων του πολιτισμού και της δημιουργικότητας στην ανάπτυξη των κρατών μελών, στην ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής και στη σφυρηλάτηση της αίσθησης του ανήκειν στον ευρωπαϊκό χώρο θα πρέπει να οδηγήσουν τους πολιτικούς παράγοντες στην επαναξιολόγηση του ρόλου του πολιτισμού στις εθνικές και τις ευρωπαϊκές πολιτικές. Επομένως, το νέο πρόγραμμα χρηματοδοτικής στήριξης πρέπει να αντανακλά τις ανάγκες των πολιτιστικών και των δημιουργικών τομέων στην ψηφιακή μας εποχή με την υιοθέτηση μιας πιο ρεαλιστικής και περιεκτικής προσέγγισης.

3.3   Ο πολιτιστικός τομέας δεν είναι ομοιογενής και χαρακτηρίζεται από διάφορους ειδικούς τρόπους λειτουργίας. Για παράδειγμα, οι δραστηριότητες που αφορούν τη μουσική και τη δισκογραφική παραγωγή στηρίζονται σε ένα ειδικό οικονομικό πρότυπο και διεξάγονται σε ένα περιβάλλον ριζικά διαφορετικό από εκείνο των τελεστικών τεχνών («Performing Arts»). Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό το πρόγραμμα «Δημιουργική Ευρώπη» να καθιστά δυνατή, μέσω των συνιστωσών της, την υιοθέτηση μιας ευέλικτης προσέγγισης που θα διευκολύνει για τους δυνητικούς δικαιούχους, όπως αυτοί προβλέπονται στην πρόταση κανονισμού, την πρόσβαση και την αποτελεσματική χρήση του υπό εξέταση προγράμματος.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

4.1   Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έχει ήδη εκφράσει τις απόψεις της σχετικά με τους κλάδους του πολιτισμού και της δημιουργικότητας στη γνωμοδότηση με αυτόν τον τίτλο που υιοθετήθηκε κατά τη σύνοδο ολομέλειας του Οκτωβρίου 2010, με τους κκ. Cappellini και Lennardt ως εισηγητή και συνεισηγητή αντιστοίχα. Η εν λόγω γνωμοδότηση εκπονήθηκε στο πλαίσιο των διαβουλεύσεων με θέμα την Πράσινη Βίβλο «Απελεύθερωση του δυναμικού των κλάδων του πολιτισμού και της δημιουργικότητας».

4.2   Η παρούσα γνωμοδότηση με θέμα την πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του προγράμματος «Δημιουργική Ευρώπη» δεν θα εστιασθεί εκ νέου στα θέματα που εξετάστηκαν ήδη στη γνωμοδότηση για την Πράσινη Βϊβλο, αλλά θα επιδιώξει να υποστηρίξει τις θέσεις της Επιτροπής, με τη διατύπωση άμεσων παρατηρήσεων επί του κειμένου που αυτή υπέβαλε στις 23 Νοεμβρίου 2011, στο έγγραφο COM(2011) 785 τελικό.

4.3   Η αύξηση του προϋπολογισμού σε 1,8 δισεκατομμύρια ευρώ για την περίοδο 2014-2020 επιδοκιμάστηκε από τους φορείς των συγκεκριμένων τομέων, μολονότι αυτή η αύξηση θα πρέπει να αποδοθεί στον μεγαλύτερο αριθμό δικαιούχων χωρών και στην επέκταση του πεδίου εφαρμογής του υπό εξέταση προγράμματος στις δημιουργικές βιομηχανίες. Ο όρος «δημιουργικές βιομηχανίες» δεν αποσαφηνίζεται επαρκώς στο πλαίσιο του παρόντος κανονισμού και θα ήταν σκόπιμο να συμπεριληφθούν στο κείμενο συμπληρωματικές λεπτομέρειες σχετικά με τους ακριβείς τομείς δράσης του προτεινόμενου προγράμματος και τους αντίστοιχους ενδιαφερόμενους φορείς.

4.4   Η πρόταση συγχώνευσης των τρεχουσών προγραμμάτων «Πολιτισμός 2007-2013», «Media» και «Media Mundus» στο πλαίσιο ενός και μόνου προγράμματος-πλαισίου με τίτλο «Δημιουργική Ευρώπη» επικροτείται από τους φορείς του πολιτιστικού και του δημιουργικού τομέα ως μια θετική και εποικοδομητική πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Παρόλα αυτά, θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στον τρόπο με τον οποίο μεταφέρονται οι πολιτικές ή οι γενικές διαδικασίες σε καθεμία από τις δύο συνιστώσες στο πλαίσιο του προγράμματος: είναι αναγκαίο να ληφθούν υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των επιμέρους τομέων καθότι οι κύριοι φορείς, η χρηματοοικονομική λογική, καθώς και η λογική της παραγωγής και της διανομής διαφέρουν σε μεγάλο βαθμό από τη μια συνιστώσα στην άλλη.

4.5   Οι φορείς του πολιτιστικού τομέα θα επικεντρωθούν κυρίως στους τύπους δημόσιας χρηματοδότησης, στους όρους πρόσβασης και στα κριτήρια επιλεξιμότητας που προβλέπονται στο υπό εξέταση πρόγραμμα. Ο βαθμός της συμμετοχής τους και της στήριξης που θα παράσχουν στις πολιτικές που προτείνονται στο νέο πρόγραμμα-πλαίσιο θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από αυτά τα κριτήρια.

4.6   Από επαγγελματική άποψη, διαπιστώνεται ότι, στον οπτικοακουστικό τομέα, επικρατεί γενική ικανοποίηση όσον αφορά την αποτελεσματικότητα του τρέχοντος προγράμματος «Media», αλλά και τις πολιτικές που προβλέπονται στο πρόγραμμα-πλαίσιο «Δημιουργική Ευρώπη». Το πρόγραμμα MEDIA εκτιμάται από τους επαγγελματίες του κλάδου για τη στήριξη που παρέχει στις αγορές οπτικοακουστικών μέσων και τη σημασία που έχει για αυτές. Η συνιστώσα «Media» που προβλέπεται στο νέο πρόγραμμα-πλαίσιο δεν διαφέρει κατά πολύ από το τρέχον πρόγραμμα. Εντούτοις, το κείμενο του νέου κανονισμού θα μπορούσε να είναι σαφέστερο και να συμπεριλαμβάνει παραρτήματα, τα οποία να περιγράφουν λεπτομερώς κάθε επιμέρους δράση σε συνδυασμό με τον αντίστοιχο προϋπολογισμό που διατίθεται για την υλοποίησή τους.

4.7   Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία της Επιτροπής να απλουστεύσει τις διαδικασίες διαχείρισης των προγραμμάτων «Πολιτισμός» και «Media» με την ευρύτερη χρήση των κατ' αποκοπή ποσών, των συμφωνιών-πλαισίων εταιρικής σχέσης και των ηλεκτρονικών διαδικασιών, καθώς και με τη μεταρρύθμιση του τρόπου λειτουργίας του Εκτελεστικού οργανισμού εκπαίδευσης, οπτικοακουστικών θεμάτων και πολιτισμού (EACEA).

4.8   Θα πρέπει να σχεδιαστούν κατάλληλα μέτρα με στόχο «την εξασφάλιση πιο ισότιμων κανόνων παιχνιδιού στον πολιτιστικό και τον δημιουργικό τομέα της Ευρώπης, με βάση τις χώρες με χαμηλή δυνατότητα παραγωγής και/ή τις χώρες ή περιφέρειες με περιορισμένη γεωγραφική και γλωσσική εμβέλεια». (4)

4.9   Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι, μεταξύ των προτεραιοτήτων, πρέπει να επανεισαχθούν μέτρα για την προώθηση της κινητικότητας των καλλιτεχνών, του διαπολιτισμικού διαλόγου και της καλλιτεχνικής εκπαίδευσης, ούτως ώστε να εναρμονιστούν οι διατάξεις του υπό εξέταση κανονισμού με άλλα έγγραφα της ΕΕ που σχετίζονται με τους συγκεκριμένους τομείς και να να αναπτυχθούν μηχανισμοί οι οποίοι βασίζονται στην παροχή κινήτρων στους καλλιτέχνες που συμμετέχουν σε πολιτιστικές δραστηριότητες ή περιοδείες εκτός της χώρας τους.

4.10   Στην παρούσα πρόταση κανονισμού αποδίδεται ιδιαίτερη έμφαση στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) και στους μεμονωμένους δημιουργούς. Ωστόσο, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις διαμαρτύρονται για το γεγονός ότι, στον προτεινόμενο κανονισμό, οι πολιτιστικοί δημιουργοί – τα άτομα και οι επιχειρήσεις του δημιουργικού κλάδου – αντιμετωπίζονται απλώς ως πάροχοι υπηρεσιών, και υπογραμμίζουν την ανάγκη να εξαρτηθεί η χορήγηση χρηματοδοτικής συνδρομής από τη συμμόρφωση με τα πρότυπα κοινωνικής προστασίας, με τα οποία μπορεί να εξαλειφθεί η εργασιακή αβεβαιότητα, φαινόμενο που απαντάται συχνά στις βραχυπρόθεσμες συμβάσεις απασχόλησης, οι οποίες είναι χαρακτηριστικές στα σχέδια των εν λόγω τομέων.

Προκλήσεις και αδυναμίες της νέας πρότασης κανονισμού

Σε γενικό επίπεδο:

4.11

Η αύξηση του προϋπολογισμού συνιστά θετικό στοιχείο, ωστόσο, θα πρέπει να συνεκτιμηθούν οι ακόλουθες πτυχές:

η αύξηση του αριθμού των δικαιούχων χωρών,

η επέκταση των τομέων χρηματοδότησης,

οι νέες ανάγκες που προκύπτουν από τη στροφή στην ψηφιακή εποχή,

η υποτίμηση του νομίσματος,

ο προϋπολογισμός που προτείνεται στον κανονισμό ύψους 1,8 δισεκατομμυρίου ευρώ για την περίοδο 2014-2020 πρέπει να συγκριθεί με τον αντίστοιχο ετήσιο προϋπολογισμό της Γαλλίας (7,5 δισεκατομμύρια ευρώ) ή της Γερμανίας (1,1 δισεκατομμύριο ευρώ) και να συσχετιστεί με τον συνολικό προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

4.12

Οι μείζονες αποκλίσεις που υφίστανται μεταξύ των πολιτικών των κρατών μελών επιφέρουν στρεβλώσεις στις δυνατότητες πρόσβασης των φορέων διαφορετικών χωρών σε προγράμματα που χρηματοδοτούνται από δημόσιους πόρους και προορίζονται για τον οπτικοακουστικό και τον πολιτιστικό τομέα.

4.13

Σε ό,τι αφορά τις δημιουργικές βιομηχανίες, οι συνέργειες μεταξύ των προγραμμάτων για την καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και των ΜΜΕ και του προγράμματος «Δημιουργική Ευρώπη» είναι περιορισμένες ή ανύπαρκτες. Οι δυνατότητες που προσφέρουν οι εξελίξεις των ψηφιακών τεχνολογιών θα πρέπει να διευκολύνουν τη στενότερη διασύνδεση αυτών των προγραμμάτων.

Σε επιχειρησιακό επίπεδο:

4.14

Οι ενδιαφερόμενοι φορείς αντιμετωπίζουν διοικητική πολυπλοκότητα ως προς τη διαχείριση και την παρακολούθηση της εφαρμογής του προτεινόμενου προγράμματος. Αυτή η πολυπλοκότητα συνεπάγεται πρόσθετες δαπάνες διαχείρισης, οι οποίες, στην πράξη, περιορίζουν τον προϋπολογισμό που διατίθεται για την παραγωγή και τη διανομή έργων.

4.15

Ένα χρόνιο πρόβλημα που καταγγέλλουν οι φορείς του κλάδου και πλήττει κυρίως τις μικρές επιχειρήσεις αφορά τη χρονοβόρα διαδικασία έγκρισης των επιχορηγήσεων.

4.16

Όσον αφορά το νέο χρηματοδοτικό μηχανισμό που σχεδιάστηκε για να διευκολύνει την πρόσβαση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και άλλων φορέων του κλάδου σε πιστώσεις, η χρήση αυτού του χρηματοδοτικού μέσου δεν αποτελεί συνήθη πρακτική στον πολιτιστικό τομέα. Υπάρχει ο κίνδυνος τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα να μην εκδηλώσουν ενδιαφέρον να συμμετάσχουν, δεδομένων των χαμηλών ποσών που διακυβεύονται, της άγνοιας των ειδικών προβλημάτων του πολιτιστικού τομέα και της χαμηλής αποδοτικότητας ορισμένων τύπων πολιτιστικών σχεδίων, τα οποία θα ήταν ανύπαρκτα χωρίς τη συνδρομή δημοσίων πόρων.

4.17

Η επιχειρησιακή παρακολούθηση και η διαχείριση των εγγυήσεων που χορηγούνται μέσω του χρηματοδοτικού μηχανισμού θα διεκπεραιώνονται μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων, το οποίο δεν διαθέτει ακόμη ειδική εμπειρογνωμοσύνη στον πολιτιστικό τομέα.

4.18

Η εμπειρία του ταμείου εγγυοδοσίας των παραγωγών του οπτικοακουστικού τομέα του προγράμματος MEDIA, το οποίο δρομολογήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2010 και διαθέτει αναγνωρισμένη εμπειρογνωμοσύνη στον τομέα, καταδεικνύει την ανάγκη για μεγαλύτερη συνέργεια μεταξύ του νέου χρηματοδοτικού μηχανισμού και των υφιστάμενων οργανισμών. (5)

4.19

Θεωρητικά, η συγχώνευση των σημείων επαφής του προγράμματος «Πολιτισμός» με τα γραφεία του προγράμματος «Media» σε ένα μοναδικό γραφείο «Δημιουργική Ευρώπη» είναι μια καλή ιδέα. Σκοπός της προτεινόμενης συγχώνευσης είναι η συγκέντρωση των πληροφοριών σχετικά με τα διαθέσιμα προγράμματα και η δημιουργία οικονομιών κλίμακας με την από κοινού χρήση πόρων.

4.20

Σε επιχειρησιακό επίπεδο, αφενός μπορούν να δημιουργηθούν συνέργειες, ιδίως σε ό,τι αφορά την κοινή διαχείριση και τη δημοσιοποίηση, εντούτοις όμως, είναι σημαντικό να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι ορισμένες χώρες, όπως η Γαλλία ή η Γερμανία, ανέπτυξαν ένα δίκτυο περιφερειακών γραφείων που αντανακλούν την πολιτισμική τους πολυμορφία και έχουν ως αποστολή να διατηρήσουν την εγγύτητα με τους τοπικούς φορείς. Άλλωστε, οι κύριες δραστηριότητες του πολιτιστικού και του οπτικοακουστικού τομέα διαφέρουν σημαντικά: τα διαφορετικά δίκτυα παραγωγής και διανομής τους, καθώς και οι κύριοι παράγοντές τους απαιτούν διαφορετικούς τύπους εμπειρογνωμοσύνης.

4.21

Υπό αυτό το πρίσμα, ενδεχομένως να είναι επιζήμια αυτή η αφομοίωση των αρμοδιοτήτων με την επιβολή της προτεινόμενης συγκέντρωσης. Οι εξοικονομήσεις που θα επιτευχθούν με αυτόν τον τρόπο μπορεί να είναι αμελητέες και δεν δικαιολογούν τις προτεινόμενες τροποποίησεις. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ εκφράζει τις επιφυλάξεις της ως προς την επέκταση του πεδίου αρμοδιοτήτων των γραφείων με την παροχή στατιστικών δεδομένων και στήριξης προς την Επιτροπή για την εξασφάλιση επαρκούς δημοσιοποίησης και διάδοσης των αποτελεσμάτων και των συνεπειών του προγράμματος, χωρίς, ωστόσο, να προβλέπονται οι αναγκαίοι χρηματοδοτικοί πόροι για τον σκοπό αυτό.

4.22

Οι τροποποιήσεις που προτείνονται σε θέματα επιτροπολογίας ενδέχεται να θίξουν ορισμένα ευαίσθητα σημεία, δεδομένου ότι η Επιτροπή προτείνει διαδικαστικές τροποποιήσεις στις επιτροπές για όλα προγράμματα. Οι εκπρόσωποι των κρατών μελών θα χάσουν, προς όφελος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, την εξουσία συναπόφασης και συνδιαχείρισης, ενώ ο ρόλος τους θα περιοριστεί στην επικύρωση προεπιλεγμένων σχεδίων.

Βρυξέλλες, 28 Μαρτίου 2012.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON


(1)  Πρόκειται για τα προγράμματα που αναλύονται στο άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο β) της πρότασης κανονισμού.

(2)  Στο άρθρο 7 της πρότασης κανονισμού γίνεται αναφορά στον μηχανισμό για τη διευκόλυνση της πρόσβασης στη χρηματοδότηση «των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και οργανισμών του ευρωπαϊκού πολιτιστικού και δημιουργικού τομέα»

(3)  Επί του παρόντος, η διαδικασία αυτή θεωρείται εξαιρετικά δύσκολη, διότι το σύνολο της τεκμηρίωσης πρέπει να αποστέλλεται ταχυδρομικώς, ενώ οι απαντήσεις λαμβάνονται, ορισμένες φορές, ακόμη και μετά από 3-4 μήνες.

(4)  Άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο δ) της πρότασης κανονισμού.

(5)  Όπως, για παράδειγμα, το IFCIC (Institut pour le financement du cinéma et des industries culturelles - Ινστιτούτο χρηματοδότησης του κινηματογράφου και των πολιτιστικών βιομηχανιών) στη Γαλλία ή στην Ισπανία η Audiovisual SGR (ένας οργανισμός που συστάθηκε στα τέλη του 2005 με πρωτοβουλία του Υπουργείου Πολιτισμού της Ισπανίας και τη συμμετοχή του Ινστιτούτου Κινηματογράφου και Οπτικοακουστικών Τεχνών [Institut cinématographique et des arts audiovisuels - ICAA], καθώς και των οντοτήτων αρμόδιων για τη διαχείριση των δικαιωμάτων των παραγωγών οπτικοακουστικών έργων στην Ισπανία).


21.6.2012   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 181/40


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή — Η διπλή φορολόγηση στην ενιαία αγορά»

COM(2011) 712 final

2012/C 181/08

Εισηγητής: ο κ. FARRUGIA

Στις 11 Νοεμβρίου 2011, και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την:

Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή — Η διπλή φορολόγηση στην ενιαία αγορά

COM(2011) 712 final.

Το ειδικευμένο τμήμα «Οικονομική και Νομισματική Ένωση, Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 7 Μαρτίου 2012.

Κατά την 479η σύνοδο ολομέλειας, της 28ης και 29ης Μαρτίου 2012 (συνεδρίαση της 28ης Μαρτίου 2012), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 135 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 10 αποχές.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Η διπλή φορολόγηση αποτελεί σοβαρό φραγμό στη διασυνοριακή δραστηριότητα και εμποδίζει την αποτελεσματική λειτουργία της ενιαίας αγοράς, πράγμα που επηρεάζει αρνητικά τις επενδύσεις και την απασχόληση. Η διπλή φορολόγηση αποθαρρύνει τις επενδύσεις και υπονομεύει την ανταγωνιστικότητα, επηρεάζοντας αρνητικά την οικονομική ανάπτυξη και την επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «ΕΕ 2020».

1.2   Η ΕΟΚΕ έχει τονίσει μέσα από σειρά γνωμοδοτήσεων τη σημασία της κατάργησης της διπλής φορολόγησης. Έχει υποστηρίξει προτάσεις για την επιτάχυνση των μέτρων για την αποφυγή της διπλής φορολόγησης, για την ενίσχυση της διοικητικής απλούστευσης όσον αφορά διασυνοριακές υποθέσεις, και για την προώθηση εσωτερικής αγοράς που θα διέπεται από δίκαιο ανταγωνισμό.

1.3   Προς τούτο, η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ πρωτοβουλιών για την κατάργηση της διπλής φορολόγησης, όπως αυτές που περιγράφει η Επιτροπή (1), μέσω της προώθησης της αποτελεσματικής διασύνδεσης των διαφορετικών καθεστώτων φορολόγησης.

1.4   Η ΕΟΚΕ φρονεί επίσης πως η κατάργηση της διπλής φορολόγησης θα πρέπει να υλοποιηθεί κατά τρόπο αναλογικό προς τους επιδιωκόμενους στόχους και με σεβασμό της φορολογικής κυριαρχίας των κρατών μελών.

1.5   Επίσης, η ΕΟΚΕ είναι της γνώμης ότι ζητήματα που σχετίζονται με τη διπλή φορολόγηση επιβαρύνουν δυσανάλογα τους ιδιώτες και τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις που συνήθως δεν έχουν τους πόρους που απαιτούνται για την αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων. Προς τούτο, αν και τάσσεται υπέρ της ανακοίνωσης, η ΕΟΚΕ τονίζει πως οι προτάσεις για την αντιμετώπιση της διπλής φορολόγησης πρέπει να διακρίνονται από συνοχή, με μέτρα που θα αντιμετωπίζουν τη διπλή φορολόγηση των πολιτών αλλά θα περιλαμβάνουν επίσης λύσεις για τους ιδιώτες και τις ΜμΕ.

1.6   Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τη θέσπιση του Φόρουμ της ΕΕ για τη διπλή φορολόγηση βάσει των ίδιων αρχών με αυτές που αφορούν το Κοινό φόρουμ σχετικά με τις τιμές μεταβίβασης. Ωστόσο, προτείνει το φόρουμ να αποτελέσει πρώτο βήμα προς τη θέσπιση παρατηρητηρίου της Επιτροπής, την οποία η ΕΟΚΕ έχει ήδη προτείνει ως μέσο εξάλειψης των διασυνοριακών φραγμών για τους πολίτες (2). Προς τούτο, οι αρμοδιότητες του παρατηρητηρίου θα μπορούσαν να διευρυνθούν περαιτέρω και να περιλαμβάνουν τον έλεγχο της αποτελεσματικότητας των προσπαθειών για την κατάργηση της διπλής φορολόγησης για τους πολίτες, τις ΜμΕ και τις μεγάλες επιχειρήσεις.

1.7   Η ΕΟΚΕ συνιστά στο Φόρουμ της ΕΕ για τη διπλή φορολόγηση να συμμετέχουν και εκπρόσωποι της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών.

1.8   Η ΕΟΚΕ στηρίζει επίσης τη θέσπιση κώδικα δεοντολογίας ο οποίος θα επιτρέπει την αλληλοκατανόηση και την εφαρμογή των φορολογικών εννοιών μεταξύ διαφορετικών κρατών μελών, προκειμένου να αποφευχθούν καταστάσεις διπλής φορολόγησης και να μειωθούν οι περιπτώσεις αναποτελεσματικότητας των συμβάσεων διπλής φορολόγησης (ΣΔΦ). Αυτό με τη σειρά του θα οδηγούσε στη μείωση των περιπτώσεων προσφυγής σε μηχανισμούς διαιτησίας.

1.9   Αν και η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη εξέταση της σκοπιμότητας ενός αποτελεσματικού μηχανισμού επίλυσης διαφορών, τονίζει τη σημασία της καταβολής προσπαθειών για τη μείωση της ανάγκης διαιτησίας.

1.10   Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της μελέτης του φαινομένου της διπλής μη φορολόγησης στο σύνολό του, συμπεριλαμβανομένου του οικονομικού και κοινωνικού αντικτύπου τόσο του φαινομένου όσο και των τυχόν μέτρων για την εξάλειψή του.

1.11   Τέλος, η ΕΟΚΕ τονίζει πως όλες οι προτάσεις θα πρέπει να αξιολογηθούν μέσω ενδελεχών κοινωνικών και οικονομικών αναλύσεων και πως σε αυτές θα πρέπει να παρουσιάζεται ο αντίκτυπος σε κάθε επιμέρους κράτος μέλος.

2.   Περιεχόμενο και ιστορικό της πρότασης

2.1   Η διπλή φορολόγηση δημιουργεί νομική αβεβαιότητα η οποία εμποδίζει την οικονομική δραστηριότητα των πολιτών και των επιχειρήσεων. Οδηγεί επίσης σε μεγαλύτερη συνολική φορολογική επιβάρυνση και σε απώλειες στον τομέα της πρόνοιας, σε αδικαιολόγητα υψηλό διοικητικό φόρτο και σε αρνητικές συνέπειες στις επενδύσεις και στη λειτουργία της ενιαίας αγοράς, οι οποίες με τη σειρά τους υπονομεύουν την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση. Οι διαβουλεύσεις της Επιτροπής αναδεικνύουν τη σημασία του προβλήματος της διπλής φορολόγησης, καθώς πάνω από 20 % των καταγεγραμμένων κρουσμάτων όσον αφορά τις φορολογούμενες εταιρίες υπερβαίνουν το 1 εκατομμύριο ευρώ, ενώ πάνω από 35 % των κρουσμάτων όσον αφορά ιδιώτες ξεπερνούν τις 100 000 ευρώ.

2.2   Η ανακοίνωση (3) της Επιτροπής υπογραμμίζει τη σημασία της αντιμετώπισης της διπλής φορολόγησης (4) για τη διασφάλιση της αποτελεσματικότητας της ενιαίας αγοράς και της επίτευξης των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020».

2.3   Η ανακοίνωση ζητά μεγαλύτερο συντονισμό στη φορολόγηση για τη διασφάλιση ισχυρότερου πλαισίου οικονομικής πολιτικής στην ευρωζώνη. Αυτό περιγράφεται στην Πράξη για την Ενιαία Αγορά (5), όπου τονίζεται η σημασία της εξάλειψης των διασυνοριακών φραγμών για τους πολίτες της ΕΕ καθώς και του φορολογικού και διοικητικού φόρτου για τις επιχειρήσεις. Την τελευταία πρόκληση αντιμετωπίζει η πρόταση της Επιτροπής για κοινή ενοποιημένη βάση φορολογίας εταιριών (ΚΕΒΦΕ) (6). Η Ανακοίνωση αναφέρεται επίσης στην ανάγκη λειτουργικού δικτύου Συμβάσεων διπλής φορολόγησης μεταξύ κρατών μελών και στη σημασία της αντιμετώπισης ζητημάτων που σχετίζονται με τη διπλή φορολόγηση των κληρονομιών.

2.4   Η ανακοίνωση επικεντρώνεται στην αντιμετώπιση των φραγμών που σχετίζονται με τη διπλή φορολόγηση επισημαίνοντας πως αυτό το ζήτημα είναι ακόμα σημαντικότερο σε περίοδο οικονομικής κρίσης. Η ανακοίνωση επισημαίνει πως η κατάργηση της διπλής φορολόγησης και η αντιμετώπιση της διπλής μη-φορολόγησης μπορεί, από δυναμική σκοπιά, να αποτελέσει πηγή φορολογικών εσόδων για τις κυβερνήσεις.

2.5   Αναγνωρίζει επίσης πως αν και ορισμένα κράτη μέλη (ΚΜ) ήδη αντιμετωπίζουν το ζήτημα της διπλής φορολόγησης μέσω μονομερών, διμερών και πολυμερών συμφωνιών, η Συνθήκη της ΕΕ δεν υποχρεώνει τα ΚΜ να καταργήσουν τη διπλή φορολόγηση.

2.6   Η ανακοίνωση παραθέτει σειρά τομέων που έχουν ήδη εξετασθεί από την Επιτροπή ως μέσα για την αντιμετώπιση της διπλής φορολόγησης, συμπεριλαμβανομένης της Οδηγίας περί μητρικών και θυγατρικών εταιρειών, της Οδηγίας περί τόκων και δικαιωμάτων, της Σύμβασης περί διαδικασίας διαιτησίας (ΣΔΔ), του Κοινού φόρουμ σχετικά με τις τιμές μεταβίβασης (ΚΦΤΜ), των συστάσεων σχετικά με τη διαδικασία ελάφρυνσης της παρακράτησης φόρου και της πρότασης για την Κοινή ενοποιημένη βάση φορολογίας εταιριών (ΚΕΒΦΕ).

2.7   Η ανακοίνωση επισημαίνει επίσης πως αν και αυτές οι προσπάθειες ήταν σημαντικές, δεν εφαρμόζονται όσο αποτελεσματικά απαιτείται. Προς τούτο η ανακοίνωση αναφέρει τις ακόλουθες δυνατές λύσεις, χωρίς ωστόσο να υπεισέρχεται σε λεπτομέρειες για καμία εξ αυτών:

Ενίσχυση των υφιστάμενων μηχανισμών, ιδίως όσον αφορά την οδηγία περί τόκων και δικαιωμάτων. Η Επιτροπή πρότεινε την αναδιατύπωση της οδηγίας ταυτόχρονα με την COM(2011) 712 προτείνοντας τη μείωση των περιπτώσεων εμφάνισης διπλής φορολόγησης όσον αφορά την επεξεργασία του φόρου παρακράτησης. Η ΕΟΚΕ υιοθέτησε μόλις γνωμοδότηση για την αναδιατύπωση της οδηγίας (7).

Επέκταση της κάλυψης και του πεδίου εφαρμογής των συμβάσεων διπλής φορολόγησης όσον αφορά τρόπους αντιμετώπισης τριμερών καταστάσεων καθώς και τον τρόπο αντιμετώπισης οντοτήτων και φόρων που δεν καλύπτονται από ΣΔΦ εντός της ΕΕ, με πρόταση για ενισχυμένο διάλογο μεταξύ των ΚΜ σε περιπτώσεις διαφορών.

Ενέργειες για να επιτευχθεί η συνεπέστερη ερμηνεία και εφαρμογή των διατάξεων ΣΔΦ μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ. Πρόκειται για τη δυνητική θέσπιση φόρουμ της ΕΕ για τη διπλή φορολόγηση το οποίο θα αναπτύξει κώδικα δεοντολογίας για τη φορολόγηση προκειμένου να αντιμετωπιστούν προβλήματα ερμηνείας των εννοιών που περιέχονται σε ΣΔΦ μεταξύ ΚΜ.

Για να αντιμετωπισθεί η έλλειψη μιας συνολικά δεσμευτικής διαδικασίας επίλυσης διαφορών, η Επιτροπή προτείνει λύση η οποία περιέχεται στην τελευταία εκδοχή του άρθρου 25 του μοντέλου φορολογικής σύμβασης του ΟΟΣΑ (2008), που προβλέπει διαδικασία φιλικού διακανονισμού με δεσμευτική διαδικασία επίλυσης διαφορών για όλες τις ανεπίλυτες υποθέσεις διπλής φορολόγησης.

2.8   Τέλος, η ανακοίνωση επισημαίνει περαιτέρω μέτρα που θα ληφθούν. Μεταξύ άλλων, η Επιτροπή:

θα εργαστεί για την εξέλιξη των επιλογών που περιγράφονται στην παρούσα ανακοίνωση, ιδίως για τη δημιουργία του φόρουμ, την πρόταση ενός κώδικα δεοντολογίας και την σκοπιμότητα δημιουργίας ενός αποτελεσματικού μηχανισμού επίλυσης διαφορών·

θα προτείνει πιθανές λύσεις για την εξάλειψη εμποδίων στις διασυνοριακές υποθέσεις φόρου κληρονομιάς εντός της ΕΕ, πράγμα που έχει ήδη δρομολογηθεί (8)·

θα εξακολουθήσει να αξιοποιεί το πρόσφατα ανανεωμένο ΚΦΤΜ για την αντιμετώπιση θεμάτων που αφορούν τη διπλή φορολόγηση τιμών μεταφοράς·

θα προτείνει λύσεις καθ' όλη τη διάρκεια του έτους για τη διασυνοριακή διπλή φορολόγηση μερισμάτων που καταβάλλονται στο χαρτοφυλάκιο επενδυτών·

θα δρομολογήσει διαδικασία για τη συλλογή πραγματικών στοιχείων, με σκοπό να διαπιστωθεί η πλήρης κλίμακα της διπλής μη φορολόγησης.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

3.1   Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την αντιμετώπιση της διπλής φορολόγησης, η οποία αποτελεί τροχοπέδη στις επενδύσεις και κατά συνέπεια στη δημιουργία θέσεων εργασίας και οικονομικής δραστηριότητας. Πράγματι, η ΕΟΚΕ έχει τονίσει μέσα από σειρά γνωμοδοτήσεων τη σημασία της κατάργησης της διπλής φορολόγησης. Έχει υποστηρίξει προτάσεις για την επιτάχυνση των μέτρων για την αποφυγή της διπλής φορολόγησης, για την ενίσχυση της διοικητικής απλούστευσης όσον αφορά διασυνοριακές υποθέσεις (9), και για τη θέσπιση κοινών αρχών για την προώθηση εσωτερικής αγοράς που θα διέπεται από δίκαιο ανταγωνισμό (10).

3.2   Η ΕΟΚΕ έχει επίσης στηρίξει τις προσπάθειες της Επιτροπής για την εξάλειψη ή τουλάχιστον τη μείωση της νομικής και οικονομικής διπλής ή πολλαπλής φορολόγησης των μερισμάτων που διανέμονται από τις θυγατρικές εταιρείες στη χώρα όπου εδρεύει η μητρική εταιρεία (11). Αυτό καταδεικνύεται επίσης μέσω της στήριξης της ΕΟΚΕ στην πρόταση για τη θέσπιση ΚΕΒΦΕ ως μέσο ευθυγράμμισης των αρχών που διέπουν την εταιρική φορολόγηση, παρότι επισημάνθηκε πως το σχέδιο οδηγίας χρήζει διευκρινήσεων στις επιμέρους λεπτομέρειές του (12).

3.3   Η ΕΟΚΕ τονίζει επίσης τη σημασία της ουδέτερης όσον αφορά τα έσοδα και ανά χώρα προσέγγισης όσον αφορά την εφαρμογή της ΚΕΒΦΕ, επισημαίνει δε πως η υιοθέτηση της ΚΕΒΦΕ δεν πρέπει να καταστήσει την Ευρώπη λιγότερο ευέλικτη και λιγότερο ανταγωνιστική όσον αφορά την προσέλκυση ΑΞΕ. Αυτά τα ζητήματα θα συνοδεύονται, κατά περίπτωση, από εκτιμήσεις αντικτύπου.

3.4   Η ΕΟΚΕ συνιστά οι στόχοι αυτοί να επιτευχθούν πρωτίστως μέσω ενισχυμένου συντονισμού και αποτελεσματικότερης διασύνδεσης μεταξύ των διαφορετικών εθνικών φορολογικών δικαιοδοσιών, συμπεριλαμβανομένης της βελτίωσης της επικοινωνίας μεταξύ των ίδιων των φορολογικών αρχών και μεταξύ των φορολογικών αρχών και των φορολογουμένων. Η πρόοδος σε αυτά τα ζητήματα θεωρείται ευθέως ανάλογη προς τους επιδιωκόμενους στόχους και δε θίγει την κυριαρχία των διαφορετικών εθνικών φορολογικών δικαιοδοσιών. Η πρόταση αυτή συνάδει με την Ανακοίνωση της ΕΕ για το συντονισμό των συστημάτων άμεσης φορολογίας των κρατών μελών στην εσωτερική αγορά (13).

3.5   Κατά συνέπεια, η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ των προσπαθειών για την ενίσχυση των υφιστάμενων μηχανισμών και αυτών για την κατάργηση της διπλής φορολόγησης όπως περιγράφονται στην ανακοίνωση, προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματική διασύνδεση των διαφορετικών συστημάτων φορολογίας και να επιβεβαιωθεί πως η φορολογία δεν επιβαρύνει παρά άπαξ τους οικονομικούς φορείς, με τρόπο που αναμένεται από τους ίδιους οικονομικούς φορείς.

3.6   Η ΕΟΚΕ επισημαίνει επίσης ότι αν και η κατάργηση της διπλής φορολόγησης αποτελεί ουσιαστική προϋπόθεση για την αποτελεσματικότητα της ενιαίας αγοράς, οι τυχόν προτάσεις πρέπει να επικεντρωθούν στην πραγματική κατάργηση τον φορολογικών φραγμών και στη διασφάλιση της αποτελεσματικότητας των ΣΔΦ στο πλαίσιο της νομικής βάσης που περιέχεται στη Συνθήκη για τη Λειτουργία της ΕΕ. Οι προσπάθειες για την κατάργηση της διπλής φορολόγησης πρέπει να υλοποιηθούν με σεβασμό στη φορολογική κυριαρχία των επιμέρους κρατών μελών.

4.   Ειδικές Παρατηρήσεις

4.1   Η ΕΟΚΕ τονίζει πως τα ζητήματα που σχετίζονται με τη διπλή φορολόγηση έχουν έντονο αντίκτυπο στους ιδιώτες και στις ΜμΕ. Οι μεγάλες επιχειρήσεις συνήθως διαθέτουν τους αναγκαίους οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους για να αντιμετωπίσουν τη διπλή φορολόγηση και τις σχετικές διαδικασίες διαιτησίας. Ωστόσο οι ιδιώτες και οι ΜμΕ στερούνται αυτών των πόρων, συχνότερα δε όσον αφορά την ενημέρωση και τη γνώση σχετικά με τις νομικές και διοικητικές πρακτικές (14). Οι φόροι κληρονομιάς δημιουργούν ειδικά προβλήματα διπλής φορολόγησης στους πολίτες. Η ανακοίνωση της Επιτροπής επικεντρώνεται στην κατάργηση της διπλής φορολόγησης για τις επιχειρήσεις, ειδικότερα δε τις μεγάλες επιχειρήσεις, αλλά θα μπορούσε να διευρυνθεί προκειμένου να αντιμετωπίσει συγκεκριμένα ζητήματα που αντιμετωπίζουν οι πολίτες και οι ΜμΕ.

4.2   Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει την αποτελεσματικότητα του Κοινού φόρουμ σχετικά με τις τιμές μεταβίβασης (ΚΦΤΜ) στην αντιμετώπιση της διπλής φορολόγησης των τιμών μεταβίβασης και προσδοκά το Φόρουμ της ΕΕ για τη διπλή φορολόγηση να λειτουργήσει αντίστοιχα. Το ΚΦΤΜ που δρα στο πλαίσιο των κατευθυντηρίων γραμμών του ΟΟΣΑ για τις τιμές μεταβίβασης και προτείνει βάσει συναίνεσης στην Επιτροπή μη νομοθετικές λύσεις σε πρακτικά προβλήματα που δημιουργούν οι πρακτικές τιμών μεταβίβασης στην ΕΕ ευθύνεται για σειρά επιτευγμάτων συμπεριλαμβανομένου κώδικα δεοντολογίας για την τεκμηρίωση των τιμών μεταβίβασης για συνδεδεμένες επιχειρήσεις στην ΕΕ, κατευθυντήριες γραμμές για τις συμφωνίες προκαθορισμένων τιμών στην ΕΕ καθώς και κατευθυντήριες γραμμές για τις χαμηλής προστιθέμενης αξίας υπηρεσίες εντός του ομίλου. Η αποτελεσματικότητα του φόρουμ οφείλεται εν μέρει στην ευρεία εκπροσώπηση των κρατών μελών και των επιχειρήσεων στο φόρουμ.

4.3   Η ΕΟΚΕ προσδοκά πως η θέσπιση του Φόρουμ της ΕΕ για τη διπλή φορολόγηση θα βασίζεται στις ίδιες αρχές, διασφαλίζοντας την αποτελεσματική εκπροσώπηση όλων των ενδιαφερόμενων φορέων, συμπεριλαμβανομένης της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών.

4.4   Η ΕΟΚΕ στηρίζει τη θέσπιση του Φόρουμ της ΕΕ για τη διπλή φορολόγηση, επισημαίνει ωστόσο ότι η ανακοίνωση δεν παρέχει πληροφορίες για τη λειτουργία του φόρουμ. Η ΕΟΚΕ προτείνει το Φόρουμ της ΕΕ για τη διπλή φορολόγηση να αποτελέσει πρώτο βήμα και προπομπό παρατηρητηρίου. Η μετατροπή του φόρουμ σε παρατηρητήριο συνάδει με τις συστάσεις της ΕΟΚΕ για την εξάλειψη των διασυνοριακών φραγμών, όπου η ΕΟΚΕ αναφέρεται στην ανάπτυξη Παρατηρητηρίου της ΕΕ, το οποίο θα επιδιώκει να αποκτήσει, σε συνεχή βάση, μια λεπτομερή και πρακτική κατανόηση των υφισταμένων φορολογικών φραγμών και της εξέλιξής τους, συμπεριλαμβανομένης της διπλής φορολόγησης (15).

4.5   Οι λειτουργίες του Παρατηρητηρίου Φορολογίας, υπό την αιγίδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, θα μπορούσαν να διευρυνθούν και να περιλαμβάνουν την έρευνα για τον εντοπισμό φορολογικών φραγμών για τις επιχειρήσεις, τόσο ΜμΕ όσο και μεγάλες, καθώς και ερευνητικό ρόλο για την αποτελεσματικότητα των προσπαθειών για την κατάργηση της διπλής φορολόγησης. Προς τούτο, το παρατηρητήριο θα μπορούσε να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην επέκταση της κάλυψης και του εύρους των ΣΔΦ καθώς και στη διερεύνηση τρόπων αντιμετώπισης τριγωνικών λύσεων και την ενθάρρυνση των κυβερνήσεων να αναπτύξουν συστήματα απαλλαγής από τη διπλή φορολόγηση χωρίς απώλεια φορολογικής κυριαρχίας.

4.6   Η ΕΟΚΕ στηρίζει επίσης την καθιέρωση κώδικα δεοντολογίας όπου θα χαράσσονται αρχές με τις οποίες μπορούν να συμφωνήσουν εκ των προτέρων. Ο κώδικας δεοντολογίας θα επιτρέψει την αμοιβαία κατανόηση των εννοιών που περιέχονται στις ΣΔΒ μεταξύ των ΚΜ οι οποίες συχνά οδηγούν σε παρερμηνείες και διαφορές.

4.7   Η ΕΟΚΕ εκτιμά ωστόσο ότι ο κώδικας δεοντολογίας θα θεωρηθεί όντως αποτελεσματικός, εάν βασίζεται στην άρχή της άμιλλας και τα κράτη μέλη έχουν επίγνωση των συνεπειών του στιγματισμού τους.

4.8   Η ΕΟΚΕ τάσσεται επίσης υπέρ του να μελετηθεί η σκοπιμότητα ενός αποτελεσματικού μηχανισμού επίλυσης διαφορών, προκειμένου να καθοριστούν οι αποτελεσματικότεροι τρόποι κατάργησης της διπλής φορολόγησης. Αναγνωρίζει ότι οι διαδικασίες αλληλοβοήθειας που προβλέπουν συνάντηση των κρατών για την επίλυση ζητημάτων, διαρκούν μεγάλο χρονικό διάστημα και ότι πρέπει να βελτιωθεί επίσης η διαδικασία των Συμβάσεων Διαιτησίας που είναι χρονοβόρος. Πρόκειται για μία κατάσταση που δημιουργεί υπερβολικό κόστος και ανασφάλεια στις επιχειρήσεις.

4.9   Ωστόσο, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι θα πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες για να περιορισθεί η ανάγκη προσφυγής σε διαιτησία και να δοθεί έμφαση στην κατάρτιση κώδικα δεοντολογίας, όπως εκτίθεται στην ανακοίνωση, καθώς και στη χάραξη σαφών και διαφανών κατευθυντηρίων γραμμών που θα λειτουργήσουν ως πρώτο και αποτελεσματικό βήμα για την επίλυση διαφορών.

4.10   Το Φόρουμ της ΕΕ για τη διπλή φορολόγηση καλείται να επιτελέσει σημαντικό ρόλο προς τούτο όσον αφορά την ενθάρρυνση σύναψης συμβάσεων φορολόγησης, οι οποίες αποτελούν διαδικασία αμοιβαίας συμφωνίας με δεσμευτική διαδικασία επίλυσης διαφορών για όλες τις ανεπίλυτες υποθέσεις διπλής φορολόγησης.

4.11   Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την πρόταση της Επιτροπής για τη μελέτη του φαινομένου της διπλής μη-φορολόγησης στο σύνολό του. Συνιστά δε τη μελέτη του οικονομικού και κοινωνικού αντικτύπου τόσο του φαινομένου, όσο και των τυχόν μέτρων για την εξάλειψή του.

4.12   Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τη σημασία που έχει η λεπτομερής εκτίμηση του κοινωνικού και οικονομικού αντικτύπου προκειμένου να εκτιμηθεί κατά πόσον η υιοθέτηση μίας εκ των προτάσεων που περιγράφονται στην ανακοίνωση μπορεί να έχει ανεπιθύμητο οικονομικό και κοινωνικό αντίκτυπο (16). Η εκτίμηση πρέπει να είναι εξαντλητική και να περιλαμβάνει όλα τα κράτη μέλη στα οποία αναφέρονται οι προτάσεις.

4.13   Τέλος, η ΕΟΚΕ αναμένει από την Επιτροπή να μελετήσει και να παρουσιάσει περαιτέρω προτάσεις για τη διπλή φορολόγηση, όπως:

κατάρτιση συστάσων για τη διασυνοριακή φορολόγηση των κληρονομιών οι οποίες δημοσιεύθηκαν πρόσφατα από την Επιτροπή·

υποβολή λύσεων για τη διασυνοριακή διπλή φορολόγηση μερισμάτων που καταβάλλονται στο χαρτοφυλάκιο επενδυτών·

παροχή πληροφοριών για τη δημιουργία του Φόρουμ, του κώδικα δεοντολογίας και για τη σκοπιμότητα της θέσπισης δεσμευτικού μηχανισμού επίλυσης διαφορών·

αξιολόγηση του εύρους και του αντικτύπου της διπλής μη φορολόγησης.

Βρυξέλλες, 28 Μαρτίου 2012.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON


(1)  COM(2011) 712 final.

(2)  Βλ. γνωμοδότηση ΕΟΚΕ με θέμα Κατάργηση των διασυνοριακών φορολογικών εμποδίων για τους πολίτες της ΕΕ, ΕΕ C 318, 29.10.2011, σ. 95.

(3)  COM(2011) 712 final.

(4)  Η διπλή φορολόγηση ορίζεται ως η επιβολή συγκρίσιμων φόρων από δύο ή περισσότερες φορολογικές δικαιοδοσίες επί του ίδιου φορολογητέου εισοδήματος ή κεφαλαίου.

(5)  COM(2011) 206 final.

(6)  COM(2011) 121 final.

(7)  Βλ. γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ (EE C 143 της 22.05.2012, p. 46) με θέμα Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την καθιέρωση κοινού συστήματος φορολόγησης των τόκων και των δικαιωμάτων που καταβάλλονται μεταξύ συνδεδεμένων εταιρειών διαφορετικών κρατών μελών (αναδιατύπωση) COM(2011) 714 τελικό.

(8)  Σύσταση της Επιτροπής, της 15ης Δεκεμβρίου 2011, για την απαλλαγή των κληρονομιών από τη διπλή φορολογία (2011/856/ΕΕ).

(9)  Βλ. υποσημείωση 2.

(10)  Βλ. Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα Χορήγηση κοινοτικής χρηματοδοτικής συνδρομής, EE C 241 της 7.10.2002, p. 75

(11)  Βλ. Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ για την «Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 90/435/ΕΟΚ σχετικά με το κοινό φορολογικό καθεστώς το οποίο ισχύει για τις μητρικές και τις θυγατρικές εταιρείες διαφορετικών κρατών μελών»ΕΕ C 32 της 5.2.2004, σ. 118.

(12)  Βλ. Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα την Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με την εφαρμογή της κοινής ενοποιημένης φορολογικής βάσης για τις εταιρείες (ΚΕΒΦΕ), ΕΕ C 24 της 28.01.2012, σελ. 63.

(13)  COM(2006) 823 final.

(14)  Σύμφωνα με τη συνοπτική έκθεση της Επιτροπής για τη διαβούλευση με θέμα «Συμβάσεις κατά της διπλής φορολόγησης και η εσωτερική αγορά», 69 % των ιδιωτών που αντιμετώπισαν πρόβλημα διπλής φορολόγησης αναζήτησαν τρόπους για την εξάλειψή της, έναντι 85 % των επιχειρήσεων.

(15)  Βλ. υποσημείωση 2.

(16)  Βλ. υποσημείωση 12.


21.6.2012   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 181/45


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Τροποποιημένη πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με το σύστημα των ιδίων πόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης»

COM(2011) 739 final — 2011/0183 (CNS)

και «Τροποποιημένη πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση εκτελεστικών μέτρων για το σύστημα των ιδίων πόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης»

COM(2011) 740 final — 2011/0184 (APP)

2012/C 181/09

Εισηγητής: ο κ. Gérard DANTIN

Στις 19 Οκτωβρίου 2011, και σύμφωνα με το άρθρο 311 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την:

«Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με το σύστημα των ιδίων πόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης»

COM(2011) 510 τελικό — 2011/0183 (CNS)

και την

«Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση εκτελεστικών μέτρων για το σύστημα των ιδίων πόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης»

COM(2011) 511 τελικό.

Στις 9 Νοεμβρίου 2011, η Επιτροπή ενέκρινε τις ακόλουθες τροποποιημένες προτάσεις. Στις 15 Δεκεμβρίου 2011, και σύμφωνα με το άρθρο 311 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την

«Τροποποιημένη πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με το σύστημα των ιδίων πόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης»

COM(2011) 739 τελικό — 2011/0183 (CNS)

και την

«Τροποποιημένη πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση εκτελεστικών μέτρων για το σύστημα των ιδίων πόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης»

COM(2011) 740 τελικό — 2011/0184 (APP),

οι οποίες αντικαθιστούν τις προαναφερθείσες προτάσεις.

Το ειδικευμένο τμήμα «Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 7 Μαρτίου 2012.

Κατά την 479η σύνοδο ολομέλειας, της 28ης και 29ης Μαρτίου 2012 (συνεδρίαση της 29ης Μαρτίου 2012), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 165 ψήφους υπέρ, 21 κατά και 11 αποχές.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Ένα σύστημα σύμφωνα με το οποίο το 75 % περίπου των πόρων της Ένωσης προέρχεται άμεσα από τους εθνικούς προϋπολογισμούς αντιβαίνει και στο γράμμα και στο πνεύμα της Συνθήκης της Ρώμης (1).

1.2   Με την παρούσα κατάσταση, η οποία βασίζεται κυρίως σε μια «εισφορά Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματος (ΑΕΕ)», ευνοούνται οι κοντόφθαλμες δημοσιονομικές προσεγγίσεις σχετικά με τους καθαρούς χρηματοδότες και οι αντισταθμιστικοί μηχανισμοί χωρίς όμως να λαμβάνονται υπόψη τα πλεονεκτήματα που προσφέρει η Ένωση κυρίως στους τομείς της ειρήνης, της ελευθερίας, της ευημερίας, της ανάπτυξης και της ασφάλειας.

1.3   Μέσα σε αυτό το περίγραμμα, η ΕΟΚΕ επικροτεί τις νομοθετικές προτάσεις του Συμβουλίου που υπέβαλε η Επιτροπή. Πιστεύει, μάλιστα, ότι αποτελούν βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, ιδίως, διότι περιορίζουν κατά το ήμισυ την εισφορά ΑΕΕ και θεσπίζουν, ως αντιστάθμιση, δύο νέους ίδιους πόρους, τον πρώτο με βάση το ΦΠΑ και τον δεύτερο με βάση έναν φόρο επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών. Αυτή η αύξηση της αναλογίας των πραγματικών ιδίων πόρων θα συμβάλλει ώστε η δημοσιονομική λειτουργία της ΕΕ να προσεγγίσει το γράμμα και το πνεύμα της Συνθήκης της Ρώμης και, παράλληλα, θα βοηθήσει στην αύξηση της πραγματικής δημοσιονομικής αυτονομίας της ΕΕ και θα στηρίξει τις μεγάλες δημοσιονομικές προσπάθειες των κρατών μελών.

1.4   Επίσης, επικροτεί ότι, παράλληλα με τη θέσπιση νέων πόρων, στο υπό εξέταση έγγραφο προτείνεται ένα νέο σύστημα κατ’ αποκοπή ποσών προς αντικατάσταση όλων των υφιστάμενων διορθωτικών μηχανισμών, αν και θεωρεί ότι η προβλεπόμενη προσέγγιση δεν είναι επαρκής.

1.5   Ωστόσο, παρά τη συμφωνία της σε γενικές γραμμές με το περιεχόμενο των υπό εξέταση αποφάσεων, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να επισημάνει τα εξής:

1.5.1   Σε πολλές γνωμοδοτήσεις της, η ΕΟΚΕ έχει επιστήσει την προσοχή στο γεγονός ότι ο ενδοκοινοτικός ΦΠΑ αποτελεί σημαντική πηγή διαφυγής εσόδων. Ως εκ τούτου, θεωρεί απαραίτητο η θέσπιση των νέων ιδίων πόρων να συνοδεύεται από διατάξεις για τον περιορισμό, αν όχι την εξάλειψη, της απάτης. Επομένως, αναμένει με μεγάλο ενδιαφέρον τις νομοθετικές προτάσεις που θα υποβληθούν με βάση την «Πράσινη βίβλο για το μέλλον του ΦΠΑ».

1.5.2   Στην ανακοίνωσή της με τίτλο «H επανεξέταση του προϋπολογισμού της ΕΕ», η Επιτροπή κατάρτισε ενδεικτικό κατάλογο με τα κατάλληλα μέσα χρηματοδότησης που θα μπορούσαν, δικαίως, να αποτελέσουν νέους ίδιους πόρους. Με εξαίρεση το νέο φόρο ΦΠΑ και το φόρο επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών, οι προτάσεις δεν έγιναν δεκτές χωρίς να γίνουν γνωστοί, πέρα από τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα της καθεμίας, οι πολιτικοί λόγοι των επιλογών αυτών.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι έπρεπε να είχε ζητηθεί η γνώμη της πριν να λάβει τις αποφάσεις της η Επιτροπή.

1.5.3   Όπως ανέφερε και στη γνωμοδότησή της με τίτλο «H επανεξέταση του προϋπολογισμού της ΕΕ», η ΕΟΚΕ κρίνει ότι η αύξηση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού είναι όχι μόνον επιθυμητή αλλά και αναγκαία, ενόψει του μεγέθους των νέων προκλήσεων που απαιτούν από κοινού αντιμετώπιση. Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της διότι το υπό εξέταση έγγραφο περιορίζει την ανάλυσή του στην εσωτερική δομή και στο ποιοτικό περιεχόμενο του προϋπολογισμού, χωρίς να στηρίζεται στους νέους ιδίους πόρους για την εξέταση του βασικού ζητήματος του μεγέθους του. Χωρίς να υποτιμώνται οι παράμετροι που αναλύονται στα υπό εξέταση έγγραφα, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι ο προϋπολογισμός δεν εξαντλείται σε ένα σύνολο αριθμών ή επιλογών εσωτερικής οργάνωσης· πρόκειται πρωτίστως για ένα μέσο στην υπηρεσία ενός πολιτικού σχεδίου, των φιλοδοξιών δηλαδή της ΕΕ. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να διέπεται από συνέπεια και αντιστοιχία των πολιτικών επιλογών της ΕΕ με τα μέσα που αυτή μετέρχεται για την υλοποίησή τους. Επίσης, η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι, δυστυχώς, η Επιτροπή δεν εκμεταλλεύτηκε την παρούσα ευκαιρία για να διευκολύνει μέσω χρηματοδοτήσεων την εφαρμογή των υποχρεώσεων που απορρέουν από τη Συνθήκη της Λισαβόνας, τη στρατηγική «Ευρώπη 2020» ή από την ανάγκη λήψης μέτρων για την τόνωση της ανάπτυξης.

2.   Εισαγωγή: η παρούσα κατάσταση

2.1   Η υπό εξέταση πρόταση απόφασης αποτελεί μία από τις έξι νομοθετικές πρωτοβουλίες που συνοδεύουν την ανακοίνωση με τίτλο «Προϋπολογισμός για την “Ευρώπη 2020” » (COM(2011) 500 τελικό (2). Καθεμία από αυτές πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο χωριστής εξέτασης (3).

2.2   Το ζήτημα των ίδιων πόρων είναι σημαντικό από διαρθρωτική και πολιτική άποψη. Πράγματι, η προέλευση των πόρων καθορίζει τη σχέση μεταξύ των πολιτών, των κρατών μελών και των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, ενώ περιλαμβάνει το ζήτημα της οικονομικής αυτονομίας της Ένωσης. Η συζήτηση για τους ιδίους πόρους της ΕΕ συνδέεται με τη γενική συζήτηση για το μέλλον της ολοκλήρωσης για την οποία κυριαρχούν δύο οράματα: η ομοσπονδοποίηση και ο διακυβερνητισμός.

2.2.1   Ήδη από το 2008, η ΕΟΚΕ θεώρησε ότι «[η] χάραξη των δημοσιονομικών πολιτικών απαιτεί μια βασική επιλογή: ομοσπονδία (4) ή διακυβερνητικό σύστημα. Είναι σαφές ότι ο βαθμός προόδου της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης υπολογίζεται και με βάση τον τρόπο χρηματοδότησης του προϋπολογισμού» (5).

2.3   Αν και η Συνθήκη της Ρώμης της 25ης Μαρτίου 1957 προέβλεπε μεταβατική περίοδο με εθνικές εισφορές, το άρθρο 201 ορίζει ότι «[ο] προϋπολογισμός χρηματοδοτείται στο ακέραιο, υπό την επιφύλαξη των άλλων εσόδων, από ίδιους πόρους» .

2.4   Επί του παρόντος, οι πόροι της Ένωσης αποτελούνται από τους λεγόμενους παραδοσιακούς ίδιους πόρους που προέρχονται από τελωνειακούς δασμούς, γεωργικούς δασμούς, εισφορές ζάχαρης και από τους λεγόμενους νέους πόρους που προέρχονται από ένα ποσοστό του εναρμονισμένου φόρου προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ) και από ένα ποσοστό του ΑΕΕ. Οι πόροι από τον ΦΠΑ και το ΑΕΕ δεν είναι πραγματικοί ίδιοι πόροι διότι συλλέγονται από τα έσοδα των κρατών μελών. Θεωρούνται ίδιοι πόροι μόνο επειδή προορίζονται για τον προϋπολογισμό της ΕΕ, ο οποίος, για το 2011, ανέρχεται σε 126,5 δισ. ευρώ, ή 1,13 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ-27.

2.4.1   Η έκθεση σχετικά με τη λειτουργία του συστήματος ιδίων πόρων (6) που κατάρτισαν οι υπηρεσίες της Επιτροπής, αποδεικνύει ότι το ισχύον σύστημα χρηματοδότησης δεν λειτουργεί ικανοποιητικά σε σχέση με τα περισσότερα κριτήρια αξιολόγησης. Επίσης, ο μηχανισμός αυτός είναι αδιαφανής και πολύπλοκος, κατανοητός μόνο στους ειδικούς, περιορίζοντας έτσι την εξοικείωση του κοινού και υπονομεύοντας τον δημοκρατικό έλεγχο.

Εξάλλου, ο τρόπος χρηματοδότησης του προϋπολογισμού της ΕΕ οδηγεί πολλά κράτη μέλη να θεωρούν τη συμβολή τους στην Ένωση μόνο ως δαπάνη, προκαλώντας έτσι αναπόφευκτα εντάσεις σε κάθε συζήτηση για τον προϋπολογισμό.

2.4.2   Η κατάσταση αυτή ώθησε την Επιτροπή να υποβάλλει στο Συμβούλιο πρόταση για την τροποποίηση του συστήματος ιδίων πόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η πρόταση αυτή λαμβάνει υπόψη το νέο νομικό πλαίσιο της Συνθήκης της Λισαβόνας και αποτελεί συνέχεια της προηγούμενης ανακοίνωσής της με τίτλο «H επανεξέταση του προϋπολογισμού της ΕΕ» (7).

2.5   Μέσα σε αυτό περίγραμμα, το έγγραφο θα καταρτιστεί σε πλήρη αρμονία με την σχετική γνωμοδότηση που υιοθέτησε η ΕΟΚΕ στην ολομέλειά της τον Ιούνιο του 2011 (8).

3.   Ένα νέο νομικό πλαίσιο

3.1   Η Συνθήκη της Λισαβόνας δημιουργεί ένα νέο νομικό πλαίσιο. Επίσης, εισάγει σημαντικές μεταβολές, όχι μόνο στη διαδικασία του προϋπολογισμού της ΕΕ, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο χρηματοδοτείται ο προϋπολογισμός της ΕΕ.

Συγκεκριμένα, το άρθρο 311 προβλέπει ότι η ΕΕ «μπορεί να καθιερώνει νέες κατηγορίες ιδίων πόρων ή να καταργεί υπάρχουσα κατηγορία». Επίσης, ορίζει ότι «το Συμβούλιο καθορίζει τα μέτρα εφαρμογής του συστήματος ιδίων πόρων της Ένωσης». Αυτό ανοίγει τον δρόμο για τη μείωση του αριθμού των υφιστάμενων ιδίων πόρων και για τη δημιουργία νέων για τους οποίους τα μέτρα εφαρμογής καθορίζονται μέσω κανονισμού.

4.   Περιεχόμενο της πρότασης απόφασης του Συμβουλίου

4.1   Η πρόταση απόφασης για τους ίδιους πόρους περιλαμβάνει τα εξής τρία βασικά στοιχεία: την απλούστευση των συνεισφορών των κρατών μελών, τη θέσπιση νέων ιδίων πόρων και τη μεταρρύθμιση των διορθωτικών μηχανισμών. Πρόκειται για τρεις προτάσεις προς εξέταση προκειμένου να ληφθεί μία μόνο απόφαση.

4.1.1   Απλούστευση των συνεισφορών των κρατών μελών

Η Επιτροπή προτείνει την κατάργηση του ίδιου πόρου ΦΠΑ διότι είναι περίπλοκος και παρουσιάζει ελάχιστη προστιθέμενη αξία σε σύγκριση με τον ίδιο πόρο ΑΕΕ. Ως εκ τούτου προτείνεται η κατάργηση αυτού του πόρου στις 31 Δεκεμβρίου 2013.

4.1.2   Εισαγωγή νέων ίδιων πόρων

Στην ανακοίνωση με τίτλο «Επανεξέταση του προϋπολογισμού της ΕΕ», η Επιτροπή επισήμανε έξι δυνητικούς υποψήφιους ίδιους πόρους. Στο υπό εξέταση έγγραφο αναφέρονται μόνο δύο. Η Επιτροπή προτείνει να θεσπιστούν ίδιοι πόροι με τη μορφή, αφενός, φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών το αργότερο έως την 1η Ιανουαρίου 2014 και, αφετέρου, φόρου επί του ΦΠΑ επίσης το αργότερο έως την 1η Ιανουαρίου 2014. Οι νέοι αυτοί ίδιοι πόροι υπολογίζεται να χρηματοδοτήσουν περίπου το 51,4 % των δαπανών της ΕΕ, οι παραδοσιακοί ίδιοι πόροι θα καλύπτουν περίπου το 20 % του συνόλου και ο ίδιος πόρος ΑΕΕ περίπου το 30 % μειούμενος από το 74,2 % στο 29,7 % (9).

4.1.3   Μεταρρύθμιση των διορθωτικών μηχανισμών

4.1.3.1   Επί του παρόντος, ισχύουν προσωρινοί διορθωτικοί μηχανισμοί. Τούτοι προβλέπονται να λήξουν το 2013. Η διόρθωση υπέρ του Ηνωμένου Βασιλείου και οι εκπτώσεις σχετικά με τη χρηματοδότησή της που αφορούν τέσσερα κράτη μέλη (Γερμανία, Κάτω Χώρες, Αυστρία και Σουηδία), καθώς και οι κρυφές διορθώσεις οι οποίες συνίστανται στην παρακράτηση, ως εξόδων είσπραξης, του 25 % των ποσών που εισπράττονται από τα κράτη μέλη για παραδοσιακούς ίδιους πόρους, θα συνεχίσουν να ισχύουν μέχρις ότου τεθεί σε ισχύ η απόφαση για τους ίδιους πόρους.

4.1.3.2   Επειδή διαπιστώνει ότι η αντικειμενική κατάσταση ορισμένων κρατών μελών έχει εξελιχθεί σε μεγάλο βαθμό, ότι από το 1984 (Συμφωνία του Φονταινεμπλώ) οι συνθήκες στις οποίες βασίζονται οι διορθωτικοί μηχανισμοί έχουν επίσης εξελιχθεί (το μερίδιο της ΚΓΠ στον προϋπολογισμό της ΕΕ, η χρηματοδότηση βάσει του πόρου ΦΠΑ μειώθηκαν σημαντικά και το Ηνωμένο Βασίλειο είναι ένα από τα πιο πλούσια κράτη της Ένωσης (10)) η Επιτροπή επισημαίνει ότι η διόρθωση υπέρ του ΗΒ θα πρέπει να επανεξεταστεί.

4.1.3.3   Η υπό εξέταση απόφαση προτείνει τη θέσπιση προσωρινών διορθώσεων υπέρ της Γερμανίας, των Κάτω Χωρών, της Σουηδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου. Στη συνέχεια, ένα νέο σύστημα κατ’ αποκοπή ποσών, προς αντικατάσταση όλων των υφιστάμενων διορθωτικών μηχανισμών, θα εφαρμόζεται από την 1η Ιανουαρίου 2014. Επίσης, η Επιτροπή προτείνει τη μείωση του ποσού της κρυφής διόρθωσης από 25 σε 10 %.

5.   Γενικές παρατηρήσεις

5.1   Ένα σύστημα στο οποίο περίπου το 75 % των εσόδων της Ένωσης δεν προέρχεται από ιδίους πόρους, αλλά άμεσα από τους εθνικούς προϋπολογισμούς μέσω εισφορών βάσει του ΑΕΕ, και το 15 % προέρχεται από πηγές όπως το ποσοστό του συντελεστή του ΦΠΑ, το οποίο δεν μπορεί να θεωρηθεί καθ' οιονδήποτε τρόπο ίδιος πόρος της ΕΕ (λόγω του τρόπου καθορισμού του), αντιβαίνει στις διατάξεις και το πνεύμα της Συνθήκης της Ρώμης.

5.2   Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι με το επιχείρημα για τις «εισφορές» αυτές ευνοούνται οι κοντόφθαλμες προσεγγίσεις σχετικά με τους καθαρούς χρηματοδότες χωρίς όμως να λαμβάνονται υπόψη τα πλεονεκτήματα που προσφέρει η Ένωση κυρίως στους τομείς της ειρήνης, της ελευθερίας, της ευημερίας, της ανάπτυξης και της ασφάλειας.

5.2.1   Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι το σκεπτικό της «δίκαιης ανταπόδοσης» με βάση τις εισφορές ΑΕΕ ενδείκνυται σήμερα ακόμη λιγότερο απ’ ό,τι στην αρχή της ευρωπαϊκής οικοδόμησης. Το σκεπτικό αυτό, που πολύ συχνά υπονόμευσε τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και διαστρέβλωσε τις σχετικές συζητήσεις, ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό για τις ανεπάρκειες, τις καθυστερήσεις και τις αποτυχίες της. Είναι αντίθετο προς το πνεύμα μιας Ένωσης κρατών και λαών, καθώς και προς οποιαδήποτε λογική οικονομική επιχειρηματολογία. Σε μια οικονομική, νομισματική και πολιτική Ένωση, τα πλεονεκτήματα και η προστιθέμενη αξία της πρέπει να είναι εξ ορισμού προς όφελος όλων. Η πρόοδος που έχει σημειώσει η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλεται στο πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα της συνένωσης, που είναι διαμετρικά αντίθετη προς την έννοια της «δίκαιης ανταπόδοσης» (11).

5.3   Το σημερινό σύστημα ιδίων πόρων που βασίζεται στις εισφορές των κρατών μελών είναι αδιαφανές και περίπλοκο με αποτέλεσμα να δυσχεραίνεται ο δημοκρατικός του έλεγχος και να μην προβάλλεται καταλλήλως η προσήλωση στον στόχο της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης· επιπλέον, ένα τέτοιο σύστημα, το οποίο οδηγεί στο να γίνεται αντιληπτή η συνεισφορά στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως πρόσθετη επιβάρυνση των εθνικών προϋπολογισμών, δεν προσφέρει στην Ένωση επαρκείς πόρους για όλες τις πολιτικές της.

5.3.1   Ακόμη, το σημερινό σύστημα, το οποίο περιλαμβάνει ποικίλους μηχανισμούς διορθώσεων ή επιστροφών, είτε γενικές επιστροφές υπέρ κάποιου κράτους μέλους όπως η βρετανική διόρθωση, είτε ειδικές επιστροφές όπως η χρηματοδότηση άλλων επιστροφών, είναι υπερβολικά περίπλοκο, πάσχει από έλλειψη διαφάνειας και είναι εντελώς ακατανόητο για τους ευρωπαίους πολίτες. Συνεπώς, δεν συμβάλλει καθόλου στην ικανοποίηση του αιτήματος για άμεση σύνδεση μεταξύ της Ένωσης και των πολιτών της.

5.4   Σύμφωνα με τις ανωτέρω γενικές παρατηρήσεις, η ΕΟΚΕ επικροτεί τις προτάσεις απόφασης του Συμβουλίου που υπέβαλε η Επιτροπή. Θεωρεί ότι κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση, καθότι απλοποιούν τη δομή του προϋπολογισμού και μειώνουν, μεταξύ άλλων, τις υφιστάμενες εθνικές εισφορές στον προϋπολογισμό της ΕΕ από το 85,3 % (ήτοι (111,8 δισ. ευρώ) στο 29,7 % (ήτοι 48,3 δισ. ευρώ) εκ των οποίων οι εισφορές βάσει του ΑΕΕ θα μειωθούν από το 74,2 % (ήτοι 97,3 δισ. ευρώ) στο 29,7 % (48,3 δισ. ευρώ), πλησιάζοντας έτσι στο πνεύμα και στο γράμμα της Συνθήκης της Ρώμης. Αυτή η αύξηση της αναλογίας των ιδίων πόρων θα βοηθήσει στην αύξηση της πραγματικής δημοσιονομικής αυτονομίας της ΕΕ και, παράλληλα, θα στηρίξει τις μεγάλες δημοσιονομικές προσπάθειες των κρατών μελών.

6.   Ειδικές παρατηρήσεις

6.1   Στην ανακοίνωσή της με τίτλο «H επανεξέταση του προϋπολογισμού της ΕΕ», η Επιτροπή κατάρτισε ενδεικτικό κατάλογο με τα μέσα που θα μπορούσαν να αποτελέσουν νέους ίδιους πόρους: φορολογία της ΕΕ για τις χρηματοοικονομικές δραστηριότητες, έσοδα ΕΕ από τους πλειστηριασμούς στο πλαίσιο του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου, τέλη της ΕΕ σχετικά με τις αερομεταφορές, ευρωπαϊκός ΦΠΑ, ενεργειακός φόρος της ΕΕ και φόρος της ΕΕ επί των εισοδημάτων εταιρειών.

6.1.1   Κάθε ένα από αυτά τα πιθανά μέσα εξετάζεται (12) από την Επιτροπή, η οποία επισημαίνει τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα που παρουσιάζουν, χωρίς να αποκαλύπτονται οι πολιτικοί λόγοι παραγκωνισμού ορισμένων από αυτά και που οδήγησαν στην επιλογή ενός νέου φόρου ΦΠΑ και ενός φόρου επί των χρηματοοικονομικών συναλλαγών.

6.1.2   Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι πολιτικοί λόγοι που οδήγησαν στην απόρριψη ορισμένων εναλλακτικών λύσεων πρέπει να δημοσιοποιηθούν και ότι έπρεπε να είχε ζητηθεί η γνώμη της πριν από τη λήψη αποφάσεων.

6.2   Περιεχόμενο των προτάσεων τροποποίησης

6.2.1   Κατάργηση του υφιστάμενου ίδιου πόρου ΦΠΑ. Απλούστευση των συνεισφορών των κρατών μελών

Αυτός ο υποτιθέμενος ίδιος πόρος, που καταβάλλεται από τα κράτη μέλη με βάση τα ίδια έσοδα είναι πλέον παρωχημένος. Απλώς αποτελεί μαθηματική βάση για τον υπολογισμό των εθνικών εισφορών. Είναι πολύπλοκος, απαιτεί πολλή διοικητική εργασία για να φθάσει σε ομοιόμορφη βάση, και προσφέρει ελάχιστη προστιθέμενη αξία. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την απλούστευση αυτή.

6.2.2   Θέσπιση νέου πόρου ΦΠΑ

Πρόκειται για μία από τις πτυχές ενός εις βάθος αναθεωρημένου καθεστώτος ΦΠΑ που εφαρμόζεται στην Ένωση. Το 2020 θα αντιπροσωπεύει το 18,1 % των νέων ιδίων πόρων (βλ. Παράρτημα Ι).

Το μέσο αυτό θα εντάσσεται εν μέρει στην Πράσινη Βίβλο για το μέλλον του ΦΠΑ (13). Η ΕΟΚΕ έχει εκφράσει τη σύμφωνη γνώμη της με τις πρωτοβουλίες που προτίθεται να αναλάβει η Επιτροπή.

Το μερίδιο του ΦΠΑ σχετικά με τις παραδόσεις αγαθών και τις παροχές υπηρεσιών, τις ενδοκοινοτικές αποκτήσεις αγαθών και τις εισαγωγές εμπορευμάτων που υπόκεινται σε κανονικό συντελεστή ΦΠΑ σε κάθε κράτος μέλος, σύμφωνα με την οδηγία 2006/112/ΕΚ του Συμβουλίου (14), δεν πρέπει να υπερβαίνει τις δυο ποσοστιαίες μονάδες του κανονικού συντελεστή· ο δε εκτελεστικός κανονισμός προβλέπει μία ποσοστιαία μονάδα.

Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τη δημιουργία αυτού του νέου πόρου ΦΠΑ που αντικαθιστά τον υφιστάμενο, δεδομένου ότι η ανάλυση έχει αποδείξει τον παρωχημένο χαρακτήρα. Μάλιστα, πιστεύει ότι ο προϋπολογισμός της ΕΕ - και οι πόροι που τον συναποτελούν - πρέπει να θεωρείται ως ένα μέσο το οποίο τίθεται στην υπηρεσία των κοινών στόχων.

Εντούτοις, θα ήταν ευκολότερο να αξιολογηθεί πιο εμπεριστατωμένα η ουσία και η μορφή αυτής της πρότασης, αν στα υπό εξέταση έγγραφα παρατίθεντο συγκεκριμένα στοιχεία σχετικά με τις αλλαγές στη δομή του ΦΠΑ και προσδιορίζονταν –κατόπιν μελέτης– οι διαφοροποιήσεις στα οικονομικά μεγέθη που επηρεάζουν κάθε κράτος μέλος λόγω αυτών των αλλαγών.

Εξάλλου, όπως και σε αρκετά άλλα σημεία της παρούσας γνωμοδότησης, εφιστάται η προσοχή στο γεγονός ότι ο ενδοκοινοτικός ΦΠΑ αποτελεί κατά κόρον αντικείμενο φοροδιαφυγής. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικό να θεσπιστεί αυτός ο νέος ίδιος πόρος παράλληλα με τις διατάξεις για τον περιορισμό, αν όχι την πλήρη απαλοιφή, φαινομένων απάτης. Υπό αυτό το πρίσμα, η ΕΟΚΕ αναμένει με μεγάλο ενδιαφέρον τις νομοθετικές προτάσεις που θα υποβληθούν με βάση την «Πράσινη βίβλο για το μέλλον του ΦΠΑ».

6.2.3   Θέσπιση φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών

Σε πολλές γνωμοδοτήσεις της (15), η ΕΟΚΕ τάχθηκε, υπό προϋποθέσεις, υπέρ της θέσπισης φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών (ΦΧΣ). Συγκεκριμένα, επισήμανε τα εξής:

Θα ήταν σκόπιμο ο ΦΧΣ να επιβληθεί σε παγκόσμια κλίμακα για λόγους αποφυγής τάσεων μετεγκατάστασης επιχειρήσεων. Εφόσον αυτό αποδειχθεί ανέφικτο, θα ήταν ευκταίο να καθιερωθεί ένας τέτοιος φόρος ανά την ΕΕ, λαμβανομένων υπόψη των πορισμάτων της εκτίμησης αντικτύπου που διεξήγαγε η Επιτροπή.

Εκτός από το ό,τι ο ΦΧΣ μπορεί να ενισχύσει τη σταθερότητα και την αποτελεσματικότητα των χρηματοπιστωτικών αγορών με τον περιορισμό της αστάθειάς τους, είναι απαραίτητος προκειμένου τόσο τα κράτη μέλη όσο και η ΕΕ να αποκτήσουν έσοδα που θα διοχετευθούν στον περιορισμό των δημοσιονομικών ανισορροπιών.

Πράγματι, όπως επισημαίνεται στην πρόταση απόφασης της Επιτροπής, ο φόρος αυτός θα μπορούσε να αποτελέσει νέα πηγή εσόδων που συλλέγονται σε επίπεδο Ένωσης. Ακόμη, θα μειώσει τις συνεισφορές των κρατών μελών, θα προσδώσει στις εθνικές κυβερνήσεις μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων και θα συμβάλλει έτσι στη συνολική προσπάθεια δημοσιονομικής εξυγίανσης. Εξάλλου, η πρωτοβουλία της ΕΕ θα αποτελέσει ένα πρώτο βήμα για την εφαρμογή της ΦΧΣ σε παγκόσμιο επίπεδο, δεδομένου ότι η έννοια του ΦΧΣ εξετάζεται επί του παρόντος σε επίπεδο Ομάδας των 20 (G20).

Με βάση τα ανωτέρω καθώς και προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της, η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της εισαγωγής ενός φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών, ο οποίος θα χρησιμεύσει ως ίδιος πόρος για τον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το 2020 θα ανέρχεται στο 33,3 % των ιδίων πόρων της Ένωσης (βλ. Παράρτημα Ι), και σε ποσό ύψους 54,2 δισ. ευρώ, το οποίο θα διατίθεται στον προϋπολογισμό ενώ, σύμφωνα με τις αρχικές εκτιμήσεις, θα δημιουργεί ετησίως, ανάλογα με την αντίδραση των αγορών, έσοδα που θα ανέρχονται σε 57 δισ. ευρώ (16).

Οι φορολογικοί συντελεστές σε % της φορολογητέας βάσης δεν θα είναι μικρότεροι από 0,1 % για οικονομικές συναλλαγές άλλες από εκείνες που αφορούν συμβάσεις παραγώγων και 0,01 % για τις χρηματοοικονομικές συναλλαγές για παράγωγα συμβόλαια (17).

6.2.4   Μεταρρύθμιση των διορθωτικών μηχανισμών

Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της διότι στο υπό εξέταση σχέδιο απόφασης προτείνεται να αξιολογηθεί εκ νέου η επιστροφή υπέρ του ΗΒ και να θεσπιστεί νέο σύστημα κατ’ αποκοπή ποσών, προς αντικατάσταση όλων των υφιστάμενων διορθωτικών μηχανισμών, το οποίο θα εφαρμόζεται από την 1η Ιανουαρίου 2014. Το ίδιο ισχύει και για τη μείωση του ποσού της κρυφής διόρθωσης από 25 σε 10 %. (βλέπε σημείο 4.1.3).

Οι προτάσεις αυτές αποτελούν βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση αλλά δεν επαρκούν διότι δεν λαμβάνουν υπόψη όλες τις συνέπειες ενός προϋπολογισμού που βασίζεται ως επί το πλείστον σε ίδιους πόρους.

Πράγματι, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι σε έναν προϋπολογισμό που βασίζεται σε ίδιους πόρους σε ποσοστό άνω του 66 %, το σκεπτικό της «δίκαιης ανταπόδοσης» πρέπει να παραγκωνιστεί διότι αντιβαίνει στις αρχές της αλληλεγγύης και του αμοιβαίου οφέλους της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης (βλ. σημείο 5.2.1). Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με την υπεροχή ενός συστήματος που βασίζεται στους ίδιους πόρους επειδή αναμένει ότι αυτή η μεταρρύθμιση θα διαγράψει με την πάροδο του χρόνου τις εθνικές διορθωτικές διευθετήσεις, οι οποίες πλέον δεν θα αιτιολογούνται σε ένα νέο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό που θα διασφαλίζει μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία για όλα τα κράτη μέλη (18).

Ωστόσο, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι δύσκολο να αξιολογηθούν με ακρίβεια οι υπό εξέταση προτάσεις δεδομένου ότι δεν συνοδεύονται από τεκμηρίωση σχετικά με τα μεγέθη των προτεινόμενων διορθώσεων ή των συγκρίσεων με τη σημερινή κατάσταση.

6.3   Όπως είχε ήδη επισημάνει η Επιτροπή και στην ανακοίνωσή της με θέμα «H επανεξέταση του προϋπολογισμού της ΕΕ» (19), το υπό εξέταση έγγραφο υπενθυμίζει ότι «η εισαγωγή νέων ιδίων πόρων αποτελεί επιχείρημα που δεν αφορά το μέγεθος του προϋπολογισμού (…)». Η ΕΟΚΕ δεν συμφωνεί με αυτή την άποψη. Πράγματι, όταν πραγματοποιείται «αναθεώρηση του προϋπολογισμού της ΕΕ» και αναδιοργάνωσή του με την εισαγωγή ιδίων πόρων και τη μεταρρύθμιση των μηχανισμών διόρθωσης, είναι θεμιτό να τεθεί το ερώτημα των επιπτώσεων των αλλαγών αυτών στο μέγεθος του προϋπολογισμού και στον προσδιορισμό τους ανάλογα με τις πολιτικές επιλογές που αποφασίστηκαν ή θα αποφασιστούν.

6.3.1   Από την άποψη αυτή, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι ο προϋπολογισμός της ΕΕ δεν είναι μόνο ζήτημα αριθμών, επιλογών ή εσωτερικής οργάνωσης των διαφόρων στοιχείων που τον απαρτίζουν. Είναι πρωτίστως ένα εργαλείο στην υπηρεσία ενός πολιτικού σχεδίου και στην υπηρεσία των φιλοδοξιών της Ένωσης. Σε αυτό το πλαίσιο, πρέπει να υπάρχει συνέπεια και ισορροπία μεταξύ των πολιτικών φιλοδοξιών της ΕΕ και των μέσων που διαθέτει για την υλοποίησή τους. Όμως σήμερα, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν διαθέτει επαρκή δημοσιονομικά μέσα για να υλοποιήσει την στρατηγική πολιτική της, τη στρατηγική Ευρώπη 2020, ούτε για να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη νέα Συνθήκη της Λισαβόνας.

Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι η αύξηση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού είναι όχι μόνον επιθυμητή αλλά και αναγκαία, ενόψει του μεγέθους των νέων προκλήσεων που απαιτούν από κοινού αντιμετώπιση (20).

Βρυξέλλες, 29 Μαρτίου 2012.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON


(1)  Άρθρο 201.

(2)  «Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου για τον καθορισμό του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου για την περίοδο 2014-2020», COM(2011) 398 final, «Σχέδιο διοργανικής συμφωνίας μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής για τη συνεργασία σε δημοσιονομικά θέματα και τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση», COM(2011) 403 final, «Τροποποιημένη πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για το σύστημα των ίδιων πόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης», COM(2011) 739 final, «Τροποποιημένη πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση εκτελεστικών μέτρων για το σύστημα των ίδιων πόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης», COM(2011) 740 final, «Τροποποιημένη πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου για τις μεθόδους και τη διαδικασία απόδοσης των παραδοσιακών ίδιων πόρων και του ιδίου πόρου που βασίζεται στο ΑΕΕ και για τα μέτρα αντιμετώπισης των ταμειακών αναγκών (αναδιατύπωση)», COM(2011) 742 final, «Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για ένα κοινό σύστημα φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών και για την τροποποίηση της οδηγίας 2008/7/ΕΚ»,COM(2011) 594 final.

(3)  Βλ. συγκεκριμένα: γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Ένα κοινό σύστημα φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών» (Βλέπε σελίδα 55 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας) και τη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Προϋπολογισμός 2014-2020» (δεν έχει δημοσιευθεί ακόμα στην ΕΕ).

(4)  Το ομοσπονδιακό σύστημα μπορεί να διέπεται από τις εξής αρχές:

α) η αρχή της επαλληλίας (οι κρατικές αρμοδιότητες κατανέμονται μεταξύ της ομοσπονδιακής και των ομόσπονδων κυβερνήσεων), β) η αρχή της αυτονομίας (κάθε διοικητικό επίπεδο είναι αυτόνομο ή “κυρίαρχο” στους τομείς της δικαιοδοσίας του) και γ) η αρχή της συμμετοχής (οι ομόσπονδες αρχές εκπροσωπούνται και συμμετέχουν στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων ομόσπονδου χαρακτήρα σε ομοσπονδιακό επίπεδο).

Ο τρόπος εφαρμογής αυτών των αρχών μπορεί να ποικίλλει, αλλά ένα επίσημα ομοσπονδιακό σύστημα δεν προδικάζει απαραίτητα στην πράξη τον βαθμό συγκέντρωσης εξουσιών ή δημοκρατίας.

Πηγή: http://fr.wikipedia.org/wiki/F%C3%A9d%C3%A9ralisme.

(5)  Βλ. Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ «Η μεταρρύθμιση του προϋπολογισμού της ΕΕ και η μελλοντική του χρηματοδότηση», ΕΕ C 204, της 9.8.2008, σ. 113.

(6)  Έγγραφο Εργασίας της Επιτροπής: «Έκθεση της Επιτροπής για τη λειτουργία του συστήματος ιδίων πόρων», SEC(2011) 876 τελικό της 29.6.2011.

(7)  COM(2010) 700 τελικό.

(8)  Βλέπε τη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ: «H επανεξέταση του προϋπολογισμού της ΕΕ», ΕΕ C 248 της 25.8.2011, σ. 75.

(9)  Βλ. παράρτημα I.

(10)  Βλ. Παράρτημα II.

(11)  Βλ. υποσημείωση 5.

(12)  SEC (2011)876 τελικό - Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής «Χρηματοδότηση του προϋπολογισμού της ΕΕ: Έκθεση για τη λειτουργία του συστήματος ιδίων πόρων» που συνοδεύει το έγγραφο με τίτλο: «Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για το σύστημα των ίδιων πόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης»

(13)  Βλ. τη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Πράσινη Βίβλος σχετικά με το μέλλον του ΦΠΑ - Προς ένα απλούστερο, ισχυρότερο και αποτελεσματικότερο σύστημα ΦΠΑ»ΕΕ C 318 της 29.10.2011, σ. 87.

(14)  ΕΕ L 347 της 11.12.2006, σ. 1.

(15)  Βλ. τη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα την «Έκθεση de Larosière»ΕΕ C 318, της 23.12.2009, σ. 57, σ. 57, τη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Φόρος επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών»ΕΕ C 44, της 11.2.2011, σ. 81, Σύνοψη και συμπεράσματα, σημείο 1.10, τη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Δημοσιονομική πολιτική: ανάπτυξη και δημοσιονομική εξυγίανση»ΕΕ C 248, της 25.8.2011, σ. 8, σημεία 4.4.2, 1.5.3 και 1.5.4, καθώς και τη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα την «Φορολόγηση του χρηματοπιστωτικού τομέα»ΕΕ C 248, της 25.8.2011, σ. 64.

(16)  Βλ. COM(2011) 594 τελικό: «Οδηγία του Συμβουλίου για ένα κοινό σύστημα φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών και για την τροποποίηση της οδηγίας 2008/7/ΕΚ»

(17)  Το αυτό με την υποσημείωση 10.

(18)  Βλ. τη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με τίτλο «H επανεξέταση του προϋπολογισμού της ΕΕ», ΕΕ C 248 της 25.8.2011, σ. 75, σημείο 4.4.

(19)  COM(2010) 700 τελικό.

(20)  Βλ. τη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με τίτλο «H επανεξέταση του προϋπολογισμού της ΕΕ», ΕΕ C 248 της 25.8.2011, σ. 75, σημείο 1.1 και 4.1.


ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I

Εκτιμώμενη εξέλιξη της δομής της χρηματοδότησης της ΕΕ (2012-2020)

 

Σχέδιο προϋπολογισμού 2012

2020

δισ. ευρώ

% ιδίων πόρων

δισ. ευρώ

% ιδίων πόρων

Παραδοσιακοί ίδιοι πόροι

19,3

14,7

30,7

18,9

Υφιστάμενες εθνικές συνεισφορές

εκ των οποίων

111,8

85,3

48,3

29,7

Ίδιος πόρος βάσει του ΦΠΑ

14,5

11,1

Ίδιος πόρος βάσει του ΑΕΕ

97,3

74,2

48,3

29,7

Νέοι ίδιοι πόροι

εκ των οποίων

83,6

51,4

Νέος πόρος ΦΠΑ

29,4

18,1

Φόρος της ΕΕ επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών

54,2

33,3

Σύνολο ιδίων πόρων

131,1

100,0

162,7

100,0

Πηγή: υπολογισμοί της Ευρωπαϊκής Επιτροπής βάσει του εγγράφου COM(211) 510 [επικαιροποιημένο βάσει του COM(2011)738]


ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II

Εξέλιξη βασικών παραμέτρων (1984-2011)

 

1984

2005

2011

Μερίδιο της ΚΓΠ στον προϋπολογισμό (% του συνόλου)

69 %

50 %

44 %

Συνεισφορά βάσει του ΦΠΑ (% του συνόλου)

57 %

16 %

11 %

Ευημερία του ΗΒ

(κατά κεφαλήν ΑΕΕ σε ΜΑΔ)

93 % της ΕΕ-10

117 % της ΕΕ-25

111 % της ΕΕ-27

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ΓΔ Προϋπολογισμού.


21.6.2012   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 181/52


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Το μέλλον του Ταμείου Αλληλεγγύης της Ευρωπαϊκής Ένωσης»

COM (2011) 613 final

2012/C 181/10

Εισηγητής: ο κ. VAN IERSEL

Στις 6 Οκτωβρίου 2011, και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα:

Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Το μέλλον του Ταμείου Αλληλεγγύης της Ευρωπαϊκής Ένωσης

COM (2011) 613 final.

Το ειδικευμένο τμήμα «Οικονομική και Νομισματική Ένωση, Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 7 Μαρτίου 2012.

Κατά την 479η σύνοδο ολομέλειας, της 28ης και 29ης Μαρτίου 2012 (συνεδρίαση της 28ης Μαρτίου 2012), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 139 ψήφους υπέρ, 2 κατά και 9 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συμπεράσματα

1.1   Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη ότι η τρέχουσα κρίση εξαναγκάζει τα κράτη μέλη και την ΕΕ να επιδεικνύουν ιδιαίτερη προσοχή στον περιορισμό των υπερβολικών δαπανών. Δεδομένων των ανωτέρω, κατανοεί πλήρως την απροθυμία του Συμβουλίου να προσθέσει νέες δυνατότητες στο πλαίσιο του Ταμείου Αλληλεγγύης της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΤΑΕΕ).

1.2   Ωστόσο, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να εστιάσει στις νέες διατάξεις της ΣΛΕΕ, ιδίως στα άρθρα 4, 174 και 222, τα οποία υπογραμμίζουν ότι η Ένωση και τα κράτη μέλη μοιράζονται την ευθύνη για την αντιμετώπιση κρίσιμων καταστάσεων, όπως φυσικές καταστροφές και τρομοκρατικές ενέργειες, στην Ένωση. Αυτές οι διατάξεις αποδεικνύουν ότι σε πολύ ειδικές περιπτώσεις η ΕΕ δεν είναι μόνο κοινότητα κοινωνικοοικονομικών συμφερόντων, αλλά και οντότητα με κοινό πεπρωμένο. Αυτό αποτέλεσε εξάλλου και το σημαντικότερο κίνητρο για τη δημιουργία του ΤΑΕΕ το 2002, όταν πολλά κράτη μέλη επλήγησαν από εκτεταμένες πλημμύρες ποταμών.

1.3   Η ΕΟΚΕ πιστεύει ακράδαντα ότι η ολοκληρωμένη εξέταση των τομέων συνοχής μαρτυρά την ύπαρξη ενός κοινού πεπρωμένου το οποίο συμμερίζονται όλοι οι πολίτες της Ένωσης και για το οποίο είναι συνυπεύθυνοι. Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη το αποτέλεσμα των μακρών διαβουλεύσεων στο Συμβούλιο, η ΕΟΚΕ σημειώνει με δυσαρέσκεια ότι επί του παρόντος η άποψή της δεν βρίσκει μεγάλη απήχηση. Το γεγονός ότι σε αυτές τις συζητήσεις, το Συμβούλιο δίνει μεγάλη έμφαση στην «επικουρικότητα», αντικατοπτρίζει αυτή τη διάθεση.

1.4   Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με όλες τις πρακτικές αναπροσαρμογές τις οποίες προτείνει η Επιτροπή στον κανονισμό για το ΤΑΕΕ, προκειμένου αυτό να λειτουργήσει με πιο επαγγελματικό τρόπο, στο πλαίσιο μιας λιγότερο χρονοβόρας διαδικασίας και με λιγότερη γραφειοκρατία.

1.5   Η ΕΟΚΕ τονίζει ιδίως ότι επιθυμεί να βελτιώσει την προβολή της δέσμευσης που αναλαμβάνει η Ένωση όταν παρέχει οικονομική υποστήριξη μετά από μια καταστροφή. Προς το παρόν, οι διαδικασίες είναι μόνο διοικητικές. Πολλές φορές, οι πληρωμές της ΕΕ γίνονται μήνες μετά την καταστροφή, κάτι που υπογραμμίζει την τεχνική και πολλές φορές απρόσωπη φύση της διαδικασίας. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ότι επί του παρόντος, δεν προβάλλεται ικανοποιητικά η έκφραση της κοινής συμπάθειας, πράγμα στο οποίο η ΕΟΚΕ επιθυμεί να δώσει μεγαλύτερη έμφαση.

1.6   Η ΕΟΚΕ προτείνει να εξεταστεί το ενδεχόμενο να συμπεριληφθεί άμεσα η χρηματοδότηση του ΤΑΕΕ στον προϋπολογισμό της ΕΕ, ως πρακτικός τρόπος για την ταχύτερη καταβολή των πληρωμών και τη διασφάλιση υψηλότερου βαθμού προβολής των δραστηριοτήτων της.

2.   Εισαγωγή

2.1   Το Ταμείο Αλληλεγγύης της Ευρωπαϊκής Ένωσης ιδρύθηκε το 2002 προκειμένου να εξοπλιστεί η ΕΕ με ένα μέσο το οποίο θα της επιτρέπει να αντιδρά με αποτελεσματικό τρόπο στις μεγάλες φυσικές καταστροφές. Εκείνη την εποχή, η ΕΟΚΕ συμφώνησε απόλυτα με τη δημιουργία του Ταμείου (1).

2.2   Στον κανονισμό ΤΑΕΕ του 2002 συμπεριλήφθηκε η μελλοντική επανεξέτασή του, η οποία έπρεπε να γίνει μέχρι το τέλος του 2006. Για αυτόν το σκοπό, η Επιτροπή προέβη στην πρώτη επανεξέταση του ΤΑΕΕ το 2005. Στο πέρας αυτής της επανεξέτασης το 2005 (2) η ΕΟΚΕ σχολίασε την πρόταση της Επιτροπής. Διατύπωσε αρκετές προτάσεις, οι οποίες αφορούσαν κυρίως τη διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής του Ταμείου στις λειψυδρίες, τη μείωση του κατωφλίου παρέμβασης και την ανάγκη να δοθεί μεγαλύτερη διακριτική εξουσία στην Επιτροπή.

2.3   Τελικά, παρά το γεγονός ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε επικροτήσει τις προτάσεις της Επιτροπής, το Συμβούλιο τις απέρριψε. Οι εν λόγω προτάσεις - για παράδειγμα η διεύρυνση του πεδίου του Ταμείου πέραν των φυσικών καταστροφών, η μεγαλύτερη εστίαση και διαφάνεια στα κριτήρια εφαρμογής και η προσαρμογή των γραφειοκρατικών και χρονοβόρων διαδικασιών οι οποίες έπλητταν την έγκαιρη ανταπόκριση και περιόριζαν την προβολή - είχαν βασιστεί στην εμπειρία που αποκομίστηκε από την εφαρμογή του κανονισμού.

2.4   Το 2011, η Επιτροπή αποφάσισε να παρουσιάσει ανακοίνωση σχετικά με το μέλλον του Ταμείου Αλληλεγγύης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με σκοπό να δρομολογήσει ξανά τη συζήτηση για το Ταμείο. Αυτή η ανακοίνωση σχολιάζεται στην παρούσα γνωμοδότηση.

2.5   Όσον αφορά τις χρονοβόρες και γραφειοκρατικές διαδικασίες του ΤΑΕΕ, πρέπει να αναφερθεί ότι η Επιτροπή δεν δρα με δική της πρωτοβουλία, αλλά μόνο μετά από επίσημο αίτημα των κρατών μελών, μια διαδικασία η οποία χρειάζεται χρόνο. Την κάθε αίτηση ακολουθούν εκτεταμένες διαδικασίες της Επιτροπής, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την έγκριση ενός προϋπολογισμού, καθώς και η τελική τροφοδότηση του κράτους μέλους, με την οποία το εν λόγω κράτος τεκμηριώνει το αίτημα που προβάλει για οικονομική στήριξη.

2.6   Η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι αυτό «έχει ως σωρευτικό αποτέλεσμα οι επιδοτήσεις, σε πολλές περιπτώσεις, να καταβάλλονται 9 έως 12 μήνες, και μερικές φορές περισσότερο, μετά την καταστροφή» (3).

2.7   Ο σκεπτικισμός και η αντίσταση που προβλήθηκε υπαγορεύθηκαν από τον φόβο των δημοσιονομικών επιπτώσεων. Η «επικουρικότητα» παραμένει βασική αρχή σε περίπτωση «καταστροφής». Η αντίθεση της μεγάλης πλειοψηφίας κρατών μελών σε σημαντικές τροποποιήσεις στη νομική βάση και τη λειτουργία του ΤΑΕΕ επιβεβαιώθηκε και πάλι το 2010.

2.8   Η Επιτροπή αξίζει επαίνους για τις προσπάθειες που κατέβαλε προκειμένου να διευρύνει το πεδίο εφαρμογής του ΤΑΕΕ, καθώς η αξιολόγηση αποδεικνύει ότι όποτε χρησιμοποιήθηκε, το Ταμείο σημείωσε μεγάλη επιτυχία. Από την άλλη, οι αιτήσεις που απορρίφθηκαν προκάλεσαν απογοήτευση και ως εκ τούτου είναι επιζήμιες για την εικόνα της ΕΕ.

2.9   Με δεδομένη την κατάσταση στην οποία βρίσκεται η πολιτική συζήτηση, δεν φαίνεται πιθανό να υπάρξουν περιθώρια ούτε για όσους προσπαθήσουν να διευρύνουν την υποστήριξη του ΤΑΕΕ σε νέες κατηγορίες «καταστροφών», ούτε και για εκείνους που επιθυμούν να αναθεωρηθούν τα κατώφλια ή να γίνουν πιο «ήπια» τα κριτήρια για τις περιφερειακές καταστροφές.

3.   Παρατηρήσεις της ΕΟΚΕ επί των προτάσεων της Επιτροπής

3.1   Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη ότι υπό τις παρούσες συνθήκες κάθε αλλαγή στο ΤΑΕΕ πρέπει να περιοριστεί σε διευκρινίσεις και στη βελτίωση της λειτουργικότητας του κανονισμού του 2002. Οι διευκρινίσεις που αφορούν τη λειτουργία του Ταμείου θα πρέπει σίγουρα να προσπαθήσουν να βελτιώσουν την προβολή του.

3.2   Ένας πιο συγκεκριμένος ορισμός, σύμφωνα με τον οποίο η υποστήριξη του Ταμείου παρέχεται μόνο σε περίπτωση φυσικής καταστροφής μπορεί να βοηθήσει, όπως υποστηρίζει η Επιτροπή, στην αποτροπή ανεπιθύμητων νομικών δυσχερειών. Η εν λόγω άποψη συνάδει επίσης με την κριτική πολλών κρατών μελών και θα περιορίσει τις περιπτώσεις απογοήτευσης των κρατών μελών.

3.3   Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη ότι ο περιορισμός των φυσικών καταστροφών που καλύπτονται από τον κανονισμό δεν εξαιρεί τυχόν «αλυσιδωτές επιπτώσεις» τέτοιων καταστροφών (π.χ., στις βιομηχανικές εγκαταστάσεις ή τον εξοπλισμό νοσοκομείων). Αν και γενικά, τέτοιες περιπτώσεις δεν αφορούν μόνο τις δημόσιες υπηρεσίες αλλά και ιδιωτικές δραστηριότητες, υπάρχει ισχυρό επιχείρημα αυτές να συμπεριληφθούν όταν είναι μέρος ενός περιφερειακού κοινωνικού πλαισίου - για παράδειγμα από την άποψη της απασχόλησης.

3.4   Η εμπειρία δείχνει ότι υπάρχουν σημαντικά προβλήματα ερμηνείας ορισμένων διατάξεων που αφορούν τις επιπτώσεις μιας «έκτακτης περιφερειακής καταστροφής». Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την πρόταση της Επιτροπής να θέσει απλά και αντικειμενικά κριτήρια για τον ορισμό των περιφερειακών καταστροφών, όπως αυτά για τον ορισμό της «μείζονος καταστροφής». Όπως δείχνει η προσομοίωση που πραγματοποίησε η Επιτροπή, το τελικό αποτέλεσμα θα είναι λίγο πολύ παρόμοιο με το αποτέλεσμα του παρόντος ορισμού. Ωστόσο, ορισμένες αιτήσεις δεν θα είχαν υποβληθεί, αφού δεν θα ήταν επιλέξιμες για υποστήριξη από το ΤΑΕΕ.

3.5   Η Επιτροπή σωστά επικρίνει τις χρονικές καθυστερήσεις για τις επιδοτήσεις. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί απολύτως (βλ. επίσης σημείο 2.6). Είναι δε της άποψης ότι πρέπει να καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια για να επιταχυνθούν οι διαδικασίες και, επομένως, να βελτιωθεί η ικανότητα αντίδρασης και η προβολή του ΤΑΕΕ.

3.6   Από αυτή την άποψη, η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την πρόταση της Επιτροπής να εισάγει στον κανονισμό τη δυνατότητα καταβολής προκαταβολών, οι οποίες θα πρέπει να επιστρέφονται όταν η αίτηση δεν γίνεται δεκτή σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες.

3.7   Η ΕΟΚΕ συμφωνεί απολύτως με την Επιτροπή ότι οι διαδικασίες μπορούν και θα πρέπει να συντομευθούν και να απλοποιηθούν όποτε είναι δυνατόν. Υπάρχει η δυνατότητα συγχώνευσης των αποφάσεων στην Επιτροπή (το τρέχον σύστημα προβλέπει τέσσερις) και στα κράτη μέλη (το τρέχον σύστημα προβλέπει δύο). Όπως σωστά υποστηρίζει η Επιτροπή, μπορεί να εξοικονομηθεί σημαντικός χρόνος με σχετικά απλές διαδικαστικές προσαρμογές.

3.8   Ιδιαίτερα διαφωτιστική και σκόπιμη θεωρείται η πρόταση της Επιτροπής να ενισχύσει και να εξειδικεύσει τη διάταξη του κανονισμού σύμφωνα με την οποία θα ζητείται από το δικαιούχο κράτος μέλος αφενός να αναφέρει λεπτομερώς τον τρόπο με τον οποίο προτίθεται να προλάβει περαιτέρω καταστροφές στο μέλλον, εφαρμόζοντας τη σχετική νομοθεσία της ΕΕ για την αξιολόγηση, τη διαχείριση και την πρόληψη των καταστροφών μέσω των διδαγμάτων που αντλήθηκαν, και αφετέρου να δεσμεύεται ότι θα λάβει μέτρα για να εξασφαλίσει την προστασία από την κλιματική αλλαγή και τις καταστροφές.

3.9   Η Επιτροπή αναφέρεται σαφώς στο άρθρο 222 ΣΛΕΕ, δηλαδή στη διάταξη σύμφωνα με την οποία η Ένωση και τα κράτη μέλη της ενεργούν από κοινού, με πνεύμα αλληλεγγύης, εάν ένα κράτος μέλος δεχθεί τρομοκρατική επίθεση ή πληγεί από φυσική ή ανθρωπογενή καταστροφή. Πρέπει να προστεθεί ότι η ΣΛΕΕ εισάγει για πρώτη φορά στο άρθρο 4 και στο άρθρο 174 ότι οι συντρέχουσες αρμοδιότητες αφορούν μεταξύ άλλων την «εδαφική συνοχή». Η εδαφική συνοχή πρέπει να ενισχυθεί περαιτέρω από την Ένωση σε περιοχές που υποφέρουν από μόνιμα φυσικά μειονεκτήματα.

3.10   Οι εν λόγω διατάξεις δεν αντικατοπτρίζουν μόνο κοινές αρμοδιότητες όλων των παραγόντων της Ένωσης, αλλά υπογραμμίζουν το κοινό πεπρωμένο της Ένωσης. Δεδομένων των αντιδράσεων του Συμβουλίου στις διαδοχικές προτάσεις της Επιτροπής και τα σχόλια άλλων μερών που έλαβαν μέρος στη διαβούλευση, προκύπτει σαφώς ότι τα κράτη μέλη δεν είναι πρόθυμα να ενεργήσουν σε αυτό το πνεύμα. Αυτό εξηγεί και την ολοένα και μεγαλύτερη έμφαση που δίνεται στην «επικουρικότητα».

Βρυξέλλες, 28 Μαρτίου 2012.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON


(1)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα την «Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου για την ίδρυση του Ταμείου Αλληλεγγύης της Ευρωπαϊκής Ένωσης»ΕΕ C 61/30 της 14ης Μαρτίου 2003, σελ. 187.

(2)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα την «Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου για την ίδρυση του Ταμείου Αλληλεγγύης της Ευρωπαϊκής Ένωσης»ΕΕ C 28/14 της 3ς Φεβρουαρίου 2006, σελ. 69.

(3)  COM(2011) 613 τελικό, σημείο 2.3.


21.6.2012   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 181/55


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για ένα κοινό σύστημα φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών και για την τροποποίηση της οδηγίας 2008/7/ΕΚ»

COM(2011) 594 final — 2011/0261 CNS

2012/C 181/11

Εισηγητής: ο κ. PALMIERI

Στις 19 Οκτωβρίου 2011, και σύμφωνα με το άρθρο 113 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα:

Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για ένα κοινό σύστημα φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών και για την τροποποίηση της οδηγίας 2008/7/ΕΚ

COM(2011) 594 final.

Το ειδικευμένο τμήμα «Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή» στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του στις 7 Μαρτίου 2012.

Κατά την 479η σύνοδο ολομέλειάς της, της 28ης και 29ης Μαρτίου 2012 (συνεδρίαση της 29ης Μαρτίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε, με 164 ψήφους υπέρ, 73 κατά και 12 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση:

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) προσυπογράφει τη θέση που εξέφρασε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (1) και επιδοκιμάζει την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την καθιέρωση φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών (ΦΧΣ), η οποία συνάδει πλήρως με τις θέσεις που έχει εκφράσει ήδη στις γνωμοδοτήσεις της (2).

1.2   Η ΕΟΚΕ στην προηγούμενη γνωμοδότησή της (3) είχε ήδη τονίσει πόσο σημαντικό είναι να εξασφαλιστεί η χρηματοπιστωτική αυτονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), όπως προβλεπόταν αρχικά στο άρθρο 201 της Συνθήκης της Ρώμης. Και εντός αυτού του πλαισίου ο ΦΧΣ θα μπορούσε να αντιπροσωπεύει –για την ΕΟΚΕ– ένα από τα βασικά στοιχεία του νέου συστήματος ιδίων πόρων της Ένωσης. Ένα εργαλείο που μπορεί να εξασφαλίσει την απαραίτητη χρηματοπιστωτική αυτάρκεια του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου 2014-2020.

1.3   Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την ανάγκη να επιτευχθεί παγκόσμια εφαρμογή του ΦΧΣ, ωστόσο, όπως αναφέρεται ήδη στη γνωμοδότηση της 15ης Ιουλίου 2010 (βλ. υποσημείωση 2), υποστηρίζει ότι ο καλύτερος τρόπος για την επίτευξη αυτού του αποτελέσματος μπορεί να είναι η καθιέρωση του ΦΧΣ στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ). Η ΕΟΚΕ –σύμφωνα με τη θέση του Επιτρόπου Algirdas Šemeta και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου– πιστεύει ότι, όπως συνέβη με πολλές πολιτικές καθολικού χαρακτήρα (για παράδειγμα, με την πολιτική για την κλιματική αλλαγή), η ΕΕ μπορεί και οφείλει να ασκήσει ηγετικό ρόλο και να πρωτοπορήσει στον εν λόγω τομέα (4). Ωστόσο, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να καταβληθεί κάθε προσπάθεια προκειμένου η καθιέρωση του φόρου να γίνει σε παγκόσμιο επίπεδο.

1.3.1   H EOKE πιστεύει ότι στην κατεύθυνση αυτή πρέπει να ενταχθεί η επιστολή που απέστειλαν οι υπουργοί Οικονομικών εννέα κρατών μελών της ΕΕ (Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Αυστρία, Βέλγιο, Φινλανδία, Ελλάδα, Πορτογαλία, Ισπανία) στη Δανική Προεδρία της ΕΕ· μια επιστολή η οποία χαιρετίζει την απόφαση της Προεδρίας να επισπεύσει την ανάλυση και τις διαπραγματεύσεις για την καθιέρωση του ΦΧΣ.

1.4   Για την ΕΟΚΕ, η καθιέρωση του ΦΧΣ εντάσσεται σε μια ευρύτερη διαδικασία –την οποία εκκίνησε η Επιτροπή– μέσω της αναθεώρησης των βασικών οδηγιών για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων (COM(2011) 656 final· COM(2011) 652 final) με στόχο να διασφαλιστεί μεγαλύτερη διαφάνεια, αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα των αγορών αυτών. Επιπλέον, όπως έχει ήδη τονίσει σε προηγούμενη γνωμοδότησή της, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η σταθερότητα και η αποτελεσματικότητα του χρηματοπιστωτικού τομέα και, συνεπώς, ο περιορισμός της ανάληψης υπερβολικών κινδύνων, καθώς και η δημιουργία των σωστών κινήτρων για τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα θα πρέπει να διασφαλίζονται με κατάλληλες ρυθμίσεις και εποπτεία.

1.5   Η EOKE πιστεύει ότι, για να εκλείψει ή τουλάχιστον να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος μετεγκατάστασης των οικονομικών δραστηριοτήτων, είναι αναγκαίο να συνδεθεί η αρχή της έδρας (ή της εδαφικότητας), που προτάθηκε από την Επιτροπή, με την αρχή της έκδοσης (issuance principle), που προτάθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Πρόκειται για μια αρχή με βάση την οποία ο φόρος επιβάλλεται (όπως ο φόρος χαρτοσήμου «stamp duties») στις συναλλαγές που αφορούν όλα τα χρηματοπιστωτικά μέσα που εκδίδονται από νομικά πρόσωπα τα οποία εδρεύουν στην ΕΕ, με ποινή σε περίπτωση μη συμμόρφωσης τη μη εφαρμογή των συμβάσεων αγοράς ή πώλησης (5).

1.6   Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η καθιέρωση του ΦΣΧ θα διασφαλίσει μια πιο δίκαιη συνεισφορά του χρηματοπιστωτικού τομέα: στον δημόσιο προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στους εθνικούς προϋπολογισμούς των κρατών μελών.

1.7   Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει το γεγονός ότι μέσω της καθιέρωσης του ΦΧΣ θα καταστεί δυνατή η τροποποίηση του συστήματος πλεονεκτημάτων των χρηματοπιστωτικών φορέων, μειώνοντας τις πράξεις υψηλής συχνότητας και χαμηλού χρόνου απόκρισης (high frequency and low latency trading). Πρόκειται για πράξεις άκρως κερδοσκοπικές, πηγές αστάθειας των χρηματοπιστωτικών αγορών, οι οποίες καμία σχέση δεν έχουν με την ομαλή λειτουργία της πραγματικής οικονομίας. Επομένως, μέσω του ΦΧΣ θα καταστεί δυνατή η σταθεροποίηση των χρηματοπιστωτικών αγορών, αυξάνοντας την ευκολία παροχής των μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων χρηματοπιστωτικών κονδυλίων έτσι ώστε να διοχετευτούν στον επιχειρηματικό κόσμο.

1.7.1   Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η μικρότερη ταχύτητα των άκρως κερδοσκοπικών συναλλαγών, που θα προκύψει από την καθιέρωση του ΦΧΣ, θα αποτελέσει σημαντικό σταθεροποιητικό παράγοντα των διακυμάνσεων τιμών που παρατηρούνται στις χρηματοπιστωτικές αγορές, ώστε να επιτρέψει στις επιχειρήσεις που λειτουργούν στην πραγματική οικονομία να έχουν σταθερότερα σενάρια για τις επενδύσεις τους (6).

1.8   Για την ΕΟΚΕ ένα από τα σημαντικότερα αποτελέσματα της καθιέρωσης του ΦΧΣ θα είναι η βελτίωση της κατάστασης των δημοσίων χρεών. Η κρίση των κρατικών ομολόγων γίνεται πιο έντονη σε περιόδους μεγάλης χρηματοπιστωτικής αστάθειας. Η αύξηση των εσόδων που θα προκύψει από την καθιέρωση του ΦΧΣ θα συμβάλει στη βελτίωση της δημοσιονομικής κατάστασης, ανακόπτοντας την ανάγκη για περαιτέρω δανεισμό. Το αποτέλεσμα αυτό θα είναι άμεσο ως προς τους πόρους που εισρέουν στα κράτη μέλη και έμμεσο ως προς τους πόρους που θα εισρεύσουν στον προϋπολογισμό της ΕΕ, προς αντικατάσταση των εισφορών των κρατών μελών.

1.9   Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η καθιέρωση του ΦΧΣ, μέσω της συμβολής του στη φορολογική εναρμόνιση, θα διασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, επιτρέποντας με τον τρόπο αυτόν την αποφυγή στρεβλώσεων σε έναν τομέα όπου ήδη αυτήν τη στιγμή τουλάχιστον δέκα κράτη μέλη της ΕΕ έχουν καθιερώσει διαφόρων μορφών ΦΧΣ.

1.10   Η ΕΟΚΕ επισημαίνει την ανάγκη προσεκτικού ελέγχου των αρνητικών μακροοικονομικών και μικροοικονομικών συνεπειών που προκύπτουν από την νομοθετική εφαρμογή του ΦΧΣ, εξουδετερώνοντας ή τουλάχιστον περιορίζοντας τους κινδύνους και το σχετικό κόστος. Για τον λόγο αυτόν, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι, προκειμένου να αντισταθμιστούν οι σημαντικότερες αρνητικές επιπτώσεις που θα μπορούσε να έχει η εφαρμογή του ΦΧΣ στην πραγματική οικονομία, θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο καθιέρωσης κατάλληλων αντισταθμιστικών μηχανισμών.

1.10.1   Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η παρακολούθηση και η μετέπειτα αξιολόγηση των συνεπειών που συνδέονται με την εφαρμογή του ΦΧΣ –μέσω έκθεσης που θα υποβάλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο– θα πρέπει να παρέχονται σε ετήσια βάση και όχι στο τέλος του τρίτου έτους μετά την επιβολή του ΦΧΣ (7).

1.11   Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι ο αντίκτυπος της εφαρμογής του ΦΧΣ θα πρέπει να αξιολογείται συνδυάζοντας τα αποτελέσματα της μακροπρόθεσμης μείωσης του ΑΕγχΠ (όπως εκτιμάται από την εκτίμηση του αντίκτυπου που εκπονήθηκε από την Επιτροπή) με τα συνολικά αποτελέσματα όσον αφορά τη συμβολή: i) στην καλύτερη λειτουργία των χρηματοπιστωτικών αγορών ως αποτέλεσμα της μεγαλύτερης σταθερότητας· ii) στην ανακατανομή των επενδύσεων στην πραγματική οικονομία· iii) σε ρυθμιστικές πολιτικές που βελτιώνουν την αποτελεσματικότητα, την αποδοτικότητα και τη διαφάνεια των ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών αγορών· iv) στη δημοσιονομική σταθεροποίηση των κρατών μελών που προκύπτει από τη μεγαλύτερη διαθεσιμότητα των πόρων· v) στις αποταμιεύσεις και επενδύσεις των νοικοκυριών. Πρόκειται για ένα σύνολο αποτελεσμάτων το οποίο –σύμφωνα με πρόσφατες εκτιμήσεις– θα οδηγούσε ακόμα και σε θετική αύξηση του μακροπρόθεσμου ΑΕγχΠ κατά 0,25 % (8).

1.12   Η ΕΟΚΕ εκφράζει επιφυλάξεις για την εκτίμηση των επιπτώσεων από την εφαρμογή του ΦΧΣ που συνοδεύει την πρόταση της Επιτροπής, πιστεύει μάλιστα ότι δεν λαμβάνει υπόψη της μια σειρά αποτελεσμάτων –μερικά από τα οποία παρατίθενται στην παρούσα γνωμοδότηση– με κίνδυνο να αποδυναμωθεί ολόκληρη η αξιολόγηση της πρότασης. Για τον λόγο αυτόν, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να προβεί –σε σύντομο χρονικό διάστημα– σε συμπληρωματική, πιο λεπτομερή εκτίμηση.

1.13   Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την επιλογή της Επιτροπής να προτείνει την καθιέρωση ΦΧΣ αντί φόρου χρηματοοικονομικών δραστηριοτήτων (ΦΧΔ), καθώς ο τελευταίος –παρότι είναι σε θέση να ρυθμίσει πιο αποτελεσματικά τις διανεμητικές πλευρές (λόγω καλύτερου συσχετισμού με τα αποτελέσματα που προκύπτουν στα έσοδα από τις χρηματοπιστωτικές δραστηριότητες)– παρουσιάζει ωστόσο σοβαρούς κινδύνους μετακύλησης στους καταναλωτές και στις επιχειρήσεις, έχοντας πιο περιορισμένη επίδραση στη σταθερότητα των χρηματοπιστωτικών αγορών.

1.14   Η ΕΟΚΕ θεωρεί σκόπιμο να υπενθυμίσει ότι, πλέον, από το φθινόπωρο του 2010 το ποσοστό των ευρωπαίων πολιτών –που ρωτήθηκαν από το ευρωβαρόμετρο– οι οποίοι υποστηρίζουν την καθιέρωση ΦΧΣ δεν υποχωρεί κάτω από το όριο του 60 %. Το φθινόπωρο του 2010: 61 %· την άνοιξη του 2011: 65 %· Το φθινόπωρο του 2011: 64 % (9). Για τον λόγο αυτόν, η καθιέρωση του ΦΧΣ μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό πρώτο βήμα που θα επιτρέψει την αποκατάσταση της απαραίτητης εμπιστοσύνης των ευρωπαίων πολιτών στον χρηματοπιστωτικό τομέα.

1.15   Η ΕΟΚΕ, κατά την εκτέλεση των καθηκόντων της ως συμβουλευτικού οργάνου της Επιτροπής, του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, αναλαμβάνει την υποχρέωση να επιδοθεί σε συνεχή έλεγχο της διαδικασίας μέσω της οποίας θα μεταφραστεί με νομικούς όρους η πρόταση της Επιτροπής για καθιέρωση του ΦΧΣ.

2.   Η πρόταση της Επιτροπής για οδηγία του Συμβουλίου που θα θεσπίζει κοινό σύστημα φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών

2.1   Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, από το 2009, στις διασκέψεις κορυφής της ομάδας G20 (Πίτσμπουργκ, Τορόντο, Κάννες), έχει συνειδητοποιήσει την ανάγκη επιβολής φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών σε παγκόσμιο επίπεδο. Προς την κατεύθυνση αυτήν, η Επιτροπή εξέδωσε, στις 7 Οκτωβρίου 2010, ανακοίνωση με θέμα τη φορολόγηση του χρηματοπιστωτικού τομέα (COM(2010) 549 final).

2.2   Σήμερα η Επιτροπή, μέσα σε ένα πιο συστηματικό πλαίσιο, προτείνει εκ νέου τη φορολόγηση των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών (ΦΧΣ). Ουσιαστικά, η πρόταση εντάσσεται στο νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) 2014-2020 που παρουσίασε η Επιτροπή, με στόχο την εξασφάλιση –μέσω ενός συστήματος που θα στηρίζεται και θα χρησιμοποιεί ιδίους πόρους– μεγαλύτερης χρηματοπιστωτικής αυτονομίας για τον πολυετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης (10).

2.3   Η επιβολή του φόρου αφορά τις χρηματοπιστωτικές συναλλαγές στις οποίες συμμετέχουν χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, εκτός από εκείνες που αφορούν: πολίτες και επιχειρήσεις (σύναψη ασφαλιστικών συμβάσεων, ενυπόθηκα δάνεια, καταναλωτικά δάνεια ή υπηρεσίες πληρωμών), συναλλαγές στην πρωτογενή αγορά (εκτός από την έκδοση και την εξαγορά των μετοχών και των μερισμάτων οργανισμών συλλογικών επενδύσεων σε κινητές αξίες) –ΟΣΕΚΑ– και οργανισμοί εναλλακτικών επενδύσεων – ΟΕΕ) και άμεσες (spot) συναλλαγές (όχι παράγωγα σε συνάλλαγμα).

2.4   Εμπλεκόμενοι στην καταβολή του ΦΧΣ είναι οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί που συμμετέχουν σε χρηματοπιστωτικές συναλλαγές «είτε για ίδιο λογαριασμό είτε για λογαριασμό άλλων προσώπων, ή τα οποία ενεργούν εξ ονόματος συμβαλλομένου στη συναλλαγή». Εξαιρούνται οι χρηματοπιστωτικές συναλλαγές με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) και τις εθνικές κεντρικές τράπεζες. Οι κεντρικοί αντισυμβαλλόμενοι (CC), τα κεντρικά αποθετήρια τίτλων (DCT) και τα διεθνή κεντρικά αποθετήρια τίτλων (DCIT), εκτός από τον ευρωπαϊκό μηχανισμό χρηματοπιστωτικής σταθερότητας (SESF), «στον βαθμό που εκτελούν λειτουργίες οι οποίες δεν θεωρούνται ότι συνιστούν καθαυτό δραστηριότητα διαπραγμάτευσης».

2.5   Για την άμβλυνση του κινδύνου μετεγκατάστασης που προφανώς θα παρουσιαστεί, εφαρμόζεται η αρχή της έδρας (ή της εδαφικότητας), σύμφωνα με την οποία δεν έχει σημασία η τοποθεσία στην οποία λαμβάνει χώρα η συναλλαγή, αλλά το κράτος μέλος στο οποίο έχουν την έδρα τους οι εμπλεκόμενοι οικονομικοί παράγοντες. Η συναλλαγή υπόκειται σε φορολόγηση εάν τουλάχιστον ένα από τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που συμμετέχουν σε αυτήν έχουν την έδρα τους στην ΕΕ.

2.5.1   Σύμφωνα με το άρθρο 3 της οδηγίας, οι χρηματοπιστωτικοί φορείς έχουν την έδρα τους στην επικράτεια κάποιου κράτους μέλους, εάν ισχύει τουλάχιστον μία από τις ακόλουθες προϋποθέσεις:

έχουν εξουσιοδοτηθεί από τις αρχές του εν λόγω κράτους μέλους να ενεργούν με την εν λόγω ιδιότητα αναφορικά με συναλλαγές που προβλέπονται από την εξουσιοδότηση·

έχουν νόμιμη έδρα στο εν λόγω κράτος μέλος·

έχουν μόνιμη διεύθυνση και συνήθη διαμονή στο εν λόγω κράτος μέλος·

έχουν υποκατάστημα στο εν λόγω κράτος μέλος·

ενεργούν για λογαριασμό τους, για λογαριασμό άλλων προσώπων ή για λογαριασμό ενός από τους συμβαλλόμενους σε κάποια χρηματοπιστωτική συναλλαγή με άλλο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα στο εν λόγω κράτος μέλος ή με κάποιο συμβαλλόμενο που είναι εγκατεστημένος στην επικράτεια του εν λόγω κράτους μέλους και δεν αποτελεί χρηματοπιστωτικό φορέα (11).

2.6   Ο ΦΧΣ επιβάλλεται κατά την εκτέλεση της χρηματοπιστωτικής συναλλαγής. Λόγω του ποικιλόμορφου χαρακτήρα των συναλλαγών, προβλέπονται δύο διαφορετικές φορολογικές βάσεις. Η πρώτη αφορά συναλλαγές που σχετίζονται με συμβάσεις παραγώγων, για τις οποίες η φορολογική βάση αντιστοιχεί στο ποσό που καταβάλλει ή οφείλει να καταβάλει ο συμβαλλόμενος σε τρίτο. Εάν το ποσό είναι μικρότερο από την τιμή της αγοράς ή δεν προβλέπεται, τότε η φορολογική βάση θα υπολογίζεται σύμφωνα με την τιμή της αγοράς. Η δεύτερη βάση αφορά την περίπτωση χρηματοπιστωτικών συναλλαγών που αφορούν συμβάσεις παραγώγων, όπου η φορολογική βάση θα συμπέσει με το γνωστό συνολικό ύψος της σύμβασης παραγώγων τη στιγμή που λαμβάνει χώρα η συναλλαγή.

2.6.1   Οι κατώτατοι συντελεστές που οφείλουν τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν στη φορολογική βάση χωρίζονται σε:

i)

0,1 % για χρηματοπιστωτικές συναλλαγές που δεν σχετίζονται με συμβάσεις παραγώγων·

ii)

0,01 % για χρηματοπιστωτικές συναλλαγές που σχετίζονται με συμβάσεις παραγώγων.

Για κάθε κατηγορία συναλλαγών τα κράτη μέλη μπορούν να επιβάλουν έναν μόνο συντελεστή. Ωστόσο, τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα να επιβάλουν υψηλότερους από τους καθιερωμένους κατώτατους συντελεστές.

2.7   Υπεύθυνος για την καταβολή του φόρου είναι κάθε χρηματοπιστωτικός οργανισμός που εμπλέκεται στη συναλλαγή ως συμβαλλόμενο μέρος, για λογαριασμό άλλων προσώπων, για λογαριασμό του συμμετέχοντος στη συναλλαγή ή εφόσον η συναλλαγή έγινε στο όνομά του, ωστόσο τα λοιπά συναλλασσόμενα μέρη φέρουν κοινή ευθύνη υπό δεδομένες προϋποθέσεις. Ωστόσο, τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να προσδιορίσουν περαιτέρω πιθανές επιβαρύνσεις και υποχρεώσεις καταχώρισης, λογιστικής, υποβολής εκθέσεων και άλλων δεδομένων που διασφαλίζουν την αποτελεσματική καταβολή του φόρου.

2.8   Στην περίπτωση ηλεκτρονικών συναλλαγών, η καταβολή του φόρου γίνεται άμεσα, ενώ σε άλλες περιπτώσεις υπάρχει μέγιστο χρονικό όριο τριών εργάσιμων ημερών.

2.9   Εναπόκειται στα κράτη μέλη η εφαρμογή προληπτικών μέτρων κατά της φοροδιαφυγής, φοροαποφυγής και κατάχρησης. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή μπορεί να προτείνει κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις έπειτα από διαβούλευση με το Συμβούλιο.

2.10   Η επιβολή του ΦΧΣ προϋποθέτει την κατάργηση και τη μη επιβολή άλλων φόρων επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών σε επίπεδο μεμονωμένων κρατών μελών.

2.11   Σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής, η έγκριση ενός κοινού ελάχιστου φόρου –ο οποίος αναμένεται να τεθεί σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2014– θα οδηγήσει σε εναρμόνιση των πρωτοβουλιών σχετικά με τον ΦΧΣ που έχουν ήδη αναλάβει τα κράτη μέλη, εξασφαλίζοντας την ορθή λειτουργία της ενιαίας αγοράς.

2.12   Η απόφαση για την επιβολή φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών ελήφθη έπειτα από εκτίμηση των επιπτώσεων, η οποία έλαβε υπόψη της, ως πιθανή εναλλακτική λύση, την επιβολή φόρου στις χρηματοπιστωτικές δραστηριότητες (IAF), κρίνοντας ωστόσο προτιμότερη την επιβολή του ΦΧΣ. Με βάση την εν λόγω εκτίμηση των επιπτώσεων, εκτιμάται ότι τα ετήσια έσοδα από την επιβολή του ΦΧΣ θα ανέλθουν σε 57 εκατομμύρια ευρώ (37 εκατομμύρια προορίζονται για τον προϋπολογισμό της ΕΕ, ενώ τα υπόλοιπα 20 εκατομμύρια για τους προϋπολογισμούς των επιμέρους κρατών μελών) (12).

2.13   Η Επιτροπή αναμένεται να υποβάλει στο Συμβούλιο περιοδικές εκθέσεις σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας και με ενδεχόμενες προτεινόμενες τροποποιήσεις. Η πρώτη έκθεση έχει προγραμματιστεί για τις 31 Δεκεμβρίου 2016, ενώ οι επόμενες θα υποβάλλονται ανά πενταετία.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

3.1   Με την παρούσα γνωμοδότηση, η ΕΟΚΕ προτίθεται να προβεί σε αξιολόγηση της πρότασης που υπέβαλε η Επιτροπή για την προώθηση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με την καθιέρωση κοινού συστήματος φορολόγησης των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών (COM (2011) 594 final (13) ).

3.2   Η παρούσα γνωμοδότηση θα συνεχιστεί στο πλαίσιο που περιγράφεται προηγουμένως από τη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας, σχετικά με την καθιέρωση φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών, της 15ης Ιουλίου 2010, και από τη γνωμοδότηση της 15ης Ιουνίου 2011 (βλ. υποσημείωση 2), σχετικά με την ανακοίνωση που αφορά τη φορολόγηση του χρηματοπιστωτικού τομέα (COM(2010) 549 final).

3.3   Στο επίκεντρο της πρότασης για την επιβολή ΦΧΣ βρίσκεται η συνειδητοποίηση ότι οι χρηματοπιστωτικές αγορές, μετά την ανάπτυξη της τεχνολογίας των πληροφοριών και των επικοινωνιών, έχουν επιδείξει –κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες– εκθετική αύξηση του όγκου των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών και της μεταβλητότητας των σχετικών τιμών, γεγονός που είχε αποσταθεροποιητικές επιπτώσεις για την παγκόσμια οικονομία (14).

3.3.1   Οι χρηματοπιστωτικές αγορές, μέσα από «εργαλεία» εξεύρεσης οικονομικών πόρων για την πραγματική οικονομία, ανέλαβαν σταδιακά κεντρικό ρόλο «τακτοποίησης», «πλήττοντας» ουσιαστικά την πραγματική οικονομία. Ενόψει μιας τέτοιας κατάστασης, η ΕΟΚΕ θεωρεί σκόπιμο οι εν λόγω αγορές να υπόκεινται σε μηχανισμούς που είναι σε θέση να διασφαλίσουν την αποδοτικότητα, μέσω του ρυθμιστικού τους χαρακτήρα, και την αποτελεσματικότητα, μέσω της διαφάνειας, διασφαλίζοντας επιπλέον ότι θα συμβάλλουν με ισότιμο τρόπο –όπως και άλλοι παράγοντες της παραγωγής– στην προετοιμασία των προϋπολογισμών της Ένωσης και των κρατών μελών (15).

3.3.2   Η ΕΟΚΕ, επαναλαμβάνοντας ότι η σημερινή κρίση οφείλεται σε μια χρηματοπιστωτική κρίση που προκλήθηκε το 2007 και από το 2008 άρχισε να εξαπλώνεται στην πραγματική οικονομία (16), πιστεύει ότι ο τομέας που ευθύνεται περισσότερο για την εν λόγω κρίση –δηλαδή ο χρηματοπιστωτικός– οφείλει να συμβάλει εξίσου στην ανάκαμψή του. Μέχρι σήμερα, «η δέσμευση για στήριξη του χρηματοπιστωτικού τομέα (όσον αφορά χρηματοδοτήσεις και εγγυήσεις) εκ μέρους των κρατών μελών της ΕΕ ανέρχεται σε 4.600 εκατομμύρια ευρώ, δηλαδή στο 39 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ των 27 για το 2009». Μια συνεισφορά που έχει επιδεινώσει σε επικίνδυνο βαθμό τα δημόσια οικονομικά ορισμένων κρατών μελών της ΕΕ, προκαλώντας σοβαρή κρίση στη ζώνη του ευρώ (17).

3.4   Στο πλαίσιο αυτό, η προτεινόμενη φορολόγηση των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών αποτελεί μέρος μιας διαδικασίας που εκκίνησε η Επιτροπή, μέσα από την αναθεώρηση των βασικών οδηγιών του τομέα των κινητών αξιών, με στόχο τη διασφάλιση καλύτερης ρύθμισης και διαφάνειας των χρηματοπιστωτικών αγορών (18) που συχνά βοηθούν την ΕΟΚΕ στο έργο της.

3.5   Η ΕΟΚΕ έχει ήδη προβεί, σε δύο διαφορετικές περιπτώσεις, σε ευνοϊκή γνωμοδότηση σχετικά με την καθιέρωση φορολόγησης των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών, τόσο με τη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της 15/7/2010 (βλ. υποσημείωση 2), όσο και με τη γνωμοδότηση της 15/6/2011 (βλ. υποσημείωση 2).

3.5.1   Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, η πρόταση της Επιτροπής COM(2011) 594 final καθιερώνει ένα ευρωπαϊκό σύστημα επιβολής φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών που συνάδει με τις γενικές γραμμές των προτάσεων που εξετάζονται στις δύο προαναφερθείσες γνωμοδοτήσεις.

3.6   Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει την εγκυρότητα των βασικών λόγων που οδήγησαν την Επιτροπή να προτείνει την καθιέρωση ενός ΦΧΣ σε ευρωπαϊκό επίπεδο:

αύξηση του φόρου επί των χρηματοπιστωτικών δραστηριοτήτων στο πλαίσιο μιας πιο δίκαιης συνεισφοράς των εν λόγω δραστηριοτήτων στον προϋπολογισμό της ΕΕ και στους προϋπολογισμούς των κρατών μελών·

αλλαγή της συμπεριφοράς των χρηματοπιστωτικών φορέων, μειώνοντας τον όγκο των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών υψηλής συχνότητας και χαμηλού χρόνου απόκρισης (high frequency and low latency trading

εναρμόνιση του ΦΧΣ στα επιμέρους κράτη μέλη μέσω του προσδιορισμού δύο κατώτατων συντελεστών (0,1 % για ομόλογα και μετοχές· 0,01 % για τα παράγωγα).

3.6.1   Όσον αφορά τη συνεισφορά στον προϋπολογισμό της Ένωσης και των κρατών μελών, η οικονομική κρίση και η πρόσφατη κρίση δημόσιου χρέους απαιτούν πολιτικές που θα δώσουν ώθηση στην οικονομική ανάπτυξη σε ένα πλαίσιο όλο και πιο αυστηρών δημοσιονομικών περιορισμών. Η καθιέρωση του ΦΧΣ, συμβάλλοντας στο νέο σύστημα ιδίων πόρων του προϋπολογισμού της ΕΕ, θα οδηγήσει σε σημαντική μείωση της συνεισφοράς των κρατών μελών και θα δώσει τη δυνατότητα εξυγίανσης των εθνικών προϋπολογισμών. Η Επιτροπή έχει υπολογίσει ότι, το 2020, οι νέοι ίδιοι πόροι θα αποτελούν περίπου το ήμισυ του προϋπολογισμού της ΕΕ και η συνεισφορά των κρατών μελών στο εθνικό ακαθάριστο προϊόν θα μειωθεί κατά το ένα τρίτο σε σχέση με το σημερινό μερίδιο που ξεπερνά τα τρία τέταρτα.

3.6.1.1   Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, η καθιέρωση ενός ΦΧΣ θα συμβάλει επίσης στη δημιουργία συνθηκών ισότητας. Τα τελευταία χρόνια, το χρηματοπιστωτικό σύστημα απολαμβάνει μειωμένη φορολόγηση, λόγω του φορολογικού προνομίου των περίπου 18 εκατομμυρίων ευρώ ετησίως που προκύπτουν από το γεγονός ότι οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες εξαιρούνται από την καταβολή ΦΠΑ.

3.6.1.2   Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ έχει ήδη εκφραστεί θετικά όσον αφορά την πρόταση της Επιτροπής για τροποποίηση του συστήματος φορολόγησης σχετικά με την αύξηση της σχετικής συνεισφοράς του χρηματοπιστωτικού τομέα. Για τον λόγο αυτόν, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η πρόταση της Επιτροπής κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση.

3.6.2   Όσον αφορά τη δυνατότητα, μέσω ενός ΦΧΣ, να μειωθεί ο όγκος των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών υψηλού κινδύνου και υψηλής αστάθειας, αξίζει να εξεταστεί η κατηγορία των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών που θα πληγούν περισσότερο από την πρόταση. Οι χρηματοπιστωτικές συναλλαγές υψηλής συχνότητας και χαμηλού χρόνου απόκρισης, μέσω της χρήσης εξαιρετικά προηγμένων τεχνολογιών πληροφορικής, χρησιμοποιούν πολύπλοκους μαθηματικούς αλγόριθμους που είναι σε θέση να αναλύουν –μέσα σε κλάσματα δευτερολέπτου– τα δεδομένα της αγοράς μέσω των σχετικών στρατηγικών παρέμβασης στις χρηματοπιστωτικές αγορές (ποσότητα, τιμή, συντονισμός, τοποθεσία των χρηματιστών, εντολές αγοράς/πώλησης) και μειώνοντας, έτσι, το χρόνο καθυστέρησης (που υπολογίζεται σε μικροδευτερόλεπτα– «εκατομμυριοστά του δευτερολέπτου»). Μέσω των εν λόγω συναλλαγών, ο φορέας είναι σε θέση να παράσχει μια «πρόωρη» απάντηση στις αγορές, δημιουργώντας συναλλαγές αγοράς και πώλησης οι οποίες ολοκληρώνονται μέσα λίγα δέκατα του δευτερολέπτου. Όσον αφορά την εν λόγω κατηγορία συναλλαγών, έχουμε φτάσει πλέον να μιλάμε για «ηλεκτρονική εκμετάλλευση εμπιστευτικών πληροφοριών» (19).

3.6.2.1   Οι εν λόγω συναλλαγές αντιστοιχούν σε μερίδιο των συνολικών συναλλαγών, σε διάφορες χρηματοπιστωτικές αγορές της ΕΕ, που κυμαίνεται από 13 % έως 40 %. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, σε διάστημα μόλις 4 ετών (από το 2004 έως το 2009), εκτιμάται ότι ο όγκος των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών υψηλής συχνότητας ανήλθε από 30 % σε 70 % (20).

3.6.2.2   Οι λειτουργίες αυτές αντιπροσωπεύουν συναλλαγές εντελώς διαφορετικές από την ομαλή λειτουργία της οικονομίας, οι οποίες είναι σε θέση, μεταξύ άλλων, να αφαιρέσουν τη ρευστότητα από ολόκληρο το οικονομικό σύστημα, αποδυναμώνοντας με τον τρόπο αυτόν την προσαρμοστικότητά του, δηλαδή την ικανότητα ενός συστήματος να αντιστέκεται σε πιέσεις που δημιουργούνται σε περιόδους κρίσης (21).

3.6.2.3   Η καθιέρωση ενός ΦΧΣ –ως επακόλουθο της αύξησης του κόστους– θα έχει αρνητικό αντίκτυπο στις συναλλακτικές δραστηριότητες υψηλής συχνότητας λόγω των σωρευτικών επιπτώσεων που θα έχει η καθιέρωση του φόρου. Η μείωση του όγκου των συναλλαγών υψηλής συχνότητας θα ευνοήσει το έργο των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων με γνώμονα τις παραδοσιακές χρηματοπιστωτικές δραστηριότητες της διαμεσολάβησης πιστώσεων, με σαφή πλεονεκτήματα για φορείς –όπως οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις– που προς το παρόν υφίστανται σοβαρή κρίση ρευστότητας.

3.6.2.4   Τα συστήματα φορολόγησης των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών που ισχύουν ήδη έχουν αποδείξει την ικανότητά τους να μειώνουν τον όγκο των συναλλαγών και τη μεταβλητότητα των τιμών των τίτλων, καθιστώντας δυνατή τη μείωση των ασφάλιστρων κινδύνου· ως εκ τούτου, είναι λογικό η καθιέρωση ενός ΦΧΣ σε ευρωπαϊκό επίπεδο να οδηγήσει σε σημαντική μείωση ακόμα και στην κατηγορία των «αντιπαραγωγικών» συναλλαγών.

3.6.3   Όσον αφορά τον στόχο της φορολογικής εναρμόνισης, επί του παρόντος δέκα κράτη μέλη της ΕΕ έχουν ήδη καθιερώσει διάφορες μορφές φόρων επί των χρηματοπιστωτικών δραστηριοτήτων και συναλλαγών (Βέλγιο, Κύπρος, Γαλλία, Φινλανδία, Ελλάδα, Ιρλανδία Ιταλία, Ρουμανία, Πολωνία και Ηνωμένο Βασίλειο). Οι χώρες αυτές θα χρειαστεί να εναρμονίσουν την εθνική τους νομοθεσία με εκείνη της ΕΕ (με άλλα λόγια, μέσω των εξής προϋποθέσεων: εφαρμογή του κατώτατου συντελεστή και εναρμόνιση της φορολογικής βάσης με τη βάση των διατάξεων της ΕΕ). Με στόχο την ορθή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, η καθιέρωση ενός ΦΧΣ θα ωφελήσει τις πιο αποτελεσματικές χρηματοπιστωτικές αγορές, αποτρέποντας στρεβλώσεις που προκαλούνται από φορολογικούς κανόνες οι οποίοι επιβάλλονται μονομερώς από τα κράτη μέλη.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

4.1   Η Επιτροπή εκπόνησε εκτίμηση των επιπτώσεων που θα έχει η καθιέρωση του ΦΧΣ στις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕγχΠ) μεταξύ – 0,17 % (με συντελεστή 0,01 %) και – 1,76 % (με συντελεστή 0,1 %), στο πλαίσιο ενός σεναρίου ιδιαιτέρως σοβαρού στο οποίο δεν ελήφθησαν υπόψη ορισμένοι παράγοντες άμβλυνσης, όπως –για παράδειγμα– ο αποκλεισμός της πρωτογενούς αγοράς, ο αποκλεισμός των συναλλαγών στις οποίες συμμετέχει τουλάχιστον ένας μη χρηματοπιστωτικός φορέας και οι επιπτώσεις στις λοιπές μακροοικονομικές μεταβλητές. Για την Επιτροπή, αν λαμβάνονταν υπόψη και οι παράγοντες άμβλυνσης, ο αντίκτυπος επί του ΑΕγχΠ θα μεταβαλλόταν από – 1,76 % σε – 0,53 %. Όσον αφορά τις επιπτώσεις στην απασχόληση, εκτιμάται ότι θα κυμαίνονταν μεταξύ – 0,03 % (με συντελεστή 0,01 %) και – 0,20 % (με συντελεστή 0,1 %).

4.2   Στην πραγματικότητα, εάν στις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις που θα έχει στο ΑΕγχΠ η καθιέρωση του ΦΧΣ προστίθεντο επιπτώσεις που σχετίζονται με: την καλύτερη λειτουργία των χρηματοπιστωτικών αγορών ως αποτέλεσμα της μεγαλύτερης σταθερότητας· τον προσανατολισμό των επενδύσεων προς την πραγματική οικονομία· τις ρυθμιστικές πολιτικές που βελτιώνουν την αποτελεσματικότητα, την αποδοτικότητα και τη διαφάνεια των αγορών· τη δημοσιονομική προσαρμογή των κρατών μελών που προκύπτει από μεγαλύτερη διαθεσιμότητα πόρων· θα μπορούσε να προκύψει ένα συνολικό θετικό αποτέλεσμα ως προς τις διακυμάνσεις του ΑΕγχΠ, που εκτιμάται στο 0,25 % (22).

4.3   Η ΕΟΚΕ θεωρεί ανεπαρκή την εκτίμηση των επιπτώσεων που συνοδεύει την πρόταση της Επιτροπής και, για τον λόγο αυτόν, θεωρεί σκόπιμο να υποβάλει η Επιτροπή συμπληρωματική έρευνα για την εν λόγω εκτίμηση ώστε να παρουσιαστεί με πιο λεπτομερή τρόπο ο αντίκτυπος της πρότασης αυτής.

4.3.1   ΕΟΚΕ πιστεύει ότι πρέπει να ληφθούν υπόψη: ορισμένες επιπτώσεις που έχουμε αναφέρει στην εν λόγω γνωμοδότηση και οι οποίες δεν εξετάζονται στην εκτίμηση των επιπτώσεων που εκπόνησε η Επιτροπή· ορισμένες επεξηγήσεις επί των υποθέσεων που υιοθετήθηκαν στην εκτίμηση των επιπτώσεων που εκπόνησε η Επιτροπή (όπως, για παράδειγμα, η ελαστικότητα της ζήτησης χρηματοπιστωτικών προϊόντων που καλύπτονται από τον ΦΧΣ)· οι επιπτώσεις των πιθανών μετακυλήσεων στους καταναλωτές και στις εταιρείες· και οι επιπτώσεις της καθιέρωσης του ΦΧΣ για την απασχόληση στον χρηματοπιστωτικό τομέα στα κράτη μέλη και στην ΕΕ.

4.4   Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η καθιέρωση ενός ΦΧΣ οφείλει να πραγματοποιηθεί με κατάλληλο τρόπο, ώστε να εκλείψουν ή τουλάχιστον να μειωθούν οι κίνδυνοι και το σχετικό κόστος. Μεταξύ των κινδύνων τους οποίους η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι πρέπει να ληφθούν υπόψη περιλαμβάνονται: η πιθανή μετακύληση του φόρου στο κόστος πίστωσης για τις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές· η μείωση των αποδόσεων των συνταξιοδοτικών ταμείων· η μετεγκατάσταση των χρηματοοικονομικών επενδύσεων· η αύξηση του κόστους που επωμίζονται οι επιχειρήσεις από τις πράξεις αντιστάθμισης κινδύνου (ασφάλιση έναντι των διακυμάνσεων των τιμών των εμπορευμάτων και του συναλλάγματος)· οι επιπτώσεις της επιβολής φόρου στα κέρδη του χρηματοπιστωτικού τομέα και στα κράτη μέλη στα οποία ο τομέας αυτός διαδραματίζει σημαντικό ρόλο: οι επιπτώσεις στην οικονομία, δεδομένου ότι η επιβολή του φόρου μπορεί να συμβεί σε μια οικονομική φάση στην οποία επικρατούν παράγοντες ύφεσης.

4.5   Η ΕΟΚΕ πιστεύει, όμως, ότι οι εν λόγω κίνδυνοι δημιουργούν πολύ μεγαλύτερες ευκαιρίες και οφέλη. Εφόσον ο ΦΧΣ επιβληθεί σε βραχυπρόθεσμες επενδύσεις, θα οδηγήσει σε αύξηση της ζήτησης των μακροπρόθεσμων επενδύσεων, απαραίτητων για τη χρηματοδότηση επιχειρήσεων και κρατών. Όλα αυτά θα οδηγήσουν σε μεγάλη αύξηση της ρευστότητας για τις αγορές και, με τον τρόπο αυτό, θα συμβάλουν στη βελτίωση της κατάστασης των επιχειρήσεων, των οικογενειών και των δημόσιων χρεών. Ιδιαιτέρως σημαντική θα είναι η σταθερότητα στις αγορές των παραγώγων. Ο χαρακτηρισμός των προϊόντων αυτών είναι, ουσιαστικά, τέτοιος ώστε θα έχει σημαντικές επιπτώσεις στον αριθμό των συναλλαγών, με συνεπακόλουθο περιορισμό στην εξάπλωση των προϊόντων που φέρουν ιδιαίτερη ευθύνη για την κρίση των χρηματοπιστωτικών αγορών και της παγκόσμιας οικονομίας τα τελευταία χρόνια.

4.6   Η δυνατότητα επιβολής συμπληρωματικού τέλους στα συνταξιοδοτικά ταμεία, ως αποτέλεσμα της επιβολής του ΦΧΣ, θα είναι περιορισμένη λόγω του τρόπου και του είδους των επενδύσεων· επιπλέον, η δυνατότητα αναπροσαρμογής του ενεργητικού των συνταξιοδοτικών ταμείων (λιγότερο ασταθείς επενδύσεις) μπορεί να αντισταθμίσει και να υπερκεράσει τυχόν μειώσεις των αποδόσεων λόγω της επιβολής του φόρου. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι, προκειμένου να εκλείψουν ή να περιοριστούν οι επιπτώσεις στα συνταξιοδοτικά ταμεία, μπορεί να εκτιμηθεί το ενδεχόμενο μείωσης των συντελεστών ή καθιέρωσης κάποιων απαλλαγών για τον εν λόγω τομέα.

4.7   Το πεδίο εφαρμογής και οι συντελεστές του ΦΧΣ καθορίζονται με βάση τον περιορισμό των αρνητικών επιπτώσεων που προκύπτουν εξαιτίας της μετεγκατάστασης –εκτός των συνόρων της ΕΕ– των επενδύσεων και των χρηματοδοτικών κεφαλαίων. Η ανάγκη αυτή είχε ήδη τονιστεί και από την ΕΟΚΕ σε ένα πλαίσιο όχι παγκόσμιας καθιέρωσης του φόρου.

4.7.1   Όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής του ΦΧΣ, η υιοθέτηση της αρχής της έδρας (ή της εδαφικότητας) σημαίνει ότι και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα τρίτων χωρών που έχουν έδρα στην ΕΕ υπόκεινται στον φόρο, γεγονός που συνεπάγεται ευρύ φάσμα εφαρμογής. Ο ίδιος ο ορισμός της εδαφικότητας των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, προκειμένου να προσδιοριστεί το κράτος μέλος που επιβάλλει τον φόρο, δημιουργεί μεγάλο περιθώριο ελαχιστοποίησης των περιπτώσεων φοροδιαφυγής και φοροαποφυγής.

4.7.2   Για την περαιτέρω αντιμετώπιση των επιπτώσεων της μετεγκατάστασης των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την πρόταση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την καθιέρωση της αρχής της έκδοσης (issuance principle) σύμφωνα με την οποία ο φόρος να εφαρμόζεται (όπως ο φόρος χαρτοσήμου «stamp duty») σε όλες τις συναλλαγές που αφορούν χρηματοπιστωτικά μέσα που εκδίδονται από νομικά πρόσωπα με έδρα στην ΕΕ (23).

4.7.3   Όσον αφορά την καθιέρωση συντελεστών, η ΕΟΚΕ, ενώ υπενθυμίζει ότι στη γνωμοδότηση που υιοθέτησε το 2011 (βλ. υποσημ. 2) είχε επισημάνει την εφαρμογή ενιαίου συντελεστή 0,05 %, συμφωνεί ότι η εφαρμογή δύο συντελεστών –όπως προτάθηκε από την Επιτροπή– τείνει να μειώσει τον κίνδυνο μετεγκατάστασης των αγορών και εξασφαλίζει επαρκείς πόρους για τους προϋπολογισμούς της Ένωσης και των κρατών μελών.

4.7.4   Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει επίσης ότι, ενώ κατά την εφαρμογή του ΦΧΣ δόθηκε ιδιαίτερη προσοχή στη διαχείρισή του, στη φορολογική βάση και στην καθιέρωση συντελεστών, έχουν προκύψει θετικά αποτελέσματα ως προς τα έσοδα χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο η οικονομική ανάπτυξη, όπως συνέβη στις εξής χώρες: Νότια Κορέα, Χονγκ Κονγκ, Ινδία, Βραζιλία, Ταϊβάν, Νότια Αφρική (24).

4.8   Η εξαίρεση της πρωτογενούς αγοράς από την επιβολή φορολογίας ελαχιστοποιεί τις επιπτώσεις του ΦΧΣ στο κόστος χρηματοδότησης των πραγματικών δραστηριοτήτων, περιορίζοντάς τες στις έμμεσες επιπτώσεις που οφείλονται στην πιθανότητα μικρότερης ρευστότητας που επιφέρει ένας τέτοιος φόρος στους τίτλους που τίθενται προς διαπραγμάτευση από τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.

4.9   Ο φόρος που επιβάλλεται και σε παράγωγα σε συνάλλαγμα, όχι όμως σε συναλλαγές σποτ σε συνάλλαγμα θα δώσει τη δυνατότητα παρέμβασης σε μεγάλο μέρος των κερδοσκοπικών συναλλαγών που επηρεάζουν τις αγορές συναλλάγματος (25). Η πιθανή ένταξη των συναλλαγών σποτ σε συνάλλαγμα στο πεδίο εφαρμογής του ΦΧΣ δεν συνιστά ούτε αποτελεσματικό περιορισμό της ελεύθερης διακίνησης κεφαλαίων (λαμβανομένων υπόψη των προβλεπομένων συντελεστών) ούτε παραβίαση των σχετικών τμημάτων της Συνθήκης της Λισαβόνας (Leading Group on Innovating Financing for Development, Παρίσι, Ιούνιος 2010).

4.10   Όπως έχει επισημάνει ήδη η ΕΟΚΕ (γνωμοδότηση του 2011 βλ. υποσημ. 2), ο ΦΧΣ και ο ΦΧΔ δεν αποτελούν εναλλακτικά φορολογικά συστήματα. Ο ΦΧΣ επηρεάζει σημαντικά τις βραχυπρόθεσμες συναλλαγές, ενώ ο ΦΧΔ επηρεάζει το σύνολο των χρηματοπιστωτικών δραστηριοτήτων (άρα και όσες εκτελούνται στην πρωτογενή αγορά). Η καθιέρωση του ΦΧΣ δεν εμποδίζει την εφαρμογή ενός ευρωπαϊκού συστήματος ΦΧΔ, ιδίως εάν πρωταρχικός στόχος είναι «μια δίκαιη και ουσιαστική συνεισφορά του χρηματοπιστωτικού τομέα στα δημόσια οικονομικά» (γνωμοδότηση του 2011 βλ. υποσημ. 2) καθώς και η εναρμόνιση του φόρου επί των χρηματοπιστωτικών δραστηριοτήτων με στόχο την ενίσχυση της ενιαίας αγοράς. Επιπλέον, η εφαρμογή ενός ευρωπαϊκού συστήματος φορολόγησης των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών ενισχύει από μόνη της την ανάγκη για μεγαλύτερη ομοιομορφία των συστημάτων φορολόγησης των επιμέρους κρατών μελών στον τομέα των χρηματοπιστωτικών δραστηριοτήτων γενικά.

4.10.1   Ο ΦΧΣ έχει προοδευτικές επιπτώσεις στην κατανομή, τόσο αναφορικά με τη μεγαλύτερη αξιοποίηση των υπηρεσιών που προσφέρει ο χρηματοπιστωτικός τομέας σε άτομα με υψηλό εισόδημα όσο και αναφορικά με την απουσία άμεσων δαπανών στα νοικοκυριά και στις μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις λόγω της μη εφαρμογής τους στις σχετικές δραστηριότητες σύναψης και χορήγησης δανείων. Οι συναλλαγές αυτές θα επιβαρύνονται μόνο από τις έμμεσες δαπάνες που προκύπτουν από τη μικρότερη ρευστότητα των δραστηριοτήτων που εκτελούνται από τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.

4.11   Το σύστημα είσπραξης του φόρου είναι απλό και έχει πολύ χαμηλό κόστος για τις συναλλαγές που λαμβάνουν χώρα στις αγορές και, γενικά, για τις καταχωρημένες συναλλαγές. Το γεγονός αυτό συνηγορεί υπέρ της ανάγκης να επεκταθούν οι υποχρεώσεις καταχώρησης των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών, συμπεριλαμβανομένων των εξωχρηματιστηριακών συναλλαγών, οι οποίες αφορούν μη τυποποιημένα προϊόντα τα οποία αποτελούν αντικείμενο διμερών διαπραγματεύσεων στις λεγόμενες εξωχρηματιστηριακές αγορές παραγώγων.

Βρυξέλλες, 29 Μαρτίου 2012.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON


(1)  Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο «τάσσεται υπέρ της επιβολής φόρου στις χρηματοπιστωτικές συναλλαγές, ο οποίος θα βελτίωνε τη λειτουργία της αγοράς μειώνοντας την κερδοσκοπία και συμβάλλοντας στη χρηματοδότηση των παγκόσμιων δημόσιων αγαθών και στη μείωση των δημόσιων ελλειμμάτων».

Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την καινοτόμο χρηματοδότηση σε παγκόσμιο και ευρωπαϊκό επίπεδο, 2010/2105 (INI) κείμενο που εγκρίθηκε στις 08.03.2011.

(2)  Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα Φόρος επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών που υιοθετήθηκε στις 15.7.2010.

(ΕΕ C 44/14 της 11.2.2011, σελ. 81). Γνωμοδότηση με θέμα την ανακοίνωση Φορολόγηση του χρηματοπιστωτικού τομέα που υιοθετήθηκε στις 15.6.2011 [COM(2010) 549 final - ΕΕ C 248/11 της 25.8.2011, σελ. 64]

(3)  Γνωμοδότηση σχετικά με την ανακοίνωση με θέμα «Η επανεξέταση του προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης» (EE C 248 της 25.8.2011 σ. 75).

(4)  Šemeta Algirdas, Ευρωπαίος Επίτροπος αρμόδιος σε θέματα Φορολογίας, Τελωνειακής Ένωσης, Λογιστικού Ελέγχου και Καταπολέμησης της Απάτης, 17/2/2012, ομιλία με τίτλο EU tax coordination and the financial sector («Ο φορολογικός συντονισμός στην ΕΕ και ο χρηματοοικονομικός τομέας»), Speech/12/109, Λονδίνο.

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ψήφισμα σχετικά με την καινοτόμο χρηματοδότηση σε παγκόσμιο και ευρωπαϊκό επίπεδο [P7_TA-PROV(2011)0080].

(5)  Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, σχέδιο έκθεσης για την πρόταση οδηγίας του Κοινοβουλίου σχετικά με ένα κοινό σύστημα φόρων επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών και για την τροπολογία της οδηγίας 2008/7/ΕΚ. Εισηγήτρια ΑΝΝΥ ΠΟΔΗΜΑΤΑ (10.02.2012).

(6)  Schulmeister, S., 2011, Implementation of a General Financial Transaction Tax. Österreichische Institut für irtschaftsforschung. κατόπιν παραγγελίας του Ομοσπονδιακού Επιμελητηρίου Εργασίας.Griffith Jones, S., Persaud, A., 2012 Financial Transaction Taxes, http://www.europarl.europa.eu/document/activities/cont/201202/20120208ATT37596/20120208ATT37596EN.pdf.

(7)  Όπως επισημαίνεται από την εκτίμηση του αντίκτυπου που εκπονήθηκε από την Επιτροπή: SEC(2011) 1103 τελικό.

(8)  Griffith-Jones, S., Persaud, A., 2012, ό.π.

(9)  Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2011, Ευρωβαρόμετρο 76 – Public opinion in the European Union – First Results («Κοινή γνώμη στην Ευρωπαϊκή Ένωση - Πρώτα αποτελέσματα»). Επιτόπια έρευνα: Νοέμβριος 2011. Έκδοση: Δεκέμβριος 2011.

(10)  Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου με την οποία καθορίζεται το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο για την περίοδο 2014-2020 [COM(2011) 398 τελικό] και η οποία αποτελεί νομοθετική εφαρμογή της ανακοίνωσης της Επιτροπής με τίτλο Ένας προϋπολογισμός για την «Ευρώπη 2020», της 29.06.2011 [COM(2011) 500 final].

(11)  Σε περίπτωση που συντρέχουν περισσότερες προϋποθέσεις, ο προσδιορισμός της χώρας προέλευσης θα καθοριστεί με βάση την πρώτη προϋπόθεση που παρατίθεται στον κατάλογο.

(12)  Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Βρυξέλλες, 28 Σεπτεμβρίου 2011, SEC(2011) 1103 τελικό, Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής - Συνοπτική παρουσίαση της εκτίμησης των επιπτώσεων που συνοδεύει το έγγραφο «Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για ένα κοινό σύστημα φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών και για την τροποποίηση της οδηγίας 2008/7/ΕΚ».

(13)  Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για ένα κοινό σύστημα φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών και για την τροποποίηση της οδηγίας 2008/7/ΕΚ [COM(2011) 594 final].

(14)  Οι νομισματικές συναλλαγές είναι τουλάχιστον 70 φορές περισσότερες σε σχέση με τις συναλλαγές στους τομείς των αγαθών και των υπηρεσιών σε παγκόσμιο επίπεδο. Το 2006, οι συναλλαγές στις αγορές παραγώγων στην Ευρώπη ήταν 84 φορές υψηλότερες σε σχέση με το ΑΕγχΠ, ενώ οι συναλλαγές στην αγορά spot (αγορές ή πωλήσεις συναλλάγματος ή συμβάσεις σε τιμές που καθορίζονται επί τόπου) ήταν μόνο 12 φορές υψηλότερες από το ονομαστικό ΑΕγχΠ της ΕΕ.

Schulmeister, S., Schratzenstaller, M., Picek, O, 2008, A General Financial Transaction Tax – Motives, Revenues, Feasibility and Effects, μελέτη που διεξήγαγε το Österreichische Institut für Wirtschaftsforschung – WIFO (Αυστριακό Ίδρυμα Οικονομικών Ερευνών) κατόπιν παραγγελίας του Κοινωνικοοικονομικού Φόρουμ Αυστρίας, σε συγχρηματοδότηση του Ομοσπονδιακού Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και του Ομοσπονδιακού Υπουργείου Οικονομικών και Εργασίας, Μάρτιος 2008.

(15)  Haug, J., Lamassoure, A., Verhofstadt, G., Gros, D., De Grauwe, P., Ricard-Nihoul, G., Rubio, E., 2011, Europe for Growth – For a Radical Change in Financing the EU.

Έκθεση της ομάδας του Larosière (ΕΕ C 318 της 23.12.2009).

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 15 Ιουνίου 2010, έκθεση σχετικά με τη χρηματοπιστωτική, οικονομική και κοινωνική κρίση: συστάσεις για τα ενδεικνυόμενα μέτρα και πρωτοβουλίες (2010/2242 (INI)), εισηγήτρια: PERVENCHE BERES.

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 8 Μαρτίου 2010, ψήφισμα σχετικά με την επιβολή φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών,. [2009/2750 (RSP)].

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 8 Μαρτίου 2011, ψήφισμα σχετικά με την καινοτόμο χρηματοδότηση σε παγκόσμιο και ευρωπαϊκό επίπεδο, [2010/2105(INI)], εισηγήτρια: ΑΝΝΥ ΠΟΔΗΜΑΤΑ.

(16)  Γνωμοδότηση σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Ενίσχυση του συντονισμού των οικονομικών πολιτικών για τη σταθερότητα, την ανάπτυξη και την απασχόληση – Εργαλεία για ισχυρότερη οικονομική διακυβέρνηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης», (ΕΕ C 107 της 06.04.2011).

(17)  Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Βρυξέλλες, 28 Σεπτεμβρίου 2011, SEC(2011) 1103 final, έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής - Συνοπτική παρουσίαση της εκτίμησης των επιπτώσεων που συνοδεύει το έγγραφο «Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για ένα κοινό σύστημα φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών και για την τροποποίηση της οδηγίας 2008/7/ΕΚ».

(18)  Βρυξέλλες, 20.10.2011 COM(2011) 656 final, «Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων και την κατάργηση της οδηγίας 2004/39/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου».

Βρυξέλλες, 20.10.2011, COM(2011) 652 final, «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων και για την τροποποίηση του κανονισμού (EMIR) για τα εξωχρηματιστηριακά παράγωγα, τους κεντρικούς αντισυμβαλλόμενους και τα αρχεία καταγραφής συναλλαγών».

(19)  Schulmeister, S., (2011), ό.π.

The New York Times, 23.07.2011, «Stock Traders Find Speed Pays in Milliseconds». Duhigg, C.

(20)  Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 08.12.2010, δημόσια διαβούλευση με θέμα – Review of the Markets in Financial Instrument Directive (MiFID) [«Αναθεώρηση της οδηγίας για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων – (MiFID)»], Γενική Διεύθυνση Εσωτερικής Αγοράς και Υπηρεσιών.

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 20.10.2010, SEC(2011) 1226 τελικό, έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής. Impact Assessment Accompanying the document Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council on Markets in financial instruments [Recast] and the Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council on Markets in financial instruments.

WIFO (Αυστριακό Ίδρυμα Οικονομικών Ερευνών), 2011, ό.π..

(21)  Persaud, A., 14.10.2011, «La Tobin Tax? Si può fare», http://www.lavoce.info/articoli/-finanza/pagina1002600.html.

(22)  Griffith-Jones, S., Persaud, A., 2012, ό.π.

(23)  Σε περίπτωση που δεν καταβληθεί από τους συμβαλλόμενους το χαρτόσημο, η συμφωνία αγοράς ή πώλησης θα καταστεί μη εφαρμόσιμη.

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, σχέδιο έκθεσης για την πρόταση οδηγίας του Κοινοβουλίου σχετικά με ένα κοινό σύστημα φόρων επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών και για την τροπολογία της οδηγίας 2008/7/ΕΚ. Εισηγήτρια ΑΝΝΥ ΠΟΔΗΜΑΤΑ (10.02.2012).

(24)  Griffith-Jones, S., Persaud, A., 2012, ό.π.

(25)  Οι συναλλαγές σε συνάλλαγμα είναι ακριβώς το είδος των συναλλαγών για τις οποίες προβλέφθηκε αυτός ο φόρος, του J. Tobin, J., 1978, A Proposal for International Monetary Reform. Prof. Tobin’s Presidential Address at 1978 Conference of Eastern Economic Association. Wash. D.C., Cowles Foundation Paper – Reprinted for Eastern Economic Journal, 4(3-4) Ιούλιος-Οκτώβριος 1978.


ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

της Γνωμοδοτησησ της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Οι ακόλουθες τροπολογίες συγκέντρωσαν άνω του ενός τετάρτου των ψήφων, αλλά απορρίφθηκαν κατά τη διάρκεια των συζητήσεων.

Σημείο 1.1

Να προστεθεί το εξής νέο σημείο 1.2 μετά το σημείο 1.1

«

Αιτιολογία

Θα εκτεθεί προφορικώς.

Η τροπολογία τέθηκε σε ψηφοφορία και απορρίφθηκε με 143 ψήφους κατά, 93 υπέρ και 11 αποχές.

Σημείο 1.10

Να τροποποιηθεί ως εξής:

«1.10

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει την ανάγκη προσεκτικού ελέγχου των αρνητικών μακροοικονομικών και μικροοικονομικών συνεπειών που προκύπτουν από την νομοθετική εφαρμογή του ΦΧΣ, εξουδετερώνοντας ή τουλάχιστον περιορίζοντας τους κινδύνους και το σχετικό κόστος. Για τον λόγο αυτόν, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι, προκειμένου να αντισταθμιστούν οι σημαντικότερες αρνητικές επιπτώσεις που θα μπορούσε να έχει η εφαρμογή του ΦΧΣ στην πραγματική οικονομία, θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο καθιέρωσης κατάλληλων αντισταθμιστικών μηχανισμών.»

Αιτιολογία

Είναι γεγονός ότι ο χρηματοπιστωτικός τομέας έχει διαφορετική οικονομική βαρύτητα έναντι του συνόλου της οικονομίας σε κάθε κράτος μέλος. Κατά συνέπεια, είναι απολύτως σωστό να αναγνωριστεί το γεγονός αυτό από την ΕΟΚΕ.

Η τροπολογία τέθηκε σε ψηφοφορία και απορρίφθηκε με 137 ψήφους κατά, 86 υπέρ και 15 αποχές.

Σημείο 3.3.2

Να τροποποιηθεί ως εξής:

«3.3.2

Η ΕΟΚΕ, επαναλαμβάνοντας ότι η σημερινή κρίση οφείλεται σε μια χρηματοπιστωτική κρίση που προκλήθηκε το 2007 και από το 2008 άρχισε να εξαπλώνεται στην πραγματική οικονομία  (1) , πιστεύει ότι ο τομέας που ευθύνεται περισσότερο για την εν λόγω κρίση –δηλαδή ο χρηματοπιστωτικός– οφείλει να συμβάλει εξίσου στην ανάκαμψή του. Μέχρι σήμερα, “η δέσμευση για στήριξη του χρηματοπιστωτικού τομέα (όσον αφορά χρηματοδοτήσεις και εγγυήσεις) εκ μέρους των κρατών μελών της ΕΕ ανέρχεται σε 4.600 εκατομμύρια ευρώ, δηλαδή στο 39 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ των 27 για το 2009”. Μια συνεισφορά που έχει επιδεινώσει σε επικίνδυνο βαθμό τα δημόσια οικονομικά ορισμένων κρατών μελών της ΕΕ, προκαλώντας σοβαρή κρίση στη ζώνη του ευρώ  (2)

Αιτιολογία

Όταν μιλάμε για τους υπευθύνους της κρίσης, δεν μπορούμε να παραλείψουμε τους πολιτικούς –γιατί είναι σαφές ότι η επί σειράν ετών ανεύθυνη συμπεριφορά τους συνέβαλε σε σημαντικό βαθμό στην κρίση σε πολλές χώρες.

Η τροπολογία τέθηκε σε ψηφοφορία και απορρίφθηκε με 154 ψήφους κατά, 72 υπέρ και 15 αποχές.

Σημείο 4.6

Να τροποποιηθεί ως εξής:

«4.6

Η επιβολή συμπληρωματικού τέλους στα συνταξιοδοτικά ταμεία, ως αποτέλεσμα της επιβολής του ΦΧΣ, περιορισμένη λόγω του τρόπου και του είδους των επενδύσεων, η αναπροσαρμογή του ενεργητικού των συνταξιοδοτικών ταμείων (λιγότερο ασταθείς επενδύσεις) αντισταθμίσει και υπερκεράσει τυχόν μειώσεις των αποδόσεων λόγω της επιβολής του φόρου. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι, προκειμένου να εκλείψουν ή να περιοριστούν οι επιπτώσεις στα συνταξιοδοτικά ταμεία, μπορεί να εκτιμηθεί το ενδεχόμενο μείωσης των συντελεστών ή καθιέρωσης απαλλαγών για τον εν λόγω τομέα .»

Αιτιολογία

Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στην ομάδα μελέτης, ο φόρος μπορεί να μειώσει το ύψος των μελλοντικού κεφαλαίου των συνταξιοδοτικών ταμείων έως και κατά 5 %. Είναι ανήθικο να υποχρεωθούν με αυτόν τον τρόπο εκατομμύρια μελλοντικοί Ευρωπαίοι συνταξιούχοι να μειώσουν τις μελλοντικές, συχνότατα χαμηλές, συντάξεις τους.

Η τροπολογία τέθηκε σε ψηφοφορία και απορρίφθηκε με 142 ψήφους κατά, 82 υπέρ και 19 αποχές.

Σημείο 4.7.3

Να τροποποιηθεί ως εξής:

«4.7.3

Όσον αφορά την καθιέρωση συντελεστών, η ΕΟΚΕ, ενώ υπενθυμίζει ότι στη γνωμοδότηση που υιοθέτησε το 2011 (βλ. υποσημ. 2) είχε επισημάνει την εφαρμογή ενιαίου συντελεστή 0,05 %, συμφωνεί ότι η εφαρμογή δύο συντελεστών –όπως προτάθηκε από την Επιτροπή– τείνει να μειώσει τον κίνδυνο μετεγκατάστασης των αγορών και εξασφαλίζει επαρκείς πόρους για τους προϋπολογισμούς της Ένωσης και των κρατών μελών. »

Αιτιολογία

Δεν υπάρχει λόγος να αλλάξει η ΕΟΚΕ την παλαιότερη θέση της όσον αφορά τον μέγιστο συντελεστή ύψους 0,05 %, ιδίως ενόψει των πολυάριθμων επιπτώσεων της προτεινόμενης λύσης, που είναι δύσκολο να προβλεφθούν.

Η τροπολογία τέθηκε σε ψηφοφορία και απορρίφθηκε με 144 ψήφους κατά, 85 υπέρ και 12 αποχές.


(1)  Γνωμοδότηση σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο “Ενίσχυση του συντονισμού των οικονομικών πολιτικών για τη σταθερότητα, την ανάπτυξη και την απασχόληση – Εργαλεία για ισχυρότερη οικονομική διακυβέρνηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης” (ΕΕ C 107 της 06.04.2011).

(2)  Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Βρυξέλλες, 28 Σεπτεμβρίου 2011, SEC(2011) 1103 τελικό, έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής - Συνοπτική παρουσίαση της εκτίμησης των επιπτώσεων που συνοδεύει το έγγραφο “Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για ένα κοινό σύστημα φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών και για την τροποποίηση της οδηγίας 2008/7/ΕΚ”.


21.6.2012   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 181/64


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τις πράξεις προσώπων που κατέχουν εμπιστευτικές πληροφορίες και τις πράξεις χειραγώγησης της αγοράς (κατάχρηση αγοράς)»

COM(2011) 651 final — 2011/0295 (COD)

και «Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις ποινικές κυρώσεις για τις πράξεις προσώπων που κατέχουν εμπιστευτικές πληροφορίες και τις πράξεις χειραγώγησης της αγοράς»

COM(2011) 654 final — 2011/0297 (COD)

2012/C 181/12

Εισηγητής: ο κ METZLER

Στις 25 Νοεμβρίου 2011 και στις 15 Νοεμβρίου 2011, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, αντιστοίχως, αποφάσισαν, σύμφωνα με τα άρθρα 114 και 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να ζητήσουν τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για το ακόλουθο θέμα:

Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τις πράξεις προσώπων που κατέχουν εμπιστευτικές πληροφορίες και τις πράξεις χειραγώγησης της αγοράς (κατάχρηση αγοράς)

COM(2011) 651 τελικό — 2011/0295 (COD)

Στις 2 Δεκεμβρίου 2011, και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα την

Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις ποινικές κυρώσεις για τις πράξεις προσώπων που κατέχουν εμπιστευτικές πληροφορίες και τις πράξεις χειραγώγησης της αγοράς

COM(2011) 654 τελικό — 2011/0297 (COD).

Το ειδικευμένο τμήμα «Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, κατάρτισε τη γνωμοδότησή του στις 7 Μαρτίου 2012.

Κατά την 479η σύνοδο ολομέλειας της 28ης και 29ης Μαρτίου 2012, (συνεδρίαση της 28ης Μαρτίου 2012), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση με 138 ψήφους υπέρ, 2 κατά και 8 αποχές.

1.   Περιεχόμενο και πορίσματα

1.1   Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει το γεγονός ότι η Επιτροπή, με την πρότασή της, καθιστά επίκαιρο το πλαίσιο που δημιουργήθηκε με την ισχύουσα οδηγία για την κατάχρηση αγοράς και διασφαλίζει την εμπιστοσύνη στην ακεραιότητα των κεφαλαιαγορών.

1.2   Η ΕΟΚΕ συμφωνεί καταρχήν με την πρόταση που υποβάλει η Επιτροπή. Όσον αφορά όμως τη συγκεκριμένη διατύπωση της πρότασης της Επιτροπής με τη μορφή κανονισμού και οδηγίας, εκφράζει ορισμένες, εν μέρει θεμελιώδους σημασίας, επιφυλάξεις.

1.3   Σημαντική νομική αβεβαιότητα μπορεί να προκληθεί αφενός από την ασαφή περιγραφή πολλών αξιόποινων πράξεων στην πρόταση κανονισμού για την κατάχρηση αγοράς, αλλά και την ανάθεση της περαιτέρω επεξεργασίας στην Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών ή στην Επιτροπή (ΕΑΚΑΑ)σε δεύτερο επίπεδο. Αυτό επιδέχεται κριτική, λαμβανομένης υπόψη της αρχής του κράτους δικαίου για την βεβαιότητα των ποινικών κανόνων. Η αρχή της βεβαιότητας των ποινικών κανόνων δεν προβλέπεται μόνον στα συντάγματα των κρατών μελών αλλά και στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΣΑΔ). Δεν μπορεί να συμφέρει την Επιτροπή, τα κράτη μέλη ή τους χρήστες του νόμου να προκαλεί μία ενωσιακή νομική πράξη παρόμοιους θεμελιώδεις ενδοιασμούς από άποψη συνταγματικού ή ποινικού δικαίου. Η ΕΟΚΕ απευθύνει για τον λόγο αυτόν έκκληση προς την Επιτροπή να προβεί σε μία πιο εκτενή αποσαφήνιση των αξιόποινων πράξεων ήδη σε πρώτο επίπεδο.

1.4   Κριτική ασκείται και σχετικά με το άρθρο 11 της πρότασης κανονισμού, σύμφωνα με το οποίο οποιοδήποτε πρόσωπο οργανώνει ή εκτελεί κατ’ επάγγελμα συναλλαγές σε χρηματοπιστωτικά μέσα οφείλει να διατηρεί μηχανισμούς για την αποκάλυψη καταχρήσεων. Η αύξηση του διοικητικού φόρτου δεν συνεπάγεται αυτομάτως βελτίωση της ρύθμισης. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ μιας αποτελεσματικής και ισορροπημένης ρύθμισης. Η ρύθμιση όχι μόνον δημιουργεί τον φόβο ότι θα μεταδοθεί πληθώρα μη αποδεδειγμένων καταγγελιών, κάτι που δεν μπορεί να είναι ο στόχος των αρχών εποπτείας, αλλά και φέρνει σε δυσανάλογα μειονεκτική θέση κυρίως τα μικρά πιστωτικά ιδρύματα, και συνεπώς μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τους τοπικούς οικονομικούς κύκλους και ιδιαίτερα τα συμφέροντα των πολιτών αλλά και μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων σε αγροτικές περιοχές. Η ΕΟΚΕ ζητά από την Επιτροπή να λάβει υπόψη τους προβληματισμούς αυτούς και να επιλέξει μία διαφοροποιημένη ρύθμιση, όπως ήδη πράττει, για παράδειγμα, όσον αφορά τους μικρούς και μεσαίους εκδότες σε διάφορες επίκαιρες νομοθετικές προτάσεις της.

2.   Κύρια σημεία του εγγράφου της Επιτροπής

2.1   Με την έκδοση της οδηγίας 2003/6/ΕΚ για τις πράξεις προσώπων που κατέχουν εμπιστευτικές πληροφορίες και τις πράξεις χειραγώγησης της αγοράς επιδιώχθηκε για πρώτη φορά σε επίπεδο ΕΕ η νομική εναρμόνιση των ρυθμίσεων σχετικά με την κατάχρηση αγοράς. Στις 20 Οκτωβρίου 2011 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε μια πρόταση για την επεξεργασία αυτής της οδηγίας με τη μορφή οδηγίας (MAD) και κανονισμού (MAR) σχετικά με την κατάχρηση αγοράς.

2.2   Στόχος της Επιτροπής είναι να καταστήσει επίκαιρο το πλαίσιο που δημιουργήθηκε με την οδηγία για την κατάχρηση αγοράς και να μεριμνήσει για την σταδιακή εναρμόνιση των ευρωπαϊκών κανόνων για τις πράξεις προσώπων που κατέχουν εμπιστευτικές πληροφορίες και τις πράξεις χειραγώγησης της αγοράς Με αυτόν τον τρόπο η Επιτροπή αντιδρά στις μεταβαλλόμενες συνθήκες της αγοράς.

2.3   Ενώ η οδηγία για την κατάχρηση αγοράς αφορά μόνο τα χρηματοπιστωτικά μέσα που διατίθενται στις ρυθμιζόμενες αγορές, με την πρόταση επεκτείνεται το πεδίο εφαρμογής και σε χρηματοπιστωτικά μέσα που διατίθενται σε νέους ή ακόμη και σε εξωχρηματιστηριακούς τόπους διαπραγμάτευσης. Στόχος της πρότασης είναι επίσης η διεύρυνση των εξουσιών διερεύνησης και κύρωσης των ρυθμιστικών αρχών και ο περιορισμός του διοικητικού φόρτου για μικρούς και μεσαίους εκδότες.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

3.1   Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει το γεγονός ότι η Επιτροπή, με την πρότασή της, καθιστά επίκαιρο το πλαίσιο που δημιουργήθηκε με την ισχύουσα οδηγία για την κατάχρηση αγοράς και ότι διασφαλίζει την εμπιστοσύνη στην ακεραιότητα των κεφαλαιαγορών. Οι πράξεις προσώπων που κατέχουν εμπιστευτικές πληροφορίες και η κατάχρηση της αγοράς επηρεάζουν αρνητικά την εμπιστοσύνη στην ακεραιότητα των αγορών, που συνιστά απολύτως απαραίτητη προϋπόθεση για την εύρυθμη λειτουργία της αγοράς κεφαλαίων.

3.2   Η επέκταση του πεδίου εφαρμογής των ισχυουσών ρυθμίσεων σχετικά με την κατάχρηση αγοράς και σε χρηματοπιστωτικά μέσα που ανταλλάσσονται σε μη ρυθμιζόμενες αγορές, καθώς και στη χρήση προηγμένων τεχνολογιών για την εφαρμογή εμπορικών στρατηγικών όπως οι συναλλαγές υψηλής συχνότητας, αποτελεί σκόπιμο μέτρο. Το μέτρο αυτό μπορεί, ωστόσο, να συμβάλει στη διασφάλιση της ακεραιότητας των αγορών μόνον με την προϋπόθεση ότι θα έχουν αποσαφηνιστεί οι πρακτικές επιπτώσεις της επέκτασης του πεδίου εφαρμογής για τα νέα εξωχρηματιστηριακά χρηματοπιστωτικά μέσα, καθώς και για τις συναλλαγές υψηλής συχνότητας.

3.3   Επιδοκιμάζεται επίσης και η περαιτέρω εναρμόνιση των ρυθμίσεων για τις πράξεις προσώπων που κατέχουν εμπιστευτικές πληροφορίες και η κατάχρηση της αγοράς. Η διαμόρφωση της πρότασης της Επιτροπής στο πλαίσιο ενός κανονισμού και μίας οδηγίας για την κατάχρηση αγοράς ενδέχεται, ωστόσο, να προκαλέσει ορισμένα προβλήματα νομικής φύσης, ιδιαίτερα όσον αφορά τις γενικές αρχές ποινικού και συνταγματικού δικαίου που θίγει η πρόταση, και επομένως δίνει λαβή για άσκηση κριτικής.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

4.1   Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την επέκταση του πεδίου εφαρμογής σε εξωχρηματιστηρικά χρηματοπιστωτικά μέσα. Παραμένει, ωστόσο, ασαφής ο τρόπος με τον οποίο τα μέσα αυτά θα εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της πρότασης. Συχνά, δεν υπάρχει αγορά για τα εξωχρηματιστηριακά χρηματοπιστωτικά μέσα, διότι ανταλλάσσονται με διμερή διαπραγμάτευση. Σε αυτήν την περίπτωση θα μπορούσε να φανεί χρήσιμη για τους χρήστες του δικαίου η περαιτέρω αποσαφήνιση από την Επιτροπή ή την ΕΑΚΑΑ, με την επεξεργασία παραδειγμάτων.

4.2   Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει καταρχήν και τη συμπερίληψη προηγμένων τεχνολογιών για την υλοποίηση στρατηγικών συναλλαγών στο πεδίο εφαρμογής των ρυθμίσεων για την κατάχρηση αγοράς. Επισημαίνεται όμως ότι οι συναλλαγές που βασίζονται σε αλγορίθμους δεν είναι εξ ορισμού αρνητικές, καθώς χρησιμοποιούνται από χρηματοπιστωτικά ιδρύματα για την διεκπεραίωση καθημερινών εντολών από ιδιώτες πελάτες. Για τον λόγο αυτόν, και σε αυτήν την περίπτωση χρειάζεται να διευκρινιστεί για τους χρήστες του νόμου τι είναι νόμιμο και τι όχι. Για τον σκοπό αυτό θα ήταν χρήσιμη η επεξεργασία παραδειγμάτων από την Επιτροπή ή την Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών.

4.3   Η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να τηρεί την αρχή της επικουρικότητας όταν νομοθετεί στον τομέα του ποινικού δικαίου. Το ισχύον δίκαιο προβλέπει μία ρύθμιση μέσω οδηγίας, γεγονός που δεν φαίνεται κατακριτέο. Από αυτήν την άποψη δεν είναι όμως κατανοητό για ποιό λόγο δεν συνεχίζει η Επιτροπή αυτήν την προσέγγιση. Η πρόταση προβλέπει, όσον αφορά τις κυρώσεις, μία ρύθμιση στο πλαίσιο της οδηγίας (MAD). Αντιθέτως, οι αξιόποινες πράξεις ρυθμίζονται στον κανονισμό (MAR) και πρέπει να εφαρμοστούν άμεσα στα κράτη μέλη.

4.4   Είναι αμφισβητήσιμη η ρύθμιση των πράξεων στο πλαίσιο κανονισμού, διότι οι προτεινόμενες ρυθμίσεις ενδέχεται να προκαλέσουν πολυάριθμες δυσχέρειες όσον αφορά την εφαρμογή της νομοθεσίας, δυσχέρειες τις οποίες τα κράτη μέλη δεν θα μπορούσαν να παρακάμψουν, αντίθετα από ό,τι συμβαίνει στην περίπτωση οδηγίας. Ωστόσο, σύμφωνα με τους στόχους που έχουν τεθεί στην πρόταση της Επιτροπής, οι δυσχέρειες κατά την εφαρμογή της νομοθεσίας θα πρέπει να αποφεύγονται.

4.5   Οι δυσχέρειες κατά την εφαρμογή της νομοθεσίας ενδέχεται να προκληθούν λόγω ασάφειας της διατύπωσης ή λόγω χρήσης αόριστων νομικών όρων. Η νομική αβεβαιότητα που θα προκαλέσουν οι κυρώσεις θίγει τις γενικές αρχές του συνταγματικού και του ποινικού δικαίου Μία από τις αρχές αυτές είναι η αρχή της ακρίβειας της ποινικής νομοθεσίας (nulla poena sine lege certa – βλ. π.χ. το άρθρο 103§ 2 του Βασικού Νόμου της Γερμανίας, ή το άρθρο 25§ 2 του συντάγματος της Ιταλίας). Σύμφωνα με την αρχή αυτή κάθε κανόνας πρέπει να προσδιορίζει σαφώς ποιές πράξεις υπόκεινται σε κυρώσεις. Η γενική αυτή αρχή κράτους δικαίου θεμελιώνεται και στο άρθρο 7 της ΕΣΑΔ. Η ΕΟΚΕ αμφιβάλει αν η αρχή αυτή λήφθηκε επαρκώς υπόψη στην πλειονότητα των ρυθμίσεων που περιλαμβάνει η πρόταση κανονισμού. Ήδη το ισχύον κανονιστικό σύστημα σχετικά με τις πράξεις προσώπων που κατέχουν εμπιστευτικές πληροφορίες θεωρείται, τουλάχιστον στην νομική βιβλιογραφία στην Γερμανία, ως πηγή υπερβολικής νομικής αβεβαιότητας, και ως εκ τούτου επικρίνεται.

4.6   Νομική αβεβαιότητα δημιουργούν όμως και οι διατάξεις που εξουσιοδοτούν την Επιτροπή ή την ΕΑΚΑΑ να προβαίνουν σε διασαφήνιση των προϋποθέσεων επιβολής κυρώσεων σε δεύτερο επίπεδο, όπως ορίζει το άρθρο 8 παράγραφος 5 της πρότασης κανονισμού. Αν και δεν απορρέει καμία νομική συνέπεια από το άρθρο 8, διότι στο άρθρο αυτό απλώς ορίζεται η έννοια της χειραγώγησης της αγοράς, θα αποτελούσε λεκτικό τέχνασμα η αναφορά του γεγονότος ότι δεν απορρέουν άμεσες κυρώσεις από το άρθρο 8, δεδομένου ότι η διάταξη αυτή, ως καίριο στοιχείο ορισμού του αδικήματος της κατάχρησης αγοράς, συνιστά σε τελική ανάλυση αναπόφευκτα βασικό στοιχείο του κανόνα περί κυρώσεων. Επιπλέον, το παράρτημα Ι του MAR ήδη περιέχει έναν κατάλογο με ενδείξεις όσον αφορά τις πράξεις που άναφέρει το άρθρο 8 και, συνεπώς, είναι αμφισβητήσιμο αν χρειάζεται περαιτέρω συγκεκριμενοποίηση του καταλόγου αυτού σε επίπεδο 2. Η ΕΟΚΕ έχει κατανόηση για τους λόγους που οδήγησαν την Επιτροπή σε αυτή την προσέγγιση. Προκειμένου να επιτύχει την συνεχή προσαρμογή σε τρέχουσες εξελίξεις της αγοράς, αναθέτει τη συγκεκριμενοποίηση μεμονωμένων στοιχείων ή πτυχών στην Επιτροπή ή στην ΕΑΚΑΑ. Νέες εξελίξεις της αγοράς μπορεί να συντελέσουν και στην αλλαγή των απαιτήσεων σχετικά με την εποπτεία. Η προσέγγιση αυτή όσον αφορά το ενδιαφερόμενο ρυθμιστικό αντικείμενο του ποινικού δικαίου, είναι ωστόσο αμφισβητήσιμη, υπό το πρίσμα του κράτους δικαίου. Επίσης, η αλληλεπίδραση μεταξύ του άρθρου 8, του παραρτήματος και ενδεχομένως περαιτέρω διευκρινιστικών μέτρων είναι τέτοια που δεν επιτρέπει σχεδόν κανένα συμπέρασμα σχετικά με το ερώτημα ποιες πράξεις είναι τελικά αξιόποινες.

4.7   Ενδέχεται επίσης να επιβαρυνθεί υπερβολικά η ΕΑΚΑΑ με τις διευκρινίσεις που της ανατίθενται σε επίπεδο 2, και αυτό όχι μόνον λόγω της πρότασης για την ρύθμιση της κατάχρησης αγοράς αλλά ταυτόχρονα και λόγω της πρότασης για αναδιατύπωση της οδηγίας 2004/39/ΕΚ (MiFID). Υπάρχει κίνδυνος να προκληθούν καθυστερήσεις και να παραταθεί η αβεβαιότητα.

4.8   Ασαφές είναι επίσης ποιους αφορά η ρύθμιση που περιέχεται στο άρθρο 11 παράγραφος 2 του MAR σύμφωνα με την οποία οποιοδήποτε πρόσωπο οργανώνει ή εκτελεί κατ’ επάγγελμα συναλλαγές σε χρηματοπιστωτικά μέσα οφείλει να διατηρεί μηχανισμούς για την αποκάλυψη καταχρήσεων.

4.9   Τα πρόσωπα που εκτελούν κατ' επάγγελμα συναλλαγές σε χρηματοπιστωτικά μέσα ήδη υποχρεούνται να καταγγέλλουν ύποπτες περιπτώσεις (βλ. άρθρο 6, παράγρ. 9 της οδηγίας για την κατάχρηση αγοράς). Οι καταγγελίες ύποπτων περιπτώσεων προσφέρουν, τουλάχιστον σύμφωνα με την BaFin, την εποπτική αρχή της Γερμανίας (βλ. έκθεση στην εφημερίδα της BaFin, Ιούλιος 2011, σ.6 κ.επ.), αξιοποιήσιμες ενδείξεις. Ο αριθμός τους αυξάνεται σταθερά.

4.10   Η καθιέρωση συστημικών μηχανισμών αποκάλυψης μπορεί όμως να συντελέσει στον πολλαπλασιασμό αναφορών υποτιθέμενα ύποπτων περιπτώσεων. Η συσσώρευση μη αποδεδειγμένων καταγγελιών δεν μπορεί να είναι κάτι που επιδιώκουν οι αρχές εποπτείας. Από πρακτική άποψη, το πρόβλημα όσον αφορά τις παραβιάσεις της απαγόρευσης της κατάχρησης αγοράς φαίνεται να έγκειται λιγότερο στο γεγονός ότι η εποπτική αρχή δεν ενημερώνεται για τα αδικήματα αλλά περισσότερο στο γεγονός ότι στην πλειονότητα των περιπτώσεων οι εισαγγελείς δεν συνεχίζουν τη διαδικασία ή την ακυρώνουν έναντι καταβολής χρηματικού ποσού. Ενδεχομένως οι εισαγγελίες των κρατών μελών να μην διαθέτουν ειδικευμένα τμήματα.

4.11   Αμφισβητήσιμο είναι επίσης αν κάθε πρόσωπο που εκτελεί κατ' επάγγελμα συναλλαγές σε χρηματοπιστωτικά μέσα μπορεί να καταστεί υπεύθυνο για τη δημιουργία συστημάτων παρεμπόδισης και αποκάλυψης καταχρήσεων στην αγορά.

4.12   Μόνο οι εποπτικές αρχές των χρηματιστηρίων μπορούν να έχουν μία ολοκληρωμένη εικόνα για το εθνικό εμπόριο. Επειδή η κατάχρηση αγοράς μπορεί να έχει και διασυνοριακό χαρακτήρα, η ΕΟΚΕ θεωρεί σκόπιμο να εξουσιοδοτηθούν οι αρχές αυτές να αναπτύξουν την διεθνή τους συνεργασία.

4.13   Αμφιβολίες εκφράζονται επίσης και σχετικά με το γεγονός αν μικρά και μεσαία πιστωτικά ιδρύματα μπορούν να υποχρεωθούν να δημιουργήσουν συστημικούς μηχανισμούς αποφυγής και αποκάλυψης καταχρήσεων αγοράς. Η δημιουργία ειδικών μηχανισμών συνιστά μάλλον υπερβολική επιβάρυνση για τα ιδρύματα αυτά. Τα μικρά και μεσαία πιστωτικά ιδρύματα είναι συνήθως εγκατεστημένα σε αγροτικές περιοχές και έχουν ιδιαίτερη σημασία για την εξυπηρέτηση του τοπικού πληθυσμού, καθώς και των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων. Συμβάλλουν κατ' αυτόν τον τρόπο στη σταθεροποίηση των τοπικών οικονομικών κύκλων και στην προώθηση της τοπικής απασχόλησης. Αξίζει να αναφερθούν ως παραδείγματα πιστωτικοί συνεταιρισμοί όπως οι Cajas Rurales στην Ισπανία ή οι Volks- und Raiffeisenbanken στη Γερμανία. Τα πιστωτικά ιδρύματα δεν μπορούν να αναλάβουν καθήκοντα εποπτείας. Η αποκάλυψη και κυρίως η αξιολόγηση περιπτώσεων κατάχρησης αγοράς είναι καθήκον των εποπτικών αρχών.

4.14   Εξάλλου, η -πρόσθετη- επιβάρυνση μικρών και μεσαίων πιστωτικών ιδρυμάτων έρχεται σε αντίθεση με τον στόχο της Επιτροπής να συμβάλει με τις προτάσεις της και στη μείωση του διοικητικού φόρτου μικρών και μεσαίων εκδοτών. Τον στόχο αυτόν έχει θέσει η Επιτροπή, παράλληλα με άλλους στόχους, όχι μόνον στο πλαίσιο της υποβολής της πρότασης κανονισμού για την κατάχρηση αγοράς αλλά και στο πλαίσιο της πρότασής της για τροποποίηση της οδηγίας περί διαφάνειας 2004/109/ΕΚ. Ορισμένες περιπτώσεις χειραγώγησης αγοράς που έλαβαν μεγάλη δημοσιότητα και σχετίστηκαν με συγκεκριμένες τράπεζες, προκλήθηκαν από μεμονωμένα άτομα που δραστηριοποιούνται στον τομέα των επενδυτικών τραπεζικών υπηρεσιών, όπως ο γάλλος Jérôme Kerviel το 2008. Ιδιαίτερα γνωστές περιπτώσεις προσώπων που κατέχουν εμπιστευτικές πληροφορίες καταδεικνύουν ότι τα πιστωτικά ιδρύματα μάλλον δεν διαδραματίζουν κανέναν ρόλο σε σχέση με αυτό το αδίκημα. Συνεπώς, τα μικρά και μεσαία πιστωτικά ιδρύματα δεν ενδείκνυνται για τη δημιουργία συστημικών μηχανισμών για την αποφυγή και αποκάλυψη καταχρήσεων αγοράς, η δε προσέγγιση που περιέχεται στο άρθρο 11 χωρίς ανάλογη διαφοροποίηση, δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη αυτές τις διαφορές.

4.15   Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω παρατηρήσεων θα πρέπει να εξετασθεί αν μπορεί να δημιουργηθεί για τα πρόσωπα που οργανώνουν ή εκτελούν κατ’ επάγγελμα συναλλαγές σε χρηματοπιστωτικά μέσα μία δομή εποπτείας της κατάχρησης αγοράς, κατά το πρότυπο της του συστήματος αυτοδιαχείρησης με κρατική εποπτεία που ισχύει για τα ελεύθερα επαγγέλματα. Παρόμοια δομή εποπτείας θα συγκεντρώνει τις απαραίτητες ειδικές και επαγγελματικές γνώσεις που απαιτούνται για μία επαγγελματική εποπτεία που να διασφαλίζει την ποιότητα και την εμπιστοσύνη. Η ανάθεση καθηκόντων αυτοδιαχείρισης με κρατική εποπτεία σε παράγοντες της χρηματοπιστωτικής αγοράς ωφελεί κυρίως τους καταναλωτές και όχι τα συμφέρονται των παραγόντων της αγοράς που «αλληλοελέγχονται» Με την αυτοδιοίκηση καταργούνται κεκτημένα προνόμια και επιτυγχάνεται διαφάνεια.

4.16   Η προτεινόμενη ρήτρα εξαίρεσης για το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ιρλανδία και τη Δανία στο σχέδιο οδηγίας (αιτιολογικές σκέψεις 20-22) έρχεται σε αντίθεση με τον στόχο της νομικής εναρμόνισης. Η συμπλήρωση ή τροποποίηση του σχεδίου στα σημεία αυτά θα εξυπηρετούσε επομένως το στόχο. Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει ήδη δηλώσει ότι θα ασκήσει το δικαίωμά του να ζητήσει να εξαιρεθεί και - τουλάχιστον αρχικά - δεν θα συμμετάσχει στην έγκριση και την εφαρμογή της οδηγίας. Το κύριο επιχείρημα που προβάλλει είναι ότι το σχέδιο MAD εξαρτάται από τα αποτελέσματα των προτάσεων για την οδηγία MiFID και MAR, και ο αντίκτυπος αυτών δεν είναι σαφής επί του παρόντος. Από τη μία πλευρά, θεωρούμε ότι η θέση αυτή επιβεβαιώνει τις ανησυχίες που περιγράφονται παραπάνω σε σχέση με τη νομική αβεβαιότητα που ενδέχεται να προκύψει από τη χρήση αόριστων νομικών εννοιών και τη ρήτρα που επιτρέπει περαιτέρω διευκρινίσεις. Από την άλλη, η προσέγγιση αυτή είναι αμφισβητήσιμη, δεδομένου ότι στόχος είναι η εναρμόνιση των κανόνων και ότι το Λονδίνο, το μεγαλύτερο χρηματοπιστωτικό κέντρο στην ΕΕ, βρίσκεται στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Βρυξέλλες, 28 Μαρτίου 2012.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON


21.6.2012   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 181/68


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1060/2009 για τους οργανισμούς αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας»

COM(2011) 747 final — 2011/0361 (COD)

2012/C 181/13

Εισηγητής: ο κ. PÁLENÍK

Στις 13 Δεκεμβρίου 2011 και στις 30 Νοεμβρίου 2011 αντίστοιχα, και σύμφωνα με τα άρθρα 114 και 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποφάσισαν να ζητήσουν γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την

Πρόταση κανονισμού για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1060/2009 για τους οργανισμούς αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας

COM(2011) 747 final — 2011/269 (COD).

Το ειδικευμένο τμήμα «Οικονομική και Νομισματική Ένωση, Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 7 Μαρτίου 2012.

Κατά την 479η σύνοδο ολομέλειας, της 28ης και 29ης Μαρτίου 2012 (συνεδρίαση της 29ης Μαρτίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 118 ψήφους υπέρ, 32 κατά και 15αποχές.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Η γνωμοδότηση καταρτίστηκε σε συνάρτηση με την υιοθέτηση της πρότασης της Επιτροπής με την οποία επιδιώκεται η εξάλειψη σημαντικών ελλείψεων όσον αφορά τη διαφάνεια, την ανεξαρτησία, τη σύγκρουση συμφερόντων καθώς και την ποιότητα των μεθόδων για την διατύπωση αξιολογήσεων και των διαδικασιών αξιολογήσεων. Η ΕΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι η πρόταση κανονισμού αποσκοπεί στην εξάλειψη των προβλημάτων αυτών αλλά πιστεύει ότι η ανταπόκριση της Επιτροπής στην κατάσταση είναι καθυστερημένη και όχι αρκετά τολμηρή.

1.2   Οι οργανισμοί αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας (ΟΑΠΙ) διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στις παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές αγορές, επειδή πολλοί από τους συμμετέχοντες στην αγορά βασίζονται στις αξιολογήσεις τους. Συνεπώς, η επιρροή τους είναι σημαντική στις αποφάσεις για την υλοποίηση τεκμηριωμένων επενδυτικών και χρηματοπιστωτικών αποφάσεων. Για το λόγο αυτό, είναι απαραίτητο να πραγματοποιούνται οι αξιολογήσεις της πιστοληπτικής ικανότητας σύμφωνα με τις αρχές της ακεραιότητας, της διαφάνειας, της υπευθυνότητας και της χρηστής διακυβέρνησης, στις οποίες ο ισχύων κανονισμός για τους οργανισμούς αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας συμβάλλει ήδη σημαντικά.

1.3   Κατά την ΕΟΚΕ, οι αγορές δεν είναι από μόνες τους ικανές να αυτορυθμιστούν· συνεπώς, είναι ουσιαστικό να εισαχθούν όσον το δυνατόν αυστηρότεροι κανόνες, σε συνδυασμό με ανάλογη εφαρμογή και έλεγχο. Ωστόσο, η πρόταση δεν παρέχει καμία σαφή ένδειξη για τον τρόπο εφαρμογής του κανονισμού. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ εκφράζει σοβαρές αμφιβολίες ως προς το ότι μόνο μέσω μιας αυστηρότερης ρύθμισης μπορούν να επιτευχθούν τα επιθυμητά αποτελέσματα. Αντιθέτως κάτι τέτοιο θα συμβάλει ακόμα περισσότερο στην μείωση της ευθύνης των διαφόρων εποπτικών οργάνων, τα οποία αντιθέτως θα έπρεπε να συμμετέχουν περισσότερο στην αξιολόγηση των κρίσεων που εκδίδουν οι οργανισμοί αξιολόγησης.

1.4   Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ευρωπαϊκή διάσταση, όπως ορίζεται στην πρόταση κανονισμού, θα πρέπει να στηριχτεί όσο το δυνατόν περισσότερο από τις διαπραγματεύσεις σε επίπεδο G20 με στόχο την εφαρμογή στις χώρες αυτές παρόμοιων κανόνων, έτσι ώστε να διασφαλιστεί η συνεκτικότητα σε παγκόσμιο επίπεδο.

1.5   Προκειμένου να διασφαλιστεί ένα ευρύτερο φάσμα πιστοληπτικών αξιολογήσεων, η πρόταση καθιερώνει την υποχρεωτική εναλλαγή των οργανισμών που τις παρέχουν. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ διερωτάται κατά πόσον με αυτόν τον κανόνα θα επιτευχθεί το επιθυμητό αποτέλεσμα.

1.6   Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, ένα από τα βασικά προβλήματα είναι η αξιοπιστία των αξιολογήσεων που παρέχουν οι οργανισμοί, οι περισσότεροι εκ των οποίων εδρεύουν στις ΗΠΑ, οι οποίοι εκτίθενται σε πολυάριθμες συγκρούσεις συμφερόντων. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η ΕΟΚΕ ζητά από την Επιτροπή να ιδρύσει έναν ανεξάρτητο ευρωπαϊκό οργανισμό αξιολόγησης ικανό να αξιολογεί το δημόσιο χρέος λαμβάνοντας υπόψη το κοινό συμφέρον. Οι ΟΑΠΙ έχουν ιστορικό αποτυχιών όσον αφορά την πρόβλεψη εξελίξεων και τούτο έχει πλήξει την αξιοπιστία τους. Παρά τις σαφείς ενδείξεις από την αγορά και τις οικονομικές τάσεις, δεν είχαν την ικανότητα ή τη βούληση να εντοπίσουν εγκαίρως επενδυτικούς κινδύνους και απέτυχαν, κατ' επανάληψη, στην εκτέλεση των βασικών καθηκόντων τους.

1.7   Ακριβώς επειδή δεν κατάφεραν να προβλέψουν σωστά μελλοντικές εξελίξεις και, κυρίως, διότι οι αξιολογήσεις αποτελούν έως ένα βαθμό αυτοεκπληρούμενη προφητεία, πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στην περιορισμένη διαφάνεια όσον αφορά τις μεθόδους αξιολόγησης που χρησιμοποιούν οι ΟΑΠΙ.

1.8   Η ΕΟΚΕ έχει σοβαρές αμφιβολίες για την ανεξαρτησία των αξιολογήσεων που διατυπώνονται, ή μάλλον είναι πεπεισμένη ότι εξαρτώνται εν μέρει από ένα σύστημα συμφερόντων, κυρίως λόγω του μηχανισμού «ο εκδότης πληρώνει». Είναι σαφές ότι ο εκδότης έχει κάθε συμφέρον να διασφαλίσει την υψηλότερη δυνατή αξιολόγηση και αυτό δημιουργεί αμφιβολίες κατά πόσο είναι ανεξάρτητη η διατύπωση της κάθε βαθμολογίας. Πράγματι πίσω από την αξιολόγηση κρύβεται συχνά ένας κερδοσκοπικός ελιγμός, που υπαγορεύεται τουλάχιστον από το αποτέλεσμα που προκάλεσε η αναγγελία της αξιολόγησης.

1.9   Είναι καίριο όλα τα ζητήματα που εξετάζονται στην πρόταση να εφαρμοστούν στην πράξη και να υλοποιηθούν. Πρέπει να διασφαλιστεί η τήρησή τους σε επίπεδο τόσο ΕΕ όσο και εθνικό. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να δοθούν στην Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών (ΕΑΚΑΑ) τα απαραίτητα μέσα για να εξασφαλίζει αυτή τη συμμόρφωση.

1.10   Υπό αυτήν την έννοια, η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την τροποποίηση των διατάξεων σχετικά με την αστική ευθύνη των οργανισμών αξιολόγησης και απευθύνει έκκληση στην Επιτροπή να προστατεύει και στην πράξη καλύτερα τους καταναλωτές χρηματοπιστωτικών προϊόντων, με τη δημιουργία αποτελεσματικών μέσων προσφυγής που να επιτρέπουν στους καταναλωτές την άσκηση των δικαιωμάτων τους και την αξίωση αποζημιώσεων, ανεξάρτητα από τις κυρώσεις που επιβάλλει το εποπτικό όργανο στους οργανισμούς αξιολόγησης.

1.11   Οι συγκρούσεις συμφερόντων παραμένουν βασικό πρόβλημα και η πρόταση περιέχει σειρά μέτρων για την αντιμετώπισή του. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ τονίζει και πάλι ότι όλα αυτά δεν επαρκούν για να επιτευχθεί ο επιδιωκόμενος στόχος. Και τούτο διότι το πρότυπο «ο εκδότης πληρώνει», ειδικά όταν πρόκειται για την έκδοση αιτούμενων αξιολογήσεων και αξιολογήσεων για κράτη. Οι αρνητικές αξιολογήσεις και προοπτικές του δημοσίου χρέους ωφελούν τους αγοραστές των εκδοθέντων ομολόγων, μέσω των υψηλότερων επιτοκίων και ασφάλιστρων κινδύνου. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτοί οι αγοραστές μπορεί να είναι οι ίδιοι φορείς με τους εκδότες που πληρώνουν τους οργανισμούς αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας για να αξιολογήσουν τα χρηματοδοτικά τους μέσα, πράγμα που θα μπορούσε ενδεχομένως να προκαλέσει συγκρούσεις συμφερόντων.

1.12   Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τις προσπάθειες που καταβλήθηκαν για την επίλυση πολλών ζητημάτων (διαφάνεια, συγκρούσεις συμφερόντων, ανεξαρτησία και ανταγωνισμός) και για την ενίσχυση της επιτήρησης της λειτουργίας των ΟΑΠΙ (καίριοι παράγοντες των χρηματοπιστωτικών αγορών) αλλά και για το ό,τι ο κανονισμός του 2011 ασχολείται και με άλλα σημαντικά ζητήματα όπως η θέσπιση ευρωπαϊκού πλαισίου επιτήρησης των οργανισμών αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας (1).

1.13   Η ΕΟΚΕ εκτιμά ωστόσο ότι το θέμα των οργανισμών αξιολόγησης δεν είναι μόνο νομικό αλλά κυρίως πολιτικό. Ο καλύτερος τρόπος συνεπώς για να προστατευθεί το δημόσιο χρέος από τις, συχνά ολέθριες, αξιολογήσεις των οργανισμών, πέραν της θέσπισης καλύτερων και περιορισμένων κανόνων, είναι

να απαγορευθεί στους οργανισμούς αυτούς να αξιολογούν το δημόσιο χρέος·

να διευρυνθεί η εντολή της ΕΚΤ και να καταστεί ισότιμη με την εντολή των άλλων κεντρικών τραπεζών ανά τον κόσμο προκειμένου να εξαλειφθεί το σημερινό της μειονέκτημα·

να βελτιωθεί η σημερινή διαχείριση του χρέους της ευρωζώνης” (γνωμοδότηση ECO/307- CESE 474/2012)

2.   Αιτιολόγηση

2.1   Η τρέχουσα, επιδεινούμενη πιστωτική κρίση συνδέεται με την προγενέστερη τραπεζική κρίση που προκλήθηκε από σοβαρές ελλείψεις στη ρύθμιση και την εποπτεία των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, στην οποία η Ευρωπαϊκή Κοινότητα αντέδρασε γρήγορα και κατάλληλα με την υιοθέτηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1060/2009. Αυτή η νέα κρίση τονίζει την ανάγκη να βελτιωθεί περαιτέρω η αποτελεσματικότητα ορισμένων δράσεων στον τομέα της ρύθμισης και της εποπτείας των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1060/2009 για τους οργανισμούς αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας θεσπίζει αυστηρούς κανόνες δεοντολογίας για τους οργανισμούς αυτούς, με πρωταρχικό στόχο τον μετριασμό των πιθανών συγκρούσεων συμφερόντων και τη διασφάλιση υψηλής ποιότητας και διαφάνειας των αξιολογήσεων και μεθόδων αξιολόγησης.

2.2   Δεν πρέπει να λησμονούμε ότι οι οργανισμοί αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας δεν είναι σε θέση να προβλέπουν πραγματικές μελλοντικές εξελίξεις· τούτο συνεπάγεται εντελώς αρνητικό αντίκτυπο στις οικονομίες των χωρών. Ο κατάλογος των οργανισμών αμφίβολης αξιοπιστίας είναι μακρύς, παραθέτουμε όμως εδώ μερικά μόνο παραδείγματα αστοχιών:

Το 1975, η πόλη της Νέας Υόρκης έλαβε πολύ θετική αξιολόγηση την παραμονή της αναγγελίας πτώχευσης (παύση πληρωμών).

Λίγο αργότερα, η Standard and Poor's διαβεβαίωνε τους επενδυτές ότι η οικονομία της Orange County (Καλιφόρνια) ήταν υγιής και με σωστή διαχείριση, παρά το γεγονός ότι 2 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ είχαν γίνει καπνός, λόγω κερδοσκοπίας σε παράγωγα. Ο οργανισμός αυτός αντιμετώπισε στη συνέχεια σειρά από αγωγές (2).

Υπήρξαν παρόμοιες περιπτώσεις που αφορούν το Long Term Capital Management hedge fund, την Bank of Credit and Commerce International (BCCI), την κατάρρευση αμερικανικών αποταμιευτικών τραπεζών και τις δόλιες χρεοκοπίες των εταιρειών Enron, Worldcom, Tyco κλπ. και της τράπεσας Lehman Brothers (3).

Πριν από την οικονομική κρίση, οι οργανισμοί έδιναν βαθμολογία ΑΑΑ ακόμη και στα πιο ύποπτα παράγωγα (subprime) στεγαστικών δανείων, η οποία έπεισε τους επενδυτές - συμπεριλαμβανομένων των συνταξιοδοτικών ταμείων για να τα αγοράζουν μαζικά (4).

Πριν από το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης το 2008, όλοι οι ΟΑΠΙ έδωσαν την καλύτερη βαθμολογία σε τράπεζες και ταμεία που ανήκαν στις πιο αναξιόπιστες –κερδοσκοπικές- κινητές αξίες, όπως αυτές της αμερικανικής ασφαλιστικής εταιρείας AIG (5).

Τον Δεκέμβριο του 2009, για παράδειγμα, η Standard and Poor's έδωσε στο ελληνικό χρέος τη διαβάθμιση A, την ίδια με την Εσθονία, η οποία ετοιμαζόταν να εισέλθει στην ευρωζώνη (6).

2.3   Τώρα, όταν ολόκληρη η Ευρώπη δεινοπαθεί σε μια κρίση χρέους και ορισμένες χώρες βρίσκονται στα όρια της πτώχευσης, είναι εξαιρετικά σημαντικό να καταβάλει η Επιτροπή κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να τροφοδοτηθεί η ανάκαμψη της οικονομίας. Η παρούσα πρόταση είναι ένα κατάλληλο μέσο για την ανάληψη αυτής της προσπάθειας· ωστόσο, πρέπει να είμαστε πιο φιλόδοξοι.

2.4   Η προσέγγιση όσον αφορά τις αξιολογήσεις δημόσιου χρέους είναι ελλιπής, για να μην αναφέρουμε ότι οι ίδιες οι αξιολογήσεις είναι αμφισβητήσιμες, δεδομένου ότι χώρες με την ίδια βαθμολογία καταλήγουν να καταβάλλουν διαφορετικά επιτόκια. Συνεπώς, προκύπτει και το ερώτημα της πολιτικής αξίας αυτών των αξιολογήσεων.

2.5   Στο έγγραφο διαβούλευσης (7), αποτέλεσμα της δημόσιας διαβούλευσης κατά τη διάρκεια του 2010, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καθόρισε τις επιλογές για την επίλυση των προβλημάτων που σχετίζονται με την υπερβολική εμπιστοσύνη στις αξιολογήσεις από τους συμμετέχοντες στην αγορά και επέστησε την προσοχή στην ανάγκη εισαγωγής ανεξάρτητων αξιολογήσεων των πιστωτικών κινδύνων από τις επενδυτικές εταιρείες, τη στήριξη για την αύξηση του ανταγωνισμού στην αγορά αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας, την εισαγωγή της αστικής ευθύνης για τους οργανισμούς αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας και τις επιλογές για την επίλυση των ενδεχόμενων συγκρούσεων συμφερόντων που προκύπτουν από τη χρήση του προτύπου «ο εκδότης πληρώνει».

2.6   Ένας αριθμός συμμετεχόντων στη δημόσια διαβούλευση που διοργάνωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μεταξύ 5 Νοεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου του 2011 εξέφρασε την ανησυχία του για την υπερβολική ή ακόμα και αυτόματη εξάρτηση από τις αξιολογήσεις της πιστοληπτικής ικανότητας και στήριξε τη σταδιακή μείωση των αναφορών στις αξιολογήσεις πιστοληπτικής ικανότητας στη νομοθεσία. Παράλληλα, τόνισαν το γεγονός ότι η εξεύρεση κατάλληλων τρόπων αντικατάστασής τους θα αποτελέσει ένα σημαντικό βήμα για την εξεύρεση της κατάλληλης λύσης.

2.7   Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο εξέδωσε ένα μη νομοθετικό ψήφισμα σχετικά με τους ΟΑΠΙ στις 8 Ιουνίου 2011 (8), επιβεβαίωσε επίσης την ανάγκη βελτίωσης του κανονιστικού πλαισίου για τους ΟΑΠΙ και τη λήψη κατάλληλων μέτρων για να περιοριστεί η υπερβολική εξάρτηση από τις αξιολογήσεις της πιστοληπτικής ικανότητας.

2.8   Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 23ης Οκτωβρίου 2011 (9) κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η ενίσχυση του δημοσιονομικού κανονισμού εξακολουθεί να αποτελεί βασική προτεραιότητα της ΕΕ και εξέφρασε την ικανοποίησή του για το ό,τι πολλά έχουν επιτευχθεί από το 2008 με τη μεταρρύθμιση του κανονιστικού και εποπτικού πλαισίου· ωστόσο, ζήτησε να καταβληθούν προσπάθειες για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση των αδυναμιών του χρηματοπιστωτικού συστήματος με σκοπό να αποτραπούν μελλοντικές κρίσεις.

2.9   Σε διεθνές επίπεδο, στις 20 Οκτωβρίου του 2010 το Συμβούλιο χρηματοπιστωτικής σταθερότητας (FSB) εξέδωσε αρχές για τον περιορισμό της υπερβολικής εμπιστοσύνης εκ μέρους των αρχών και των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων στις αξιολογήσεις των ΟΑΠΙ (10). Οι αρχές αυτές, που υιοθετήθηκαν από τη σύνοδο κορυφής του G20 στη Σεούλ το Νοέμβριο του 2010, ζητούν την εξάλειψη ή την αντικατάσταση αναφορών σε τέτοιες αξιολογήσεις στη νομοθεσία όπου διατίθενται κατάλληλα εναλλακτικά πρότυπα της πιστοληπτικής ικανότητας και καλούν τους επενδυτές να πραγματοποιούν τις δικές τους εκτιμήσεις όσον αφορά την πιστοληπτική ικανότητα.

2.10   Για τους λόγους αυτούς, ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1060/2009 για τους οργανισμούς αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας χρειάζεται να τροποποιηθεί, ιδίως προκειμένου να μειωθούν οι ενδεχόμενοι κίνδυνοι που συνδέονται με την υπέρμετρη στήριξη στις αξιολογήσεις πιστοληπτικής ικανότητας από τους συμμετέχοντες στις χρηματαγορές, με τον υψηλό βαθμό συγκέντρωσης της αγοράς αξιολόγησης, την αστική ευθύνη των οργανισμών αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας έναντι των επενδυτών, τις συγκρούσεις συμφερόντων σε σχέση με το πρότυπο «ο εκδότης πληρώνει» και με τη μετοχική δομή των ΟΑΠΙ.

3.   Κυριότερες τροποποιήσεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1060/2009

3.1   Επέκταση του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού για την κάλυψη των προβλέψεων αξιολόγησης

3.1.1   Η πρόταση της Επιτροπής επεκτείνει το πεδίο εφαρμογής των κανόνων για τις αξιολογήσεις πιστοληπτικής ικανότητας ώστε να καλύπτουν, κατά περίπτωση, τις «προβλέψεις αξιολόγησης». Η σημασία που έχουν οι προβλέψεις αξιολόγησης για τους επενδυτές και τους εκδότες, καθώς και ο αντίκτυπος τους στην αγορά, είναι αντίστοιχος με τη σημασία και τις επιπτώσεις των αξιολογήσεων της πιστοληπτικής ικανότητας· συνεπώς, οι ΟΑΠΙ οφείλουν να κοινοποιούν, ειδικότερα, τον χρονικό ορίζοντα εντός του οποίου αναμένεται μεταβολή της πιστοληπτικής ικανότητας.

3.2   Τροποποιήσεις όσον αφορά τη χρήση των αξιολογήσεων πιστοληπτικής ικανότητας

3.2.1   Η πρόταση κανονισμού για τους οργανισμούς αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας προσθέτει διάταξη σύμφωνα με την οποία ορισμένοι θεσμικοί επενδυτές υποχρεούνται να διενεργούν τη δική τους αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας, με σκοπό να περιοριστεί η υπερβολική ή ακόμη και η αυτόματη πλήρης εμπιστοσύνη στις εξωτερικές αξιολογήσεις της πιστοληπτικής ικανότητας των περιουσιακών στοιχείων.

3.3   Τροποποιήσεις όσον αφορά τη χρήση των αξιολογήσεων πιστοληπτικής ικανότητας

3.3.1   Η ανεξαρτησία των ΟΑΠΙ σύμφωνα με το πρότυπο «ο εκδότης πληρώνει» πρέπει να ενισχυθεί κατά τρόπο που να αυξάνει το βαθμό αξιοπιστίας των αξιολογήσεων της πιστοληπτικής ικανότητας.

3.3.2   Ένας τρόπος ενίσχυσης της ανεξαρτησίας είναι η εξάλειψη της σύγκρουσης συμφερόντων: πρόκειται για τον κανόνα που απαγορεύει σε οποιοδήποτε μέτοχο ή μέλος ενός ΟΑΠΙ που έχει συμμετοχή τουλάχιστον 5 % να κατέχει το 5 % και άνω οποιουδήποτε άλλου ΟΑΠΙ, εκτός εάν οι εν λόγω ΟΑΠΙ είναι μέλη του ίδιου ομίλου.

3.3.3   Εισάγεται ένας κανόνας εναλλαγής για τους ΟΑΠΙ στους οποίους ένας εκδότης αναθέτει την αξιολόγηση είτε του ιδίου, είτε χρεωστικών τίτλων. Ακόμη, ο απερχόμενος οργανισμός αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας οφείλει να διαβιβάσει όλα τα έγγραφα με τις σχετικές πληροφορίες στον νεοδιοριζόμενο ΟΑΠΙ.

3.3.4   Παράλληλα, ο κανόνας της εσωτερικής εναλλαγής προσωπικού προσαρμόζεται ώστε να εμποδίζονται οι αναλυτές να προσλαμβάνονται σε άλλους ΟΑΠΙ παίρνοντας μαζί τους αρχεία πελατών.

3.3.5   Ένας ΟΑΠΙ υποχρεούται να μην εκδίδει αξιολογήσεις όπου υπάρχουν συγκρούσεις συμφερόντων λόγω της συμμετοχής προσώπων που κατέχουν πέραν του 10 % του κεφαλαίου ή των δικαιωμάτων ψήφου του ΟΑΠΙ ή κατέχουν άλλη σημαντική θέση.

3.3.6   Πρόσωπα που κατέχουν πέραν του 5 % του κεφαλαίου ή των δικαιωμάτων ψήφου του ΟΑΠΙ ή πρόσωπα που κατέχουν άλλη σημαντική θέση δεν επιτρέπεται να παρέχουν συμβουλευτικές υπηρεσίες στην αξιολογούμενη οντότητα.

3.4   Τροποποιήσεις όσον αφορά τη δημοσιοποίηση πληροφοριών για τις μεθοδολογίες των ΟΑΠΙ, τις αξιολογήσεις πιστοληπτικής ικανότητας και τις προβλέψεις αξιολόγησης

3.4.1   Προτείνονται διαδικασίες για την προετοιμασία νέων μεθοδολογιών αξιολόγησης ή την τροποποίηση των υφιστάμενων· επίσης, στις διεργασίες θα πρέπει να συμπεριληφθεί και διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη. Ως αρμόδια αρχή, η Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών (ΕΑΚΑΑ) θα αξιολογεί τη συμμόρφωση των προτεινόμενων νέων μεθοδολογιών και η χρήση τους θα επιτρέπεται μόνο μετά από την έγκριση της ΕΑΚΑΑ.

3.4.2   Εάν εντοπιστούν σφάλματα στις μεθοδολογίες, οι ΟΑΠΙ υποχρεούνται να τα εξαλείφουν και να ενημερώνουν την ΕΑΚΑΑ, τις αξιολογούμενες οντότητες και, γενικότερα, το κοινό για τα εν λόγω σφάλματα.

3.4.3   Ο εκδότης θα πρέπει να ενημερώνεται για τους λόγους της κάθε αξιολόγησης τουλάχιστον μία ολόκληρη ημέρα πριν από τη δημοσίευση αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας ή προοπτικής αξιολόγησης, έτσι ώστε να δίνεται η ευκαιρία ανίχνευσης ενδεχόμενων σφαλμάτων στην εκτίμηση της αξιολόγησης.

3.4.4   Οι ΟΑΠΙ θα πρέπει να κοινοποιούν πληροφορίες για όλες τις οντότητες ή τους χρεωστικούς τίτλους που τους υποβάλλονται για την αρχική τους εξέταση ή προκαταρκτική αξιολόγηση.

3.5   Τροποποιήσεις όσον αφορά τις αξιολογήσεις δημόσιου χρέους

3.5.1   Προκειμένου να βελτιωθεί η ποιότητα των αξιολογήσεων δημόσιου χρέους, οι σχετικοί κανόνες θα ενισχυθούν και θα ενταθεί η συχνότητα αξιολόγησης τουλάχιστον σε μία ανά εξάμηνο.

3.5.2   Οι ΟΑΠΙ θα υποχρεούνται να δημοσιεύουν πλήρη έκθεση έρευνας κατά την έκδοση και την τροποποίηση αξιολογήσεων δημόσιου χρέους έτσι ώστε να βελτιωθεί η διαφάνεια και να ενισχυθεί η κατανόησή τους από τους χρήστες.

3.5.3   Οι ΟΑΠΙ θα υποχρεούνται επίσης να παρέχουν αναλυτικά στοιχεία για τον κύκλο εργασιών τους, καθώς και στοιχεία σχετικά με τα έσοδα που δημιουργούνται για κάθε κατηγορία περιουσιακών στοιχείων. Οι πληροφορίες αυτές θα επιτρέπουν να αξιολογείται ο βαθμός στον οποίο οι ΟΑΠΙ χρησιμοποιούν τους πόρους τους για να διατυπώνουν αξιολογήσεις δημόσιου χρέους.

3.6   Τροποποιήσεις όσον αφορά τη δυνατότητα σύγκρισης των αξιολογήσεων πιστοληπτικής ικανότητας και των αμοιβών για τις αξιολογήσεις πιστοληπτικής ικανότητας

3.6.1   Όλοι οι ΟΑΠΙ θα υποχρεούνται να κοινοποιούν τις αξιολογήσεις τους στην ΕΑΚΑΑ, η οποία στη συνέχεια θα δημοσιεύει τις διαθέσιμες αξιολογήσεις για τους χρεωστικούς τίτλους με τη μορφή ενός Ευρωπαϊκού Δείκτης Αξιολόγησης (EURIX).

3.6.2   Η ΕΑΚΑΑ θα αναπτύσσει σχέδια τεχνικών προτύπων, υπόψη της Επιτροπής, σχετικά με μια εναρμονισμένη κλίμακα αξιολόγησης. Όλες οι αξιολογήσεις θα πρέπει να ακολουθούν τα ίδια πρότυπα, διασφαλίζοντας την ευκολότερη σύγκρισή τους.

3.6.3   Οι αμοιβές για την παροχή εκτίμησης αξιολόγησης πρέπει να είναι χωρίς διακρίσεις και όρους, δηλαδή να αντανακλούν το πραγματικό κόστος, να υπόκεινται σε διαφανείς πολιτικές τιμολόγησης και να μην εξαρτώνται από τα αποτελέσματα της αξιολόγησης. Οι ΟΑΠΙ οφείλουν να κοινοποιούν κατάλογο με τα τέλη που χρεώνουν σε κάθε πελάτη, για τις επιμέρους υπηρεσίες.

3.6.4   Η ΕΑΚΑΑ θα πρέπει επίσης να παρακολουθεί τα επίπεδα συγκέντρωσης της αγοράς, τους κινδύνους που προκύπτουν από την συγκέντρωση και τις επιπτώσεις στη συνολική σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού τομέα.

3.7   Τροποποιήσεις όσον αφορά την αστική ευθύνη των οργανισμών αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας έναντι των επενδυτών

3.7.1   Στις νέες διατάξεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει να καταστεί δυνατή η υποβολή αγωγής για ζημίες που προκλήθηκαν από παραβίαση, εκ προθέσεως ή λόγω βαρείας αμέλειας, των υποχρεώσεων που απορρέουν από τον κανονισμό για τους ΟΑΠΙ, όταν η παραβίαση αυτή επηρέασε μια αξιολόγηση στην οποία βασίστηκε ένας επενδυτής.

3.8   Λοιπές τροποποιήσεις

3.8.1   Σε ορισμένα σημεία που αφορούν τους ΟΑΠΙ, ο κανονισμός επεκτείνεται ώστε να συμπεριλάβει και τους «πιστοποιημένους» ΟΑΠΙ που είναι εγκατεστημένοι σε τρίτες χώρες.

4.   Γενικές παρατηρήσεις

4.1   Η πρόταση της Επιτροπής τροποποιεί κατάλληλα τον ισχύοντα κανονισμό του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 1060/2009, ιδίως προκειμένου να μειωθούν οι ενδεχόμενοι κίνδυνοι που συνδέονται με την υπέρμετρη στήριξη στις αξιολογήσεις πιστοληπτικής ικανότητας από τους συμμετέχοντες στις χρηματαγορές, τον υψηλό βαθμό συγκέντρωσης της αγοράς αξιολόγησης, την αστική ευθύνη των οργανισμών αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας έναντι των επενδυτών, τις συγκρούσεις συμφερόντων σε σχέση με το πρότυπο «ο εκδότης πληρώνει» και τη μετοχική δομή των ΟΑΠΙ. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι ο κανονισμός δεν είναι επαρκώς λεπτομερής σε ορισμένα σημεία, ενώ άλλα είναι ασαφή. Πιστεύει ότι, όπου αυτό είναι δυνατό και επιθυμητό, η τελική έκδοση του κανονισμού θα είναι πιο συγκεκριμένη, πιο σαφής και λιγότερο διφορούμενη.

4.2   Η ΕΟΚΕ διατηρεί αμφιβολίες όσον αφορά την πραγματική αξιοπιστία της αυτοαξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας στο μέλλον και τη συνακόλουθη χρήση της. Και τούτο διότι, στην παρούσα κατάσταση, οι πιο αξιόπιστες αξιολογήσεις είναι εκείνες που διατυπώνονται από οργανισμούς με έδρα εκτός της ΕΕ. Εάν τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα εξακολουθούν να βασίζονται στις αξιολογήσεις αυτές, ο προτεινόμενος κανονισμός δεν πρόκειται να επιτύχει το στόχο του. Παράλληλα, παραμένει αδιευκρίνιστος ο τρόπος με τον οποίο σκοπεύει η Επιτροπή να καταστήσει υποχρεωτικές τις αξιολογήσεις αυτές.

4.3   Το ίδιο ισχύει και για τον προτεινόμενο κανόνα εναλλαγής: ακόμη και εάν αυτός ο κανόνας οδηγήσει σε σύσταση νέου οργανισμού προκειμένου να διευρυνθεί το φάσμα των απόψεων, αναμένεται να επηρεαστεί από τις απόψεις των καθιερωμένων οργανισμών και η προσδοκώμενη πολυμορφία απόψεων δεν θα υλοποιηθεί.

4.4   Η ΕΟΚΕ έχει πολύ σοβαρές αμφιβολίες για την ανεξαρτησία των παρεχόμενων βαθμολογιών, κυρίως λόγω του μηχανισμού «ο εκδότης πληρώνει», ακόμη και στην περίπτωση της αξιολόγησης κρατών, διότι τούτος επηρεάζει τα επιτόκια που καταβάλουν τα κυρίαρχα κράτη στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και άλλους αγοραστές του χρέους τους. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ προτείνει να αντιμετωπίσει η Επιτροπή τη λειτουργία των χρηματοπιστωτικών αγορών συνολικά και να καταστήσει αυστηρότερο το ρυθμιστικό τους πλαίσιο.

4.5   Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την εξέταση του τρόπου αμοιβής των αναλυτών και την αποσύνδεσή της από τα αποτελέσματα της αξιολόγησης. Ωστόσο, δεν είναι σαφές ποιες συγκεκριμένες ενέργειες πρέπει να αναλάβει η ΕΑΚΑΑ για να παρακολουθεί τη συμμόρφωση με την παρούσα πρόταση. Η ΕΟΚΕ προτείνει επομένως να διερευνηθεί το ζήτημα αυτό λεπτομερέστερα.

5.   Ειδικές παρατηρήσεις

5.1   Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την παρατήρηση ότι πρέπει να διασφαλίζεται η συμμόρφωση με το νομικό πλαίσιο, ιδίως όσον αφορά τις κυρώσεις και για τους διευθυντές και τους υπευθύνους των ευρωπαϊκών και διεθνών αρχών εποπτείας των αγορών, οι οποίοι παραβαίνουν τους κανόνες, αν λάβουμε υπόψη τη ζημία που προκαλούν οι παραβάσεις αυτές σε τράπεζες και στην ορθή λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος, καθώς και στην οικονομία, στις επιχειρήσεις και στους πολίτες.

5.2   Η ΕΟΚΕ επικροτεί την αυξημένη προσπάθεια για την προστασία των καταναλωτών χρηματοπιστωτικών προϊόντων με την εισαγωγή της αστικής ευθύνης των οργανισμών αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας, ένα σημείο για το οποίο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο έλαβαν υπόψη προηγούμενη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ (11). Πιστεύει, ωστόσο, ότι χρειάζεται περαιτέρω επεξεργασία και διασαφήνιση του ζητήματος αυτού. Επίσης, είναι σαφές ότι πρέπει να συνδέεται με την επιβολή κυρώσεων από την ΕΑΚΑΑ.

5.3   Η ΕΟΚΕ έχει ορισμένες αμφιβολίες εάν ο κανονισμός μπορεί να εισάγει μεγαλύτερο ανταγωνισμό στην αγορά αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας μέσω της θέσπισης εναρμονισμένης κλίμακας διαβάθμισης. Παρ 'όλα αυτά, υποστηρίζει την κίνηση στο βαθμό που συμβάλλει στη βελτίωση της συγκρισιμότητας των αξιολογήσεων.

5.4   Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι, στην προσπάθεια βελτίωσης της ποιότητας, της διαφάνειας, της ανεξαρτησίας, της πολυφωνίας και του ανταγωνισμού στην παροχή των αξιολογήσεων, η Επιτροπή πρέπει να θεσπίσει ανεξάρτητο ευρωπαϊκό οργανισμό αξιολόγησης που θα εκδίδει ανεξάρτητες αξιολογήσεις (για τις οποίες θα πληρώνει ο εκδότης) αλλά δεν θα εκδίδει αξιολογήσεις του δημόσιου χρέους, ώστε να προστατεύεται κατ' αυτόν τον τρόπο το κοινό συμφέρον.

5.5   Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την ανάγκη να περιορίζεται η κυριότητα των οργανισμών αξιολόγησης, προκειμένου να διασφαλιστεί η ανεξαρτησία τους, αλλά θα προτιμούσε κάποια εγγύηση της απόλυτης ανεξαρτησίας τους. Παράλληλα, πρέπει να διασφαλιστεί ότι κανένας επενδυτής δεν διαθέτει - έστω και έμμεσα - κεφάλαια ενός οργανισμού σε ποσοστό που υπερβαίνει ένα συγκεκριμένο όριο.

5.6   Η ΕΟΚΕ φοβάται μήπως ακόμη και η δυνατότητα των συμμετεχόντων στις χρηματοπιστωτικές αγορές να καταρτίζουν τις δικές τους αξιολογήσεις και η μείωση της εξάρτησης από εξωτερικές αξιολογήσεις δεν θα εγγυώνται ούτε την αντικειμενικότητα των αποφάσεων που θα λαμβάνουν οι συμμετέχοντες στη χρηματοπιστωτική αγορά, ούτε την ύπαρξη ευρύτερου φάσματος απόψεων. Παράλληλα, η ΕΟΚΕ έχει αμφιβολίες για το εάν μικρότερα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα έχουν τα μέσα να συστήσουν μονάδες ανάλυσης για την πραγματοποίηση αυτών των αξιολογήσεων.

5.7   Η ΕΟΚΕ είναι σχετικά επιφυλακτική όσον αφορά την εφαρμογή του νόμου περί αστικής ευθύνης για τους οργανισμούς αξιολόγησης, δεδομένου ότι οι οργανισμοί αυτοί έχουν σε πολλές περιπτώσεις εκδώσει λανθασμένες αξιολογήσεις, χωρίς μέχρι τώρα να έχουν αναλάβει τις ευθύνες τους - εκτός από ελάχιστες περιπτώσεις. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ δεν είναι πεπεισμένη ότι ο προτεινόμενος κανονισμός θα καταφέρει να αλλάξει την κατάσταση αυτή. Παράλληλα, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η αστική ευθύνη θα ήταν σκόπιμο να ενισχυθεί με τον πιο συνεκτικό και αποτελεσματικό τρόπο για τα ιδρύματα που χρησιμοποιούν αξιολογήσεις για την παροχή ορισμένων υπηρεσιών, όπως η ευθύνη των τραπεζών κατά την παροχή επενδυτικών συμβουλών.

5.8   Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να υπάρξει εστίαση στην αναθεώρηση του ελέγχου των οργανισμών αξιολόγησης, ο οποίος προς το παρόν δεν είναι αρκετά εκτεταμένος και πρέπει να γίνει συστηματικός, συνεκτικός και όσο το δυνατόν πιο εκτεταμένος.

5.9   Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι προτεινόμενοι κανόνες όσον αφορά τη σύγκρουση συμφερόντων είναι ουσιαστικοί αλλά θεωρεί ότι η πρόταση είναι υπερβολικά ασαφής στα συγκεκριμένα σημεία. Τούτα θα πρέπει να συμπληρωθούν λεπτομερέστερα, ειδικά όταν πρόκειται για τον καθορισμό των υποχρεώσεων των διαφόρων οργάνων παρακολούθησης της συμμόρφωσης.

5.10   Η ΕΟΚΕ καταλήγει στο ίδιο συμπέρασμα όσον αφορά τις τεχνικές πτυχές και τον τρόπο με τον οποίο ορίζεται ο Ευρωπαϊκός Δείκτης Αξιολόγησης (EURIX), και διερωτάται εάν ένας τέτοιος δείκτης μπορεί πραγματικά να παρέχει πρόσθετες πληροφορίες.

5.11   Η πρόταση αναφέρεται σε αξιολογήσεις της πιστοληπτικής ικανότητας μιας χώρας αλλά δεν δίνεται ακριβής ορισμός της «χώρας». Τούτο είναι σημαντικό επειδή η οικονομική κατάσταση μιας χώρας επηρεάζεται και από την ευρωστία των ασφαλιστικών ταμείων υγείας και πρόνοιας της χώρας αυτής, τα οποία συνδέονται, άμεσα ή έμμεσα, με τον εθνικό προϋπολογισμό. Το κοινό έχει δικαίωμα να γνωρίζει εάν η κάλυψη των υγειονομικών ή κοινωνικών αναγκών τίθεται σε κίνδυνο.

5.12   Οι αξιολογήσεις της πιστοληπτικής ικανότητας μιας χώρας πρέπει να διασαφηνιστούν πλήρως δεδομένου ότι επηρεάζουν τη λειτουργία μιας χώρας στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή πρέπει να δώσει μεγαλύτερη προσοχή στις αξιολογήσεις δημοσίου χρέους και να υποβάλει λεπτομερέστερες προτάσεις.

5.13   Ένα από τα κύρια εκκρεμή ζητήματα είναι η έλλειψη ανεξαρτησίας των οργανισμών αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας, όπως προκύπτει ιδίως από τη χρήση του προτύπου «ο εκδότης πληρώνει», σύμφωνα με το οποίο οι αξιολογήσεις φαίνεται ότι ευνοούν τον εκδότη αντί να εξυπηρετούν τις ανάγκες του επενδυτή. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η καθιέρωση του κανόνα της εναλλαγής δεν αποτελεί επαρκές ρυθμιστικό μέτρο για να επιτευχθεί πρόοδος στην αρχή «ο εκδότης πληρώνει». Κατά συνέπεια, προτείνει την εξέταση ορισμένων άλλων μέσων για τον περιορισμό των δυνατοτήτων των εκδοτών να επιλέγουν οργανισμό αξιολόγησης προκειμένου να επιτύχουν ίδιους σκοπούς.

5.14   Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, ο κανόνας της εναλλαγής, έτσι όπως προτείνεται, δεν είναι αρκετά τολμηρός ώστε να ανταποκρίνεται στις προσδοκίες, ιδίως όσον αφορά τη δημιουργία αρκετών νέων ευκαιριών αγοράς. Για το λόγο αυτό, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι ο κανονισμός θα πρέπει να ορίζει συντομότερες περιόδους κατά τις οποίες ο εκδότης μπορεί να χρησιμοποιεί τις υπηρεσίες του ίδιου οργανισμού αξιολόγησης ή πιο μακροχρόνιες κατά τις οποίες δεν μπορεί. Μια άλλη πιθανή λύση είναι να επιλέγονται οι ΟΑΠΙ με κλήρωση. Η ΕΟΚΕ προτείνει, επίσης, να διαγραφεί η λέξη «συνεχώς» από τη φράση «δέκα συνεχώς αξιολογούμενους χρεωστικούς τίτλους του εκδότη» στα σχετικά άρθρα.

Βρυξέλλες, 29 Μαρτίου 2012.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON


(1)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Οργανισμοί αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας», ΕΕ C 54, 19.2.2011 σελ. 37.

(2)  Ibrahim Warde, «Ces puissantes officines qui notent les Etats», Le Monde diplomatique, Φεβρουάριος 1997.

(3)  Marc Roche, «Le capitalisme hors la loi», Éditions Albin Michel 2011, σελ. 70.

(4)  Joseph E. Stiglitz, «Le triomphe de la cupidité», Les lines qui libèrent 2010, σελ. 166.

(5)  Hervé Kempf, «L'oligarchie ça suffit, vive la démocratie», Éditions du Seuil, Παρίσι 2011, σελ. 72.

(6)  Ομοίως.

(7)  http://ec.europa.eu/internal_market/securities/docs/agencies/summary-responses-cra-consultation-20110704_en.pdf

(8)  http://www.europarl.europa.eu/oeil/FindByProcnum.do?lang=en&procnum=INI/2010/2302.

(9)  http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ec/125496.pdf.

(10)  http://www.financialstabilityboard.org/publications/r_101027.pdf.

(11)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Οργανισμοί αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας», ΕΕ C 54, 19.2.2011 σελ. 37.


ΠΡΟΣΑΡΤΗΜΑ

στη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ

Το ακόλουθο κείμενο της γνωμοδότησης του τμήματος απερρίφθη από την ολομέλεια προς όφελος τροπολογίας, συγκέντρωσε ωστόσο περισσότερο από ένα τέταρτο των ψήφων.

Σημείο 5.4

5.4

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι, στην προσπάθεια βελτίωσης της ποιότητας, της διαφάνειας, της ανεξαρτησίας, της πολυφωνίας και του ανταγωνισμού στην παροχή των αξιολογήσεων, η Επιτροπή πρέπει να θεσπίσει ανεξάρτητο ευρωπαϊκό οργανισμό αξιολόγησης που θα εκδίδει ανεξάρτητες αξιολογήσεις (για τις οποίες θα πληρώνει ο εκδότης) αλλά δεν θα εκδίδει αξιολογήσεις δημόσιου χρέους, αποφεύγοντας έτσι κάθε κατηγορία σύγκρουσης συμφερόντων.

Αυτό το κείμενο της γνωμοδότησης του τμήματος απερρίφθη με 78 ψήφους κατά, 55 υπέρ και 13 αποχές.


21.6.2012   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 181/75


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση κοινού ευρωπαϊκού δικαίου των πωλήσεων»

COM(2011) 635 final — 2011/0284 (COD)

και «Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών με τίτλο “Ένα κοινό ευρωπαϊκό δίκαιο των πωλήσεων με στόχο τη διευκόλυνση των διασυνοριακών συναλλαγών στην ενιαία αγορά”»

COM(2011) 636 final

2012/C 181/14

Εισηγήτρια: η κ. BONTEA

Στις 11 Οκτωβρίου 2011, και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα την:

Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: Ένα κοινό ευρωπαϊκό δίκαιο των πωλήσεων με στόχο τη διευκόλυνση των διασυνοριακών συναλλαγών στην ενιαία αγορά

COM(2011) 636 final.

Στις 16 Νοεμβρίου 2011 και 25 Οκτωβρίου 2011 αντιστοίχως, και σύμφωνα με το άρθρο 114 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποφάσισαν να ζητήσουν τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα την

Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση κοινού ευρωπαϊκού δικαίου των πωλήσεων

COM(2011) 635 final — 2011/0284 (COD).

Το ειδικευμένο τμήμα «Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 8 Μαρτίου 2012.

Κατά την 479η σύνοδο ολομέλειας, της 28ης και 29ης Μαρτίου 2012 (συνεδρίαση της 29ης), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 87 ψήφους υπέρ, 54 ψήφους κατά και 7 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόθεση της Επιτροπής, να διευκολύνει την επέκταση των διασυνοριακών συναλλαγών των επιχειρήσεων, ιδίως των ΜΜΕ, να ενθαρρύνει τις διασυνοριακές αγορές των καταναλωτών και να εδραιώσει τα πλεονεκτήματα της εσωτερικής αγοράς.

1.2   Όσον αφορά τη μορφή του κοινού ευρωπαϊκού δικαίου των πωλήσεων (κανονισμός) και την επιλογή που προτιμήθηκε (ένα προαιρετικό «δεύτερο καθεστώς»), η ΕΟΚΕ είναι ικανοποιημένη που συνεκτιμήθηκαν οι παλαιότερες προτάσεις της. Εντούτοις, όπως σημειώνει και σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της, θεωρεί ότι «οι εν λόγω στόχοι πρέπει να επιτευχθούν σταδιακά, αρχής γενομένης από τις διεθνείς εμπορικές συμβάσεις πώλησης αγαθών (Β2Β), οι οποίες, ως δοκιμαστικές εφαρμογές, θα χρησιμεύσουν για να ελεγχθεί η συνύπαρξη των καθεστώτων και η πρακτική εφαρμογή τους (1)».

1.3   Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι το κοινό ευρωπαϊκό δίκαιο των πωλήσεων πρέπει να συμμορφώνεται πλήρως με τις αρχές της επικουρικότητας και της αναλογικότητας.

1.4   Όσον αφορά το περιεχόμενο, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η παρούσα πρόταση κανονισμού χρήζει μιας σειράς σημαντικών βελτιώσεων ούτως ώστε:

να διευκολύνει τις συναλλαγές σε ολόκληρη την ΕΕ, να συμβάλει αποφασιστικά στη στήριξη των οικονομικών δραστηριοτήτων στο πλαίσιο της ενιαίας αγοράς και να εξασφαλίσει την καλύτερη αξιοποίηση αυτού του δυναμικού·

να προσφέρει πραγματική ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία σε ό,τι αφορά το κόστος και τα οφέλη για τους οικονομικούς παράγοντες και τους καταναλωτές·

να συμβάλει ουσιαστικά στη βελτίωση της νομοθεσίας και στη δημιουργία ενός απλουστευμένου, κατανοητού και εύχρηστου ρυθμιστικού περιβάλλοντος·

να μειώσει το κόστος που συνεπάγονται οι διασυνοριακές συναλλαγές·

να κατοχυρώσει την ασφάλεια δικαίου και να ενισχύσει τη συνεκτικότητα μεταξύ οριζόντιων και κάθετων νομοθεσιών·

να διασφαλίσει ότι οι ΜΜΕ και οι καταναλωτές θα ωφεληθούν στην πράξη από τους νέους κανόνες.

1.5   Ο διαχωρισμός του κοινού ευρωπαϊκού δικαίου των πωλήσεων σε δύο ξεχωριστά έγγραφα, εκ των οποίων το ένα περιέχει τους κανόνες σχετικά με τις συμβάσεις μεταξύ επιχειρήσεων (γνωστές ως «συμβάσεις B2B – business-to-business») και το άλλο τους κανόνες για τις συμβάσεις με τους καταναλωτές, σε συνδυασμό με τον καθορισμό σαφών χρονοδιαγραμμάτων για το καθένα, θα διευκολύνουν τις προσπάθειες των επιχειρήσεων και των καταναλωτών να ενημερωθούν σχετικά με τους νέους κανόνες και να τους εφαρμόσουν.

1.6   Η ΕΟΚΕ αποδίδει εξαιρετική σημασία στον προαιρετικό χαρακτήρα του νέου κανονισμού και στην πλήρη εξασφάλιση της ελευθερίας διαπραγματεύσεων όσον αφορά την αποδοχή του κοινού ευρωπαϊκού δικαίου των πωλήσεων.

1.7   Η ΕΟΚΕ τονίζει τις ακόλουθες βασικές πτυχές:

υπάρχουν σοβαρές δυσκολίες στην εφαρμογή του κοινού ευρωπαϊκού δικαίου των πωλήσεων·

πρέπει να συνεκτιμηθούν καλύτερα τα ειδικά χαρακτηριστικά των ΜΜΕ·

κρίνεται απαραίτητο να καταρτιστούν, κατόπιν διαβουλεύσεων με τις οργανώσεις εργοδοτών, ΜΜΕ και καταναλωτών, ευρωπαϊκά πρότυπα συμβατικών όρων, ειδικά σχεδιασμένα για εξειδικευμένους τομείς του εμπορίου ή τομείς δραστηριότητας, τα οποία να απαρτίζονται από τυποποιημένους όρους και να είναι διαθέσιμα σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ. Τέτοιου είδους πρότυπα συμβατικών όρων θα είναι εξαιρετικά χρήσιμα εργαλεία στις σχέσεις τύπου B2B και B2C και θα πρέπει να είναι διαθέσιμα ταυτόχρονα με τη δημοσίευση του Κανονισμού·

πρέπει να εξασφαλιστεί μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου και να βελτιωθεί το περιεχόμενο του κοινού ευρωπαϊκού δικαίου των πωλήσεων·

σύμφωνα με τα άρθρα 12 και 169 της Συνθήκης, οι απαιτήσεις προστασίας του καταναλωτή και των ΜΜΕ πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την κατάρτιση και την εφαρμογή όλων των πολιτικών της ΕΕ και των μέτρων που έχουν θεσπιστεί.

1.8   Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι η θέσπιση του κοινού ευρωπαϊκού δικαίου των πωλήσεων δεν επαρκεί για να εξασφαλιστεί η επέκταση των διασυνοριακών συναλλαγών των επιχειρήσεων και των διασυνοριακών αγορών των καταναλωτών και καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να συνεχίσουν τις προσπάθειες με στόχο την πλήρη αξιοποίηση του δυναμικού της ενιαίας αγοράς για ανάπτυξη και δημιουργία θέσεων εργασίας.

1.9   Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σπουδαιότητα των συνοδευτικών μέτρων που πρέπει να ληφθούν ώστε να διασφαλιστεί ότι συμβαλλόμενοι που ενδεχομένως να επικαλούνται το κοινό ευρωπαϊκό δίκαιο των πωλήσεων –εφόσον τελικά θεσπιστεί–, να ενημερώνονται σχετικά με τον τρόπο αποτελεσματικής εφαρμογής και ομοιόμορφης ερμηνείας του. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι δεν θα πρέπει να εφαρμόζονται οι διατάξεις της πρότασης στην παρούσα μορφή τους στις συναλλαγές των καταναλωτών.

1.10   Οι οργανώσεις καταναλωτών τονίζουν ότι στην παρούσα μορφή της, η πρόταση δεν θα πρέπει να εφαρμοστεί στις συναλλαγές με τους καταναλωτές. Οι ΜΜΕ και οι οργανώσεις των εργοδοτών υποστηρίζουν ότι οι διατάξεις της πρότασης μπορούν να εφαρμοστούν στις συναλλαγές με τους καταναλωτές, με προϋπόθεση να επέλθουν ορισμένες τροποποιήσεις και να ληφθούν συνοδευτικά μέτρα. Οι προτάσεις των ΜΜΕ και των οργανώσεων καταναλωτών εξακολουθούν να αποκλίνουν σε πολλά σημεία. Η εύρεση της βέλτιστης λύσης, η οποία θα είναι καθολικά αποδεκτή, είναι μια σύνθετη και δύσκολη διαδικασία.

1.11   Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να συνεκτιμήσουν αυτές τις πτυχές κατά την ολοκλήρωση του κοινού ευρωπαϊκού δικαίου των πωλήσεων ή οποιασδήποτε άλλης πρωτοβουλίας για τη ρύθμιση των δικαιωμάτων του καταναλωτή στην ΕΕ και να συνεχίσουν τον διάλογο με τις οργανώσεις επιχειρήσεων και καταναλωτών με στόχο να εξασφαλιστεί ότι το κοινό ευρωπαϊκό δίκαιο των πωλήσεων ανταποκρίνεται πιο αποτελεσματικά στις ανάγκες των δικαιούχων και να συμβάλει αποφασιστικά στη διευκόλυνση των συναλλαγών στην ΕΕ.

2.   Πλαίσιο

2.1   Το ισχύον νομικό πλαίσιο

2.1.1   Το ισχύον νομικό πλαίσιο στην ΕΕ χαρακτηρίζεται από τις διαφορές μεταξύ των εθνικών νομικών συστημάτων και των νομοθεσιών περί συμβάσεων των 27 κρατών μελών της ΕΕ.

2.1.2   Η νομοθεσία της ΕΕ περιλαμβάνει μια σειρά κοινών κανόνων, ιδίως στον τομέα των συμβάσεων μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών, οι οποίοι εναρμονίζουν το ουσιαστικό δίκαιο περί συμβάσεων του καταναλωτή. Η (οδηγία 2011/83/ΕΕ σχετικά με τα δικαιώματα των καταναλωτών (2), η οποία υιοθετήθηκε πρόσφατα, έχει εναρμονίσει πλήρως βασικά στοιχεία των εξ αποστάσεως συμβάσεων, όπως είναι η προσυμβατική πληροφόρηση, οι τυπικές προϋποθέσεις, το δικαίωμα υπαναχώρησης, η μετάθεση του κινδύνου και η παράδοση, αφήνοντας με ελάχιστη εναρμόνιση μόνο τις νομικές εγγυήσεις και τους αθέμιτους συμβατικούς όρους.

2.1.3   Τα άρθρα 12, 38, 164, 168 και το άρθρο 169, παράγραφος 4 της Συνθήκης εξασφαλίζουν την υπεροχή των εθνικών νόμων όταν αυτοί είναι πιο επωφελείς για τους καταναλωτές.

2.2   Δυσχέρειες για τους εμπόρους και τους καταναλωτές

2.2.1   Επί του παρόντος, μόνον ένας στους δέκα εμπόρους στην Ένωση εξάγει αγαθά στην εσωτερική αγορά, ενώ από αυτούς που πραγματοποιούν τέτοιες εξαγωγές, οι πλείστοι εξάγουν σε μικρό αριθμό κρατών μελών. Μόνον το 8 % των καταναλωτών αγοράζει αγαθά και υπηρεσίες στο διαδίκτυο από άλλο κράτος μέλος. Το δυναμικό της εσωτερικής αγοράς και του διασυνοριακού ηλεκτρονικού εμπορίου παραμένει εν μέρει αναξιοποίητο.

2.2.2   Εμπόδια δημιουργούν, μεταξύ άλλων, οι διαφορές στη φορολογική νομοθεσία, οι διοικητικές απαιτήσεις, οι δυσχέρειες παράδοσης, οι διαφορές στη γλώσσα και τη νοοτροπία, το χαμηλό ποσοστό διείσδυσης της ευρυζωνικότητας, οι απαιτήσεις σχετικά με την προστασία των δεδομένων, διατάξεις όσον αφορά τον σχεδιασμό, τους εδαφικούς περιορισμούς στη διανοητική ιδιοκτησία, τις διευκολύνσεις πληρωμής και οι διαφορές στο νομικό πλαίσιο. Από τα στοιχεία που η Επιτροπή έχει στη διάθεσή της από άλλες έρευνες, προκύπτει ότι, στις συναλλαγές B2C, ένα από τα κύρια εμπόδια που αποτρέπουν τους καταναλωτές από την αγορά στο εξωτερικό είναι η έλλειψη αποτελεσματικών μέσων προσφυγής. Το 62 % των καταναλωτών δεν πραγματοποιεί διασυνοριακές αγορές μέσω Διαδικτύου επειδή φοβάται την απάτη, το 59 % δεν γνωρίζει τι πρέπει να κάνει σε περίπτωση προβλήματος το 49 % ανησυχεί για την παράδοση και το 44 % δεν είναι βέβαιο για τα δικαιώματά του (3).

Οι έμποροι, ιδίως οι ΜΜΕ, αντιμετωπίζουν προβλήματα όπως:

συγκέντρωση πληροφοριών σχετικά με τις διατάξεις ενός εφαρμοστέου αλλοδαπού δικαίου των συμβάσεων·

αυξημένη νομική περιπλοκότητα των διασυνοριακών συναλλαγών, σε σύγκριση με τις εγχώριες συναλλαγές·

υψηλά επιπρόσθετα έξοδα συναλλαγής.

2.2.3   Οι φραγμοί στο διασυνοριακό εμπόριο έχουν σοβαρές επιπτώσεις για τις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές.

3.   Η πρόταση της Επιτροπής

3.1   Στην ανακοίνωση της Επιτροπής (4) συμπεριλαμβάνεται η απόφαση υποβολής πρότασης κανονισμού (5) για τη θέσπιση ενός κοινού ευρωπαϊκού δικαίου των πωλήσεων με τον δεδηλωμένο σκοπό να βελτιωθεί η λειτουργία της εσωτερικής αγοράς μέσω της διευκόλυνσης της επέκτασης των διασυνοριακών συναλλαγών.

3.2   Η πρόταση της Επιτροπής αποτελεί:

α)

όσον αφορά το μέσο που επιλέχθηκε:

ένα εναλλακτικό σύνολο κανόνων του δικαίου των συμβάσεων, πανομοιότυπο σε όλα τα κράτη μέλη και κοινό σε ολόκληρη την ΕΕ, το οποίο θα συνυπάρχει με τις υφιστάμενες εθνικές νομοθεσίες στον τομέα του δικαίου των συμβάσεων·

ένα προαιρετικό πλαίσιο που επιλέχθηκε από τα συμβαλλόμενα μέρη. Η συγκατάθεση του καταναλωτή σχετικά με την εφαρμογή του κοινού ευρωπαϊκού δικαίου των πωλήσεων πρέπει να διατυπώνεται με τη μορφή ρητής δήλωσης, η οποία είναι αυτοτελής σε σχέση με τη δήλωση του καταναλωτή ότι συμφωνεί να συνάψει τη σύμβαση.

β)

όσον αφορά τη μορφή: επειδή πρόκειται για κανονισμό, το κοινό ευρωπαϊκό δίκαιο των πωλήσεων θα έχει γενική και άμεση ισχύ.

γ)

όσον αφορά το περιεχόμενο:

ένα ολοκληρωμένο (183 άρθρα), αλλά όχι εξαντλητικό σύνολο κανόνων του δικαίου των συμβάσεων που περιέχει:

τις γενικές αρχές του δικαίου των συμβάσεων·

το δικαίωμα των μερών να λαμβάνουν ουσιώδεις πληροφορίες προ της σύναψης της σύμβασης, κανόνες σχετικά με τον τρόπο σύναψης συμφωνιών μεταξύ δύο μερών, το δικαίωμα υπαναχώρησης των καταναλωτών, καθώς και την ακύρωση συμβάσεων·

τον τρόπο ερμηνείας των συμβατικών όρων, κανόνες σχετικά με το περιεχόμενο και τα αποτελέσματα των συμβάσεων, καθώς και σχετικά με το ποιοι συμβατικοί όροι ενδέχεται να είναι καταχρηστικοί·

τις υποχρεώσεις και τα έννομα βοηθήματα των μερών·

συμπληρωματικούς κοινούς κανόνες σχετικά με την καταβολή αποζημίωσης και τους οφειλόμενους τόκους υπερημερίας·

διατάξεις σχετικά με την απόδοση και την παραγραφή.

Ορισμένες πτυχές εξακολουθούν να διέπονται από την ισχύουσα εθνική νομοθεσία βάσει του κανονισμού 593/2008 (6) (Ρώμη I).

3.3   Το κοινό ευρωπαϊκό δίκαιο των πωλήσεων επικεντρώνεται στις συμβάσεις που σχετίζονται περισσότερο με το διασυνοριακό εμπόριο (οι συμβάσεις πώλησης μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών ή μεταξύ επιχειρήσεων όπου ο ένας τουλάχιστον από τους συμβαλλομένους είναι ΜΜΕ, συμπεριλαμβανομένων των συμβάσεων με αντικείμενο την προμήθεια ψηφιακού περιεχομένου ή την παροχή συναφών υπηρεσιών).

3.4   Το κοινό ευρωπαϊκό δίκαιο των πωλήσεων περιορίζεται στις διασυνοριακές συμβάσεις (τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να το επεκτείνουν και σε εγχώριες συμβάσεις).

4.   Γενικές παρατηρήσεις

4.1   Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόθεση της Επιτροπής, να διευκολύνει την επέκταση των διασυνοριακών συναλλαγών των επιχειρήσεων, ιδίως των ΜΜΕ, να ενθαρρύνει τις διασυνοριακές αγορές των καταναλωτών και να εδραιώσει τα πλεονεκτήματα της εσωτερικής αγοράς.

4.2   Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι το κοινό ευρωπαϊκό δίκαιο των πωλήσεων πρέπει να συμμορφώνεται πλήρως με τις αρχές της επικουρικότητας και της αναλογικότητας.

4.3   Όσον αφορά τη μορφή (κανονισμός) και την επιλογή που προτιμήθηκε (ως «δεύτερο καθεστώς» σε κάθε κράτος μέλος, το οποίο θα εφαρμόζεται προαιρετικά βάσει ρητής συμφωνίας μεταξύ των συμβαλλομένων μερών), όπως έχει ήδη διατυπωθεί σε προηγούμενη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ, «οι εν λόγω στόχοι πρέπει να επιτευχθούν σταδιακά, αρχής γενομένης από τις διεθνείς εμπορικές συμβάσεις πώλησης αγαθών (Β2Β), ως δοκιμαστικές εφαρμογές».

4.4   Όσον αφορά το περιεχόμενο, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η παρούσα πρόταση κανονισμού χρήζει μιας σειράς σημαντικών βελτιώσεων ούτως ώστε:

να διευκολύνει τις συναλλαγές σε ολόκληρη την ΕΕ, να συμβάλει αποφασιστικά στη στήριξη των οικονομικών δραστηριοτήτων στο πλαίσιο της ενιαίας αγοράς και να εξασφαλίσει την μεγαλύτερη αξιοποίηση αυτού του δυναμικού·

να προσφέρει πραγματική ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία σε ό,τι αφορά το κόστος και τα οφέλη για τους οικονομικούς παράγοντες και τους καταναλωτές·

να συμβάλει ουσιαστικά στη βελτίωση της νομοθεσίας και στη δημιουργία ενός απλουστευμένου, κατανοητού και εύχρηστου ρυθμιστικού περιβάλλοντος·

να μειώσει το κόστος που συνεπάγονται οι διασυνοριακές συναλλαγές·

να εξασφαλίσει ασφάλεια δικαίου και μεγαλύτερη συνεκτικότητα μεταξύ οριζόντιων και κάθετων νομοθεσιών, κυρίως όσον αφορά τη διαφάνεια, τη σαφήνεια και την απλότητα, όχι μόνο για τους επαγγελματίες νομικούς, αλλά και για τις μικρές επιχειρήσεις και τον μέσο καταναλωτή·

να διασφαλίσει ότι οι ΜΜΕ και οι καταναλωτές θα ωφεληθούν στην πράξη από τους νέους κανόνες.

4.5   Σε προηγούμενη γνωμοδότηση, η ΕΟΚΕ έχει υπογραμμίσει ότι «οι εν λόγω στόχοι πρέπει να επιτευχθούν σταδιακά, αρχής γενομένης από τις διεθνείς εμπορικές συμβάσεις πώλησης αγαθών (Β2Β), οι οποίες, ως δοκιμαστικές εφαρμογές, θα χρησιμεύσουν για να ελεγχθεί η συνύπαρξη των καθεστώτων και η πρακτική εφαρμογή τους» (7).

Ο διαχωρισμός του κοινού ευρωπαϊκού δικαίου των πωλήσεων σε δύο ξεχωριστά έγγραφα εκ των οποίων το ένα περιέχει τους κανόνες σχετικά με τις συμβάσεις B2B και το άλλο τους κανόνες για τις συμβάσεις B2C, σε συνδυασμό με τον καθορισμό σαφών χρονοδιαγραμμάτων για το καθένα, θα διευκολύνει τους νομοθέτες να αποφασίζουν ποια νομοθετική τεχνική πρέπει να εφαρμόζεται για κάθε σύνολο κανόνων, λαμβάνοντας υπόψη τη διαπραγματευτική δύναμη των μερών.

4.6   Το σημερινό περιεχόμενο του κοινού ευρωπαϊκού δικαίου των πωλήσεων έχει οδηγήσει σε ευρεία δυσαρέσκεια και επικρίσεις εκ μέρους των οργανώσεων ΜΜΕ και καταναλωτών, οι οποίες έχουν θέσει υπό αμφισβήτηση την πραγματική ανάγκη, αφενός, για ένα προαιρετικό μέσο που να επιδιώκει την ενδυνάμωση του ηλεκτρονικού εμπορίου και, αφετέρου, τη νομοθετική επιλογή (προαιρετικό καθεστώς) που χρησιμοποιείται στις συμβάσεις B2C.

4.7   Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να συνεκτιμήσουν αυτές τις πτυχές κατά την ολοκλήρωση του κοινού ευρωπαϊκού δικαίου των πωλήσεων και να συνεχίσουν τον διάλογο με τις οργανώσεις επιχειρήσεων και καταναλωτών με στόχο να εξασφαλιστεί ότι το κοινό ευρωπαϊκό δίκαιο των πωλήσεων ανταποκρίνεται πιο αποτελεσματικά στις ανάγκες των δικαιούχων.

4.8   Η ΕΟΚΕ αποδίδει εξαιρετική σημασία στον προαιρετικό χαρακτήρα του νέου κανονισμού και στην πλήρη εξασφάλιση της ελευθερίας διαπραγματεύσεων όσον αφορά την αποδοχή του κοινού ευρωπαϊκού δικαίου των πωλήσεων.

4.9   Σε ό,τι αφορά τις μεγάλες επιχειρήσεις και τις επιχειρήσεις που κατέχουν δεσπόζουσα θέση στην αγορά, η ΕΟΚΕ συνιστά να καθοριστούν τα πλέον ενδεδειγμένα συνοδευτικά μέτρα που θα διευκολύνουν για τις ΜΜΕ την άσκηση του δικαιώματος ελεύθερης επιλογής μεταξύ των δύο καθεστώτων, λαμβανομένου υπόψη του προαιρετικού χαρακτήρα του κοινού ευρωπαϊκού δικαίου των πωλήσεων.

4.10   Σύμφωνα με τα άρθρα 12 και 169 της Συνθήκης, οι απαιτήσεις προστασίας του καταναλωτή και των ΜΜΕ πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την κατάρτιση και την εφαρμογή όλων των πολιτικών της ΕΕ και των μέτρων που θεσπίζονται.

4.11   Η ΕΟΚΕ επισημαίνει τις εξής μεγάλες δυσκολίες στην εφαρμογή του κοινού ευρωπαϊκού δικαίου των πωλήσεων:

πρέπει να διασαφηνιστεί η σχέση μεταξύ του προαιρετικού μέσου και του ευρωπαϊκού ιδιωτικού διεθνούς δικαίου – συμπεριλαμβανομένων των εθνικών διατάξεων αναγκαστικού δικαίου που υπερισχύουν και των κανόνων δημόσιας τάξης – άρθρα 9 και 21 αντιστοίχως του κανονισμού 593/2008·

θα πρέπει να αποσαφηνιστεί ο ρόλος του κανονισμού «Ρώμη Ι» στην περίπτωση των συμβάσεων τύπου «B2C», λαμβανομένων υπόψη των πρόσφατων αποφάσεων του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης που παρέχουν σχετικές κατευθυντήριες γραμμές·

πρέπει να κατοχυρωθεί σε μεγαλύτερο βαθμό η ασφάλεια δικαίου και να θεσπιστεί ένα ολοκληρωμένο σύνολο κανόνων του δικαίου των συμβάσεων που δεν περιέχει αναφορές στις διαφορετικές εγχώριες νομοθεσίες των 27 κρατών μελών και δεν προκαλεί δυσκολίες ερμηνείας και εφαρμογή.

4.12   Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι η θέσπιση του κοινού ευρωπαϊκού δικαίου των πωλήσεων δεν αρκεί για να εξασφαλιστεί η επέκταση των διασυνοριακών συναλλαγών και να αξιοποιηθεί πλήρως το δυναμικό της εσωτερικής αγοράς για ανάπτυξη και δημιουργία θέσεων απασχόλησης.

4.13   Ενόψει της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης, πρέπει να καταβληθεί κάθε προσπάθεια για τη θέσπιση ενός πλαισίου που να ωθεί τις εξαγωγές και να οδηγεί στην εξάλειψη του διοικητικού κόστους· από την πλευρά των καταναλωτών είναι σημαντικό να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη τους στην εσωτερική αγορά και να ενθαρρυνθούν να προβαίνουν σε διασυνοριακές αγορές με την παροχή αποτελεσματικών μέσων ατομικής έννομης προστασίας.

4.14   Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να συνεχίσουν τις προσπάθειές τους για εξάλειψη των υπόλοιπων φραγμών για το διασυνοριακό εμπόριο, να προωθήσουν και να στηρίξουν τις εξαγωγικές δραστηριότητες των ΜΜΕ και να συμμετάσχουν ενεργά στον καθορισμό και την εφαρμογή των πλέον ενδεδειγμένων μέτρων που θα επιτρέψουν στις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές να αξιοποιήσουν τις ευκαιρίες που προσφέρει η εσωτερική αγορά. Τονίζει τη σημασία της συνεργασίας και του κατάλληλου διαλόγου μεταξύ των αρχών και των κοινωνικών εταίρων, συμπεριλαμβανομένων των οργανώσεων των ΜΜΕ και των καταναλωτών.

4.15   Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στη σπουδαιότητα των συνοδευτικών μέτρων που πρέπει να ληφθούν προκειμένου να διασφαλιστεί ότι τα μέρη τα οποία υπόκεινται ενδεχομένως στην υποχρέωση εφαρμογής του κοινού ευρωπαϊκού δικαίου των πωλήσεων, εφόσον τελικά εγκριθεί, μπορούν να ενημερωθούν σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής και ομοιόμορφης ερμηνείας του. Μέσω του συστήματος πληροφόρησης της εσωτερικής αγοράς (IMI) και άλλων διαύλων πληροφόρησης, τα κράτη μέλη πρέπει να εξασφαλίσουν την ενημέρωση όλων των ενδιαφερομένων σχετικά με το γενικό περιεχόμενο του κοινού ευρωπαϊκού δικαίου των πωλήσεων, καθώς και σχετικά με τις διαφορές μεταξύ εθνικής και ενωσιακής νομοθεσίας, συμπεριλαμβανομένων των πτυχών που αφορούν τη νομολογία και τις βέλτιστες πρακτικές που έχουν εφαρμοστεί.

5.   Ειδικές παρατηρήσεις

5.1   Καλύτερη συνεκτίμηση των ειδικών χαρακτηριστικών των ΜΜΕ

5.1.1   Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η παρούσα πρόταση κανονισμού θα πρέπει να βελτιωθεί και να συνεκτιμηθούν καλύτερα τα ειδικά χαρακτηριστικά των ΜΜΕ:

το 99,8 % των επιχειρήσεων είναι ΜΜΕ, εκ των οποίων το 92 % κατατάσσονται στις πολύ μικρές επιχειρήσεις με δύο υπαλλήλους κατά μέσο όρο (8)·

οι πολύ μικρές επιχειρήσεις εξάγουν σε μικρό αριθμό κρατών μελών, αφού αναλύσουν λεπτομερώς την αγορά·

το επιχειρηματικό μοντέλο μιας τυπικής πολύ μικρής επιχείρησης δεν αποσκοπεί στη σύναψη διασυνοριακών συμβάσεων σε 27 κράτη μέλη·

οι ΜΜΕ αντιμετωπίζουν σοβαρά εμπόδια στις διασυνοριακές συναλλαγές, τα οποία περιγράφονται στο σημείο 2.2.2.

5.1.2   Η πρόταση δεν είναι αρκετά εύχρηστη για τις ΜΜΕ. Ένα περίπλοκο και αφηρημένο μέσο στον τομέα του δικαίου των συμβάσεων που περιέχει σε ορισμένα σημεία αναφορές στις διαφορετικές εγχώριες νομοθεσίες των 27 κρατών μελών δεν μπορεί να εφαρμοστεί από τις ΜΜΕ χωρίς υπηρεσίες υποστήριξης και νομικές συμβουλές. Τα εργαλεία εφαρμογής είναι απολύτως απαραίτητα και μπορούν να συμβάλουν ώστε οι ΜΜΕ να επιλέξουν το κοινό ευρωπαϊκό δίκαιο των πωλήσεων.

5.1.3   Οι οργανώσεις των ΜΜΕ (9) υποστηρίζουν την ανάγκη να εξασφαλιστεί μια πιο δίκαιη ισορροπία μεταξύ των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων των συμβαλλομένων μερών στις σχέσεις μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών και ζητούν ορισμένες διευκρινίσεις και απλουστεύσεις:

στο άρθρο 23 (η παράγραφος 1 σε ό,τι αφορά την υποχρέωση κοινοποίησης πληροφοριών σχετικά με τα αγαθά και τις συναφείς υπηρεσίες είναι πολύ ασαφής)·

στο άρθρο 29 (οι κυρώσεις είναι πολύ εκτεταμένες και αβέβαιες)·

στο άρθρο 39 (πρέπει να υπερισχύουν οι όροι του προτείνοντα)·

στο άρθρο 42, παράγραφος 1, στοιχείο α) (Προθεσμία υπαναχώρησης) (θα πρέπει να περιληφθούν οι διατάξεις της οδηγίας σχετικά με τα δικαιώματα του καταναλωτή)·

στο άρθρο 51 (οι «επείγουσες ανάγκες» ή το γεγονός ότι το μέρος «ήταν απερίσκεπτο, αδαές ή άπειρο» δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως δικαιολογία – η υποχρέωση της «καλής πίστης και των χρηστών συναλλακτικών ηθών» καλύπτει τις καταστάσεις που προβλέπονται σε αυτό το άρθρο)·

στο άρθρο 72 (σε περιπτώσεις μακρών διαδικασιών διαπραγματεύσεων το σύνολο των συμφωνιών που συνάπτονται μεταξύ των συμβαλλομένων μερών πρέπει να μπορούν να περιλαμβάνονται σε μία μόνο σύμβαση, διαφορετικά, προκύπτουν υπερβολικά δαπανηρές και χρονοβόρες διοικητικές επιβαρύνσεις για τις ΜΜΕ)·

στο άρθρο 78 (στην παράγραφο 1 πρέπει να αποσαφηνιστεί ότι είναι απαραίτητο να ζητείται η συγκατάθεση και του έτερου μέρους στην περίπτωση παραχώρησης δικαιώματος σε τρίτο·

όσον αφορά την παράγραφο 4 του άρθρου 78 σχετικά με την απόρριψη του δικαιώματος που έχει παραχωρηθεί προς και από το τρίτο μέρος, προτείνεται να διαγραφεί η διατύπωση «σιωπηρή αποδοχή», διότι δημιουργεί αβεβαιότητα)·

στο άρθρο 97 (οι υποχρεώσεις των συμβαλλομένων μερών πρέπει να εναρμονιστούν)·

στο άρθρο 130, παράγραφοι 3 και 5 (απουσιάζει η έννοια της υπεύθυνης κατοχής εκ μέρους του αγοραστή)·

στο άρθρο 142, παράγραφος 4 (να προστεθεί στον «πρώτο» μεταφορέα)·

στο άρθρο 159, παράγραφος 1 (χρειάζονται περαιτέρω διευκρινίσεις).

5.1.4   Το κοινό ευρωπαϊκό δίκαιο των πωλήσεων πρέπει να εξασφαλίσει την πλήρη εφαρμογή της αρχής «Σκέψου πρώτα σε μικρή κλίμακα» και της αρχής της αναλογικότητας σε όλα τα στάδια, καθώς και τη μείωση της γραφειοκρατίας και των περιττών εξόδων για τις ΜΜΕ. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι είναι εξαιρετικά σημαντικό να διατηρηθεί στο ελάχιστο δυνατό επίπεδο το κανονιστικό κόστος για τις ΜΜΕ και καλεί την Επιτροπή, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να συνεκτιμήσουν αυτές τις πτυχές κατά την ολοκλήρωση του κοινού ευρωπαϊκού δικαίου των πωλήσεων.

5.2   Προστασία των καταναλωτών

5.2.1   Η ΕΟΚΕ τονίζει για μια ακόμη φορά τη σημασία της εγγύησης της ασφάλειας δικαίου, «βάσει των πλέον προηγμένων μορφών προστασίας για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις», χωρίς να εμποδίζονται «τα κράτη μέλη να διατηρούν ή να εισάγουν αυστηρότερα προστατευτικά μέτρα για τους καταναλωτές» (10) και «υπέρ μιας ενιαίας αγοράς “λειτουργικού χαρακτήρα” προς όφελος του πολίτη-καταναλωτή» (11).

5.2.2   Το περιεχόμενο του κοινού ευρωπαϊκού δικαίου των πωλήσεων έχει προκαλέσει τη δυσαρέσκεια και τις επικρίσεις πολλών οργανώσεων καταναλωτών (εστιάζονται στο επίπεδο προστασίας των καταναλωτών σε σχέση με άρθρο 169, παράγραφος 4 της Συνθήκης, το γεγονός ότι το κοινό ευρωπαϊκό δίκαιο των πωλήσεων θα εφαρμοστεί χωρίς να ληφθεί πραγματικά υπόψη η βούληση των καταναλωτών, κλπ.), οι οποίες ζητούν να εξαιρεθούν οι συμβάσεις μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών από το πεδίο εφαρμογής του κοινού ευρωπαϊκού δικαίου των πωλήσεων.

5.2.3   Υπάρχουν πολλά παραδείγματα που φανερώνουν ότι η πρόταση κανονισμού δεν εξασφαλίζει το ανώτατο επίπεδο προστασίας των καταναλωτών:

άρθρο 5 (αντικειμενικός καθορισμός του «εύλογου χαρακτήρα»)·

άρθρο 13, παράγραφος 1 (ακριβής σημασία της έκφρασης «με ευκρινή και κατανοητό τρόπο»)·

άρθρο 13, παράγραφος 3, στοιχείο γ) (απουσιάζει ο ορισμός του όρου «σταθερό υπόθεμα»)·

άρθρο 19, παράγραφος 5 (δεν ορίζεται το «εύλογο χρονικό διάστημα»)·

άρθρο 20, παράγραφος 2 (ακριβής σημασία της έκφρασης «καθημερινή συναλλαγή»)·

άρθρο 28, παράγραφος 1 (ακριβής σημασία της έκφρασης «με τη δέουσα επιμέλεια»)·

άρθρο 30, παράγραφος 1, στοιχείο γ) (απουσιάζει ο ορισμός της διατύπωσης «περιεχόμενο και σαφήνεια που επαρκούν»)·

άρθρο 42, παράγραφος 2 (σε περίπτωση μη παροχής πληροφοριών η σύμβαση πρέπει να κηρυχθεί άκυρη)·

άρθρο 45 (ο καταναλωτής δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να βαρύνεται με τις δαπάνες επιστροφής των αγαθών)·

άρθρο 52, παράγραφος 2 (οι προθεσμίες πρέπει να είναι τουλάχιστον ένα έτος στην περίπτωση του στοιχείου (α) και δύο έτη στην περίπτωση του στοιχείου (β)·

άρθρο 53 (η επιβεβαίωση δεν πρέπει ποτέ να είναι έμμεση)·

άρθρο 71 (πρέπει να αποσαφηνιστεί η διατύπωση)·

άρθρο 74 (διευκρίνιση της έκφρασης «υπερβαίνει προφανώς τα όρια του ευλόγου»)·

άρθρο 79, παράγραφος 1 (δεν ορίζεται ο τύπος της καταχρηστικής πρακτικής που έχει ως συνέπεια την «μη υποχρεωτική ισχύ» του συμβατικού όρου)·

άρθρο 79, παράγραφος 2 (στην οδηγία δεν λαμβάνεται υπόψη η διαφορά μεταξύ ουσιωδών και μη ουσιωδών στοιχείων μιας σύμβασης)·

άρθρο 82 [η οδηγία παραλείπει την αναφορά στους κανόνες σχετικά με τη γνωστοποίηση των όρων και τις υποχρεώσεις ενημέρωσης και τους κανόνες που πρέπει να εξαιρεθούν αυτομάτως από τις συμβάσεις, ανεξάρτητα από το θεμιτό ή αθέμιτο περιεχόμενό τους, επειδή αντιβαίνουν στην «καλή πίστη» (bona fide)]·

άρθρο 84 (η «μαύρη λίστα» των «οπωσδήποτε» καταχρηστικών όρων είναι πολύ σύντομος και δεν συνάδει με τις πλέον προοδευτικές εθνικές νομοθεσίες)·

άρθρο 85 (το ίδιο ισχύει και για τον «γκρίζο κατάλογο» των συμβατικών όρων οι οποίοι τεκμαίρονται καταχρηστικοί)·

άρθρο 99, παράγραφος 3 (εντελώς απαράδεκτη διάταξη)·

άρθρο 105, παράγραφος 2 (η προθεσμία πρέπει να είναι τουλάχιστον δύο έτη)·

άρθρο 142 (η νομική σημασία και ο νομικός χαρακτήρας της διατύπωσης «φυσική κατοχή επί των αγαθών» δεν ισοδυναμούν στις μεταφράσεις στις επιμέρους γλώσσες, σύμφωνα με τα διαφορετικά εθνικά νομικά συστήματα)·

άρθρο 142, παράγραφος 2 (σημασία της διατύπωσης «έλεγχο επί του ψηφιακού περιεχομένου»)·

άρθρο 167, παράγραφος 2 (θα πρέπει να αποκλειστεί η δυνατότητα επιτάχυνσης της γνωστοποίησης)·

άρθρα 179 και 180 (πρέπει να αποσαφηνιστεί η διατύπωση).

5.2.4   Για να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη των καταναλωτών, χρειάζονται ειδικά μέτρα που να εγγυώνται την ευθύνη και τη διασυνοριακή παρακολούθηση σε περίπτωση υπεξαίρεσης ή απάτης, δεδομένου ότι ποσοστό 59 % των καταναλωτών αναφέρει ότι αυτό το εμπόδιο τους αποτρέπει από την πραγματοποίηση διασυνοριακών συναλλαγών.

5.3   Κατάρτιση πρότυπων ευρωπαϊκών συμβατικών όρων

5.3.1   Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη επεξεργασίας πρότυπων ευρωπαϊκών συμβάσεων, οι οποίες:

να είναι διαθέσιμες ταυτόχρονα με τη δημοσίευση και την έναρξη ισχύος του κανονισμού περί κοινού ευρωπαϊκού δικαίου των πωλήσεων·

προορίζονται για εξειδικευμένους τομείς εμπορίου ή τομείς δραστηριότητας·

απαρτίζονται από τυποποιημένους όρους που βασίζονται στο κεκτημένο, εγγυώνται πολύ υψηλό επίπεδο προστασίας των καταναλωτών στο πλαίσιο των συμβάσεων μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών (B2C), καθώς και την ελευθερία σύναψης συμβάσεων μεταξύ επιχειρήσεων (B2B) και εξασφαλίζουν την πλήρη εφαρμογή της πρωτοβουλίας Small Business Act·

είναι διαθέσιμα σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ·

παρακολουθούνται και αναθεωρούνται σε τακτά χρονικά διαστήματα με στόχο να βελτιωθεί το περιεχόμενό τους αξιοποιώντας τις ορθές πρακτικές, τη νομική θεωρία και τη νομολογία.

Τα εργαλεία εφαρμογής είναι εξαιρετικά χρήσιμα για τις ΜΜΕ που επιθυμούν να συνάψουν διασυνοριακές συμβάσεις με καταναλωτές.

5.3.2   Πολύ σημαντική είναι επίσης η ενεργός συμμετοχή του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, των ΜΜΕ και των καταναλωτών στην κατάρτιση των πρότυπων ευρωπαϊκών συμβατικών όρων.

5.4   Κατοχύρωση μεγαλύτερης ασφάλειας δικαίου

5.4.1   Η πρόταση κανονισμού δημιουργεί προβλήματα σε ό,τι αφορά τον καθορισμό της κατάλληλης νομικής βάσης, την ερμηνεία και την εφαρμογή.

5.4.2   Σε πολλά σημεία γίνεται αναφορά στο εθνικό δίκαιο (για παράδειγμα σε ό,τι αφορά την ακυρότητα σύμβασης λόγω απουσίας δικαιοπρακτικής ικανότητας και παράνομου ή αντίθετου προς τα χρηστά συναλλακτικά ήθη χαρακτήρα της σύμβασης, τον καθορισμό της γλώσσας της σύμβασης, την απαγόρευση της διακριτικής μεταχείρισης, την εκπροσώπηση, την πολλαπλότητα οφειλετών και δανειστών, την αλλαγή των μερών σε περίπτωση εκχώρησης, συμψηφισμού και συγχώνευσης, το δίκαιο περί ιδιοκτησίας συμπεριλαμβανομένης της μεταβίβασης της κυριότητας, το δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας και το δίκαιο των αδικοπραξιών), γεγονός που θα υποχρεώσει τους εμπόρους να μελετήσουν το νομοθετικό πλαίσιο και να επιβαρυνθούν με το κόστος παροχής νομικών συμβουλών. Έτσι, αυξάνεται ακόμη περισσότερο η νομική αβεβαιότητα.

5.4.3   Δεν υπάρχουν μηχανισμοί για τη διασφάλιση της ομοιόμορφης εφαρμογής του προτεινόμενου κανονισμού σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μια βάση δεδομένων δικαστικών αποφάσεων δεν θα αποτελέσει έγκυρο νομικό προηγούμενο για τα εθνικά δικαστήρια που είναι αρμόδια για την ερμηνεία και την εφαρμογή του κανονισμού. Επιπλέον, λόγω των δυνατοτήτων διαφορετικής ερμηνείας θα αυξηθεί η νομική αβεβαιότητα.

5.4.4   Συνιστάται η παρακολούθηση των δικαστικών αποφάσεων και η εκπόνηση ετήσιων εκθέσεων, τουλάχιστον κατά τα πρώτα πέντε χρόνια εφαρμογής του κανονισμού, ούτως ώστε τα αποτελέσματα να αξιολογούνται σε συνεχή βάση και να λαμβάνονται τα αναγκαία μέτρα για τη διευκόλυνση της ομοιόμορφης ερμηνείας του προτεινόμενου κανονισμού σε ολόκληρη την Ένωση.

5.5   Περαιτέρω παρατηρήσεις

5.5.1 Σε περιόδους κρίσεων, θεωρείται απίθανο να διατεθούν σε εθνικό επίπεδο σημαντικά ποσά για δράσεις ενημέρωσης και προώθησης του νέου κανονισμού. Συνιστάται να συμπληρωθεί το σημείο 4 (Δημοσιονομικές επιπτώσεις) της αιτιολογικής έκθεσης με μέτρα στήριξης σχετικά με τη διοργάνωση επιμορφωτικών σεμιναρίων από την Επιτροπή για εκπροσώπους ενώσεων επιχειρήσεων, οργανώσεων ΜΜΕ και καταναλωτών, οι οποίες, με τη σειρά τους, θα ενημερώσουν τα μέλη τους σε ό,τι αφορά το κοινό ευρωπαϊκό δίκαιο των πωλήσεων. Επιπροσθέτως, θα πρέπει να προβλεφθούν μέτρα για τη στήριξη αυτών των οργανώσεων στην παροχή δωρεάν συμβουλών σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού.

Βρυξέλλες, 29 Μαρτίου 2012

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON


(1)  ΕΕ C 84, 17.3.2011, σ. 1.

(2)  ΕΕ L 304, 22.11.2011, σ. 64.

(3)  Consumer Market Scoreboard, 5η Έκδοση, Μάρτιος 2011

(4)  COM(2011) 636 final.

(5)  COM(2011) 635 final.

(6)  ΕΕ L 177, 4.7.2008, σ. 6.

(7)  ΕΕ C 84, 17.3.2011, σ. 1.

(8)  EUROSTAT.

(9)  Έγγραφα θέσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης Βιοτεχνικών και Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων (UEAPME):

 

http://www.ueapme.com/IMG/pdf/120119_pp_General_Remarks_CESL.pdf

 

http://www.ueapme.com/IMG/pdf/120119_pp_Specific_Remarks_CESL.pdf

(10)  ΕΕ C 84, 17.3.2011, σ.1.

(11)  ΕΕ C 132, 3.5.2011, σ. 3.


ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

στη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

I.   Τα ακόλουθα σημεία της γνωμοδότησης του ειδικευμένου τμήματος τροποποιήθηκαν για να αντικατοπτρίσουν τις τροπολογίες που υιοθετήθηκαν από την Ολομέλεια, αν και περισσότερο από το ένα τέταρτο των εκπεφρασμένων ψήφων (άρθρο 54 παρ. 4 του Εσωτερικού Κανονισμού) ήταν υπέρ της διατήρησής στην αρχική τους μορφή:

α)   Σημείο 1.2

1.2

Όσον αφορά τη μορφή του κοινού ευρωπαϊκού δικαίου των πωλήσεων (κανονισμός) και την επιλογή που προτιμήθηκε (ένα προαιρετικό «δεύτερο καθεστώς»), η ΕΟΚΕ είναι ικανοποιημένη που συνεκτιμήθηκαν οι παλαιότερες προτάσεις της. Εντούτοις, όπως σημειώνει και σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της  (1), θεωρεί ότι η πρωτοβουλία της Επιτροπής θα πρέπει να έχει ως σημείο αφετηρίας τη δημιουργία μιας «δέσμης» ή κοινού πλαισίου αναφοράς που θα παρέχεται στα συμβαλλόμενα μέρη για τη σύναψη διεθνών συμβάσεων· δευτερευόντως δε, θα μπορεί να χρησιμοποιείται ως ένα προαιρετικό μέσο για τη σύναψη διεθνών εμπορικών συμβάσεων πώλησης αγαθών (από επιχειρήσεις προς επιχειρήσεις), οι οποίες, ως δοκιμαστικές εφαρμογές, θα χρησιμεύουν για να ελέγχεται η συνύπαρξη των καθεστώτων και η πρακτική εφαρμογή τους.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας:

Ψήφοι υπέρ

:

93

Ψήφοι κατά

:

41

Αποχές

:

6

β)   Σημείο 1.7

1.7

Η ΕΟΚΕ τονίζει τις ακόλουθες βασικές πτυχές:

υπάρχουν σοβαρές δυσκολίες στην εφαρμογή του κοινού ευρωπαϊκού δικαίου των πωλήσεων·

πρέπει να συνεκτιμηθούν καλύτερα τα ειδικά χαρακτηριστικά των ΜΜΕ·

κρίνεται απαραίτητο να καταρτιστούν, κατόπιν διαβουλεύσεων με τις οργανώσεις εργοδοτών, ΜΜΕ και καταναλωτών, ευρωπαϊκά πρότυπα συμβατικών όρων, ειδικά σχεδιασμένα για εξειδικευμένους τομείς του εμπορίου ή τομείς δραστηριότητας, τα οποία απαρτίζονται από τυποποιημένους όρους και είναι διαθέσιμα σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ. Τέτοιου είδους πρότυπα συμβατικών όρων θα είναι εξαιρετικά χρήσιμα εργαλεία στις σχέσεις τύπου B2B και B2C και μπορούν να προαχθούν ανεξάρτητα από την υιοθέτηση ή μη του κοινού ευρωπαϊκού δικαίου των πωλήσεων·

πρέπει να εξασφαλιστεί μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου και να βελτιωθεί το περιεχόμενο του κοινού ευρωπαϊκού δικαίου των πωλήσεων·

σύμφωνα με τα άρθρα 12 και 169 της Συνθήκης, οι απαιτήσεις προστασίας του καταναλωτή και των ΜΜΕ πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την κατάρτιση και την εφαρμογή όλων των πολιτικών της ΕΕ και των μέτρων που έχουν θεσπιστεί.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας:

Ψήφοι υπέρ

:

75

Ψήφοι κατά

:

68

Αποχές

:

7

γ)   Σημείο 1.9

1.9

Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σπουδαιότητα των συνοδευτικών μέτρων που πρέπει να ληφθούν ώστε να διασφαλιστεί ότι συμβαλλόμενοι που ενδεχομένως να επικαλούνται το κοινό ευρωπαϊκό δίκαιο των πωλήσεων –εφόσον τελικά θεσπιστεί–, να ενημερώνονται σχετικά με τον τρόπο αποτελεσματικής εφαρμογής και ομοιόμορφης ερμηνείας του. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι δεν θα πρέπει να εφαρμόζονται οι διατάξεις της πρότασης στην παρούσα μορφή τους στις συναλλαγές των καταναλωτών.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας:

Ψήφοι υπέρ

:

85

Ψήφοι κατά

:

53

Αποχές

:

5

δ)   Σημείο 4.3

4.3

Όσον αφορά τη μορφή (κανονισμός) και την επιλογή που προτιμήθηκε (ως «δεύτερο καθεστώς» σε κάθε κράτος μέλος, το οποίο θα εφαρμόζεται προαιρετικά βάσει ρητής συμφωνίας μεταξύ των συμβαλλομένων μερών), όπως έχει ήδη διατυπωθεί σε προηγούμενη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ, το μέσο θα μπορούσε να αφορά μόνο τις καθαρά εμπορικές συμβάσεις, χωρίς να περιλαμβάνει προς το παρόν τις καταναλωτικές συμβάσεις.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας:

Ψήφοι υπέρ

:

93

Ψήφοι κατά

:

41

Αποχές

:

6

ε)   Σημείο 4.13

4.13

Ενόψει της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης, πρέπει να καταβληθεί κάθε προσπάθεια για τη θέσπιση ενός πλαισίου που να ωθεί τις εξαγωγές και να οδηγεί στην εξάλειψη του διοικητικού κόστους· από την πλευρά των καταναλωτών είναι σημαντικό να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη τους στην εσωτερική αγορά και να ενθαρρυνθούν να προβαίνουν σε διασυνοριακές αγορές με την παροχή αποτελεσματικών μέσων ατομικής και συλλογικής έννομης προστασίας.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας:

Ψήφοι υπέρ

:

71

Ψήφοι κατά

:

66

Αποχές

:

8

στ)   Σημείο 5.3.1

5.3.1

Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη επεξεργασίας πρότυπων ευρωπαϊκών συμβατικών όρων, τα οποία

είναι διαθέσιμα ανεξάρτητα από τη θέση σε ισχύ του κοινού ευρωπαϊκού δικαίου των πωλήσεων·

προορίζονται για εξειδικευμένους τομείς εμπορίου ή τομείς δραστηριότητας·

απαρτίζονται από τυποποιημένους όρους που βασίζονται στο κεκτημένο, εγγυώνται πολύ υψηλό επίπεδο προστασίας των καταναλωτών στο πλαίσιο των συμβάσεων μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών (B2C), καθώς και την ελευθερία σύναψης συμβάσεων μεταξύ επιχειρήσεων (B2B) και εξασφαλίζουν την πλήρη εφαρμογή της πρωτοβουλίας Small Business Act·

είναι διαθέσιμα σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ·

παρακολουθούνται και αναθεωρούνται σε τακτά χρονικά διαστήματα με στόχο να βελτιωθεί το περιεχόμενό τους αξιοποιώντας τις ορθές πρακτικές, τη νομική θεωρία και τη νομολογία.

Τα εργαλεία εφαρμογής είναι εξαιρετικά χρήσιμα για τις ΜΜΕ που επιθυμούν να συνάψουν διασυνοριακές συμβάσεις με καταναλωτές.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας:

Ψήφοι υπέρ

:

75

Ψήφοι κατά

:

68

Αποχές

:

7

II.   Αν και συγκέντρωσε πάνω από το ένα τέταρτο των εκπεφρασμένων ψήφων (άρθρο 54 παρ. 4 του Εσωτερικού Κανονισμού), το ακόλουθο σημείο της γνωμοδότησης του ειδικευμένου τμήματος διαγράφηκε κατόπιν της τροπολογίας που υιοθετήθηκε από την Ολομέλεια:

α)   Σημείο 5.4.1

5.4.1

Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι ένας από τους κυριότερους λόγους ανησυχίας των καταναλωτών στις διεθνείς συναλλαγές αφορά στην έλλειψη αποτελεσματικών ένδικων μέσων. Οι πρόσφατες προτάσεις της Επιτροπής για τη θέσπιση οδηγίας για την Εναλλακτική Επίλυση Διαφορών και κανονισμού για την Επιγραμμική Επίλυση Διαφορών αποτελούν μεν σημαντικό βήμα προόδου, αλλά απουσιάζει ακόμα ένας ευρωπαϊκός δικαστικός μηχανισμός συλλογικής έννομης προστασίας.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας:

Ψήφοι υπέρ

:

71

Ψήφοι κατά

:

71

Αποχές

:

7

Το άρθρο 56 παρ. 6 του Εσωτερικού Κανονισμού της ΕΟΚΕ προβλέπει ότι εάν κατά τη διάρκεια μιας ψηφοφορίας προκύψει ισοψηφία (ίσος αριθμός ψήφων υπέρ και κατά), τότε υπερισχύει η ψήφος του προέδρου της συνεδρίασης. Στην προκειμένη περίπτωση, ο πρόεδρος αποφάσισε να υποστηρίξει την τροπολογία.


(1)  INT/524 CESE 60/2011, 19/01/2011, σημεία 1.2 και 1.3