ISSN 1725-2415

doi:10.3000/17252415.C_2011.048.ell

Επίσημη Εφημερίδα

της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 48

European flag  

Έκδοση στην ελληνική γλώσσα

Ανακοινώσεις και Πληροφορίες

54ό έτος
15 Φεβρουαρίου 2011


Ανακοίνωση αριθ

Περιεχόμενα

Σελίδα

 

I   Ψηφίσματα, συστάσεις και γνωμοδοτήσεις

 

ΨΗΦΙΣΜΑΤΑ

 

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

 

465η σύνοδος ολομέλειας της 15ης και 16ης Σεπτεμβρίου 2010

2011/C 048/01

Ψήφισμα της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Η κατάσταση των Ρομά στην Ευρωπαϊκή Ένωση

1

 

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΕΙΣ

 

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

 

465η σύνοδος ολομέλειας της 15ης και 16ης Σεπτεμβρίου 2010

2011/C 048/02

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Η στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περιοχή του Δούναβη

2

2011/C 048/03

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ο ρόλος της νόμιμης μετανάστευσης στο πλαίσιο της δημογραφικής πρόκλησης (διερευνητική γνωμοδότηση)

6

2011/C 048/04

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πράσινες θέσεις εργασίας

14

2011/C 048/05

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Κατάσταση και προκλήσεις του στόλου αλιείας τροπικού τόννου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (διερευνητική γνωμοδότηση)

21

2011/C 048/06

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Προς έναν ευρωπαϊκό χώρο οδικής ασφάλειας: στρατηγικές κατευθύνσεις για την οδική ασφάλεια έως το 2020 (κατάρτιση γνωμοδότησης κατόπιν αιτήματος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου)

27

2011/C 048/07

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Χρηματοδοτικές δομές για τις ΜΜΕ στο πλαίσιο της τρέχουσας χρηματοοικονομικής κατάστασης (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

33

2011/C 048/08

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Μετά την κρίση: ένα νέο χρηματοπιστωτικό σύστημα για την εσωτερική αγορά (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

38

2011/C 048/09

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Δημιουργικότητα και επιχειρηματικότητα: μέσα εξόδου από την κρίση (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

45

2011/C 048/10

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Η απάντηση της ΕΕ στη μεταβαλλόμενη ισορροπία της παγκόσμιας οικονομικής ισχύος (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

51

2011/C 048/11

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Οικονομική ανάκαμψη: σημερινή κατάσταση και πρακτικές πρωτοβουλίες (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

57

2011/C 048/12

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Προς μια παγκόσμια διάσκεψη κορυφής για την αειφόρο ανάπτυξη το 2012 (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

65

2011/C 048/13

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Βελτίωση των μοντέλων συμμετοχικής σύμπραξης δημόσιου-ιδιωτικού τομέα κατά την ανάπτυξη ηλεκτρονικών υπηρεσιών για όλους στην ΕΕ των 27 (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

72

2011/C 048/14

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ποιες υπηρεσίες κοινής ωφελείας χρειάζονται για την αντιμετώπιση της κρίσης; (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

77

2011/C 048/15

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Η νέα ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης: εφαρμογή, αποτελεσματικότητα και αλληλεγγύη με τους πολίτες (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

81

2011/C 048/16

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Σχέσεις ΕΕ-Καναδά (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

87

2011/C 048/17

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Η κατάσταση των ατόμων με αναπηρία στα μεσογειακά κράτη–εταίρους

94

2011/C 048/18

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Η πολιτική πολυγλωσσίας της ΕΕ (πρόσθετη γνωμοδότηση)

102

 

III   Προπαρασκευαστικές πράξεις

 

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

 

465η σύνοδος ολομέλειας της 15ης και 16ης Σεπτεμβρίου 2010

2011/C 048/19

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο, στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών — Τρίτη στρατηγική επισκόπηση για τη βελτίωση της νομοθεσίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση — COM(2009)15 τελικό —Έγγραφο εργασίας της Επιτροπής — Μείωση του διοικητικού φόρτου στην Ευρωπαϊκή Ένωση Παράρτημα της τρίτης στρατηγικής επισκόπησης του προγράμματος για τη βελτίωση της νομοθεσίας — COM(2009)16 τελικό —Έγγραφο εργασίας της Επιτροπής — Τρίτη έκθεση προόδου σχετικά με τη στρατηγική για την απλούστευση του ρυθμιστικού περιβάλλοντος — COM(2009) 17 τελικό

107

2011/C 048/20

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο, στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών — Προετοιμάζοντας το μέλλον μας: Ανάπτυξη μιας κοινής στρατηγικής για τις βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής — COM (2009) 512 τελικό

112

2011/C 048/21

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την Πράσινη Βίβλο με θέμα: Η διασύνδεση των μητρώων επιχειρήσεων — COM(2009) 614 τελικό

120

2011/C 048/22

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: Με αντικείμενο την απλούστευση της εφαρμογής των προγραμμάτων-πλαίσιο έρευνας — COM(2010)187 τελικό

129

2011/C 048/23

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 97/68/ΕΚ όσον αφορά τις διατάξεις για τους κινητήρες που διατίθενται στην αγορά στο πλαίσιο του ευέλικτου συστήματος — COM(2010) 362 τελικό — 2010/0195 (COD)

134

2011/C 048/24

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης, της σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών και της παιδικής πορνογραφίας, με την οποία καταργείται η απόφαση — πλαίσιο 2004/68/ΔΕΥ — COM(2010) 94 τελικό — 2010/0064 (COD)

138

2011/C 048/25

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Βελτίωση της λειτουργίας της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων στην ΕυρώπηCOM(2009) 591 τελικό

145

2011/C 048/26

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Επιλογές όσον αφορά το όραμα και τον στόχο της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα μετά το 2010 — COM(2010) 4 τελικό

150

2011/C 048/27

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πράσινη Βίβλος για την προστασία των δασών και τη σχετική πληροφόρηση στην ΕΕ — Προετοιμασία των δασών ενόψει της κλιματικής αλλαγήςCOM(2010) 66 τελικό

155

2011/C 048/28

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού (EURATOM) του Συμβουλίου για τον καθορισμό των μέγιστων επιτρεπτών επιπέδων ραδιενέργειας στα τρόφιμα και τις ζωοτροφές λόγω πυρηνικού ατυχήματος ή σε περίπτωση εκτάκτου κινδύνου από ακτινοβολίες (αναδιατύπωση) — COM(2010)184 fin — 2010/0098 (CNS)

160

2011/C 048/29

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού (ΕΕ) αριθ. …/2010 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της … για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1234/2007 του Συμβουλίου (ενιαίος κανονισμός ΚΟΑ) όσον αφορά την ενίσχυση που χορηγείται στο πλαίσιο του γερμανικού μονοπωλίου αλκοόλης — COM(2010) 336 τελικό — 2010/0183 (COD)

163

2011/C 048/30

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τροποποίηση του Κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 663/2009 για τη θέσπιση προγράμματος ενίσχυσης της οικονομικής ανάκαμψης με τη χορήγηση κοινοτικής χρηματοδοτικής συνδρομής για έργα στον τομέα της ενέργειας — COM(2010) 283 τελικό — 2010/0150 (COD)

165

2011/C 048/31

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 2008/9/ΕΚ για τον καθορισμό λεπτομερών κανόνων σχετικά με την επιστροφή του φόρου προστιθέμενης αξίας, που προβλέπεται στην οδηγία 2006/112/ΕΚ, σε υποκείμενους στο φόρο μη εγκατεστημένους στο κράτος μέλος επιστροφής αλλά εγκατεστημένους σε άλλο κράτος μέλος — COM(2010) 381 τελικό — 2010/0205 (CNS)

167

2011/C 048/32

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση Κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2187/2005 του Συμβουλίου όσον αφορά την απαγόρευση διαλογής αλιευμάτων ανώτερης κατηγορίας και τους περιορισμούς αλιείας όσον αφορά τη χωματίδα και το καλκάνι στα ύδατα της Βαλτικής Θάλασσας, των Belts και του Sound — COM(2010) 325 τελικό — 2010/0175 (COD)

168

2011/C 048/33

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση για οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί εμπορίας υλικών αγενούς πολλαπλασιασμού της αμπέλου (Αναδιατύπωση) — COM(2010) 359 τελικό — 2010/0194 (COD)

169

EL

 


I Ψηφίσματα, συστάσεις και γνωμοδοτήσεις

ΨΗΦΙΣΜΑΤΑ

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

465η σύνοδος ολομέλειας της 15ης και 16ης Σεπτεμβρίου 2010

15.2.2011   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 48/1


Ψήφισμα της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η κατάσταση των Ρομά στην Ευρωπαϊκή Ένωση»

2011/C 48/01

Κατά τη σύνοδο ολομέλειας της 15ης – 16ης Σεπτεμβρίου 2010 (συνεδρίαση της 16ης Σεπτεμβρίου 2010), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε το ακόλουθο ψήφισμα με 151 ψήφους υπέρ, 22 κατά και 28 αποχές.

1.

Η ΕΟΚΕ καταδικάζει απερίφραστα οιαδήποτε ενέργεια διακριτικής μεταχείρισης έναντι των Ρομά ή άλλων εθνικών μειονοτήτων.

2.

Η ΕΟΚΕ ανέκαθεν μεριμνά για την προάσπιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων όλων των ανθρώπων που ζουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση και ανέκαθεν κινητοποιείται ενάντια σε οιαδήποτε μορφή διακρίσεων έναντι εθνικών μειονοτήτων, ενάντια στο ρατσισμό και την ξενοφοβία. Η έναρξη της ισχύος της Συνθήκης της Λισσαβώνας ενίσχυσε το κανονιστικό και το πολιτικό πλαίσιο της στάσης αυτής, καθώς και τα μέσα εκδήλωσής της.

3.

Εξάλλου, η ΕΟΚΕ έχει πάντοτε υποστηρίξει σθεναρά το δικαίωμα στην ελεύθερη κυκλοφορία και διαμονή όλων των πολιτών της Ένωσης και των οικογενειών τους, σύμφωνα με το κοινοτικό δίκαιο.

4.

Η ΕΟΚΕ ανέκαθεν απευθύνει δυναμικές εκκλήσεις για ενεργούς πολιτικές κοινωνικής ένταξης υπέρ των μειονοτήτων και των μεταναστών, ιδίως δε των Ρομά.

5.

Εξάλλου, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να εκδηλώσει την προσήλωσή της στην αρχή του κράτους δικαίου σύμφωνα με την οποία η ευθύνη οιασδήποτε ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων ενδεχόμενων εγκληματικών πράξεων, πρέπει πάντοτε να είναι ατομική.

6.

Η ΕΟΚΕ, μολονότι αντιλαμβάνεται ότι τα προβλήματα που συνδέονται με την ένταξη των Ρομά αφορούν πρωτίστως στα κράτη μέλη, υπογραμμίζει τις ευθύνες της ΕΕ βάσει της νέας Συνθήκης, καθώς και την ανάγκη να δοθεί μια απάντηση σε επίπεδο ΕΕ στα συγκεκριμένα προβλήματα· τούτο δε τόσο προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι ιδιαιτερότητες των πληθυσμών Ρομά, όσο και για να εξασφαλιστεί ίση μεταχείριση σε ολόκληρη την επικράτεια της Ένωσης.

7.

Η ΕΟΚΕ τάσσεται ενεργά υπέρ της οικονομικής και κοινωνικής ένταξης των Ρομά –όπως και των υπολοίπων μειονοτήτων και ομάδων μεταναστών– και προτείνει στα λοιπά θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να χαράξουν μια σφαιρική στρατηγική, πειστική έναντι των κρατών μελών, με στόχο την επίτευξη πραγματικής ένταξης, στηριζόμενης στα κοινά δικαιώματα και υποχρεώσεις όλων των πολιτών της ΕΕ. Η στρατηγική αυτή πρέπει να εκπονηθεί με συμμετοχικές διαδικασίες, στις οποίες θα συμμετάσχουν κοινότητες των Ρομά, και πρέπει να υποστηριχθεί με σημαντικούς πόρους, αντίστοιχους προς τα μείζονα ζητήματα που διακυβεύονται.

Βρυξέλλες, 16ης Σεπτεμβρίου 2010.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Mario SEPI

Ο Γενικός Γραμματέας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Martin WESTLAKE


ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΕΙΣ

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

465η σύνοδος ολομέλειας της 15ης και 16ης Σεπτεμβρίου 2010

15.2.2011   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 48/2


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περιοχή του Δούναβη»

2011/C 48/02

Εισηγητής: ο κ. BARABÁS

Συνεισηγητής: ο κ. MANOLIU

Στις 26 Φεβρουαρίου 2010 ο κ. Šefčovič, Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ζήτησε από την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να καταρτίσει διερευνητική γνωμοδότηση με θέμα:

Η στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περιοχή του Δούναβη.

Το ειδικευμένο τμήμα «Οικονομική και Νομισματική Ένωση, Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 20 Ιουλίου 2010 με βάση έκθεση του εισηγητή κ. Barabás και του συνεισηγητή κ. Manoliu.

Κατά την 465η σύνοδο ολομέλειάς της, της 15ης και 16ης Σεπτεμβρίου 2010 (συνεδρίαση της 16ης Σεπτεμβρίου 2010), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την παρούσα γνωμοδότηση με 123 ψήφους υπέρ, 2 ψήφους κατά και 8 αποχές.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Σκοπός της παρούσας γνωμοδότησης της ΕΟΚΕ είναι να αξιοποιήσει την ευκαιρία που παρέχει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ώστε η οργανωμένη ευρωπαϊκή κοινωνία των πολιτών να προωθήσει συγκεκριμένες, πρακτικές προτάσεις συνεισφέροντας στο σχέδιο δράσης για τη Στρατηγική για τον Δούναβη, (1) η οποία τελεί επί του παρόντος υπό διαμόρφωση. Η ΕΟΚΕ ελπίζει ότι οι συστάσεις της αντικατοπτρίζουν επαρκώς το ενδιαφέρον της ίδιας και της οργανωμένης ευρωπαϊκής κοινωνίας των πολιτών, καθώς και την ισχυρή στήριξη που παρέχουν στη στρατηγική. Η ΕΟΚΕ προσδοκά ότι η μελλοντική στρατηγική θα συνεισφέρει ουσιαστικά προς την κατεύθυνση της βελτίωσης των συνθηκών ζωής και εργασίας όλων των πολιτών της περιοχής του Δούναβη, την οποία θεωρεί κάτοπτρο στο οποίο αντανακλάται η Ευρώπη.

1.2   Σε πολιτικό επίπεδο, η σχεδιαζόμενη στρατηγική για τον Δούναβη:

1.2.1

θα πρέπει να είναι ανοικτή, χωρίς αποκλεισμούς, ευαίσθητη σε κοινωνικά, οικονομικά και περιβαλλοντικά ζητήματα, να λαμβάνει υπόψη τις προτάσεις των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και να αξιοποιεί την εμπειρία τους·

1.2.2

δεδομένου του σύνθετου χαρακτήρα και της αλληλεξάρτησης των επίμαχων ζητημάτων, δεν μπορεί να είναι αποτελεσματική παρά μόνο εάν ακολουθεί συστηματικά μια ολοκληρωμένη προσέγγιση και όχι μια προσέγγιση ανά κλάδο και εάν δώσει έμφαση στην ανάγκη επίτευξης των στόχων των εμπλεκόμενων φορέων·

1.2.3

θα πρέπει να συνεκτιμήσει και να επιδιώξει τη συνεργασία σε τομείς ασφάλειας με ειρηνικά μέσα («soft security»), όπως είναι οι υπηρεσίες άμεσης ανάγκης που συνεργάζονται σε περιπτώσεις φυσικών καταστροφών, η κινητικότητα των εργαζομένων, των επιχειρήσεων κλπ. και η εκπόνηση σχεδίων έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση οικολογικών ατυχημάτων·

1.2.4

πρέπει να συμβάλει στην πληρέστερη αξιοποίηση των δυνατοτήτων που παρέχει η Συνθήκη της Λισσαβώνας, για παράδειγμα στη συνεπή εφαρμογή της αρχής της συμμετοχικής δημοκρατίας·

1.2.5

πρέπει να είναι κατάλληλο μέσο για:

α)

να συνεισφέρει ουσιαστικά ως μακροπεριφερειακή αναπτυξιακή πολιτική στην εμβάθυνση της διαδικασίας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, ιδίως στο πλαίσιο του προγράμματος «Ευρώπη 2020» (ευφυές, βιώσιμο και χωρίς αποκλεισμούς)·

β)

να προωθήσει την προσέγγιση με την ΕΕ των έξι κρατών της περιοχής που δεν αποτελούν μέλη της και να υποστηρίξει τις προσπάθειές τους για την επίτευξη του στόχου της ένταξης·

1.2.6

πρέπει να αντικατοπτρίζει την πολιτική της ΕΕ σε μακροπεριφερειακό επίπεδο, καθώς και τον ενεργό, εποικοδομητικό ρόλο και τη συνεισφορά της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών·

1.2.7

πρέπει να βοηθά στον συντονισμό των εργασιών των συστημάτων συνεργασίας που ήδη υφίστανται σε διάφορα επίπεδα και σε διάφορα μέρη της περιοχής· επίσης πρέπει να βοηθά ώστε να γίνει η εν λόγω δραστηριότητα αποτελεσματικότερη και να αποφεύγεται η επικάλυψη·

1.2.8

πρέπει να διαθέτει ένα σαφές, απλό και διαφανές σύστημα διακυβέρνησης, που θα βασίζεται σε προσέγγιση από τη βάση προς την κορυφή όσον αφορά την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών· τα αποτελέσματα θα πρέπει να αξιολογούνται μέσω ετήσιων διασκέψεων·

1.2.9

πρέπει να υλοποιηθεί υπό τη μορφή διαδικασίας που επιτρέπει την ευελιξία, την περιοδική αξιολόγηση και, όταν αυτό είναι εφικτό, τη χορήγηση πρόσθετων χρηματοδοτικών πόρων·

1.2.10

πρέπει να διαθέτει ρεαλιστικούς στόχους και, προκειμένου να διασφαλισθεί η αποτελεσματική υλοποίηση, να καθορίζει προτεραιότητες· θα πρέπει να προπαρασκευασθεί μεσοπρόθεσμο σχέδιο δράσης για την επίτευξη αυτών των στόχων, το οποίο πρέπει να καθιστά σαφές ότι η ενεργός συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων φορέων σύμφωνα με την αρχή της εταιρικής σχέσης αποτελεί βασική προϋπόθεση για την επιτυχία·

1.2.11

πρέπει να έχει ορατά και απτά αποτελέσματα για την κοινωνία και τους πολίτες, αποσκοπώντας να οδηγήσει σε καλύτερες συνθήκες ζωής και εργασίας για όλους τους πολίτες, περιλαμβανομένης της νεολαίας·

1.2.12

πρέπει να αντικατοπτρίζει τη σημασία του κοινωνικού διαλόγου και του διαλόγου των πολιτών·

1.2.13

πρέπει να αναγνωρίζει τη σημασία της δυνατότητας διασύνδεσης στην περιοχή του Δούναβη·

1.2.14

πρέπει να λαμβάνει υπόψη την εμπειρία που αποκομίσθηκε κατά την υλοποίηση της στρατηγικής της ΕΕ για τη Βαλτική Θάλασσα.

1.3   Πρακτικές προτάσεις, σε επίπεδο κοινωνίας των πολιτών, για το σχέδιο δράσης που θα συνοδεύει τη σχεδιαζόμενη στρατηγική για τον Δούναβη:

1.3.1

θα πρέπει να δημιουργηθεί δίκτυο οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών της περιοχής (Φόρουμ της Κοινωνίας των Πολιτών του Δούναβη), το οποίο θα επιτρέπει, μεταξύ άλλων, κοινή δράση και κοινά σχέδια· τα μέλη του δικτύου θα μπορούσαν να συναντώνται μια φορά ανά έτος στις διάφορες χώρες της περιοχής·

1.3.2

απαιτείται να διοργανωθούν δραστηριότητες (συναντήσεις, φεστιβάλ, επισκέψεις, εμπορικές και άλλες εκθέσεις κλπ.) προκειμένου να ενισχυθεί το αίσθημα εγγύτητας των λαών της περιοχής του Δούναβη, να διαμορφωθεί περιφερειακή συνείδηση και να διατηρηθεί η πολιτιστική ποικιλομορφία, ιδίως όσον αφορά τους νέους· ένα πολιτιστικό περιοδικό για την περιοχή θα βοηθήσει επίσης στην πραγμάτωση του στόχου αυτού·

1.3.3

θα ήταν σκόπιμο να διοργανώνεται, σε διαφορετικό τόπο κάθε χρόνο, η Εβδομάδα του Δούναβη, η οποία θα μπορούσε να αποτελεί ένα φόρουμ κατάλληλο για τη συζήτηση θεμάτων επικαιρότητας που σχετίζονται με τη στρατηγική για τον Δούναβη, καθώς και για την παρουσίαση των αποτελεσμάτων της·

1.3.4

προκειμένου να διασφαλισθεί η συνέχιση της υποστήριξης από τους πολίτες και την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών, τόσο εντός της ΕΕ όσο και στα γειτονικά κράτη που δεν αποτελούν μέλη της ΕΕ, απαιτείται αποτελεσματική και συνεχιζόμενη επικοινωνιακή πολιτική σχετικά με τη στρατηγική για τον Δούναβη·

1.3.5

κατά την ανάπτυξη προγραμμάτων της στρατηγικής για τον Δούναβη θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις μειονεκτούσες και περιθωριοποιημένες ομάδες, ιδίως στους Ρομά·

1.3.6

θα πρέπει να ενισχυθούν η τακτική επαφή και η συνεργασία μεταξύ εμπλεκομένων φορέων της περιοχής, καθώς και ο κοινωνικός διάλογος και ο διάλογος των πολιτών· οι εθνικές οικονομικές και κοινωνικές επιτροπές θα μπορούσαν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στο θέμα αυτό·

1.3.7

η δημιουργία ενός Επιχειρηματικού Φόρουμ του Δούναβη, το οποίο θα περιλάμβανε κοινωνικούς και οικονομικούς φορείς, θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό μέσο για τη συνεργασία και την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή στην περιοχή του Δούναβη· οι οργανώσεις των εργοδοτών της περιοχής θα πρέπει να έχουν πρόσβαση στα προγράμματα χρηματοδότησης για τη διοργάνωση του εν λόγω φόρουμ και θα πρέπει να ενθαρρύνεται η συμμετοχή τους σε αυτά·

1.3.8

περαιτέρω μείωση ή εξάλειψη των εμποδίων στην ελεύθερη κυκλοφορία σε συνδυασμό με την εφαρμογή των αρχών της αξιοπρεπούς εργασίας και της δίκαιης αμοιβής θα βοηθήσουν στην προσέγγιση των ανθρώπων·

1.3.9

κατά την υλοποίηση της στρατηγικής για τον Δούναβη θα πρέπει να αξιοποιηθούν τα επιτεύγματα και οι υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας·

1.3.10

θα ήταν σκόπιμο να συσταθεί μια διεθνής ομάδα ερευνητών για τη διεξαγωγή επιστημονικής ανάλυσης και εξέτασης στρατηγικών ζητημάτων στην περιοχή του Δούναβη· οι εργασίες της ομάδας αυτής θα πρέπει να υποστηριχθούν μέσω προγράμματος υποτροφιών·

1.3.11

θα πρέπει να εξετασθεί ο τρόπος με τον οποίο τα Ευρωπαϊκά Έτη και τα θεματικά προγράμματα μπορούν να συνδεθούν με τη στρατηγική για τον Δούναβη·

1.3.12

θα πρέπει να στηριχθούν πρωτοβουλίες που αφορούν τη διδασκαλία των γλωσσών που χρησιμοποιούνται στην περιοχή·

1.3.13

η ΕΟΚΕ θα πρέπει να δημιουργήσει παρατηρητήριο ή ομάδα μελέτης σχετικά με τη στρατηγική για τον Δούναβη, που θα λειτουργούν σε μόνιμη βάση·

1.3.14

μέρη της στρατηγικής για τον Δούναβη και του σχεδίου δράσης της θα πρέπει να υλοποιηθούν και να παρακολουθούνται από επιτροπή διαχείρισης, η οποία θα περιλαμβάνει εκπροσώπους της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών και θα εκπονεί ετήσια έκθεση σχετικά με τα συμπεράσματά της·

1.3.15

παράλληλα με την υιοθέτηση της στρατηγικής για τον Δούναβη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει επίσης να υποστηρίξει διάφορα πιλοτικά προγράμματα κατάλληλα για δοκιμές και για απόκτηση αρχικής εμπειρίας·

1.3.16

η εφαρμογή της στρατηγικής για τον Δούναβη και του αντίστοιχου σχεδίου δράσης θα μπορούσε να χρηματοδοτείται από διάφορες πηγές: πέραν της ΕΕ (ιδίως από τα Διαρθρωτικά Ταμεία), οι εν λόγω πηγές θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν χώρες της περιοχής, τον ιδιωτικό τομέα και διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Θεωρώντας δεδομένη τη στήριξη μέσω αυτών των πηγών, συνιστάται η δημιουργία ειδικού ταμείου.

1.3.17

Η ΕΟΚΕ θεωρεί τη στρατηγική για τον Δούναβη, της οποίας η έγκριση έχει προγραμματισθεί για το πρώτο εξάμηνο του 2011 υπό την ουγγρική Προεδρία, ως αποφασιστικής σημασίας εργαλείο για την ανάπτυξη δυναμικής, ανταγωνιστικής και ακμάζουσας περιοχής του Δούναβη χωρίς αποκλεισμούς.

2.   Κατευθυντήριες γραμμές της στρατηγικής για τον Δούναβη

2.1.   Στο πλαίσιο της ανάπτυξης στρατηγικής για τον Δούναβη είναι σημαντικό να καθορισθεί το θεωρητικό πλαίσιο που θα διέπει τη στρατηγική συνεργασίας στην περιοχή του Δούναβη και το πρόγραμμα δράσης για την εφαρμογή του.

2.2.   Είναι συνεπώς σημαντικό, κατά τη χάραξη της στρατηγικής για τον Δούναβη, να ληφθούν υπόψη τα εξής:

οι πτυχές που αφορούν την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή·

ο ρόλος που διαδραματίζει ο ποταμός στις μεταφορές και στις υποδομές (με ιδιαίτερη προσοχή στον πανευρωπαϊκό διάδρομο μεταφορών VII, ο οποίος επηρεάζει τον Δούναβη) και η συναφής δυνατότητα ανάπτυξης των οικονομικών δραστηριοτήτων εν γένει· η αναγκαιότητα στήριξης των μέτρων για τη συντήρηση των διαύλων, όπου αυτό απαιτείται για τις μεταφορές, και η εξάλειψη των σημείων συμφόρησης που δυσχεραίνουν τη ναυσιπλοΐα και αναφέρονται στο έργο προτεραιότητας αριθ. 18 των ΔΕΔ-Μ (σχετικά με το θέμα αυτό, η Κοινή Δήλωση που συντάχθηκε υπό την αιγίδα της Διεθνούς Επιτροπής για την Προστασία του Δούναβη (ICPDR) θα πρέπει να εκληφθεί ως κατευθυντήριος προσανατολισμός και να τεθεί έμπρακτα σε εφαρμογή)· η συνέχιση έργων διατροπικών μεταφορών (κατασκευή τερματικών σταθμών εμπορευματοκιβωτίων στους λιμένες) και συμπληρωματικών έργων οδικών μεταφορών στην περιοχή του Δούναβη (γέφυρες με ιδιαιτέρως σημαντική επίδραση στη ροή μεταφοράς αγαθών)· επιπροσθέτως, η αναγκαιότητα να υλοποιηθούν έργα που θα έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην ανάπτυξη, όπως είναι ο δίαυλος Δούναβη – Βουκουρεστίου, τα οποία θα ωφελήσουν την ευρωπαϊκή οικονομία·

ο Δούναβης ως πηγή πόσιμου ύδατος και ενέργειας, καθώς και ως φυσικό περιβάλλον που χρήζει προστασίας – το βασικό στοιχείο είναι η αειφόρος ανάπτυξη· θα πρέπει να στηριχθούν έργα ενεργειακών υποδομών, όπως είναι τα υδροηλεκτρικά εργοστάσια·

ο ρόλος της καινοτομίας, της έρευνας και της εκπαίδευσης στην περιοχή·

οι ανάγκες του τουρισμού στην περιοχή του Δούναβη και οι δυνατότητες αγροτικής ανάπτυξης· όσον αφορά τις τελευταίες, θα πρέπει να εξετασθεί η χρηματοδότηση σχεδίων που θα τονώσουν τις δραστηριότητες στις χώρες αυτές, οι οποίες διαθέτουν σημαντική γεωργική παράδοση· η χρηματοδότηση έργων υποδομών για τη φόρτωση δημητριακών θα βοηθήσει στην άντληση του δυναμικού της τοπικής γεωργίας, ιδίως σε χώρες με μακρά παράδοση στη γεωργία·

ο ρόλος του ποταμού στην καλλιέργεια κοινής ευαισθητοποίησης και ταυτότητας για τον Δούναβη, οι οποίες θα συμπληρώνουν την ευρωπαϊκή ευαισθητοποίηση και ταυτότητα για το σύνολο της ΕΕ· ο πολιτισμικός διάλογος και η αλληλεγγύη μπορούν να διαδραματίσουν βασικό ρόλο στο ζήτημα αυτό, ακόμα και μεταξύ των κρατών μελών και των κρατών που δεν αποτελούν μέλη της ΕΕ στην περιοχή·

κάθε αύξηση του όγκου των μεταφορών πρέπει να συνοδεύεται από σεβασμό για το περιβάλλον·

η ύπαρξη δυνατοτήτων επίλυσης των διαφορών, ικανών να αντιμετωπίσουν τις εντάσεις που δημιουργήθηκαν κατά το πέρασμα του χρόνου στην περιοχή.

2.3.   Δεδομένης της ποικιλομορφίας και του συχνά ανταγωνιστικού χαρακτήρα των εμπλεκόμενων αξιών και συμφερόντων, είναι ιδιαιτέρως σημαντικό να αναπτυχθεί ολοκληρωμένη στρατηγική για τον Δούναβη, η οποία θα βασίζεται σε κοινές αρχές, θα λαμβάνει υπόψη όχι μόνο την οικονομική λογική, αλλά και τις κοινωνικές ανάγκες και τους κοινωνικούς παράγοντες, περιλαμβανομένων των απόψεων και των συνεισφορών της κοινωνίας των πολιτών.

2.4.   Μια παραγωγική στρατηγική που βασίζεται στην οικονομική, εδαφική και κοινωνική συνοχή θα οδηγήσει στη δημιουργία δυναμικής, ανταγωνιστικής και ακμάζουσας περιοχής του Δούναβη.

3.   Ιστορικό

3.1   Κατά τη συνεδρίασή του στις 18-19 Ιουνίου 2009, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζήτησε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να χαράξει ευρωπαϊκή στρατηγική για την περιοχή του Δούναβη έως το τέλος του 2010. Κατά τις προπαρασκευαστικές εργασίες διατυπώθηκαν πολλές απόψεις, ιδίως στο πλαίσιο της διαδικασίας ανοικτής διαβούλευσης που εισήγαγε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

3.2   Η ΕΟΚΕ στηρίζει σθεναρά και αποφασιστικά τη νέα μακροπεριφερειακή προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τη δημιουργία μιας ενωσιακής στρατηγικής για τον Δούναβη στο πλαίσιο αυτό. Ως θεσμικός εκπρόσωπος της οργανωμένης ευρωπαϊκής κοινωνίας των πολιτών, η ΕΟΚΕ είναι διατεθειμένη να διαδραματίσει ενεργό ρόλο και να αναλάβει πρωτοβουλία όσον αφορά τη διαμόρφωση και την εφαρμογή της στρατηγικής.

3.3   Το ενδιαφέρον και η δέσμευση της ΕΟΚΕ σχετικά με τα ζητήματα του Δούναβη δεν είναι κάτι το καινούργιο. Πράγματι, η ΕΟΚΕ έχει υιοθετήσει πολυάριθμα έγγραφα στο παρελθόν, τα οποία αφορούν διάφορα θέματα, όπως οι μεταφορές ή το περιβάλλον. Τα έγγραφα αυτά εξηγούν με σαφήνεια τους λόγους για τους οποίους η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντική την περιοχή του Δούναβη και υποστηρίζει τη χάραξη αντίστοιχης στρατηγικής.

3.4   Θα πρέπει να τονισθεί ότι οι πρόσφατες διευρύνσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης μετέφεραν το γεωγραφικό επίκεντρό της προς τα ανατολικά, ενόσω το οικονομικό κέντρο βάρους παραμένει στη Δυτική Ευρώπη. Η οικονομική, εδαφική και κοινωνική συνοχή, ως βασικά συστατικά της στρατηγικής για τον Δούναβη, παράλληλα με τις πρακτικές ιδέες που υποστηρίζουν την εφαρμογή της, αποτελούν κατάλληλη συνεισφορά για την αντιμετώπιση αυτής της ανισορροπίας.

Βρυξέλλες, 16 Σεπτεμβρίου 2010.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Mario SEPI


(1)  Η μελλοντική στρατηγική για τον Δούναβη θα περιλαμβάνει τα ακόλουθα κράτη μέλη της ΕΕ: Γερμανία, Αυστρία, Ουγγαρία, Σλοβακία, Τσεχική Δημοκρατία, Σλοβενία, Βουλγαρία και Ρουμανία, καθώς και τα ακόλουθα κράτη που δεν αποτελούν μέλη της ΕΕ: Κροατία, Σερβία, Ουκρανία, Μολδαβία, Βοσνία και Ερζεγοβίνη, Μαυροβούνιο.


15.2.2011   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 48/6


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ο ρόλος της νόμιμης μετανάστευσης στο πλαίσιο της δημογραφικής πρόκλησης» (διερευνητική γνωμοδότηση)

2011/C 48/03

Εισηγητής: ο κ. Luis Miguel PARIZA CASTAÑOS

Με επιστολή της από 18 Φεβρουαρίου 2010, η κ. Joëlle Milquet, Αναπληρώτρια Πρωθυπουργός και Υπουργός απασχόλησης και ίσων ευκαιριών, αρμόδια για την πολιτική μετανάστευσης και ασύλου, ζήτησε, εξ ονόματος της μελλοντικής βελγικής Προεδρίας και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, από την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να καταρτίσει διερευνητική γνωμοδότηση με θέμα

«Ο ρόλος της νόμιμης μετανάστευσης στο πλαίσιο της δημογραφικής πρόκλησης»

Το ειδικευμένο τμήμα «Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 2 Σεπτεμβρίου 2010.

Κατά την 465η σύνοδο ολομέλειάς της, της 15ης και 16ης Σεπτεμβρίου 2010 (συνεδρίαση της 15ης Σεπτεμβρίου 2010), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 115 ψήφους υπέρ, μία κατά και 2 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση:

1.   Συμπεράσματα

1.1

Η ΕΟΚΕ κρίνει αναγκαία μια ολιστική προσέγγιση για την αντιμετώπιση των δημογραφικών προκλήσεων, με πολλαπλές οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές πτυχές. Η νόμιμη μετανάστευση αποτελεί μέρος της απάντησης της ΕΕ σε αυτή τη δημογραφική κατάσταση.

1.2

Η εσωτερική κινητικότητα των Ευρωπαίων πολιτών είναι μειωμένη και μικρότερη από την μετανάστευση υπηκόων τρίτων χωρών. Η ΕΟΚΕ φρονεί πως πρέπει να εξαλειφθούν οι φραγμοί και να διευκολυνθεί η εσωτερική κινητικότητα των Ευρωπαίων εργαζομένων.

1.3

Η ΕΟΚΕ στηρίζει την Ευρωπαϊκή Ατζέντα 2020 για την άνοδο του ποσοστού απασχόλησης του πληθυσμού μεταξύ 20 και 64 ετών έως το 75 %, μέσω μεγαλύτερης συμμετοχής των γυναικών, και των πιο ηλικιωμένων εργαζομένων, και καλύτερης ένταξης των μεταναστών στην αγορά εργασίας.

1.4

Η κοινή μεταναστευτική πολιτική πρέπει να έχει στρατηγικό προσανατολισμό, με μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο όραμα, και να λαμβάνει υπόψη το σύνολο των πτυχών, όπως: το δημογραφικό πλαίσιο, η εξέλιξη των αγορών εργασίας, η ένταξη, η πολιτιστική πολυμορφία, τα θεμελιώδη δικαιώματα, η ίση μεταχείριση, η εξάλειψη των διακρίσεων και η συνεργασία με τις χώρες προέλευσης.

1.5

Επαφίεται σε κάθε κράτος μέλος να αποφανθεί επί της υποδοχής νέων μεταναστών. Η ΕΕ δύναται να δώσει μεγάλη προστιθέμενη αξία μέσω κοινής πολιτικής και νομοθεσίας με υψηλό βαθμό εναρμόνισης.

1.6

Παρά ορισμένες εθνικές διαφορές, η ΕΕ και τα κράτη μέλη χρειάζονται μια ανοιχτή νομοθεσία που να επιτρέπει την εισδοχή μεταναστών για εργασιακούς λόγους μέσα από νόμιμες και διαφανείς οδούς, τόσο για τους εργαζόμενους με υψηλό επίπεδο κατάρτισης όσο και για τις λιγότερο εξειδικευμένες δραστηριότητες.

1.7

Λαμβανομένης υπόψη της δημογραφικής πρόκλησης, η ΕΟΚΕ φρονεί πως πρέπει να τροποποιηθούν οι ισχύουσες Οδηγίες και να θεσπισθούν νέα νομοθετικά μέσα.

1.8

Με την έγκριση της Συνθήκης της Λισσαβώνας τέθηκε σε ισχύ ο Χάρτης θεμελιωδών δικαιωμάτων, που θα διευκολύνει την ΕΕ να έχει πιο ισορροπημένη προσέγγιση στη μεταναστευτική νομοθεσία και να σέβεται περισσότερο τα ανθρώπινα δικαιώματα.

1.9

Ωστόσο, στην Ευρώπη αυξάνεται η μισαλλοδοξία, ο ρατσισμός και η ξενοφοβία απέναντι στους μετανάστες και τις μειονότητες. Οι πολιτικοί ιθύνοντες, οι κοινωνικοί ηγέτες και τα μέσα επικοινωνίας πρέπει να ενεργούν με ύψιστη συναίσθηση ευθύνης και να υιοθετήσουν μια παιδαγωγική προσέγγιση σε θέματα πολιτικά και κοινωνικά, ώστε να προλαμβάνονται τέτοιου είδους συμπεριφορές. Πρέπει επίσης τα θεσμικά όργανα της ΕΕ να δρουν με αποφασιστικότητα και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών να δραστηριοποιούνται ενεργά στην καταπολέμηση αυτών των ιδεολογιών και των συμπεριφορών.

1.10

Η ευρωπαϊκή μεταναστευτική νομοθεσία πρέπει να διασφαλίζει την ίση μεταχείριση, βάσει της αρχής της μη διακριτικής μεταχείρισης.

1.11

Η συνεργασία με τις χώρες προέλευσης δεν θα πρέπει να βασίζεται αποκλειστικά στην καταπολέμηση της λαθρομετανάστευσης, τον επαναπατρισμό και τον συνοριακό έλεγχο, αλλά οι συμφωνίες θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη το συμφέρον όλων των μερών: αυτό των μεταναστών, που σχετίζεται με τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους, αυτό των χωρών προέλευσης, την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη των οποίων πρέπει να ωφελήσει η μετανάστευση, και αυτό των ευρωπαϊκών κοινωνιών υποδοχής.

1.12

Η κοινή μεταναστευτική πολιτική πρέπει να περιλαμβάνει την ένταξη, που αποτελεί αμφίδρομη κοινωνική διαδικασία προσαρμογής μεταξύ των μεταναστών και της κοινωνίας υποδοχής, και η οποία πρέπει να στηριχθεί μέσω καλής διακυβέρνησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σε εθνικό και σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Μια κοινή ευρωπαϊκή προσέγγιση έχει μεγάλη προστιθέμενη αξία, καθώς συνδέει την ένταξη με τις αρχές και τις αξίες της Συνθήκης, με την ίση και μη διακριτική μεταχείριση, με τον Χάρτη θεμελιωδών δικαιωμάτων, με τη Ευρωπαϊκή Σύμβαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και με την Ατζέντα Ευρώπη 2020.

1.13

Η ΕΟΚΕ προτείνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ζητήσει την κατάρτιση διερευνητικής γνωμοδότησης με θέμα τη σκοπιμότητα της δημιουργίας ευρωπαϊκής πλατφόρμας διαλόγου για τη διαχείριση της μετανάστευσης για λόγους εργασίας.

2.   Ο πληθυσμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης

2.1

Ο πληθυσμός της ΕΕ είναι κατά τι μικρότερος από 500 εκατομμύρια κατοίκους  (1). Τα τελευταία δέκα χρόνια η πορεία ήταν ανοδική και ο πληθυσμός αυξήθηκε κατά περισσότερο από 18 εκατομμύρια (2).

2.2

Ωστόσο, παρατηρούνται μεγάλες διαφορές ανά χώρα. Ο πληθυσμός μειώθηκε σε πολλές χώρες, ιδίως στην Ουγγαρία, την Πολωνία, τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία. Στα υπόλοιπα κράτη μέλη ο πληθυσμός παρέμεινε σταθερός ή αυξήθηκε, ιδίως στην Ισπανία, τη Γαλλία, την Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Σε ορισμένα κράτη μέλη παρατηρούνται επίσης μεγάλες διαφορές ανά περιφέρεια.

2.3

Η φυσική αύξηση του πληθυσμού έφερε λίγο περισσότερο από 3 εκατομμύρια νέους κατοίκους στην ΕΕ (3). Οι χώρες με μεγαλύτερη φυσική αύξηση του πληθυσμού σε απόλυτες τιμές ήταν η Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ισπανία και οι Κάτω Χώρες, ενώ αύξηση παρουσιάσθηκε και σε άλλες χώρες. Η μεγαλύτερη φυσική μείωση του πληθυσμού εμφανίστηκε στη Γερμανία, τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Ουγγαρία.

2.4

Ο πληθυσμός της ΕΕ γηράσκει. Το ποσοστό του πληθυσμού κάτω των 15 ετών μειώθηκε από το 17,7 % το 1998 στο 15,7 % το 2008.

2.5

Το ποσοστό του πληθυσμού 65 ετών και άνω στην ΕΕ αυξήθηκε από το 15,3 % το 1998 στο 17 % το 2008. Αυτό το ποσοστό υποχώρησε ελαφρά στην Ιρλανδία και το Λουξεμβούργο, τη στιγμή που αγγίζει το 20 % στη Γερμανία και την Ιταλία, ενώ υπερβαίνει το 18,5 % στην Ελλάδα.

2.6

Ο δείκτης δημογραφικής εξάρτησης  (4) της ΕΕ διατηρείται στα ίδια επίπεδα τα τελευταία δέκα χρόνια, από το 49,2 % το 1998 στο 48,6 % το 2008. Αυξήθηκε στη Δανία, τη Γερμανία, την Ελλάδα, την Ιταλία και τις Κάτω Χώρες, παρέμεινε σταθερός στη Γαλλία και την Ιρλανδία, ενώ μειώθηκε στις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ, ιδίως όπου η το ποσοστό των παιδιών και των νέων μειώθηκε περισσότερο.

2.7

Ο συνθετικός δείκτης γονιμότητας  (5) βρισκόταν το 2006 στο 1,53 τέκνο ανά γυναίκα. Μεταξύ 1999 και 2008 αυξήθηκε σε όλες τις χώρες της ΕΕ. Ωστόσο, παραμένει κάτω από το 1,5 τέκνο ανά γυναίκα σε πολλά κράτη μέλη. Μόνο στη Γαλλία φτάνει τα 2 τέκνα ανά γυναίκα.

2.8

Αυξάνεται το προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση του ευρωπαϊκού πληθυσμού, το οποίο βρίσκεται κατά μέσο όρο πάνω από τα 82 έτη για τις γυναίκες και από τα 76 για τους άνδρες.

2.9

Η παιδική θνησιμότητα  (6) μειώνεται στο μεγαλύτερο μέρος των κρατών μελών, ενώ το 2006 έπεσε κάτω από τους 5 θανάτους ανά 1 000 γεννήσεις στο σύνολο της ΕΕ.

3.   Τα μεταναστευτικά ρεύματα στην Ευρωπαϊκή Ένωση

3.1

Η Ευρώπη αποτελεί προορισμό ενός μικρού μέρους των διεθνών μεταναστευτικών ρευμάτων, και εδώ και πολλά χρόνια άτομα μεταναστευτικής καταγωγής αποτελούν μέρος του πληθυσμού της.

3.2

Στη Συνθήκη, και κατά συνέπεια στις γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ, η μετανάστευση αναφέρεται σε υπηκόους τρίτων χωρών.

3.3

Η μετανάστευση αποτελεί την κύρια αιτία αύξησης του πληθυσμού της ΕΕ την περίοδο 1999-2008. Η αμιγής μετανάστευση προσέθεσε περίπου 15 εκατομμύρια στον πληθυσμό της ΕΕ (7). Εμφανίζει αρνητικό ισοζύγιο μόνο στη Βουλγαρία, τη Λετονία, τη Λιθουανία, την Πολωνία και τη Ρουμανία. Σε πολλά κράτη το ισοζύγιο είναι ελαφρώς θετικό, ενώ η υψηλότερη μετανάστευση παρατηρείται στη Γερμανία, την Ισπανία, τη Γαλλία, την Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Μεταξύ του 1999 και του 2008, η πλειονότητα των κρατών μελών εμφάνισαν θετικό μεταναστευτικό ισοζύγιο, με εξαίρεση τη Βουλγαρία (- 215 600), τη Λετονία (- 24 700), τη Λιθουανία (- 88 100), την Πολωνία (- 566 100) και τη Ρουμανία (- 594 700).

3.4

Τα μεταναστευτικά ρεύματα αυξάνουν τον πληθυσμό της ΕΕ. Η μετανάστευση οφείλεται κατά 80 % και πλέον στην αύξηση του πληθυσμού τα τελευταία δέκα χρόνια.

3.5

Σε ορισμένες χώρες της ΕΕ το μεταναστευτικό ισοζύγιο αντιπροσωπεύει πάνω από το 4 % του μέσου πληθυσμού: Ιταλία, Μάλτα, Αυστρία και Πορτογαλία· πάνω από το 10 %: Κύπρος (11,64 %), Ισπανία (12,62 %), Ιρλανδία (10,66 %) και Λουξεμβούργο (11,08 %). Στο άλλο άκρο, οι πληθυσμιακές απώλειες που οφείλονται στην αμιγή μετανάστευση κυμάνθηκαν μεταξύ του 0,75 % του πληθυσμού στη Λετονία και του 2,62 % στη Ρουμανία.

3.6

Το 2008 ο αριθμός αλλοδαπών (που περιλαμβάνει Ευρωπαίους πολίτες και υπηκόους τρίτων χωρών) έφτανε τα 31 εκατομμύρια. Η Γερμανία είναι η χώρα με τον μεγαλύτερο πληθυσμό αλλοδαπών (άνω των 7 εκατομμυρίων), ενώ την ακολουθεί η Ισπανία (5,3), το Ηνωμένο Βασίλειο (4), η Γαλλία (3,7) και η Ιταλία (3,4). Ο αριθμός αυτός αυξήθηκε το 2009 σε όλες αυτές τις χώρες, πλην της Γερμανίας. Η Ελλάδα και το Βέλγιο πλησιάζουν στο ένα εκατομμύριο αλλοδαπών, ενώ η Ιρλανδία, οι Κάτω Χώρες, η Αυστρία και η Σουηδία ξεπερνούν το μισό εκατομμύριο.

3.7

Το τέταρτο τρίμηνο του 2009 (8) περίπου 11 εκατομμύρια Ευρωπαίων πολιτών κατοικούσαν σε άλλο κράτος μέλος. Από αυτούς 2,5 εκατομμύρια κατοικούσαν στη Γερμανία, 1,8 εκατομμύρια στο Ηνωμένο Βασίλειο, 1,6 στην Ισπανία, 1,2 στη Γαλλία και 1,1 στην Ιταλία. Σε μικρότερο βαθμό συναντώνται επίσης στο Βέλγιο (642 900), την Ιρλανδία (350 500), το Λουξεμβούργο (191 000), την Αυστρία (322 200), τις Κάτω Χώρες (272 100), την Ελλάδα (142 500) και τη Σουηδία (185 700).

3.8

Από το τέταρτο τρίμηνο του 2005 ο αριθμός υπηκόων ενός κράτους μέλους που κατοικούν σε άλλο αυξήθηκε κατά περισσότερο από 2,7 εκατομμύρια, ενώ οι δημοφιλέστεροι προορισμοί για αυτές τις εσωτερικές μετακινήσεις αποδείχθηκαν η Ιταλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ισπανία, με περισσότερα από 1,7 εκατομμύρια.

3.9

Το 2009 ο ρυθμός αύξησης του αριθμού αλλοδαπών έπεσε κάτω από το ένα εκατομμύριο, επίπεδο παρόμοιο με αυτό του 2006.

4.   Το μέλλον του πληθυσμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης

4.1

Ο πληθυσμός της ΕΕ το 2018 θα κυμαίνεται μεταξύ 495 και 511 εκατομμυρίων, σύμφωνα με τις δημογραφικές προβλέψεις της Eurostat, ανάλογα με την ύπαρξη ή μη μεταναστευτικών ρευμάτων την εν λόγω περίοδο.

4.2

Συνυπολογιζομένης της μετανάστευσης υπηκόων τρίτων χωρών, ο προβλεπόμενος πληθυσμός της ΕΕ για το 2020 φτάνει τα 514 εκατομμύρια, ενώ ξεπερνά τα 520 εκατομμύρια το 2030. Αυτή η πρόβλεψη βασίζεται σε υποθετικό σενάριο ετήσιας αμιγούς μετανάστευσης περίπου 1,5 εκατομμυρίου ατόμων.

4.3

Έτσι, το 2020 η προβλεπόμενη αύξηση του πληθυσμού, συμπεριλαμβανομένης της μετανάστευσης, φτάνει τα 14 εκατομμύρια. Από αυτά, 5,3 αφορούν την Ισπανία, 4 το Ηνωμένο Βασίλειο, 1,4 την Ιταλία, 1,3 τη Γαλλία, σχεδόν 1 την Ιρλανδία, περίπου 0,5 τη Σουηδία και το Βέλγιο και σχεδόν 0,5 την Πορτογαλία. Στο άλλο άκρο, θα εμφανισθούν δημογραφικές απώλειες άνω των 660 000 ατόμων στη Ρουμανία, 530 000 στη Γερμανία και 419 000 στη Βουλγαρία, ενώ θα υπερβαίνουν τις 100 000 στην Πολωνία, την Ουγγαρία, τη Λιθουανία και τη Λετονία.

4.4

Το 2020 ο πληθυσμός της ΕΕ σε σύγκριση με το 2008 θα είναι αυξημένος κατά σχεδόν 845 000 άτομα ηλικίας 0-14 ετών, μειωμένος κατά 2,8 εκατομμύρια μεταξύ 15-64 ετών και αυξημένος κατά 18,1 εκατομμύρια όσον αφορά τα άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω. Επιπλέον, θα μειωθεί κατά 4,7 εκατομμύρια ο πληθυσμός μεταξύ 20 και 59 ετών. Κατά συνέπεια, η πρόβλεψη αύξησης του πληθυσμού της ΕΕ βασίζεται κυρίως στα άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω, πράγμα που οδηγεί σε μεγαλύτερη δημογραφική γήρανση, καθώς το ποσοστό των ατόμων άνω των 65 ετών φτάνει το 20 %.

5.   Η αγορά εργασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση

5.1

Η δημογραφική μεταβλητή στην αγορά εργασίας πρέπει να εξετάζεται από κοινού με άλλες οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές μεταβλητές, που υπερβαίνουν το φάσμα αυτής της γνωμοδότησης.

5.2

Την περίοδο 1998-2008 ο δυνητικά ενεργός ηλικιακά πληθυσμός αυξήθηκε κατά 12,1 εκατομμύρια, και κατά λιγότερο από 12 εκατομμύρια για τις ηλικίες μεταξύ 20 και 59 ετών.

5.3

Το 2009 στην ΕΕ υπήρχαν περίπου 218 εκατομμύρια απασχολούμενοι, 3,8 εκατομμύρια λιγότεροι από την προηγούμενη χρονιά. Περισσότεροι από 24 εκατομμύρια (11 %) είχαν προσωρινή εργασία. Η μέση ηλικία εξόδου από την αγορά εργασίας ήταν τα 61,4 χρόνια.

5.4

Το τέταρτο τρίμηνο του 2009 περίπου 5,8 εκατομμύρια Ευρωπαίων πολιτών εργάζονταν σε άλλο κράτος μέλος. Από αυτούς 1,4 εκατομμύριο εργάζονταν στη Γερμανία, 1,1 εκατομμύριο στο Ηνωμένο Βασίλειο, 820 000 στην Ισπανία, 650 000 στην Ιταλία, 540 000 στη Γαλλία, 280 000 στο Βέλγιο, 190 000 στην Ιρλανδία, 180 000 στην Αυστρία, 150 000 στις Κάτω Χώρες και 125 000 στη Σουηδία.

5.5

Οι δείκτες επαγγελματικής δραστηριότητας ανέβηκαν στην ΕΕ-15 μεταξύ 1998-2008 σε όλες τις ομάδες ηλικίας, εμφανίζοντας ωστόσο διαφορές που κυμαίνονται μεταξύ μίας (15-19 ετών) και 10 ποσοστιαίων μονάδων (60-64 ετών). Οι δείκτες ανδρικής δραστηριότητας παρέμειναν σταθεροί με εξαίρεση την ηλικία των 50-70 ετών, όπου αυξήθηκαν έως και 10 μονάδες για τα άτομα 60-65 ετών. Οι δείκτες γυναικείας δραστηριότητας αυξήθηκαν σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, ιδίως δε μεταξύ 30-65 ετών, ξεπερνώντας τις 10 ποσοστιαίες μονάδες για τα άτομα 50-65 ετών.

5.6

Τα τελευταία χρόνια αυξήθηκε σημαντικά η ένταξη των γυναικών στην αγορά εργασίας, όμως ο δείκτης γυναικείας δραστηριότητας παραμένει χαμηλότερος από αυτόν της ανδρικής.

5.7

Ο δυνητικά ενεργός πληθυσμός θα φτάνει το 2020 τα 361 εκατομμύρια, εκ των οποίων 238 εκατομμύρια θα συμμετέχουν πραγματικά στην αγορά εργασίας (9), ενώ 123 εκατομμύρια δε θα ασκούν επαγγελματική δραστηριότητα. Αυτό σημαίνει δείκτη δραστηριότητας 74,2 % για τις ηλικίες 20-64 ετών, κατά τι χαμηλότερο από τον δείκτη του 2008, πράγμα που οφείλεται στις αλλαγές της δημογραφικής διάρθρωσης.

5.8

Δεδομένων των δεικτών ανεργίας (10), οι απασχολούμενοι θα μπορούσαν να φτάνουν τα 221,5 εκατομμύρια το 2020, πράγμα που συνεπάγεται δείκτη απασχόλησης 69,3 % για τις ηλικίες 20-64 ετών.

5.9

Παρ' όλα αυτά η Ευρωπαϊκή Ατζέντα 2020 (11) αναφέρεται σε άνοδο του ποσοστού απασχόλησης του πληθυσμού μεταξύ 20 και 64 ετών έως το 75 %, μέσω μεγαλύτερης συμμετοχής των γυναικών, των μεγαλύτερης ηλικίας εργαζομένων και καλύτερης ένταξης των μεταναστών στην αγορά εργασίας.

5.10

Το 2020 θα μπορούσαν να απασχολούνται πάνω από 17,5 εκατομμύρια επιπλέον άτομα, πράγμα που συνεπάγεται δείκτη απασχόλησης 75 % για τις ηλικίες 20-64 ετών. Ωστόσο, θα παρέμεναν περισσότερα από 76 εκατομμύρια άτομα αυτής της ηλικιακής ομάδας χωρίς δραστηριότητα, αν και μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνονται άτομα με ασθένειες ή αναπηρία που δεν είναι σε θέση να εργασθούν.

5.11

Υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των δεικτών απασχόλησης στις διάφορες χώρες της ΕΕ, που το 2009 κυμαίνονται από τον μικρότερο της Μάλτας (κάτω από το 60 %) έως το μεγαλύτερο των Κάτω Χωρών (περίπου 80 %), με χώρες που ήδη υπερβαίνουν τον στόχο του 75 %. Για αυτόν τον λόγο, η αύξηση του ποσοστού απασχόλησης σε χώρες με χαμηλά ποσοστά –κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ- που αποτελούν την πλειονότητα των κρατών μελών, και σε χώρες που βρίσκονται πάνω από το μέσο όρο της ΕΕ αλλά κάτω από το 75 %, θα μπορούσε να οδηγήσει σε εσωτερικές μετακινήσεις του πληθυσμού στην ΕΕ.

5.12

Ένας από τους παράγοντες αύξησης του ποσοστού απασχόλησης είναι η άνοδος του επιπέδου εκπαίδευσης του πληθυσμού. Το 2008 το ποσοστό απασχόλησης των αποφοίτων πανεπιστημίου 15-64 ετών έφτανε το 84 %, έναντι 71 % των αποφοίτων δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και 48 % των ατόμων με χαμηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης. Επιπλέον, ήταν σαφώς μεγαλύτερο από το μέσο όρο του 66 %. Η βελτίωση του επιπέδου εκπαίδευσης μπορεί να αποτελέσει παράλληλα παράγοντα αύξησης της παραγωγικότητας, ενώ συμβάλλει στην εξισορρόπηση της αυξανόμενης ζήτησης για εργαζόμενους με υψηλό επίπεδο κατάρτισης.

5.13

Στις σημερινές συνθήκες οικονομικής κρίσης, οι αγορές εργασίας δεν είναι σε θέση να προσφέρουν εργασία σε όλον τον ενεργό πληθυσμό (αυτόχθονες και μετανάστες) και το ποσοστό ανεργίας είναι περίπου 10 %. Τον Φεβρουάριο του 2010 η ανεργία στην ΕΕ αφορούσε 23,01 εκατομμύρια άνδρες και γυναίκες σε ενεργό ηλικία, 3,1 εκατομμύρια περισσότερους από τον ίδιο μήνα του 2009.

5.14

Η δημογραφική γήρανση επιταχύνεται. Με τη συνταξιοδότηση της γενιάς της δημογραφικής έκρηξης της δεκαετίας του '60, ο ενεργός πληθυσμός της ΕΕ θα μειωθεί και ο αριθμός των ατόμων άνω των 60 ετών θα αυξηθεί με διπλάσια ταχύτητα σε σχέση με την περίοδο πριν το 2007, δηλαδή κατά δύο εκατομμύρια ετησίως, έναντι ενός εκατομμυρίου παλαιότερα.

5.15

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (12), από το 2020 η έλλειψη εργαζομένων θα είναι τόσο έντονη που η Ευρώπη δυσκολεύεται να διατηρήσει τα επίπεδα οικονομικής δραστηριότητας και απασχόλησής της, κατάσταση που μπορεί να συνεχισθεί για πολλές δεκαετίες.

5.16

Ορισμένα κράτη μέλη διευκολύνουν τα ηλικιωμένα άτομα να διατηρηθούν ενεργά στην αγορά εργασίας, μειώνοντας τη διαφορά μεταξύ της πραγματικής ηλικίας συνταξιοδότησης και αυτής που προβλέπεται από τον νόμο, ενίοτε δε προωθούν νομοθετικές μεταρρυθμίσεις για την αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης πέραν των 65 ετών, όπως επισημαίνει η Πράσινη Βίβλος της Επιτροπής (13).

6.   Ο ρόλος της μετανάστευσης σε αυτό το δημογραφικό πλαίσιο

6.1

Η ΕΟΚΕ κρίνει αναγκαία μια ολιστική προσέγγιση για την αντιμετώπιση των δημογραφικών προκλήσεων, με δράση σε πολλαπλές οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές πτυχές. Η ΕΕ πρέπει να δράσει, μεταξύ άλλων, όσον αφορά την πολιτική απασχόλησης και εκπαίδευσης, τη βελτίωση των αγορών εργασίας, συνταξιοδοτικά συστήματα, τις εργασιακές σχέσεις, τις ενεργές οικογενειακές πολιτικές κλπ.

6.2

Η μεταναστευτική πολιτική αποτελεί μέρος των πολιτικών αποφάσεων που πρέπει να λάβει η ΕΕ σε αυτό το πλαίσιο.

6.3

Η ΕΟΚΕ τονίζει τα συμπεράσματα της ομάδας σοφών υπό την προεδρία του Felipe González, όπως συγκεντρώνονται στο έγγραφο Ευρώπη 2030  (14), όπου αναφέρεται πως «το δημογραφικό πρόβλημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με δύο σύνολα συμπληρωματικών δράσεων: ανύψωση των ποσοστών συμμετοχής στην αγορά εργασίας και εφαρμογή μιας ισορροπημένης, δίκαιης και προνοητικής μεταναστευτικής πολιτικής.»«[…] οι εργαζόμενοι μετανάστες θα καλύψουν εν μέρει τις μελλοντικές ελλείψεις της Ευρώπης σε εργατικό δυναμικό και δεξιότητες, η δε ΕΕ θα χρειαστεί να εκπονήσει μια προνοητική προσέγγιση για τη μετανάστευση».

6.4

Η ΕΟΚΕ υιοθέτησε πολυάριθμες γνωμοδοτήσεις που τόνιζαν την ανάγκη να έχει η ΕΕ κοινή μεταναστευτική πολιτική, ούτως ώστε τα νέα πρόσωπα να μπορούν να αναπτύξουν την πορεία τους ως μετανάστες στην Ευρώπη, μέσω νόμιμων και διαφανών διαδικασιών.

6.5

Η Ευρώπη αποτελεί προορισμό για μέρος των διεθνών μεταναστευτικών ρευμάτων, καθότι η σχετική οικονομική ευημερία και η πολιτική σταθερότητα αποτελεί για ορισμένους μετανάστες ελκυστικό σημείο αναφοράς προς αναζήτηση ευκαιριών.

6.6

Η ΕΕ πρέπει να λάβει υπόψη πως πολλοί μετανάστες έχουν ανεπτυγμένο επιχειρηματικό πνεύμα, δημιουργούν επιχειρήσεις στην Ευρώπη και συμβάλλουν στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας.

6.7

Η εσωτερική κινητικότητα στην ΕΕ για λόγους εργασίας είναι μικρότερη από τη μετανάστευση. Τα τελευταία χρόνια, οι Πολωνοί και Ρουμάνοι πολίτες είναι αυτοί που άσκησαν σε μεγαλύτερο βαθμό το δικαίωμα ελεύθερης μετακίνησης εντός της ΕΕ. Η ΕΟΚΕ φρονεί πως η ΕΕ πρέπει να προωθήσει και να διευκολύνει την εργασιακή κινητικότητα των Ευρωπαίων πολιτών, προς τούτο δε θα πρέπει να ενισχυθεί το δίκτυο EURES και να αναγνωρισθούν τα ακαδημαϊκά και επαγγελματικά πτυχία.

7.   Η κοινή μεταναστευτική πολιτική

7.1

Η κοινή μεταναστευτική πολιτική αναπτύσσεται με μεγάλη δυσκολία. Βελτιώνεται η συνεργασία ενάντια στη λαθρομετανάστευση και τη διακίνηση ανθρώπων, συνάπτονται ορισμένες συμφωνίες με τρίτες χώρες, αναπτύσσεται μια ευρωπαϊκή προσέγγιση για την ένταξη. Ωστόσο, η πρόοδος είναι πενιχρή όσον αφορά τη νομοθεσία υποδοχής νέων οικονομικών μεταναστών, καθώς και τους όρους εισόδου και διαμονής και τα δικαιώματα των μεταναστών.

7.2

Κατά τον σχεδιασμό της κοινής μεταναστευτικής πολιτικής πρέπει να ληφθεί υπόψη πως κάθε κράτος μέλος έχει τις δικές του ιδιαιτερότητες (αγορά εργασίας, νομικό σύστημα, ιστορικούς δεσμούς με τρίτες χώρες κλπ).

7.3

Η κοινή νομοθεσία για την υποδοχή μεταναστών αναπτύσσεται μέσω διαφορετικών οδηγιών, ανάλογα με την επαγγελματική κατηγορία των εργαζομένων μεταναστών.

7.4

Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις επιθυμούν τη βελτίωση των διεθνών προσλήψεων εργαζομένων μεταναστών υψηλής ειδίκευσης. Προς τούτο η ΕΕ ενέκρινε την Οδηγία της Μπλε κάρτας (15), την οποία στήριξε, με ορισμένες προτάσεις αλλαγών, η ΕΟΚΕ.

7.5

Ωστόσο, δεν υπάρχει κοινή νομοθεσία για άλλες εργασιακές δραστηριότητες, παρά το γεγονός ότι στο μέλλον η ΕΕ θα υποδεχθεί πολυάριθμους μετανάστες εργαζομένους για την άσκηση δραστηριοτήτων μέσης ή χαμηλής ειδίκευσης.

7.6

Στη συμβολή της στο Πρόγραμμα της Στοκχόλμης, η Επιτροπή πρότεινε τη δημιουργία ευρωπαϊκής πλατφόρμας για την εργατική μετανάστευση όπου θα συμμετέχουν οι κοινωνικοί εταίροι, όμως η πρόταση δεν έγινε δεκτή από το Συμβούλιο. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να ζητήσει τη γνώμη της ως προς τη σκοπιμότητα της δημιουργίας αυτής της πλατφόρμας.

8.   Νομοθεσία

8.1

Η ΕΕ συζητά εδώ και δύο χρόνια την πρόταση της Επιτροπής για μία Οδηγία πλαίσιο (16) σχετικά με τα δικαιώματα των μεταναστών, η οποία προβλέπει ενιαία διαδικασία. Η ΕΟΚΕ κρίνει θεμελιώδους σημασίας την έγκριση της Οδηγίας κατά τη βελγική προεδρία.

8.2

Στις 13 Ιουλίου η Επιτροπή υιοθέτησε δύο νέες νομοθετικές προτάσεις: μία όσον αφορά τους εποχιακούς εργαζομένους μετανάστες (17) και μία σχετικά με τους εργαζομένους μετανάστες που μετεγκαθίστανται προσωρινά σε άλλο κράτος μέλος (18). Η ΕΟΚΕ θα μελετήσει τις προτάσεις αυτές και θα καταρτίσει σχετικές γνωμοδοτήσεις.

8.3

Ο χαρακτήρας ελάχιστης εναρμόνισης της Οδηγίας 2003/86 σχετικά με το δικαίωμα οικογενειακής επανένωσης επιτρέπει να μην εξασφαλίζεται πλήρως, στην εθνική νομοθεσία ορισμένων κρατών, το δικαίωμα οικογενειακής επανένωσης. Η Οδηγία πρέπει να τροποποιηθεί ώστε οι μετανάστες να δύνανται, μετά την πάροδο ενός έτους νόμιμης διαμονής, να ζητήσουν από τις αρχές την επανένωση, προκειμένου να ασκήσουν το θεμελιώδες δικαίωμά τους στην οικογενειακή ζωή. Η ΕΟΚΕ θεωρεί επίσης πως οι σύζυγοι ή οι σύντροφοι που έχουν επανενωθεί, καθώς και τα τέκνα όταν φτάνουν στη νόμιμη ηλικία, θα πρέπει να μπορούν να αποκτήσουν άδεια εργασίας. Η Επιτροπή θα παρουσιάσει τον Οκτώβριο πράσινη βίβλο.

8.4

Εδώ και χρόνια ισχύει η Οδηγία  (19) για τους φοιτητές. Η ΕΟΚΕ θεωρεί πως τα άτομα που διαθέτουν την άδεια παραμονής που προβλέπει αυτή η οδηγία θα πρέπει, όταν αυτή λήξει, να δύνανται να ζητήσουν άδεια εργασίας μέσω εσπευσμένης διαδικασίας, παρατείνοντας την προηγούμενη άδεια διαμονής. Η Επιτροπή θα εκπονήσει το 2011 έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας.

8.5

Επίσης είναι σε ισχύ η Οδηγία  (20) για τους ερευνητές. Η ΕΟΚΕ φρονεί πως πρέπει να υπάρξει επιταχυμένη διαδικασία προκειμένου αυτοί, όταν ολοκληρώνουν το ερευνητικό τους πρόγραμμα, να έχουν πρόσβαση στη Μπλε κάρτα για να αναπτύξουν επαγγελματική δραστηριότητα. Η Επιτροπή θα εκπονήσει το 2012 έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας.

8.6

Κρίνεται αναγκαία η επίλυση ενός εκ των σημαντικότερων προβλημάτων που αντιμετωπίζουν πολλοί μετανάστες και επιχειρήσεις στην Ευρώπη: της αναγνώρισης των ακαδημαϊκών και επαγγελματικών πτυχίων.

8.7

Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι, προκειμένου να αυξηθεί το ποσοστό της νόμιμης και διαφανούς μετανάστευσης, η νομοθεσία υποδοχής πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις επαγγελματικές δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρα σε μικροεπιχειρήσεις και εντός της οικογένειας. Προς τούτο, η ΕΟΚΕ σε άλλη γνωμοδότηση (21) πρότεινε τη χρήση εξάμηνης άδειας εισόδου και διαμονής προσωρινού χαρακτήρα για την αναζήτηση εργασίας.

8.8

Λαμβανομένου υπόψη του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, η ΕΕ πρέπει να εγγυάται στον καθένα την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο πλαίσιο των νομικών διαδικασιών της ΕΕ και των κρατών μελών.

8.9

Τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι καθολικά, αναφαίρετα και προστατεύουν όλα τα άτομα, ανεξάρτητα από το νομικό τους καθεστώς. Προς τούτο η ΕΟΚΕ κατήρτισε γνωμοδότηση (22) πρωτοβουλίας όπου συνιστούσε οι πολιτικές και οι νομοθεσίες της ΕΕ σχετικά με τη μετανάστευση και τα σύνορα να σέβονται δεόντως τα ανθρώπινα δικαιώματα.

8.10

Η ευρωπαϊκή μεταναστευτική νομοθεσία πρέπει να εγγυάται την ίση μεταχείριση βάσει της αρχής της μη διακριτικής μεταχείρισης (Άρθρο 21 του Χάρτη) και την εφαρμογή του άρθρου 15.3 του Χάρτη, σύμφωνα με το οποίο «Οι υπήκοοι τρίτων χωρών που έχουν άδεια εργασίας στο έδαφος των κρατών μελών δικαιούνται συνθηκών εργασίας αντίστοιχων με εκείνες που απολαύουν οι πολίτες της Ένωσης».

8.11

Η ίση μεταχείριση στην εργασία αφορά τις συνθήκες εργασίας, τους μισθούς, τις απολύσεις, την υγιεινή και ασφάλεια στον χώρο εργασίας και τα δικαιώματα συνδικαλιστικής οργάνωσης και απεργίας. Η ίση μεταχείριση αφορά επίσης άλλα θεμελιώδη κοινωνικά δικαιώματα, όπως η υγειονομική περίθαλψη, το δικαίωμα στη σύνταξη, η πρόνοια για τους ανέργους και η εκπαίδευση.

8.12

Η ΕΟΚΕ παρατηρεί με ανησυχία την άνοδο του ρατσισμού, της ξενοφοβίας και της μισαλλοδοξίας στην Ευρώπη. Διάκειται δε θετικά προς τις δραστηριότητες του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

8.13

Η ΕΟΚΕ θεωρεί πως τα μεταναστευτικά προγράμματα έχουν εν μέρει προσωρινό και σε ορισμένες περιπτώσεις κυκλικό χαρακτήρα, όμως η πείρα δείχνει ότι πολλά είναι μόνιμα ή μακροπρόθεσμα. Πρέπει επίσης οι ευρωπαϊκές πολιτικές και νομοθεσίες να προάγουν τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την ασφάλεια του νομικού καθεστώτος των μεταναστών, την ένταξη και την οικογενειακή επανένωση.

8.14

Η ΕΕ και τα κράτη μέλη μπορούν να συμφωνήσουν με τις χώρες προέλευσης όσον αφορά συστήματα κυκλικής μετανάστευσης που θα διευκολύνουν τη μετανάστευση μέσω διαφανών διαδικασιών. Η ΕΟΚΕ στηρίζει τις συμπράξεις για την κινητικότητα που συμφωνήθηκαν με ορισμένες χώρες προέλευσης. Συνιστά, ωστόσο, αυτές να είναι ισορροπημένες, προκειμένου να ωφελούν όλα τα μέρη: τους μετανάστες, τις χώρες προέλευσης και αυτές της ΕΕ.

8.15

Για να είναι λειτουργικό ένα σύστημα κυκλικής μετανάστευσης, η κοινοτική νομοθεσία πρέπει να παρέχει πολύ ευέλικτες άδειες σύντομης διάρκειας, σε συνδυασμό με διαδικασίες παλιννόστησης και με εγγυήσεις για νέες συνάψεις συμβάσεων κατά τα επόμενα έτη. Έτσι, πολλοί από τους μετανάστες θα ακολουθούν τους νόμιμους διαύλους και δεν θα παραμένουν στην Ευρώπη παράνομα, όταν λήγει η άδεια παραμονής τους.

8.16

Η ΕΟΚΕ συνιστά τη χορήγηση προσωρινών αδειών διάρκειας τριών έως εννέα μηνών, οι οποίες θα μπορούν να ανανεωθούν για τρία, τέσσερα ή πέντε έτη. Αυτές οι διαδικασίες απαιτούν χρηματικούς και εφοδιαστικούς πόρους, καθώς και τη συνεργασία μεταξύ των εργοδοτών και των αρχών των χωρών προέλευσης και υποδοχής, καθώς και των συνδικάτων.

8.17

Η ΕΟΚΕ προειδοποιεί ότι η κυκλική μετανάστευση δυσχεραίνει την κοινωνική εδραίωση και την ένταξη, δεν ενισχύει τη δημιουργία δεσμών μεταξύ των εργαζομένων και των επιχειρήσεων, ούτε και τη συμμετοχή των συνδικάτων. Δυσχεραίνει δε την κατάρτιση.

8.18

Οι διαδικασίες προσωρινής υποδοχής μπορούν να περιλαμβάνουν συμβάσεις κατάρτισης και αναγνώρισης επαγγελματικών τίτλων, ούτως ώστε οι προσωρινοί μετανάστες που εργάζονται στην Ευρώπη να μπορούν να βελτιώσουν τα επαγγελματικά τους προσόντα και, κατά την επιστροφή τους, να διευρύνουν τις επαγγελματικές τους ευκαιρίες.

8.19

Οι μετανάστες που διαθέτουν καθεστώς μόνιμου κατοίκου στο πλαίσιο της οδηγίας περί μακρόχρονης διαμονής  (23) χάνουν το νομικό τους καθεστώς όταν απουσιάζουν από τη χώρα υποδοχής για διάστημα 12 μηνών.

8.20

Για τη διευκόλυνση των μετακινήσεων των μεταναστών και των επιχειρηματικών και εργασιακών πρωτοβουλιών στις χώρες προέλευσης, η ευρωπαϊκή νομοθεσία πρέπει να επιτρέπει τη μακροπρόθεσμη (τουλάχιστον τριετή) διατήρηση του δικαιώματος μόνιμης διαμονής, η δε επιστροφή να μη συνεπάγεται την απώλεια της άδειας εργασίας και διαμονής στην Ευρώπη.

8.21

Είναι αναγκαία η διασφάλιση των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων που αποκτώνται στην ΕΕ, προς τούτο δε θα πρέπει να συναφθούν αμοιβαίες συμβάσεις με τις χώρες προέλευσης, καθώς και να επικυρωθεί η Σύμβαση αρ. 157 της ΔΟΕ.

8.22

Η ΕΟΚΕ συνιστά στα κράτη μέλη της ΕΕ να επικυρώσουν τις Συμβάσεις αρ. 97 και 143 της ΔΟΕ που αφορούν τους μετανάστες εργαζομένους. Παράλληλα, τα κράτη μέλη της ΕΕ πρέπει να προσυπογράψουν τη Διεθνή σύμβαση (24) για την προστασία των δικαιωμάτων όλων των μεταναστών εργαζομένων και των οικογενειών τους, όπως εισηγήθηκε η ΕΟΚΕ σε γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της (25) που εξέδωσε.

9.   Η συνεργασία με τις χώρες προέλευσης

9.1

Η ΕΟΚΕ έχει υποστηρίξει (26) πως, στο πλαίσιο της εξωτερικής πολιτικής, η ΕΕ πρέπει να προωθήσει ένα διεθνές ρυθμιστικό πλαίσιο για τη μετανάστευση.

9.2

Προς το παρόν, η ΕΕ έχει συνάψει πολυάριθμες συμφωνίες γειτονίας και σύνδεσης. Η ΕΟΚΕ φρονεί πως σε αυτές τις συμφωνίες θα πρέπει να ενισχυθεί το κεφάλαιο που αφορά τη μετανάστευση και την κινητικότητα. Προέχει η σύναψη συμφωνιών για την κινητικότητα μεταξύ της ΕΕ και όμορφων χωρών με τις οποίες ήδη έχουμε δεσμούς οικονομικής και πολιτικής συνεργασίας.

9.3

Η ΕΟΚΕ έχει υιοθετήσει δύο γνωμοδοτήσεις (27) που τονίζουν πως η μετανάστευση στην Ευρώπη ενισχύει την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη των χωρών προέλευσης.

9.4

Η κατάρτιση στη χώρα προέλευσης μπορεί να διευκολύνει τη μεταναστευτική πολιτική και να συμβάλει στη διαχείριση της μετανάστευσης βάσει των επαγγελματικών απαιτήσεων των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.

9.5

Η ΕΟΚΕ προτείνει την υπογραφή συμβάσεων μεταξύ της ΕΕ και των χωρών προέλευσης για τη διευκόλυνση της αναγνώρισης των επαγγελματικών πτυχίων και της εκπαίδευσης στις χώρες προέλευσης.

9.6

Πρέπει να εξετασθεί η δυνατότητα χρηματοδότησης, από πλευράς ΕΕ και κρατών μελών, των προγραμμάτων κατάρτισης στη χώρα προέλευσης, πράγμα που θα συμβάλει επίσης στην ανάπτυξη ποιοτικών εκπαιδευτικών δομών. Οι τίτλοι που απονέμονται μέσω αυτών των προγραμμάτων πρέπει να αναγνωρίζονται ως ευρωπαϊκοί. Αυτά τα προγράμματα κατάρτισης πρέπει να συνοδεύονται από εσπευσμένη διαδικασία απόκτησης άδειας εργασίας και διαμονής.

10.   Οι πολιτικές ένταξης

10.1

Η ατζέντα Ευρώπη 2020 περιλαμβάνει στους στόχους της την ένταξη. Η ένταξη αποτελεί αμφίδρομη κοινωνική διαδικασία προσαρμογής που λαμβάνει χώρα στο πλαίσιο των σύνθετων σχέσεων μεταξύ προσώπων και μεταξύ ομάδων. Οι διαδικασίες ένταξης λαμβάνουν χώρα με αργό ρυθμό στις κοινωνικές δομές (στην οικογένεια, τα σχολεία και τα πανεπιστήμια, τις γειτονίες και τα χωριά, τον χώρο εργασίας, τα συνδικάτα, τις επιχειρηματικές οργανώσεις, τους θρησκευτικούς, πολιτιστικούς και αθλητικούς οργανισμούς…).

10.2

Καρπός της συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της ΕΟΚΕ, ήταν το Ευρωπαϊκό φόρουμ ένταξης, που συστάθηκε πρόσφατα προκειμένου να δώσει τη δυνατότητα στην κοινωνία των πολιτών και στις οργανώσεις των μεταναστών να συμμετάσχουν στις πολιτικές ένταξης της ΕΕ.

10.3

Η ΕΟΚΕ κατήρτισε διάφορες γνωμοδοτήσεις για την τόνωση των πολιτικών ένταξης, ενώ δημιούργησε μόνιμη ομάδα για την προώθηση της ένταξης και τη σύσφιξη των σχέσεων με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και με το φόρουμ.

10.4

Η ΕΟΚΕ υιοθέτηση νέα γνωμοδότηση (28) πρωτοβουλίας με τίτλο «Η ένταξη και η κοινωνική ατζέντα». προκειμένου, στο πλαίσιο της Ατζέντας 2020, και της νέας ευρωπαϊκής ατζέντας κοινωνικής πολιτικής, να ενισχυθεί ο στόχος της ένταξης και να εξετασθούν με μεγαλύτερη προσοχή οι κοινωνικές συνέπειες της μετανάστευσης, η θέση των μεταναστών στην απασχόληση, η άρση των κοινωνικών αποκλεισμών, η ισότητα των φύλων, η φτώχεια, η εκπαίδευση και κατάρτιση, η υγεία, η κοινωνική προστασία και η καταπολέμηση των διακρίσεων.

10.5

Η ισπανική Προεδρία επίσης ζήτησε από την ΕΟΚΕ την εκπόνηση διερευνητικής γνωμοδότησης με θέμα «Η ένταξη των εργαζομένων μεταναστών». Η γνωμοδότηση (29) αναλύει τη σημασία που έχει η απασχόληση, η ισότητα των συνθηκών εργασίας, οι ίσες ευκαιρίες και η ίση μεταχείριση για την ένταξη. Περιλαμβάνει δε συστάσεις προς τις ευρωπαϊκές και εθνικές αρχές και τους κοινωνικούς εταίρους.

10.6

Κατά την υπουργική διάσκεψη της Σαραγκόσα στις 15 και 16 Απριλίου 2010, η Επιτροπή κλήθηκε να καταρτίσει νέα ατζέντα για την ένταξη. Η ΕΟΚΕ συνεισφέρει σε αυτό με την εκπόνηση ενημερωτικής έκθεσης με τίτλο «Οι νέες προκλήσεις της ένταξης». όπου συνιστά να ενισχυθεί, στο πλαίσιο της νέας ατζέντας, η συμμετοχή στα κοινά των πολιτών μεταναστευτικής καταγωγής και η συμμετοχή τους στη δημοκρατική διαδικασία.

10.7

Η αμφίδρομη προσέγγιση απαιτεί νέες δεσμεύσεις από τις κυβερνήσεις ότι οι εθνικοί νόμοι θα διευκολύνουν τη χορήγηση ιθαγένειας στους μετανάστες που το ζητούν και πως οι διαδικασίες θα είναι διαφανείς.

10.8

Η ΕΟΚΕ εκπόνησε γνωμοδότηση (30) πρωτοβουλίας, την οποία απηύθυνε στην Ευρωπαϊκή Συνέλευση που συνέταξε τη Συνταγματική Συνθήκη, όπου πρότεινε να χορηγείται η ευρωπαϊκή ιθαγένεια στους υπηκόους τρίτων χωρών που έχουν το καθεστώς κατοίκου μακράς διαρκείας.

10.9

Πέραν της δημογραφικής πρόκλησης, η ΕΕ και τα κράτη μέλη καλούνται να αντιμετωπίσουν άλλη μία μεγάλη πολιτική και κοινωνική πρόκληση, την ένταξη νέων πολιτών που θα έχουν ίσα δικαιώματα και υποχρεώσεις. Προς τούτο, το δικαίωμα εθνικής και ευρωπαϊκής ιθαγένειας πρέπει να αφορά και τα άτομα μεταναστευτικής καταγωγής που είναι φορείς εθνοτικής, θρησκευτικής και πολιτιστικής πολυμορφίας στην Ευρώπη.

11.   Οι μη νόμιμοι μετανάστες

11.1

Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να υπενθυμίσει πως στην ΕΕ διαμένουν εκατοντάδες χιλιάδες άτομα που βρίσκονται σε διοικητικό καθεστώς παρανομίας, και ασκούν τις επαγγελματικές τους δραστηριότητες στην παραοικονομία και την παράνομη απασχόληση, όντας «αόρατοι» για την επίσημη κοινωνία και στερούμενοι θεμελιωδών δικαιωμάτων.

11.2

Στο έγγραφο της ομάδας σοφών Ευρώπη 2030 τονίζεται η ανάγκη για «εναρμόνιση των δικαιωμάτων των παράνομων μεταναστών σε ολόκληρη την Ένωση». Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται την πρόταση αυτή.

11.3

Όπως έχει συστήσει η ΕΟΚΕ σε άλλες γνωμοδοτήσεις (31), πρέπει να διευκολυνθεί η προσωπική νομιμοποίηση των παράνομων μεταναστών, λαμβάνοντας υπόψη τους ισχυρούς εργασιακούς και κοινωνικούς δεσμούς τους και βάσει της δέσμευσης του Συμβουλίου της ΕΕ στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για τη μετανάστευση και το άσυλο (32).

Βρυξέλλες, 15 Σεπτεμβρίου 2010.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Mario SEPI


(1)  Προσωρινά στοιχεία της Eurostat που αφορούν την 1η Ιανουαρίου 2009.

(2)  Υπολογισμός βάσει των στοιχείων της Eurostat που αφορούν την περίοδο 1999-2009, την 1η Ιανουαρίου κάθε έτους.

(3)  Υπολογισμός βάσει των στοιχείων της Eurostat που αφορούν την περίοδο 1999-2008, την 1η Ιανουαρίου κάθε έτους (γεννήσεις μείον τους θανάτους).

(4)  Αυτός ορίζεται ως η αναλογία μεταξύ του συνόλου του πληθυσμού κάτω των 15 και άνω των 65 ετών και του πληθυσμού μεταξύ 15 και 64 ετών.

(5)  Μέσος αριθμός τέκνων ανά γυναίκα, που προκύπτει από το άθροισμα των δεικτών γονιμότητας ανά ηλικία.

(6)  Η παιδική θνησιμότητα συνίσταται στους θανάτους κατά τον πρώτο χρόνο ζωής των νεογνών.

(7)  Υπολογίζεται βάσει της εξίσωσης: Μετανάστευση=Πληθυσμός 2009-Πληθυσμός 1999-Φυσική αύξηση 1999—2008.

(8)  Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας για το εργατικό δυναμικό.

(9)  Η εκτίμηση βασίζεται στους μέσους δείκτες απασχόλησης του 4ου τριμήνου 2007 και του 1ου τριμήνου 2008.

(10)  Ο.π. 9.

(11)  COM (2010) 2020 τελικό.

(12)  COM (2009) 674 τελικό.

(13)  COM (2010) 365 τελικό.

(14)  http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cmsUpload/el_web.pdf

(15)  Οδηγία 2009/50/ΕΚ του Συμβουλίου, της 25ης Μαΐου 2009, σχετικά με τις προϋποθέσεις εισόδου και διαμονής υπηκόων τρίτων χωρών με σκοπό την απασχόληση υψηλής ειδίκευσης.

(16)  COM (2007) 638 τελικό.

(17)  COM (2010) 379 τελικό.

(18)  COM (2010) 378 τελικό.

(19)  Οδηγία 2004/114/ΕΚ του Συμβουλίου.

(20)  Οδηγία 2005/71/ΕΚ του Συμβουλίου

(21)  ΕΕ C 80 της 3.4.2002, σ. 37.

(22)  ΕΕ C 128 της 18.5.2010, σ. 29.

(23)  Οδηγία 2003/109/ΕΚ του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2003, σχετικά με το καθεστώς υπηκόων τρίτων χωρών οι οποίοι είναι επί μακρόν διαμένοντες σε χώρα της ΕΕ.

(24)  Εγκρίθηκε από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών στο ψήφισμά της υπ' αριθμόν 45/158 της 18ης Δεκεμβρίου 1990.

(25)  ΕΕ C 302 της 7.12.2004, σ. 49.

(26)  ΕΕ C 44 της 16.2.2008, σ. 91.

(27)  ΕΕ C 120 της 6.5.2008 σελ. 82 και ΕΕ C 44 της16.2.2008 σελ. 91.

(28)  ΕΕ C 347 της 18.12.2010, σ. 19.

(29)  ΕΕ C 354 της 28.12.2010, σ. 16.

(30)  Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της ΕΟΚΕ, ΕΕ C 208 της 3.9.2003, σ. 76.

(31)  ΕΕ C 354 της 28.12.2010, σ. 16.

(32)  Συμβούλιο της ΕΕ, 13440/08, 24 Σεπτεμβρίου 2008.


15.2.2011   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 48/14


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πράσινες θέσεις εργασίας»

2011/C 48/04

Εισηγητής: ο κ. Edgardo Maria IOZIA

Με την επιστολή της, στις 7 Ιουνίου 2010, η κ. Jöelle MILQUET, αντιπρόεδρος της βελγικής κυβέρνησης και υπουργός Απασχόλησης και Ίσων Ευκαιριών, ζήτησε από την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, εξ ονόματος της βελγικής Προεδρίας και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να καταρτίσει διερευνητική γνωμοδότηση με θέμα:

«Πράσινες θέσεις εργασίας».

Το ειδικευμένο τμήμα «Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 2Σεπετεμβρίου 2010.

Κατά την 465η σύνοδο ολομέλειάς της, της 15ης και 16ης Σεπτεμβρίου 2010 (συνεδρίαση της 16ης Σεπτεμβρίου 2010), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 142 ψήφους υπέρ, 3 ψήφους κατά και 8 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Προτάσεις και συστάσεις

1.1

Ευελπιστώντας ότι θα υπάρξει σημαντική συμβολή όλων των τομέων στον περιορισμό των αερίων του θερμοκηπίου, η ΕΟΚΕ θεωρεί κατ’ αρχάς ότι θα ήταν προτιμότερο να γίνεται λόγος για «θέσεις εργασίας που πρέπει να καταστούν πιο πράσινες» (greening jobs), παρά για «πράσινες θέσεις εργασίας» (green jobs).

1.2

Συχνά η ΕΕ θέτει φιλόδοξους στόχους χωρίς να υποδεικνύει τους απαραίτητους πόρους και μέσα για την υλοποίησή τους. Ομοίως, στην περίπτωση των «πιο πράσινων θέσεων εργασίας», έχει χρησιμοποιηθεί πληθώρα εκφράσεων, αλλά ελάχιστες είναι οι πρωτοβουλίες που έχουν αναληφθεί. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα έπρεπε να καταρτίσουν ένα ευρωπαϊκό σχέδιο για την προώθηση των πράσινων θέσεων εργασίας και η ΕΟΚΕ υποδέχεται ιδιαίτερα θετικά την πρωτοβουλία της βελγικής Προεδρίας, η οποία έθεσε το συγκεκριμένο ζήτημα μεταξύ των προτεραιοτήτων της θητείας της. Πρόκειται για μια άκρως σημαντική απάντηση στην κρίση της ανεργίας που μαστίζει ολόκληρη την Ευρώπη.

1.3

Η ΕΟΚΕ προτείνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να καταρτίσει μια ανακοίνωση με θέμα «Η προώθηση των πιο πράσινων θέσεων εργασίας», βασιζόμενη στην ανάλυση των στοιχείων της υπό κατάρτιση γνωμοδότησης της Επιτροπής του ΕΚΤ (Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου), καθώς και στο έγγραφο εργασίας που προετοιμάζει η ΓΔ Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ίσων Ευκαιριών. Η στρατηγική σημασία του θέματος είναι τέτοια που χρήζει ενός διεξοδικού και εμπεριστατωμένου διαλόγου.

1.4

Η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να συμβάλει αποφασιστικά στον εντοπισμό κοινών στόχων και μέσων και να συνεπικουρήσει τα κράτη μέλη με λιγότερες οικονομικές και τεχνολογικές δυνατότητες να επιτύχουν μαζί με τα άλλα τους στόχους που έχουν τεθεί. Όλες οι πολιτικές της ΕΕ πρέπει να δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στη δημιουργία πιο πράσινων θέσεων εργασίας (mainstreaming).

1.5

Τα Διαρθρωτικά Ταμεία και τα Ταμεία Συνοχής –αφ’ ης στιγμής έχει καθοριστεί σαφώς το πεδίο όπου θα χρησιμοποιηθούν και θα διοχετευτούν– μπορούν αναμφίβολα να καλύψουν μέχρι ενός βαθμού τις χρηματοδοτικές ανάγκες. Υπό αυτή την έννοια, μια σαφής πολιτική θα καθιστούσε και πιο εφικτές τις προοπτικές των πράσινων θέσεων εργασίας. Η επόμενη περίοδος χρηματοδοτικού προγραμματισμού (2014-2020), θα πρέπει να λάβει υπόψη αυτή την αδήριτη ανάγκη και να προσαρμόσει τους διαθέσιμους πόρους στα διάφορα Διαρθρωτικά Ταμεία, με μια σφαιρική προσέγγιση που θα εστιάζει στην αποτελεσματικότητα και στην αποδοτικότητα των προγραμμάτων.

1.6

Ο ρόλος του ΕΚΤ θα μπορούσε να είναι καταλυτικός. Για να προαχθούν οι στόχοι της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για την «έξυπνη και βιώσιμη ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς», επιβάλλεται να επαναπροσδοριοριστεί το ΕΚΤ και να προσανατολιστεί κυρίως σε συγκεκριμένες και ορθολογικές προτεραιότητες της νέας στρατηγικής. Η Επιτροπή του ΕΚΤ εξέδωσε τον περασμένο Ιούνιο μια γνωμοδότηση με αντικείμενο το μέλλον του ΕΚΤ, στην οποία υποστηρίζεται ότι πρέπει το ΕΚΤ να ενισχύσει την απασχόληση με ρητή αναφορά στις πράσινες θέσεις εργασίας. Η ΕΟΚΕ δεν κρίνει τόσο απαραίτητη την εγκαθίδρυση ενός έκτου πυλώνα του ΕΚΤ αφιερωμένου στις πράσινες θέσεις εργασίας, όσο τη διάθεση των πόρων με ιδιαίτερη έμφαση σε όλες τις δράσεις που μπορούν να συντείνουν στην ελάττωση του αποτυπώματος του διοξειδίου του άνθρακα.

1.7

Για να καλυφθούν οι ανάγκες χρηματοδότησης που συνδέονται με τα προγράμματα επαγγελματικού αναπροσανατολισμού, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσαρμογής στην Παγκοσμιοποίηση (EGF) μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο, διευκολύνοντας την πρόσβαση στις εταιρείες με ελάχιστο ανθρώπινο δυναμικό 50 ατόμων, από τους 500 υπαλλήλους στις οποίες περιορίζεται προς το παρόν.

1.8

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι τα ευρωπαϊκά τομεακά συμβούλια για την απασχόληση και τις δεξιότητες αποτελούν εξαιρετική ιδέα, η οποία αξίζει να υποστηριχθεί, καθότι αυτά αναμένεται να παράσχουν σημαντική υποστήριξη στη διαδικασία διαχείρισης των τομεακών αλλαγών, συμβάλλοντας στον εντοπισμό των αναγκών στον τομέα της απασχόλησης και των δεξιοτήτων και προσαρμόζοντας τις τελευταίες στην προσφορά και στη ζήτηση εργασίας. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, η σύσταση των τομεακών συμβουλίων θα πρέπει να βασιστεί στα επιτεύγματα πολιτικών διεργασιών, όπως το ευρωπαϊκό πλαίσιο επαγγελματικών προσόντων (ΕΠΕΠ), το ευρωπαϊκό σύστημα μεταφοράς και σώρευσης ακαδημαϊκών μονάδων για την τριτοβάθμια εκπαίδευση (ECTS), το ευρωπαϊκό σύστημα μεταφοράς μονάδων για την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (ECVET), το ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφοράς για τη διασφάλιση της ποιότητας στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (EQARF) ή το Europass, και να συμβάλει στην περαιτέρω ανάπτυξή τους (1).

1.9

Η δημιουργία ενός «Ευρωπαϊκού Επενδυτικού Ταμείου», τη διαχείριση του οποίου θα αναλάβει η ΕΤΕ, η οποία δραστηριοποιείται ήδη έντονα στον τομέα στήριξης πρωτοβουλιών υπέρ της ενεργειακής απόδοσης, όπως η χρηματοδοτική στήριξη επενδύσεων που έχουν αποφασιστεί στο πλαίσιο του «Συμφώνου των Δημάρχων», ενδέχεται να αποτελεί μία από τις λύσεις των σχεδόν άλυτων σήμερα προβλημάτων, που συνδέονται με τις τεράστιες δυσκολίες εξεύρεσης κεφαλαίων στις αγορές.

1.10

Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο ένα νέο σχέδιο «Μάρσαλ» για την περιβαλλοντική και κοινωνική αειφορία, για μια νέα ανάπτυξη συμβατή με την ικανότητα του πλανήτη να διατηρήσει όσο το δυνατόν πιο αμετάβλητο το επίπεδο της εντροπίας του, δηλαδή «της γήρανσης του». Επιβάλλεται η εφαρμογή ενός εξαιρετικού σχεδίου εν προκειμένω, ενόψει των σημαντικότατων αλλαγών που πολύ σύντομα θα κληθούμε να αντιμετωπίσουμε. Το σχέδιο αυτό πρέπει να είναι ικανό να παράγει ανάπτυξη, μια διαφορετική ανάπτυξη, η οποία θα σέβεται στο περιβάλλον, θα είναι αειφόρος και θα συμβάλλει στην πρόοδο, σύμφωνα με τους στόχους των Συνθηκών. Θα μπορούσε κατά τον τρόπο αυτόν να δοθεί τροφή στον προβληματισμό σχετικά με τους δείκτες «πέρα από το ΑΕΠ».

1.11

Εξάλλου, κρίνεται επιτακτικό να αντιληφθούν οι πολίτες τη βαρύτητα μιας αειφόρου οικονομικής πολιτικής, μέσω μιας ορθής και ακριβούς ενημέρωσης. Αντιπροσωπευτικό παράδειγμα της προσπάθειας ενημέρωσης των πολιτών συνιστά το πρόγραμμα Life+, την επέκταση του οποίου ζητά η ΕΟΚΕ και για την επόμενη περίοδο χρηματοδοτικού προγραμματισμού (2014-2020).

1.12

Η διαχείριση της μετάβασης από το παλαιό στο νέο μοντέλο ανάπτυξης, απαιτεί αναμφίβολα σημαντική προσπάθεια, στην οποία πρέπει να συμμετέχουν σε ευρωπαϊκό, εθνικό και τοπικό επίπεδο, οι δημόσιες αρχές και οι κοινωνικοί εταίροι. Στο πλαίσιο του διομοσπονδιακού και τομεακού κοινωνικού διαλόγου, θα πρέπει να υφίστανται ειδικά σχέδια πρόβλεψης των αναμενόμενων συνεπειών της αλλαγής στα συστήματα παραγωγής των διαφόρων τομέων. Σε επίπεδο εταιρειών, επιβάλλεται να καλλιεργηθεί συνεχής διάλογος μεταξύ των κοινωνικών εταίρων και να ακολουθηθούν σαφείς στόχοι ως προς τις επαγγελματικές ανάγκες, την αναβάθμιση των δεξιοτήτων και την πρόβλεψη των διαδικασιών. Μια σοβαρή πολιτική αξιολόγησης του αντίκτυπου απαιτεί την αξιολόγηση των προγραμμάτων για την ενέργεια και το κλίμα σε σχέση με την ευρωπαϊκή και εθνική νομοθεσία.

1.13

Κατά τη διάρκεια της μετάβασης ενδέχεται να χαθούν πολλές θέσεις εργασίας, αλλά και να δημιουργηθούν νέες, λόγω των πολιτικών προώθησης επαγγελματικών δραστηριοτήτων με χαμηλότερες εκπομπές αερίων. Πρέπει εγκαίρως να βρεθούν τα κατάλληλα μέσα στήριξης του εισοδήματος και του επαγγελματικού αναπροσανατολισμού. Βασικός για την επίτευξη του στόχου αυτού είναι ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων και των τοπικών αρχών. Πέραν αυτού είναι σημαντικό να προωθηθεί η Ε&Α, ώστε να διαπιστωθούν η πορεία της τεχνολογικής ανάπτυξης και η εξέλιξη νέων τομέων απασχόλησης.

1.14

Οι δημοσιονομικές πολιτικές έχουν, σε ορισμένες περιπτώσεις, μειώσει δραστικά τα κίνητρα και τη χρηματοδότηση, με αποτέλεσμα τη συρρίκνωση του αριθμού των εργαζομένων, όπως συνέβη στην Ισπανία, στον τομέα της αιολικής ενέργειας και των φωτοβολταϊκών. Ενδείκνυται να διατηρηθούν σταθερές οι δημόσιες επενδύσεις και το κανονιστικό πλαίσιο, με προβλεπόμενες αλλαγές που θα συντονίζονται ενδεχομένως σε παγκόσμια κλίμακα, ώστε να καταστεί δυνατός ο σταθερός προγραμματισμός και στις ιδιωτικές επιχειρήσεις.

1.15

Η Έρευνα και η Ανάπτυξη είναι οι στρατηγικοί άξονες στους οποίους εξακολουθεί να βασίζεται η στρατηγική ανάπτυξης της ΕΕ. Η στρατηγική «Ευρώπη 2020» για την ευφυή, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη θέτει εκ νέου τον στόχο για επενδύσεις τουλάχιστον στο 3 % του ΑΕγχΠ ετησίως στην Ε&Α.

1.16

Τουλάχιστον το 50 % των πόρων από την πώληση των δικαιωμάτων εκπομπής αερίων του θερμοκηπίου (ETS) θα πρέπει να επενδυθούν για τη στήριξη της ενεργειακής απόδοσης και την προώθηση της πράσινης οικονομίας. Πρόκειται για μια μεταφορά πόρων από τις εταιρείες που είναι υπεύθυνες για τις εκπομπές σε εταιρείες που συμβάλλουν στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Για τους τομείς που δεν καλύπτονται από τα ETS, όπως οι οδικές και οι θαλάσσιες μεταφορές, πρέπει να ληφθούν εναλλακτικά μέτρα.

1.17

Η προώθηση των πράσινων θέσεων εργασίας –για την ΕΟΚΕ είναι προτιμότερη η χρήση της έννοιας «βιώσιμες θέσεις εργασίας» αντί της «βιώσιμης οικονομίας»– πρέπει να πραγματοποιηθεί μέσω ενός συνδυασμού παροχής κινήτρων και επιβολής κυρώσεων –κατά το πρότυπο των ETS–, έτσι ώστε να ανευρίσκονται οι απαραίτητοι πόροι χωρίς να επιβαρύνονται τα ήδη εξαντλημένα δημόσια ταμεία. Το ζήτημα της χρηματοδότησης είναι κρίσιμο και απαιτεί τη σύμπραξη όλων των μερών, καθώς θα είναι αδύνατο να λειτουργήσουν η στρατηγική «Ευρώπη 2020» και τα προγράμματα ενισχύσεων, αν τα κράτη μέλη δεν έχουν πλέον περιθώρια δημοσιονομικών ελιγμών. Οι εταιρείες που επιδιώκουν να αναβαθμίσουν την ποιότητα της απασχόλησης, βάσει ενός πιο βιώσιμου τρόπου παραγωγής, θα πρέπει να τύχουν της κατάλληλης διευκόλυνσης και υποστήριξης. Αυτό που ζητούν οι εταιρείες είναι ένα σαφές και σταθερό ρυθμιστικό πλαίσιο, ει δυνατόν με κανόνες που θα συντονίζονται σε παγκόσμια κλίμακα. Ως εκ τούτου, μια άμεση λύση κοινής αποδοχής στο πρόβλημα του ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας θα οδηγούσε προς τη σωστή κατεύθυνση.

1.18

Οι δημόσιοι πόροι θα πρέπει πρωτίστως να συμβάλουν στη στήριξη όσων θα βρεθούν χωρίς απασχόληση στις αποκαλούμενες «μαύρες» ή ρυπαίνουσες θέσεις εργασίας, οι οποίες παράγουν υψηλά επίπεδα εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και ρύπανσης. Ένα σημαντικό ποσοστό θα πρέπει να κατευθύνεται στην επαγγελματική κατάρτιση, μέσω κατάλληλων μεθόδων επιμόρφωσης, που πρέπει να χαρακτηρίζουν τη δια βίου μάθηση.

1.19

Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι θα ήταν χρήσιμο να υιοθετηθεί το μοντέλο της ΕΚΑΧ, χάρη στο οποίο επετεύχθη η ιδιαίτερα σημαντική μετάβαση από τον άνθρακα στο πετρέλαιο, λαμβάνοντας, πάντα, υπόψη ό,τι έχει μεσολαβήσει. Αυτό το μοντέλο προβλέπει την ενεργό συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, οι οποίοι –όπως επαναλαμβάνει η ΕΟΚΕ– θα πρέπει να εξελιχθούν σε πρωταγωνιστές της αναμενόμενης εποχής ανακατατάξεων. Προβλέπει επίσης και την ύπαρξη σχεδίων διαρκούς ενίσχυσης.

1.20

Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στην παροχή ίσων ευκαιριών κατάρτισης και εκπαίδευσης στις γυναίκες, αλλά επίσης και στα επίπεδα των μισθών και των επαγγελματικών προσόντων. Ειδικότερα, πρέπει να αρχίσει να γίνεται λόγος για βασική εκπαίδευση στην πράσινη οικονομία και για «μια πιο πράσινη εκπαίδευση». Ο δε κοινωνικός διάλογος πρέπει να αποτελέσει τον φάρο για τη διά βίου μάθηση στην πράσινη οικονομία.

1.21

Στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, για παράδειγμα, εάν η παρουσία των γυναικών στις διοικητικές θέσεις είναι ίση ουσιαστικά με την παρουσία των ανδρών, στα πιο εξειδικευμένα επαγγέλματα και στους τομείς των τεχνικών εγκατάστασης και συντήρησης αυτός ο αριθμός μειώνεται στο ελάχιστο.

1.22

Η ΕΟΚΕ σε προηγούμενη γνωμοδότησή της έχει προβάλει τον ρόλο της εκπαίδευσης και της κατάρτισης σε μια κοινωνία με χαμηλές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, προσυπογράφοντας για τον σκοπό αυτό, ένα πρωτόκολλο συνεργασίας με το Εθνικό Ίδρυμα Carlo Collodi, για το σχέδιο Πινόκιο, προκειμένου να χρησιμοποιηθεί η ξύλινη μαριονέτα ως έμβλημα των ευρωπαϊκών εκστρατειών για την ενεργειακή και την περιβαλλοντική εκπαίδευση (2).

1.23

Η εκπαίδευση πρέπει να αρχίζει από το σχολείο και από τις δημόσιες υπηρεσίες απασχόλησης.

1.24

Πρέπει να καλυφθεί το χάσμα μεταξύ των επαγγελματικών αναγκών και της προσφοράς επαγγελματικής κατάρτισης, μέσω μιας στενότερης διασύνδεσης όλων των φορέων. Απαιτούνται συνεχείς διαβουλεύσεις, σε όλη την επικράτεια, κατά τις οποίες οι εμπειρογνώμονες των κοινωνικών εταίρων στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης, οι δημόσιες αρχές που είναι επιφορτισμένες με υπηρεσίες απασχόλησης, καθώς και οι εκπρόσωποι των τοπικών αρχών θα πρέπει να συνεργάζονται προκειμένου να προσδιορίσουν εκ των προτέρων τις επαγγελματικές ανάγκες και τις ανάγκες κατάρτισης.

1.25

Ένα ευρωπαϊκό σύστημα πιστοποίησης των δεξιοτήτων, θα μπορούσε να αποτελέσει ένα επιπλέον κίνητρο προς την κατεύθυνση των πιο βιώσιμων δραστηριοτήτων των νέων, ανοίγοντας την προοπτική της ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας, καθιστώντας αποτελεσματικό το δικαίωμα στην κινητικότητα, το πιο κραυγαλέο παράδειγμα δικαιώματος το οποίο στην πράξη δεν γίνεται αποδεκτό λόγω της ανεπάρκειας και της έλλειψης εναρμόνισης των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης. Το πρόγραμμα ΕSCO (πλαίσιο ταξινόμησης Δεξιοτήτων, Προσόντων και Επαγγελμάτων) θα αποτελέσει πολύτιμο μέσο για τη σύζευξη προσφοράς και ζήτησης, ιδίως στον τομέα των λεγόμενων νέων επαγγελμάτων. Η συμμετοχή του δικτύου των ΕΥΑ (ενδοευρωπαϊκή κινητικότητα) θα μπορούσε επίσης να συμβάλει προς την κατεύθυνση αυτή.

1.26

Οι επιχειρήσεις και τα συνδικάτα έχουν την ευθύνη να καθοδηγήσουν τις δραστηριότητες κατάρτισης και να συνεργάζονται συνεχώς για καλύτερα αποτελέσματα. Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, η συνεργασία αυτή έχει θεσμοθετηθεί μέσα από την εμπειρία διμερών ινστιτούτων ή διαφορετικών ιδρυμάτων επαγγελματικής κατάρτισης που συνεργάζονται σταθερά. Τα παραδείγματα αυτά θα πρέπει να προβληθούν μέσω του ειδικού προγράμματος της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», που θέτει τη γνώση ως μια εκ των τριών προτεραιοτήτων.

1.27

Ο κοινωνικός διάλογος και ο διάλογος των πολιτών έχουν επίσης τη δική τους βαρύτητα. Χωρίς τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών κανένα πρόγραμμα αυτού του είδους δεν μπορεί να υλοποιηθεί. Οι κοινωνικοί εταίροι μπορούν να καταβάλουν προσπάθειες ώστε μακροπρόθεσμα όλες οι θέσεις εργασίας να καταστούν πράσινες. Οι στόχοι της ενεργειακής απόδοσης και εξοικονόμησης μπορούν να συμπεριληφθούν σε συμφωνία συμφιλίωσης για να διανέμεται με τη μορφή συλλογικών πριμ μέρος των πραγματικών αποταμιεύσεων που επιτυγχάνονται. Υπάρχουν ήδη ορισμένα παραδείγματα στο Ηνωμένο Βασίλειο και σε άλλες χώρες.

1.28

Για να μεταβεί το σύνολο της κοινωνίας σε μια βιώσιμη οικονομία απαιτούνται σαφείς στόχοι, ευρεία ενημέρωση, κοινωνική συνοχή και ουσιαστική πολιτική, συμφωνία για τα μέσα που πρέπει να χρησιμοποιηθούν. Η ΕΕ μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικότατο ρόλο, είτε με υποστηρικτική νομοθεσία, όπως ήταν η δέσμη μέτρων για το κλίμα, αλλά κυρίως προτείνοντας μια συνεκτική μέθοδο διαλόγου και αντιπαράθεσης που θα πρέπει να εφαρμοστεί σε εθνικό και τοπικό επίπεδο. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη εκφρασθεί υπέρ μιας «ευρωπαϊκής δημόσιας υπηρεσίας για την ενέργεια» (3) Γίνεται όλο και πιο έντονη η ανάγκη να ενισχυθεί ο ρόλος της κοινής πολιτικής στον τομέα της ενέργειας και του περιβάλλοντος. Λόγω των μεγάλων δυσκολιών, ενδείκνυται, σε πρώτο στάδιο, ένα σύστημα ενισχυμένης συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών στον τομέα της ενέργειας, για παράδειγμα, με τη διασύνδεση των δικτύων και με την σταδιακή διάδοση των «smart grid», δηλαδή των έξυπνων δικτύων που μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στην επίλυση των προβλημάτων διαχείρισης της διανομής ενέργειας. Ως προς τούτο, η ΕΟΚΕ, το Εθνικό Συμβούλιο Οικονομίας και Εργασίας της Ιταλίας (CNEL) και οι ΟΚΕ Γαλλίας και Ισπανίας συνεργάζονται με σκοπό να καταθέσουν μια κοινή πρόταση. Για την αύξηση της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας πρέπει, πέραν της επέκτασης των δικτύων, να επιλυθεί πρωτίστως το ζήτημα της αποθήκευσης.

1.29

Οι πολίτες πρέπει να πειστούν για τη σπουδαιότητα της μεγάλης αλλαγής που τους προτείνεται και η οποία απαιτεί την έντονη δραστηριοποίηση και κινητοποίηση έκτακτων πόρων, όπως έκτακτη είναι και η περίοδος που διανύουμε, εφόσον είναι αναγκαία η σταδιακή εγκατάλειψη προτύπων κατανάλωσης και ανάπτυξης και η υιοθέτηση άλλων, πιο λιτών και πιο ανθρώπινων με σεβασμό προς τη φύση.

1.30

Επίσης καταλυτικός κρίνεται ο ρόλος της ενημέρωσης και της ευαισθητοποίησης των πολιτών και των διαφόρων οργανώσεων. Η σωστή ενημέρωση μπορεί να αποφέρει επιπλέον καρπούς, εφόσον χαρακτηρίζεται από σαφήνεια και διαφάνεια ως προς τους στόχους της.

1.31

Οι πολιτικές προσαρμογής πρέπει να απευθύνονται όχι μόνο στους ανθρώπους, στους εργαζόμενους, στα στελέχη, αλλά και στις επιχειρήσεις και στις δημόσιες αρχές. Πρέπει με τα λιγότερα να πετύχουμε τα καλύτερα. Στον τομέα της ενέργειας, αυτό σημαίνει μείωση της έντασης ενέργειας (μονάδα ενέργειας ανά μονάδα ΑΕγχΠ), καθώς και συνεχή βελτίωση της EROEI (επιστροφή ενέργειας από επενδύσεις στην ενέργεια).

1.32

Σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν οι ενώσεις των επιχειρήσεων, ιδίως σε εθνικό επίπεδο, διότι μπορούν να διαδίδουν πληροφορίες και να προωθούν το βιώσιμο επιχειρηματικό πνεύμα. Η δημιουργία ολοκληρωμένων και βιώσιμων ενεργειακών περιοχών, όπου μπορούν να αναπτυχθούν σημαντικές συνεργίες όπως η συμπαραγωγή, απαιτεί συντονισμό και τη συνδρομή των συνεταιρισμών τόσο προς τις επιχειρήσεις όσο και προς τις δημόσιες αρχές.

1.33

Το παράδειγμα της γεωθερμικής ενέργειας είναι πολύ ενδεικτικό. Στη Σουηδία, η ανάπτυξη της γεωθερμικής ενέργειας και οι σχετικές ευνοϊκές ρυθμίσεις οφείλονται στην καθοριστική συμβολή των επιχειρήσεων και της ευαισθησίας των δημόσιων αρχών, που αποφάσισαν να στηρίξουν τη διάδοση των αντλιών θερμότητας. Ανάλογο παράδειγμα υπάρχει στη Λομβαρδία, η οποία διαθέτει νομοθεσία που κατηύθυνε τις επιχειρήσεις σε λύσεις με κλειστό κύκλωμα, οι οποίες δεν βλάπτουν το περιβάλλον και εξασφαλίζουν πολύ υψηλή EROEI.

1.34

Ο ρόλος του γεωργικού κόσμου στην ανάπτυξη πράσινων θέσεων εργασίας είναι εξίσου θεμελιώδους σημασίας. Η κατανεμημένη παραγωγή ενέργειας, η χρήση βιομάζας, η μείωση της χρήσης των βιοκτόνων και των ζιζανιοκτόνων είναι οι σημαντικότερες προκλήσεις που πρέπει να μπορεί να αντιμετωπίζει ο γεωργικός κόσμος.

1.35

Ένα σταθερό ρυθμιστικό πλαίσιο, η έντονη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών, μια έκτακτη κινητοποίηση κεφαλαίων και πνευματικών πόρων, η υποστήριξη της έρευνας και της ανάπτυξης, σαφή σχέδια για τη στήριξη της μετάβασης, η εκπαίδευση και η κατάρτιση για μια κοινωνία με χαμηλές εκπομπές, η στήριξη οικολογικών πολιτικών αστικής και έξω-αστικής κινητικότητας, η εκπόνηση έκτακτου σχεδίου για τη βιώσιμη οικονομία, με την κατάλληλη στήριξη από τα ευρωπαϊκά ταμεία, η δημιουργία των προϋποθέσεων για μια νέα ανάπτυξη αποτελούν τους ακρογωνιαίους λίθους της δράσης της ΕΕ για την υποστήριξη και την προώθηση της βιώσιμης οικονομίας και των πράσινων θέσεων εργασίας, οι οποίες ανταποκρίνονται στα ευρωπαϊκά κριτήρια εργασίας σε καλές συνθήκες, όπως αυτά διατυπώθηκαν ήδη από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τον Μάρτιο του 2007.

2.   Εισαγωγή

2.1

Η βελγική Προεδρία έχει ζητήσει από την ΕΟΚΕ την κατάρτιση γνωμοδότησης με θέμα την προώθηση των πολιτικών απασχόλησης που συνδέονται με τη μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών αερίων θερμοκηπίου, με σκοπό να συμπεριλάβει το ζήτημα αυτό μεταξύ των προτεραιοτήτων της Προεδρίας.

2.2

Η ΕΟΚΕ έχει υιοθετήσει μια γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με ανάλογο θέμα (4), την «Προώθηση βιώσιμων πράσινων θέσεων εργασίας στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων για την ενέργεια και την κλιματική αλλαγή», την οποία η παρούσα γνωμοδότηση έρχεται να συμπληρώσει και εξειδικεύσει.

2.3

Στην κοινή γνώμη είναι πλέον ευρέως διαδεδομένη η αντίληψη ότι είναι απαραίτητη πλέον η ουσιαστική αλλαγή του μοντέλου ανάπτυξης.

2.4

Για την αντιμετώπιση προκλήσεων όπως:

τα προγράμματα ενεργειακής απόδοσης,

η κλιματική αλλαγή,

η σταδιακή ελάττωση της διαθέσιμης ποσότητας των υδρογονανθράκων,

η ανάγκη για ενεργειακή αυτονομία,

η ανάγκη σταδιακής αντικατάστασης των παρωχημένων και ρυπογόνων σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας,

η κοινωνική, οικονομική και περιβαλλοντική βιωσιμότητα,

πρέπει να καταρτιστεί ένα στρατηγικό μακροπρόθεσμο πρόγραμμα το οποίο να αντιμετωπίζει συνολικά τα προβλήματα που δημιουργεί η παρούσα εποχή των αλλαγών.

2.5

Η αγορά εργασίας θα επηρεαστεί έντονα από τις πολιτικές αυτές. Οι τομείς που επλήγησαν περισσότερο –δηλαδή οι κατασκευές, οι μεταφορές, η ενέργεια, και τα δίκτυα– θα πρέπει να αλλάξουν ριζικά τα σημερινά μοντέλα παραγωγής.

2.6

Οι αλλαγές αυτές θα δημιουργήσουν σοβαρά προβλήματα όσον αφορά την προσαρμογή και την επιμόρφωση, την επαγγελματική και εδαφική κινητικότητα, ιδιαίτερα στις χώρες εκείνες που έχουν μεγαλύτερη εξάρτηση από ενεργειακούς πόρους, υψηλές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου (π.χ. πετρελαίου και άνθρακα), μια βιομηχανία ενεργοβόρων στοιχείων (π.χ. τσιμέντο, αλουμίνιο), στην οποία η διαθεσιμότητα ενέργειας σε προσιτές τιμές αποτελεί τον κύριο μοχλό της οικονομικής επιβίωσης των υφιστάμενων εγκαταστάσεων.

2.7

Έως το 2030 αναμένεται στην Ευρώπη μια καθαρή αύξηση θέσεων εργασίας άνω του ενός εκατομμυρίου, πρόβλεψη που χρήζει επικαιροποίησης, εάν ληφθούν υπόψη οι αρνητικές συνέπειες στην ανάπτυξη λόγω των πολιτικών σταθεροποίησης των δημόσιων ελλειμμάτων, τα οποία καθυστερούν την οικονομική ανάκαμψη. Μέχρι στιγμής, η ανάπτυξη πράσινων θέσεων εργασίας, ιδίως στον τομέα της ενέργειας, έχει υποστηριχθεί από πολιτικές για την υποστήριξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, κυρίως ηλιακής, φωτοβολταϊκής, θερμικής και αιολικής ενέργειας· στις δε μεταφορές με αυτοκίνητο, έχουν υποστηριχθεί τα υβριδικά αυτοκίνητα, τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, και τα αυτοκίνητα που κινούνται αέριο.

2.8

Η παροχή κινήτρων στον τομέα των νέων κτιρίων και στον τομέα των αναδιαρθρώσεων συνέβαλαν τα μέγιστα στην ανάπτυξη της βιώσιμης βιομηχανίας, η οποία σήμερα έχει ένα σαφές όραμα για το μέλλον, αλλά και ευκαιρίες απασχόλησης στην αναμόρφωση ακινήτων του δημοσίου ή ιδιωτικών κατοικιών, στην αναδιάρθρωση με υψηλή ενεργειακή απόδοση των κτιρίων που προορίζονται για τη δημόσια διοίκηση και υπηρεσίες, στα γραφεία και σε κτίρια βιομηχανικής χρήσης.

2.9

Πρέπει να αναζητηθεί και να προωθηθεί μια νέα μορφή ανταγνιστικότητας· καινοτόμα προϊόντα, πιο φιλικά προς το περιβάλλον, λιγότερο ρυπογόνες παραγωγικές διαδικασίες και μια πιο συγκρατημένη κατανάλωση αποτελούν το κλειδί για την απαρχή μιας νέας εποχής ανάπτυξης και προόδου. Η Ευρώπη φιλοδοξεί να πρωτοστατήσει στο εγχείρημα της μετάβασης σε μια οικονομία μηδενικών εκπομπών αερίων και προκειμένου να το επιτύχει, οφείλει να βοηθήσει τη βιομηχανία να διατηρήσει την ανταγωνιστικότητά της. Τούτο δε ισχύει κυρίως για τις ΜΜΕ, οι οποίες είναι οι πλέον εκτεθειμένες στον κίνδυνο απώλειας της θέσης τους στις αγορές. Συνεπώς, πρέπει να εφαρμοστεί η Νομοθετική πράξη για τις μικρές επιχειρήσεις (Small Business Act), ιδίως στο πεδίο της καινοτομίας.

2.10

Πρέπει να ληφθούν πρωτίστως υπόψη οι απαιτήσεις και οι ανάγκες των εταιρειών και των εργαζομένων (κάτωθεν προσέγγιση) και λιγότερο οι πολιτικές παρεμβατικού τύπου (άνωθεν προσέγγιση). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να προσανατολιστεί περισσότερο σε αυτή την κατεύθυνση και να εστιάσει τις στρατηγικές της ΕΕ σε αυτές τις απαιτήσεις. Ο γενικός στόχος πρέπει να είναι η δημιουργία των συνθηκών εκείνων που θα ευνοήσουν μια νέα βιώσιμη ανάπτυξη, η οποία θα σέβεται μεν το περιβάλλον, θα είναι όμως και ικανή να δημιουργεί θέσεις εργασίας και να συμβάλει στην πρόοδο.

2.11

Όσον αφορά στις διμερείς και πολυμερείς σχέσεις με τις τρίτες χώρες και κυρίως την Κίνα, την Ινδία και τη Βραζιλία, θα ήταν σκόπιμο να καταρτιστούν προγράμματα ενημέρωσης και ανταλλαγής ορθών πρακτικών με τα εν λόγω κράτη.

3.   Η βιώσιμη οικονομία και η προώθηση πράσινων θέσεων εργασίας

3.1

Η ευκαιρία για την Ευρώπη να συνεχίσει να έχει μια μελλοντική προοπτική στην παγκόσμια οικονομική σκηνή, έγκειται στην ικανότητά της να διατηρήσει ηγετική θέση στην ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, που κινδυνεύει από τη δυναμική ανάπτυξη των ασιατικών οικονομιών, με επικεφαλής την Κίνα και την Ταϊβάν. Η νέα κυβέρνηση των ΗΠΑ προτίθεται να γεφυρώσει το χάσμα και να ενισχύσει το τεράστιο δυναμικό της με σημαντικές επενδύσεις στον τομέα της ενέργειας. Τα πρόσφατα γεγονότα στον Κόλπο του Μεξικού, με την οικολογική καταστροφή της πλατφόρμας Deepwater Horizon, η οποία κατά ειρωνεία της τύχης συνέβη την Ημέρα της Γης, καθιστούν επείγουσες τις αποφάσεις αναδιάρθρωσης προς μια βιώσιμη οικονομία.

3.2

Για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που δημιουργούνται από τις κλιματικές και περιβαλλοντικές πολιτικές είναι τεράστιες οι επαγγελματικές ανάγκες. Οι πολιτικές αυτές αφορούν δυνητικά όλους τους κλάδους και όλες τις δραστηριότητες. Απαιτείται μεγάλο έργο σχεδιασμού και συντονισμού, προσδιορισμού των προτεραιοτήτων και εξεύρεσης των αναγκαίων οικονομικών πόρων. Αλλά πάνω απ’ όλα απαιτείται μια ορθή πολιτική, σε συνδυασμό με καλές τεχνικές δεξιότητες και ικανοποιητικό επίπεδο ανθρώπινου δυναμικού.

3.3

Η αγορά εργασίας θα κληθεί να ανταποκριθεί στην πρόκληση της αλλαγής αυτής και θα πρέπει ταυτόχρονα να μεριμνήσει για την προσαρμογή των εργαζομένων που ασκούν παρωχημένες δραστηριότητες και για την προετοιμασία των νέων δεξιοτήτων που απαιτούνται.

3.4

Οι δημόσιες υπηρεσίες απασχόλησης πρέπει να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για να αντιμετωπίσουν μια μετάβαση που θα αφορά εκατοντάδες χιλιάδες εργαζομένων. Απαιτούνται ποιοτικά προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης, δίδοντας προσοχή στην παροχή ίσων ευκαιριών σε γυναίκες και άνδρες. Ο ρόλος των δημόσιων υπηρεσιών θα είναι ουσιαστικής σημασίας για την εξασφάλιση της ποιότητας της προετοιμασίας, τον σεβασμό των ίσων ευκαιριών και την ενσωμάτωση στην αγορά εργασίας.

3.5

Οι ιδιωτικές επιχειρήσεις θα πρέπει και αυτές να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για να υποστηρίξουν το τεχνολογικό άλμα ώστε να πραγματοποιηθεί η μετάβαση από μια οικονομία που χρησιμοποιεί κυρίως ως πηγή ενέργειας τους υδρογονάνθρακες σε μια οικονομία με χαμηλές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, καθώς και σε μια βιώσιμη οικονομία.

3.6

Ιδιαίτερα οι ΜΜΕ θα χρειαστούν ενισχύσεις και υποστήριξη. Η πρόσβαση στις πιστώσεις, παρά τις καλές προθέσεις του τραπεζικού συστήματος, είναι ολοένα και πιο δύσκολη και δαπανηρή, η δε αγορά κεφαλαίων δεν διαθέτει βέβαια επί του παρόντος ούτε θα διαθέτει στο εγγύς μέλλον άφθονες πιστώσεις.

3.7

Οι θέσεις εργασίας που δημιουργούνται σε μια πράσινη οικονομία θα πρέπει να είναι, εξ ορισμού, καλές θέσεις εργασίας, ποιοτικές και ικανοποιητικά αμειβόμενες. Πώς μπορεί να εξασφαλιστεί η επίτευξη του στόχου αυτού; Μόνο ένας μόνιμος και συνεχής διάλογος να εξασφαλιστεί η επίτευξη του στόχου αυτού; Μόνο ένας μόνιμος και συνεχής διάλογος μεταξύ των κοινωνικών εταίρων και των δημοσίων αρχών μπορεί πράγματι να καταστήσει το σενάριο αυτό εφικτό. Η χρήση φορολογικών κινήτρων, για παράδειγμα, μπορεί να βοηθήσει στη διατήρηση της ισορροπίας ενός συστήματος που πρέπει να αντιμετωπίσει τον έντονο ανταγωνισμό των κατόχων των υφιστάμενων πηγών ενέργειας, οι οποίοι δεν είναι διατεθειμένοι να χάσουν αγορές και κέρδη.

3.8

Είναι αδιανόητο να μετακυλιστεί στις τελικές τιμές το πλήρες κόστος της μετατροπής, όπως επίσης αδιανόητο είναι να διοχετευθεί εξ ολοκλήρου στη γενική φορολογία. Τουλάχιστον σε αυτόν τον τομέα επιβάλλεται φορολογική εναρμόνιση μεταξύ των κρατών μελών. Η πρόσφατη κρίση στη ζώνη του ευρώ για μια ακόμη φορά αποδεικνύει την ανάγκη να ενισχυθεί η εναρμόνιση των φορολογικών συστημάτων και των εισφορών.

4.   Η θέση της ΕΕ - τα Διαρθρωτικά Ταμεία

4.1

Η ΓΔ Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ίσων Ευκαιριών απέστειλε αρκετές ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις –τις οποίες και παραθέτουμε– σε απάντηση των ερωτημάτων που είχε θέσει η ΕΟΚΕ.

4.2

Στο άρθρο 3 του γενικού κανονισμού σχετικά με τα Διαρθρωτικά Ταμεία, η βιώσιμη ανάπτυξη συμπεριλαμβάνεται στις προτεραιότητες της ΕΕ και προτρέπονται τα κράτη μέλη να ενσωματώσουν στα προγράμματά τους την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα, την απασχόληση και την κοινωνική ένταξη με γνώμονα την προστασία και την αναβάθμιση του περιβάλλοντος.

4.3

Στο άρθρο 3 του κανονισμού σχετικά με το ΕΚΤ, σημειώνεται ότι το συγκεκριμένο Ταμείο πρέπει να υποστηρίζει τις πρωτοβουλίες για την καλύτερη προσαρμογή των εργαζομένων, των εταιρειών και των διευθυντών των επιχειρήσεων, κυρίως μέσω της απόκτησης προσόντων και δεξιοτήτων, καθώς και της διάδοσης των φιλικών προς το περιβάλλον τεχνολογιών.

4.4

Δεν είναι δυνατόν να εκτιμηθεί ο αριθμός των ουκ ολίγων παρεμβάσεων του ΕΚΤ στον τομέα των πράσινων θέσεων εργασίας και στο πεδίο της ανάπτυξης δεξιοτήτων, καθότι δεν συνιστούν ούτε προτεραιότητα ούτε κατηγορία δαπανών (όπως ορίζονται στο άρθρο 2 του κανονισμού σχετικά με το ΕΚΤ). Δεδομένου του μεγάλου εύρους του ορισμού της έννοιας «πράσινες θέσεις εργασίας» (όλες οι θέσεις εργασίας θα μπορούσαν να καταστούν πιο «πράσινες»), η ΕΟΚΕ κρίνει ότι δεν συντρέχουν λόγοι σύστασης μιας έκτης κατηγορίας ειδικά για τις πράσινες θέσεις εργασίας· αντ’ αυτού, ζητά να ενισχυθούν οι οδηγίες ως προς τα προγράμματα επαγγελματικής προσαρμογής και αναπροσανατολισμού.

4.5

Υπό τις παρούσες συνθήκες του χρηματοδοτιικού προγραμματισμού, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς πώς θα μπορούσαν να αλλάξουν τα ισχύοντα λειτουργικά προγράμματα για μια παρέμβαση των ευρωπαϊκών ταμείων εν είδει σχεδίου «Μάρσαλ». Αυτό που θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί είναι συγκεκριμένες δράσεις ενόψει της επόμενης περιόδου χρηματοδοτικού προγραμματισμού, οι οποίες –στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020»– θα διοχέτευαν τους πόρους από τα Διαρθρωτικά Ταμεία στο πεδίο παρέμβασής τους (το ΕΤΠΑ και τα Ταμεία Συνοχής για τις υποδομές και τις κατοικίες, το ΕΚΤ για τη χρηματοδότηση προγραμμάτων επαγγελματικού προσανατολισμού και προσαρμογής των δεξιοτήτων).

4.6

Στην επόμενη περίοδο χρηματοδοτικού προγραμματισμού (2014-2020) θα μπορούσαν να χαρακτηρισθούν οι πιο πράσινες θέσεις εργασίας ως προτεραιότητες των στρατηγικών του ΕΚΤ, πέραν της οριζόντιας αρχής της βιώσιμης ανάπτυξης. Τούτο θα επέτρεπε την πιο συγκεκριμένη προώθηση και την πιο προσεκτική παρακολούθηση των σχετικών προγραμμάτων. Ωστόσο, δεν είναι βέβαιο ότι πρόκειται για την πιο αποτελεσματική λύση. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι όλες οι δράσεις που αποσκοπούν στην προστασία του περιβάλλοντος και στον περιορισμό του αποτυπώματος του διοξειδίου του άνθρακα. Χαρακτηρίζεται δε απαραίτητη η συνδρομή όλων των παραγωγικών κλάδων, των δημόσιων υπηρεσιών και του ιδιωτικού τομέα για την επίτευξη των στόχων της ελάττωσης των αερίων του θερμοκηπίου, και τον έλεγχο της ανθρωπογενούς μόλυνσης του περιβάλλοντος.

4.7

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δραστηριοποιείται έντονα στον τομέα της Ε&Α, σύμφωνα με τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει η ΕΕ. Προσφάτως η ΓΔ Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ίσων Ευκαιριών ξεκίνησε μια έρευνα σε συνεργασία με τις διαχειριστικές αρχές των προγραμμάτων που χρηματοδοτούνται από το ΕΚΤ και συνδέονται με τις πιο πράσινες θέσεις εργασίας και τις αντίστοιχες δεξιότητες. Παράλληλα δε με μια μελέτη που αφορά στο ΕΚΤ και στη βιώσιμη ανάπτυξη, αυτά τα έγγραφα θα διαβιβαστούν και θα συζητηθούν εντός της επιτροπής του ΕΚΤ. Η ΕΟΚΕ ευελπιστεί ότι τα συγκεκριμένα έγγραφα θα δημοσιοποιηθούν και θα συμπεριληφθούν σε μια ειδική ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στην οποία θα ληφθούν υπόψη και τα πορίσματα του εγγράφου εργασίας που καταρτίζει ακόμα η ΓΔ Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ίσων Ευκαιριών με θέμα τις πράσινες θέσεις εργασίας. Στην εν λόγω ανακοίνωση θα πρέπει να εξετάζονται οι ποικίλες δυνατότητες προώθησης των πράσινων θέσεων εργασίας προκειμένου να προετοιμαστούν ορισμένες αποφάσεις σχετικές με το επόμενο χρηματοδοτικό πρόγραμμα.

5.   Πράσινες εναντίον μαύρων θέσεων εργασίας

5.1

Η μετάβαση θα σημάνει και την απώλεια πολλών θέσεων εργασίας. Η νέα κοινωνική οικονομία της αγοράς της ΕΕ δεν μπορεί να αγνοήσει εκείνους τους εργαζόμενους οι οποίοι θα πληγούν από την αλλαγή. Δυνατότητες για τον επαγγελματικό αναπροσανατολισμό, μέτρα στήριξης του εισοδήματος, στήριξη της περιφερειακής κινητικότητας συνιστούν ορισμένες μόνο από τις πρωτοβουλίες που πρέπει να αναληφθούν. Ο κοινωνικός διάλογος σε διομοσπονδιακό και τομεακό ευρωπαϊκό επίπεδο αλλά και σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, θα πρέπει να επικεντρωθεί στην προληπτική διαχείριση των αλλαγών για ένα πρότυπο ανάπτυξης χωρίς αποκλεισμούς.

5.2

Απαιτείται ένα πρότυπο συνεργασίας και συμμετοχής στις εργασιακές σχέσεις, που πρέπει να θέσουν υψηλούς και κοινούς στόχους για να ενισχυθεί το οικονομικό σύστημα και να καταστεί πιο βιώσιμο από κοινωνικής και περιβαλλοντικής πλευράς.

5.3

Πέραν όμως των νέων θέσεων εργασίας θα απαιτηθεί η μετατροπή των παλαιών θέσεων εργασίας προκειμένου να καταστούν περισσότερο «πράσινες», δηλαδή βιώσιμες. Προγράμματα ενεργειακής απόδοσης θα πρέπει να εκπονηθούν σε όλες τις επιχειρήσεις και σε όλους τους χώρους εργασίας δημόσιους και ιδιωτικούς. Μια νέα ευαισθητοποίηση των καταναλωτών προς πιο συγκρατημένη κατανάλωση θα συμβάλει στην αποδέσμευση πόρων για άλλα πράγματα. Διάφορες συμφωνίες σε επίπεδο συνδικάτων για μετρήσιμους στόχους και κατανομή των κερδών μεταξύ επιχειρήσεων και εργαζομένων μπορεί να είναι ένας χρήσιμος τρόπος για να συνειδητοποιηθεί ευρέως η σημασία της εξοικονόμησης ενέργειας.

6.   Αστική και εξω-αστική κινητικότητα

6.1

Στη βάση μιας πολιτικής για τη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στις δημόσιες μεταφορές (τραμ, λεωφορεία, μετρό και στις εξω-αστικές σιδηροδρομικές μεταφορές). Η αποθάρρυνση της χρήσης των αυτοκινήτων ΙΧ, ιδιαίτερα στις πόλεις, θα αυξήσει την προσφορά εργασίας στις δημόσιες μεταφορές, οι οποίες θα πρέπει να καταστούν λιγότερο ρυπογόνες. Τρόλεϊ και λεωφορεία με πράσινο υδρογόνο, με χαμηλές εκπομπές υδρογονανθράκων, όπως το μεθάνιο, κυκλοφορούν ήδη στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Οι δημόσιες αρχές έχουν ευθύνη για τη διάδοση των οικολογικών συγκοινωνιών, μέσω δημόσιων συμβάσεων που να ευνοούν αυτούς τους τρόπους μεταφοράς.

6.2

Τα πειράματα των διευθυντών κινητικότητας στις επιχειρήσεις, που σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν σημειώσει θεαματικά αποτελέσματα, πρέπει να διαδοθούν και να καταστούν αποτελεσματικότερα. Θα ήταν σκόπιμο να διαδοθεί ο ρόλος του «οικολογικού διευθυντή», ο οποίος να είναι επιφορτισμένος με το καθήκον του περιορισμού της περιβαλλοντικής επιβάρυνσης και των εκπομπών αερίων που προκαλεί η εταιρεία του, όχι μόνο στον παραγωγικό κύκλο, αλλά και στις εγκαταστάσεις των γραφείων, στις μεταφορές των προϊόντων ή στην τροφοδοσία με πρώτες ή ημι-επεξεργασμένες ύλες, ευνοώντας ενδεχομένως τον παράγοντα της εγγύτητας.

6.3

Η νέα Ψηφιακή Ατζέντα που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί επίσης να συμβάλει σημαντικά στην πράσινη ανάπτυξη, την πράσινη οικονομία και την δημιουργία πιο πράσινων θέσεων εργασίας. Η τηλεργασία, για παράδειγμα, θα μπορούσε σε πολλές περιπτώσεις να συμβάλει στο να καταστούν πιο πράσινες οι θέσεις εργασίας, μειώνοντας σημαντικά την κατανάλωση ενέργειας εξαιτίας των μετακινήσεων από το σπίτι στην εργασία. Οι ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι έχουν διαπραγματευτεί από καιρό ήδη μια συμφωνία πλαίσιο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται να ενισχύσει αποτελεσματικά την τηλεργασία μέσω πρωτοβουλιών για τη διάδοσή της. Τέτοιες πρωτοβουλίες που θα μπορούσαν να οργανωθούν στο πλαίσιο των δράσεων για τον περιορισμό των εκπομπών αερίων είναι οι ενημερωτικές εκστρατείες, τα συνέδρια, οι μελέτες για ποικίλες δραστηριότητες και διάφορες ορθές πρακτικές. Εάν το ζητούμενο είναι η άσκηση πολλών επαγγελματικών δραστηριοτήτων κατ'οίκον και η εστίαση στην ποιότητα και όχι στην ποσότητα, θα πρέπει να εξετασθούν και οι ειδικές συνθήκες εργασίας των ατόμων που εργάζονται με τον τρόπο αυτόν.

7.   Η κοινωνία των πολιτών και η προώθηση των πράσινων θέσεων εργασίας

7.1

Είναι βέβαιο ότι η κοινωνία των πολιτών διαδραματίζει εξαιρετικά σημαντικό ρόλο στην επιτυχία της τεράστιας πρόκλησης που έχουμε μπροστά μας. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι εάν οι δημόσιες αρχές, αρχής γενομένης από την ΕΕ, δεν καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, εάν δεν τους δώσουν ενεργό και δραστήριο ρόλο, εάν δεν τους συνδέσουν με πρωτοβουλίες και σχέδια και εάν δεν τους στηρίξουν στο πλαίσιο της οργάνωσής τους για μια βιώσιμη οικονομία, τα αποτελέσματα δεν θα είναι αντάξια των προσδοκιών και η Ευρώπη θα χάσει οριστικά το ραντεβού της με τις νέες εξελίξεις.

Βρυξέλλες, 16 Σεπτεμβρίου 2010.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Mario SEPI


(1)  ΕΕ C 347 της 18.12.2010, σ. 1.

(2)  ΕΕ C 277 της 7.11.2009, σ. 15-19.

(3)  ΕΕ C 175 της 28.07.2009 σελ 43 - ΕΕ C 128 της 18.05.2010, σσ. 65-68 - ΕΕ C 306 της 16.12.2009, σσ. 51-55.

(4)  Βλ. γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ (συνεδρίαση της 14ης Ιουλίου 2010) με θέμα «Προώθηση βιώσιμων πράσινων θέσεων εργασίας στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων της ΕΕ για την ενέργεια και την κλιματική αλλαγή» και εισηγητή τον κ. Iozia, η οποία υιοθετήθηκε κατά τη σύνοδο ολομέλειας της 14ης και 15ης Ιουλίου 2010.


15.2.2011   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 48/21


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Κατάσταση και προκλήσεις του στόλου αλιείας τροπικού τόννου της Ευρωπαϊκής Ένωσης» (διερευνητική γνωμοδότηση)

2011/C 48/05

Εισηγητής: ο κ. SARRÓ IPARRAGUIRRE

Στις 20 Ιανουαρίου 2010 και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η αυστριακή Προεδρία της ΕΕ αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα:

«Κατάσταση και προκλήσεις του ευρωπαϊκού στόλου αλιείας τροπικού τόννου» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

Το ειδικευμένο τμήμα «Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 31 Αυγούστου 2010.

Κατά την 465η σύνοδο ολομέλειας, της 15ης και 16ης Σεπτεμβρίου 2010 (συνεδρίαση της 15ης Σεπτεμβρίου 2010), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 118 ψήφους υπέρ, 1 ψήφο κατά και 2 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συμπεράσματα

1.1

Η ΕΟΚΕ θεωρεί πως οι υψηλές προδιαγραφές που απαιτεί το καθεστώς της ΕΕ όσον αφορά ζητήματα κοινωνικά, υγειονομικά, ασφάλειας τροφίμων, περιβαλλοντικά, νομικά, ασφαλούς ναυσιπλοΐας, χρηστής διακυβέρνησης και ελέγχου, αποτελούν εξαιρετικό παράδειγμα ορθολογικής και βιώσιμης εκμετάλλευσης των πόρων.

1.2

Ωστόσο, η εφαρμογή αυτών των προδιαγραφών επιβαρύνει το κόστος ενός προϊόντος που χρειάζεται να ανταγωνιστεί τα προϊόντα άλλων χωρών που απολαμβάνουν πιο ευέλικτου καθεστώτος σε όλους αυτούς τους τομείς. Η ΕΕ πρέπει να συνεχίσει να προωθεί την εφαρμογή αυτών των προδιαγραφών στο σύνολο των στόλων παγκοσμίως: ευθυγράμμιση προς τα πάνω, με τα ευρωπαϊκά πρότυπα να αποτελούν σημείο αναφοράς για τους υπόλοιπους φορείς.

1.3

Η ΕΟΚΕ εκτιμά πως η κύρια πρόκληση που αντιμετωπίζει ο ευρωπαϊκός στόλος αλιείας τροπικού τόννου συνίσταται στην επιβίωσή του σε ένα περιβάλλον αθέμιτου ανταγωνισμού από τους στόλους τρίτων χωρών και αυστηρού νομικού πλαισίου που έχει θεσπίσει η ίδια η ΕΕ.

1.4

Η εφαρμογή σταθερής νομοθεσίας που θα ενθαρρύνει τον ελεύθερο, πλην έντιμο, ανταγωνισμό είναι ο ευρωπαϊκός στόχος σε διεθνές επίπεδο. Ζωτική σημασία έχει ο σχεδιασμός ολοκληρωμένης και συνεκτικής σε όλες τις πτυχές της ευρωπαϊκής πολιτικής, που θα επιτρέπει τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας και της βιωσιμότητας του κλάδου της ευρωπαϊκής αλιείας τόννου ως προς τρεις τομείς: τον οικονομικό, τον κοινωνικό και τον περιβαλλοντικό, όπως ορίζεται στη Σύμβαση για τη Βιοποικιλότητα που υπεγράφη στο Ρίο ντε Τζανέιρο το 1992.

1.5

Όσον αφορά την πειρατεία, η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη και το Συμβούλιο να προβούν στις απαραίτητες ενέργειες ώστε η εντολή της επιχείρησης «Αταλάντη» κατά της πειρατείας στον Ινδικό ωκεανό να αναφέρεται σαφώς στην προστασία του στόλου αλιείας τόννου.

1.6

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η διατήρηση των συμφωνιών αλιευτικής σύμπραξης (ΣΑΣ) έχει πρωταρχική σημασία για τη συνέχιση των δραστηριοτήτων του ευρωπαϊκού στόλου αλιείας τροπικού τόννου. Παράλληλα, καλεί την Επιτροπή να διευρύνει το δίκτυο συμφωνιών για τον τόννο βάσει των αναγκών του ευρωπαϊκού στόλου και να εξετάσει επειγόντως την εξαίρεση από τη ρήτρα αποκλειστικότητας των ΣΑΣ, προκειμένου ο ευρωπαϊκός στόλος να μπορεί να λάβει ιδιωτικές άδειες αλιείας, εάν και εφόσον η κατάσταση των πόρων το επιτρέπει, βάσει της ευρύτερης δυνατής επιστημονικής πληροφόρησης.

1.7

Η ηγετική θέση της ΕΕ στις περιφερειακές οργανώσεις αλιείας (ΠΟΑ) για την προώθηση των αρχών της υπεύθυνης και βιώσιμης αλιείας είναι καθοριστική για τη χρηστή διαχείριση των πόρων σε παγκόσμιο επίπεδο. Η ΕΟΚΕ θεωρεί πως πρέπει να ενταθούν οι ευρωπαϊκές προσπάθειες προς την κατεύθυνση αυτή.

1.8

Η διατήρηση των προνομιακών συστημάτων ΑΚΕ και ΣΓΠ+ χωρίς μεταβολές, όπως η πρόσφατη παραχώρηση οικουμενικής προέλευσης σε προϊόντα από την Παπούα Νέα Γουινέα και τα νησιά Φίτζι, που διαταράσσουν την ισορροπία της παγκόσμιας αγοράς τόννου, είναι εξαιρετικά σημαντική για τη διασφάλιση της επιβίωσης της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και των επενδύσεών της σε τρίτες χώρες. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι, προκειμένου να αντιμετωπισθούν ενδεχόμενοι κλυδωνισμοί του ευρωπαϊκού κλάδου του τόννου, θα πρέπει να αναλυθούν και να εφαρμοσθούν τα μέτρα επαγρύπνησης και προστασίας που προβλέπονται στην ενδιάμεση συμφωνία σύνδεσης μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και των κρατών του Ειρηνικού.

1.9

Η διατήρηση των ευρωπαϊκών δασμών στα προϊόντα μεταποίησης τόννου έχει ζωτική σημασία για τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας του κλάδου. Η ΕΟΚΕ εκτιμά πως θα πρέπει να επιδιωχθεί η επίτευξη του μεγαλύτερου δυνατού επιπέδου προστασίας, τόσο στο πλαίσιο του ΠΟΕ όσο και στις εμπορικές διαπραγματεύσεις της ΕΕ με τρίτες χώρες.

1.10

Δεδομένων των ανωτέρω, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα πρέπει να υπερασπισθούν την αρχή της κοινοτικής προτίμησης. Παράλληλα, εκτιμά πως η αντισταθμιστική αποζημίωση για τον τροπικό τόννο που διοχετεύεται από τον ευρωπαϊκό στόλο στη μεταποιητική βιομηχανία θα πρέπει να επανέλθει στην αρχική της κατάσταση, δηλαδή στο 93 % της τιμής αναφοράς της ΕΕ, δεδομένου ότι τα τελευταία χρόνια έχει υποτιμηθεί σημαντικά, φτάνοντας μέχρι και το 87 % της τιμής παραγωγής.

2.   Σημερινή κατάσταση του στόλου αλιείας τροπικού τόννου της Ευρωπαϊκής Ένωσης

2.1

Στην Ευρώπη, η αλιεία τόννου άρχισε να αναπτύσσεται στα μέσα του 20ού αιώνα, στην Ισπανία και τη Γαλλία, για να ικανοποιήσει την αυξανόμενη ζήτηση της βιομηχανίας κονσερβοποίησης που εφοδίαζε την εσωτερική αγορά. Αρχικά επρόκειτο για παράκτια αλιεία με αλίευμα το τοννάκι (Τόννος μακρόπτερος, (Thunnus alalunga). Με την πάροδο του χρόνου και την πρόοδο της τεχνολογίας η αλιεία επεκτάθηκε προς τον νότο για την αλίευση τροπικών θυννοειδών: κίτρινου τόννου (Thunnus albacares), παλαμίδας (Katsuwonus pelamis) και σε μικρότερο βαθμό μεγαλόφθαλμου τόννου (Thunnus obesus). Η αλιεία ξεκίνησε σε ύδατα πλησίον της Γαλλίας, της Ισπανίας και της Πορτογαλίας. Μεταγενέστερα, τη δεκαετία του '60 και του '70, κατευθύνθηκε στις δυτικές ακτές της Αφρικής· τη δεκαετία του '80 και του '90, στον Ινδικό και τον ανατολικό Ειρηνικό και, τέλος, στις αρχές του 21ου αιώνα, στον Δυτικό Ειρηνικό.

2.2

Η αλιεία τροπικού τόννου που διεξάγει ο κυκλωτικός στόλος της ΕΕ είναι πελαγική και επιλεκτική. Στόχος είναι τα μεγάλα κοπάδια τόννου που συγκεντρώνονται στην τροπική ζώνη των τριών κύριων ωκεανών. Η αλίευση διεξάγεται στην ανοιχτή θάλασσα ή σε αποκλειστικές οικονομικές ζώνες (ΑΟΖ) τρίτων χωρών.

2.3

Τα θυννοειδή, που είναι περιζήτητα για τη διατροφική τους αξία, αποτελούν μέρος της βασικής διατροφής πολλών χωρών του κόσμου, αντικείμενο σημαντικών εμπορικών συναλλαγών και σημαντική πηγή εισοδήματος για τις χώρες που επιδίδονται στην αλιεία, τη μεταποίηση και την εμπορική τους διάθεση.

2.4

Για αυτούς τους λόγους, η αλιεία τόννου αποτελεί πολύ σημαντική οικονομική δραστηριότητα σε ορισμένες χώρες. Σήμερα αλιεύονται συνολικά περισσότερα από 4 εκατομμύρια τόνων τροπικών θυννοειδών παγκοσμίως, από τα οποία 2 εκατομμύρια τόνοι αλιεύονται από κυκλωτικούς στόλους. Συνολικά, ο πληθυσμός αυτών των ειδών βρίσκεται σε καλό επίπεδο εκμετάλλευσης, με κατάλληλα προγράμματα διαχείρισης σε κάθε ωκεανό από τις ΠΟΑ.

2.5

Ο ευρωπαϊκός στόλος περιλαμβάνει 54 σκάφη κυκλωτικής αλίευσης και κατάψυξης τόννου (34 ισπανικά και 20 γαλλικά) που αλιεύουν συνολικά περίπου 400 000 τόνους ετησίως, περίπου το 10 % των αλιευμάτων παγκοσμίως.

2.6

Τα περισσότερα από αυτά τα σκάφη αλιεύουν σε διεθνή ύδατα και βάσει των 13 συμβάσεων αλιευτικής σύνδεσης μεταξύ της ΕΕ και τρίτων χωρών (6 στον Ατλαντικό, 4 στον Ινδικό και 3 στον Ειρηνικό).

2.7

Σε όλον τον κόσμο υπάρχουν 30 χώρες με 580 σκάφη αλιείας θυννοειδών, με συνολική αλιευτική ικανότητα 650 000 GT (1). Ο ευρωπαϊκός κυκλωτικός στόλος, με 97 500 GT, αποτελεί το 9 % των σκαφών και το 15 % της αλιευτικής ικανότητας τόννου παγκοσμίως.

2.8

Η κύρια περιοχή αλιείας τροπικών θυννοειδών είναι ο Ειρηνικός ωκεανός, με 67 % των αλιευμάτων παγκοσμίως, ενώ ακολουθεί ο Ινδικός με 22 % και ο Ατλαντικός με 11 %.

2.9

Η αλίευση τροπικών θυννοειδών αποτελεί αντικείμενο διαχείρισης από τέσσερεις συγκεκριμένες ΠΟΑ:

2.9.1

Την ICCAT (Διεθνής Επιτροπή Προστασίας των Θυννοειδών του Ατλαντικού), που καλύπτει τον Ατλαντικό ωκεανό και τις γειτονικές του θάλασσες, όπως η Μεσόγειος, και ιδρύθηκε το 1969.

2.9.2

Την IOTC (Επιτροπή Διαχείρισης της Αλιείας Τόννου του Ινδικού Ωκεανού), που καλύπτει τον Ινδικό ωκεανό και ιδρύθηκε το 1997.

2.9.3

Την IATTC (Παναμερικανική Επιτροπή Τροπικού Τόννου), που καλύπτει τον ανατολικό Ειρηνικό ωκεανό (ζώνη Αμερικής) και ιδρύθηκε το 1949.

2.9.4

WCPFC (Επιτροπή Αλιείας Δυτικού και Κεντρικού Ειρηνικού), που καλύπτει το δυτικό και κεντρικό Ειρηνικό Ωκεανό (ζώνη Ωκεανίας και Ασίας) και ιδρύθηκε το 2004.

2.10

Ο ευρωπαϊκός στόλος υπόκειται σε πολυάριθμους διοικητικούς ελέγχους, που εξαρτώνται από διάφορα εθνικά υπουργεία και διάφορες γενικές διευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Για να μπορεί ένα σκάφος να πλοηγηθεί και να διαθέσει στο εμπόριο την παραγωγή του υπό σημαία κράτους μέλους της ΕΕ, πρέπει να πληροί τις γραφειοκρατικές απαιτήσεις που απαιτούνται για την απόκτηση του πιστοποιητικού χωρητικότητας, το κύτος, τη μηχανή, τα ψυκτικά, τον εξοπλισμό του σκάφους, τη δυνατότητα πλοήγησης, τη διάσωση στη θάλασσα, την ασφάλεια και υγιεινή στην εργασία, το υγειονομικό μητρώο, τις ειδικές άδειες αλιείας, τις άδειες αλιείας στην κάθε χώρα όπου αλιεύει, τον έλεγχο μέσω δορυφόρου, τον έλεγχο με παρατηρητές εντός του σκάφους, τους ελέγχους των αλιευμάτων μέσω του ηλεκτρονικού ημερολογίου του σκάφους, τους ελέγχους πωλήσεων κλπ. Η διατήρηση των πιστοποιητικών και αδειών που προαναφέρθηκαν απαιτεί καθημερινή διαχείριση, ετήσια ανανέωση και περιοδικές αναθεωρήσεις που κανένας άλλος αλιευτικός στόλος παγκοσμίως δεν αναγκάζεται να υποστεί με τέτοια ένταση. Όλες αυτές οι απαιτήσεις αυξάνουν σημαντικά το κόστος εκμετάλλευσης του ευρωπαϊκού στόλου.

2.11

Παράλληλα, ο ευρωπαϊκός κυκλωτικός στόλος αλιείας τόννου υπόκειται στη συμμόρφωση με τις διατάξεις της Κοινής αλιευτικής πολιτικής, αντίθετα με τους στόλους τρίτων χωρών. Η εφαρμογή των αρχών αυτής της πολιτικής, που βασίζεται στην υπεύθυνη αλιεία, στις συστάσεις των ΠΟΑ, στην πλήρωση των κανόνων υγιεινής, πλοήγησης, ασφάλειας, περιβάλλοντος ή κοινωνικής προστασίας των εργαζομένων, επιφέρει σημαντικό κόστος για τον ευρωπαϊκό στόλο και μειώνει την ανταγωνιστικότητά του απέναντι σε σκάφη χωρών όπου δεν υφίστανται αυτές οι υποχρεώσεις, ή όπου η εφαρμογή τους είναι πιο χαλαρή.

2.12

Τα τελευταία χρόνια, επίσης, ο ευρωπαϊκός στόλος πλήττεται από τα προβλήματα που δημιουργεί η πειρατεία στον Ινδικό ωκεανό. Αυτή η κατάσταση προκαλεί, εκτός από φόβο και ανασφάλεια στα πληρώματα των αλιευτικών σκαφών που ασκούν τη νόμιμη επιχειρηματική τους δραστηριότητα, μείωση της συγκομιδής και αύξηση του κόστους εκμετάλλευσης για τη συντήρηση των υπηρεσιών ασφαλείας εντός του σκάφους.

2.13

Η κύρια χρήση της παραγωγής τροπικών θυννοειδών είναι η βιομηχανία κονσερβοποίησης, η οποία θεωρείται η πρώτη παγκοσμίως όσον αφορά τη μεταποίηση των ιχθύων. Η Ευρώπη αποτελεί την κύρια αγορά παγκοσμίως, με κατανάλωση τόννου που φτάνει τις 800 000 τόνων ετησίως, περισσότερο από το ήμισυ των οποίων εισάγεται από τρίτες χώρες.

3.   Εξέλιξη του ευρωπαϊκού στόλου αλιείας τροπικού τόννου.

3.1

Ο ευρωπαϊκός στόλος αλιείας τροπικού τόννου ακολούθησε τα τελευταία 50 χρόνια πορεία παράλληλη με αυτήν της ευρωπαϊκής βιομηχανίας μεταποίησης του τόννου.

3.2

Ο τόννος αποτέλεσε το πρώτο αλιευτικό προϊόν που απαλλάχθηκε πλήρως από τους κοινοτικούς δασμούς, προκειμένου να προστατευθεί η βιομηχανία μεταποίησης. Η τότε ΕΟΚ θέσπισε αντισταθμιστική αποζημίωση για τον αλιέα που κάλυπτε τη διαφορά μεταξύ της τιμής πώλησης και του 93 % της τιμής αναφοράς που οριζόταν κάθε χρόνο. Με τη μεταγενέστερη μείωση αυτού του ποσοστού στο 87 %, η αποζημίωση σταμάτησε να καταβάλλεται στους ευρωπαίους αλιείες τα τελευταία χρόνια, και για αυτό σήμερα είναι παντελώς αναποτελεσματική.

3.3

Ο στόλος και η βιομηχανία κονσερβοποίησης της Ευρώπης στηρίζει εδώ και πολλά χρόνια την οικονομική ανάπτυξη τρίτων χωρών βάσει της εμπορικής πολιτικής της ΕΕ. Προς τούτο, οι συμφωνίες του Γιαουντέ, του Λομέ και του Κοτονού ενίσχυσαν ένα σταθερό πλαίσιο για το εμπόριο μεταξύ των χωρών ΑΚΕ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παράλληλα, το ΣΓΠ+ τόνωσε το εμπόριο μεταξύ της ΕΕ και των εμπορικών εταίρων της κεντρικής Αμερικής και της Κοινότητας των Άνδεων.

3.4

Σύμφωνα με το καθεστώς συμφωνιών οικονομικής σύνδεσης (ΣΑΣ), οι χώρες ΑΚΕ διαθέτουν ελεύθερη πρόσβαση στις αγορές της ΕΕ για την εξαγωγή τροπικού τόννου (ολόκληρου, σε φιλέτα και σε κονσέρβα), με δασμό 10 %. Αυτές οι συνθήκες επέτρεψαν στην ευρωπαϊκή βιομηχανία μεταποίησης τόννου να πραγματοποιήσει άμεσες επενδύσεις στην Ακτή του Ελεφαντοστού, τη Γκάνα, τη Μαδαγασκάρη, τις Σεϋχέλλες και το Μαυρίκιο, και έμμεσες στην Κένυα και τη Σενεγάλη. Αυτές οι επενδύσεις επέτρεψαν τη δημιουργία περισσότερων από 40 χιλιάδες θέσεων εργασίας σε αυτές τις χώρες και ενίσχυσαν τη μεταφορά τεχνολογίας.

3.5

Ομοίως, η ΕΕ καθιέρωσε ένα ανανεωμένο σύστημα γενικευμένων προτιμήσεων (ΣΓΠ+) για να επεκτείνει τους ευνοϊκούς εμπορικούς όρους στις χώρες της Νότιας και της Κεντρικής Αμερικής, με την εφαρμογή μειωμένου συντελεστή 0 %. Οι ευρωπαϊκές επενδύσεις κατευθύνθηκαν σε χώρες όπως ο Ισημερινός, το Ελ Σαλβαδόρ, η Γουατεμάλα, η Βραζιλία (ΣΓΠ γενικό ή τρίτων χωρών, με συντελεστή 24 % για τα προϊόντα κονσέρβας), και η Χιλή (μέσω της συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου με την ΕΕ) και εμμέσως στην Κολομβία και τη Βενεζουέλα, συμβάλλοντας στη διατήρηση 50 000 θέσεων εργασίας που σχετίζονται άμεσα με τη βιομηχανία τόννου.

3.6

Χάρη σε αυτές τις συμφωνίες, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις μετέφεραν μέρος των σκαφών τους σε τρίτες χώρες της Αφρικής, της Αμερικής και της Ωκεανίας, υιοθετώντας τη σημαία των χωρών που η ΕΕ αναγνωρίζει ως προνομιακούς εταίρους της, και για τις οποίες συνιστά την ένταξη ή τη σύσταση μικτών εταιριών με επιχειρήσεις τους.

3.7

Μέρος των 400 000 τόνων αλιευμάτων του ευρωπαϊκού στόλου αλιείας τόννου εκφορτώνονται και μεταποιούνται σε εργοστάσια που κατασκευάστηκαν σε τρίτες χώρες, ενώ συμβάλλουν στο υψηλό επίπεδο απασχόλησης στους λιμένες, στην πληρωμή λιμενικών τελών για την εκφόρτωση ή μεταφόρτωση ιχθύων, στον εφοδιασμό των διαφόρων λιμένων αυτών των τρίτων χωρών και γενικότερα στην ανάπτυξή τους.

3.8

Ας θεωρήσουμε τον κλάδο του τόννου στο σύνολό του: ο στόλος και η μεταποιητική βιομηχανία αναπτύχθηκαν από κοινού, δημιουργώντας το μόνο αλιευτικό κλάδο στην Ευρώπη με διεπαγγελματική και υπερεθνική διάρθρωση, λόγω του όγκου των κοινών συμφερόντων που μοιράζονται οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες. Ο ευρωπαϊκός κλάδος του τόννου, όπως αναφέρθηκε νωρίτερα, έχει πραγματοποιήσει σειρά επενδύσεων και έχει δημιουργήσει οικονομική δραστηριότητα σε τρίτες χώρες σύμφωνα με τις οδηγίες της ΕΕ όσον αφορά τις χώρες που απολαμβάνουν των καθεστώτων προτίμησης της ΕΕ.

4.   Προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο ευρωπαϊκός στόλος αλιείας τροπικού τόννου

4.1

Η κύρια πρόκληση για τον στόλο και τη βιομηχανία τόννου της Ευρώπης είναι ο άνισος ανταγωνισμός με άλλους φορείς που έχουν θέσει ως στόχο την αύξηση του μεριδίου τους στην ευρωπαϊκή αγορά, όπου καταναλώνεται το 50 % της συνολικής παραγωγής (ΕΕ και τρίτες χώρες) κονσέρβας τροπικού τόννου.

4.2

Η παγκόσμια παραγωγή κονσέρβας τόννου φτάνει το 1 600 000 τόνους, εκ των οποίων η ΕΕ παράγει περίπου τις 330 000 (2).

4.3

Ο ευρωπαϊκός στόλος αλιείας τόννου έχει ως κύριους ανταγωνιστές τους ασιατικούς κυκλωτικούς στόλους αλιείας τόννου, που αλιεύουν στην πλουσιότερη περιοχή αλιείας του κόσμου, τον Ειρηνικό ωκεανό, όπου αλιεύεται περισσότερο από το 60 % του τόννου παγκοσμίως. Αυτού οι στόλοι εφοδιάζουν κυρίως τη μεγαλύτερη ζώνη επεξεργασίας τόννου, το τρίγωνο που αποτελείται από την Ταϊλάνδη, τις Φιλιππίνες και την Ινδονησία. Τα προϊόντα τους, κατώτερης ποιότητας, είναι ιδιαίτερα ανταγωνιστικά ως προς την τιμή στην ευρωπαϊκή αγορά, καθώς διαθέτουν ποσόστωση 35 % , ενώ διαθέτουν συντελεστή 24 %.

4.4

Παράλληλα, ο τομέας μεταποίησης των προϊόντων τόννου αντιμετωπίζει προβλήματα απώλειας ανταγωνιστικότητας απέναντι σε τρίτες χώρες που δεν υπάγονται στις συμφωνίες ΑΚΕ ή ΣΓΠ+, παρόμοια με αυτά που αναφέρθηκαν νωρίτερα για το στόλο. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, η αγορά φθηνότερης πρώτης ύλης, η μικρότερη φορολόγηση, η διαφορά στο μισθολογικό κόστος και την κοινωνική προστασία των εργαζομένων και οι χαμηλότερες υγειονομικές προδιαγραφές των παραγόμενων προϊόντων αποτελούν πτυχές που αναμφίβολα μειώνουν το κόστος παραγωγής και επιτρέπουν την πώληση των εισαγόμενων προϊόντων σε τιμή χαμηλότερη από αυτήν των ευρωπαϊκών.

4.5

Σε γενικές γραμμές υπάρχουν δύο διαφορετικά πρότυπα παραγωγής τόννου παγκοσμίως. Από τη μία πλευρά, το πρότυπο του ευρωπαϊκού στόλου ή των ευρωπαϊκών επενδύσεων σε τρίτες χώρες (ΑΚΕ ή ΣΓΠ) που εφοδιάζει την μεταποιητική βιομηχανία της Ευρώπης ή των ΑΚΕ-ΣΓΠ, με τις μέγιστες απαιτήσεις εργασιακής ασφάλειας, κοινωνικής προστασίας, ασφάλειας τροφίμων, προστασίας του περιβάλλοντος και σεβασμού των αρχών της υπεύθυνης αλιείας. Από την άλλη πλευρά, και σε πορεία ανάπτυξης, το πρότυπο των στόλων και των βιομηχανιών που δεν ενδιαφέρονται για τη βιωσιμότητα και τις, σαφώς χαμηλότερες, κοινωνικές, εργασιακές και υγειονομικές προδιαγραφές.

4.6

Όπως οι χώρες ΑΚΕ και ΣΓΠ καλούνται να τηρήσουν σειρά διεθνών συμβάσεων που ρυθμίζουν όλες αυτές τις πτυχές προκειμένου να έχουν πρόσβαση στο σύστημα προτιμήσεων της ΕΕ, έτσι και οι υπόλοιπες χώρες που εξάγουν προϊόντα στην ΕΕ θα πρέπει να πληρούν τις ίδιες προδιαγραφές προκειμένου να έχουν πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά, πράγμα που θα διασφαλίσει το δίκαιο ανταγωνισμό με την ευρωπαϊκή παραγωγή και με τους προνομιακούς εταίρους της Ένωσης.

4.7

Μία ακόμη από τις κύριες απειλές για τη διατήρηση της ευρωπαϊκής αλιείας τόννου είναι η τροποποίηση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας που ρυθμίζει την ευαίσθητη ισορροπία της παγκόσμιας αγοράς θυννοειδών. Αυτή η νομοθεσία διαδραμάτισε, μέσω συμφωνιών οικονομικής σύνδεσης, καθοριστικό ρόλο στη στροφή των επενδύσεων και της ανάπτυξης του ευρωπαϊκού κλάδου αλιείας τόννου προς τις χώρες που η ΕΕ κατονομάζει ως προνομιακούς εταίρους.

4.8

Αυτό το πλαίσιο ανάπτυξης, που απεδείχθη ιδιαίτερα αποτελεσματικό για τον τομέα της αλιείας τόννου, απειλείται από τις διαπραγματεύσεις στον ΠΟΕ, τις ενδεχόμενες διαπραγματεύσεις της ΕΕ με τρίτες χώρες και ομάδες χωρών στο πλαίσιο συμφωνιών ελεύθερου εμπορίου και από την πρόσφατη τροποποίηση των κανόνων προέλευσης που παραχωρούν καθεστώς οικουμενικής προέλευσης (3) στα προϊόντα της Παπούας Νέας Γουινέας και των νησιών Φίτζι.

4.9

Τόσο στο πλαίσιο του ΠΟΕ όσο και στις διμερείς διαπραγματεύσεις, ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τον κλάδο του τόννου είναι η εξάλειψη των τελωνειακών δασμών των μεταποιημένων προϊόντων τόννου. Το εμπόριο κατεψυγμένου ολόκληρου τόννου είναι πλήρως ελευθερωμένο τα τελευταία 30 χρόνια (με μηδενικούς δασμούς) προκειμένου να διασφαλισθεί ο εφοδιασμός της ευρωπαϊκής βιομηχανίας μεταποίησης, πράγμα που έχει ως συνέπεια ο στόλος της ΕΕ να είναι αναγκασμένος να ανταγωνισθεί ανοιχτά άλλους στόλους που εξάγουν κατεψυγμένο ολόκληρο τόννο στην ευρωπαϊκή αγορά. Ωστόσο, ένα περαιτέρω βήμα προς την ελευθέρωση του εμπορίου των προϊόντων μεταποίησης του τόννου δεν θα οδηγούσε παρά στην παρακμή της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και την απώλεια θέσεων εργασίας και οικονομικής δραστηριότητας προς όφελος των ανταγωνιστών της αλλοδαπής, όπου το κόστος είναι χαμηλότερο.

4.10

Η παραχώρηση καθεστώτος οικουμενικής προέλευσης στα προϊόντα αλιείας της Παπούας Νέας Γουινέας και των νησιών Φίτζι στο πλαίσιο της Συμφωνίας οικονομικής σύνδεσης του Ειρηνικού διαταράσσει την ισορροπία της παγκόσμιας αγοράς τόννου, με καταστροφικές συνέπειες για την ευρωπαϊκή βιομηχανία και για τις υπόλοιπες χώρες ΑΚΕ και ΣΓΠ. Η κατάργηση της απαίτησης προέλευσης ΑΚΕ ή ΕΕ για τον τόννο που μεταποιείται στην Παπούα Νέα Γουινέα και στα νησιά Φίτζι, προκειμένου να έχει μηδενικό δασμολογικό συντελεστή στην ευρωπαϊκή αγορά, προκαλεί την κινητοποίηση των κύριων ανταγωνιστών, ιδίως αυτών από την Ασία, για την κατασκευή νέων εργοστασίων επεξεργασίας στην Παπούα Νέα Γουινέα.

4.11

Με αυτήν την παραχώρηση, η ΕΕ ενθαρρύνει την υπερεκμετάλλευση των περιοχών τόννου του Ειρηνικού, ο πληθυσμός των οποίων είναι ήδη σε οριακό σημείο. Επιπλέον, οι επιχειρήσεις που θα αποκτήσουν πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά με μηδενικό δασμολογικό συντελεστή είναι πρωτίστως οι ασιατικές, οι οποίες ενθαρρύνονται να αυξήσουν την ικανότητα παραγωγής κονσέρβας σε μια αγορά όπου οι τιμές ήδη πλήττονται από την πλεονάζουσα προσφορά. Η ευρωπαϊκή παρουσία στη ζώνη του δυτικού και κεντρικού Ειρηνικού περιορίζεται σε 4 σκάφη, λόγω της πολιτικής βούλησης των χωρών του Φόρουμ Fisheries Agency του οποίου ηγείται η Παπούα Νέα Γουινέα.

4.12

Αυτή η παραχώρηση συνεπάγεται συγκριτική επιδείνωση της κατάστασης για τις υπόλοιπες χώρες ΑΚΕ και ΣΓΠ, καθώς δίνει μοναδικό πλεονέκτημα στην Παπούα Νέα Γουινέα και τα νησιά Φίτζι όσον αφορά την ευκολία απόκτησης πρώτων υλών σε χαμηλή τιμή: οι μεν καλούνται να τηρήσουν τους κανόνες προέλευσης και οι δε όχι. Ενδέχεται επίσης να αποτελέσει τρόπο νομιμοποίησης προϊόντων παράνομης αλιείας.

4.13

Άλλη μια πρόκληση που αντιμετωπίζει ο ευρωπαϊκός στόλος αλιείας τροπικού τόννου είναι η διατήρηση του δικτύου συμφωνιών αλιευτικής σύνδεσης. Το δίκτυο αυτό είναι ζωτικής σημασίας, καθώς εγγυάται την πρόσβαση του ευρωπαϊκού στόλου σε ιδιαίτερα μεταναστευτικούς πληθυσμούς σε πλαίσιο νομικής ασφάλειας και διαφάνειας μοναδικό παγκοσμίως. Ο τροπικός τόννος συγκεντρώνεται χωρικά και χρονικά χωρίς σταθερό μοτίβο κίνησης, ως εκ τούτου η λειτουργία του αλιευτικού στόλου έχει ανάγκη του μεγαλύτερου δυνατού αριθμού συμφωνιών αλιείας στους τρεις κύριους ωκεανούς.

4.14

Σήμερα σημειώνεται σοβαρή έλλειψη αδειών αλιείας όσον αφορά τα καταψυκτικά αλιευτικά σκάφη του Ατλαντικού ωκεανού, η οποία οφείλεται, μεταξύ άλλων, στη μείωση των συμφωνιών τα τελευταία χρόνια και ιδιαίτερα στην πειρατεία στον Ινδικό Ωκεανό, η οποία οδήγησε ορισμένα από τα σκάφη που αλίευαν σε αυτή τη ζώνη να αναζητήσουν καταφύγιο στον Ατλαντικό, όπου η αλιεία μπορεί να συνεχισθεί με τα ελάχιστα δυνατά μέτρα ασφαλείας. Κρίνεται, συνεπώς, απαραίτητο η ΕΕ να ζητήσει από τις παράκτιες χώρες τη διεύρυνση του φάσματος των αδειών σε όλες τις ΣΑΣ του Ατλαντικού, εάν και εφόσον η κατάσταση των πόρων το επιτρέπει βάσει της μεγαλύτερης δυνατής επιστημονικής πληροφόρησης.

4.15

Δεδομένου του ότι αυτή η διεύρυνση ενδέχεται να καθυστερήσει υπερβολικά, καθότι δεν εξαρτάται μόνο από την ΕΕ, η ΕΟΚΕ ζητά να εξετασθεί επειγόντως η εξαίρεση από τη ρήτρα αποκλειστικότητας των ΣΑΣ (η οποία απαιτεί από τον ευρωπαϊκό στόλο την απόκτηση ιδιωτικών αδειών αλιείας στις χώρες όπου υφίσταται ΣΑΣ) προκειμένου ο ευρωπαϊκός στόλος να μπορεί να λάβει ιδιωτικές άδειες αλιείας, εάν και εφόσον η κατάσταση των πόρων το επιτρέπει βάσει της μεγαλύτερης δυνατής επιστημονικής πληροφόρησης.

4.16

Οι εκπρόσωποι του στόλου αλιείας τροπικού τόννου κρίνουν πως, σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Συμβουλίου του 2004, η Ένωση πρέπει να παγιώσει τη σημασία των συμφωνιών αλιευτικής σύνδεσης στη μεταρρύθμιση της ΚΑλΠ και να επιδιώξει εκ νέου την επέκταση του δικτύου συμφωνιών στις σημαντικότερες χώρες κάθε ωκεανού, με τη διαπραγμάτευση νέων συμφωνιών με τις ακόλουθες χώρες:

για τον Ατλαντικό: Σενεγάλη, Γουινέα, Σιέρα Λεόνε, Λιβερία, Γκάνα, Ισημερινή Γουινέα και Αγκόλα.

για τον Ινδικό: Κένυα, Τανζανία, γαλλικά νησιά του Στενού της Μοζαμβίκης, Βρετανικά εδάφη στον Ινδικό ωκεανό, Υεμένη.

για τον Ειρηνικό: Ισημερινό, Κολομβία, Περού, Παναμά, Κόστα Ρίκα και περιφερειακή συμφωνία με το φόρουμ Fisheries Agency.

4.17

Από την άλλη πλευρά, ο ευρωπαϊκός στόλος αλιείας τόννου θεωρεί απαραίτητη τη συνέχιση της παρουσίας της ΕΕ στις ΠΟΑ τόννου, προκειμένου να δείχνει τον δρόμο προς την υπεύθυνη αλιεία, όπως κάνει σήμερα (στηριζόμενη στη συμπεριφορά του στόλου της).

4.18

Η ΕΕ αποτελεί, μαζί με την Ιαπωνία και την Κορέα, το μόνο συμβαλλόμενο μέλος των τεσσάρων ΠΟΑ για τον τόννο (ICCAT, CTOI, CIAT, WCPFC) και πρέπει να εφοδιαστεί με τα μέσα που θα τις επιτρέψουν να διαδραματίσει ρόλο στη συνεκτική και αντικειμενική προώθηση των αρχών της υπεύθυνης αλιείας.

4.19

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ΕΕ θα πρέπει να προωθήσει το ομοιογενέστερο και συνεκτικότερο δυνατό σύστημα διαχείρισης σε παγκόσμιο επίπεδο, ως σαφή απάντηση στην πραγματικότητα μιας πλήρως παγκοσμιοποιημένης αγοράς όπως αυτή του τροπικού τόννου, με απώτερο στόχο ένα διεθνή οργανισμό που θα διαχειρίζεται τα οριζόντια ζητήματα που αφορούν την παγκόσμια αλιεία τόννου. Αυτό το σύστημα συνολικής διαχείρισης έκανε την εμφάνισή του στη διαδικασία του Κόμπε για την αναθεώρηση της λειτουργίας των ΠΟΑ τόννου.

4.20

Όσον αφορά την πειρατεία στον Ινδικό Ωκεανό, ο ευρωπαϊκός στόλος αλιείας τόννου εκφράζει την έντονη ανησυχία του για την επέκταση των πειρατικών επιθέσεων σε αλιευτικά σκάφη κατά το 2009 και το 2010, επιθέσεις που λαμβάνουν χώρα ολοένα και πιο μακριά από τα χωρικά ύδατα της Σομαλίας, ορισμένες σε απόσταση 1 000 μιλίων από τις σομαλικές ακτές, ενίοτε δε εντός της ΑΟΖ των Σεϋχέλλων και άλλων παράκτιων χωρών (Κένυα, Τανζανία).

4.21

Ο στόλος αλιείας τόννου είναι ιδιαίτερα ευάλωτος σε πειρατικές επιθέσεις. Σε αντίθεση με τα εμπορικά σκάφη, που κινούνται συνεχώς, τα αλιευτικά βρίσκονται ακινητοποιημένα για περίοδο δύο έως τριών ωρών με τα δίχτυα απλωμένα στο νερό, πράγμα που αυξάνει τον κίνδυνο επίθεσης και εμβολισμού από πειρατές. Επιπλέον, το χαμηλό ύψος των εξάλων και η κεκλιμένη πρύμνη αυτών των σκαφών διευκολύνει το ρεσάλτο των πειρατών.

4.22

Για όλους αυτούς τους λόγους, τονίζει την ανάγκη για τροποποίηση της αποστολής της Επιχείρησης «Αταλάντη» (Κοινή δράση 2008/851/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου της 10ης Νοεμβρίου 2008, για τη στρατιωτική επιχείρηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης που θα συμβάλει στην αποτροπή, στην πρόληψη και στην καταστολή των πειρατικών επιθέσεων και των ένοπλων ληστειών στα ανοικτά των ακτών της Σομαλίας) προκειμένου να περιλαμβάνει ρητά την προστασία του στόλου αλιείας τόννου που αλιεύει στον Ινδικό Ωκεανό, ώστε να αποφευχθούν παρενοχλήσεις και απαγωγές όπως αυτές της παραλίας του Bakio (2008) ή της Alakrana (2009).

4.23

Λόγω της έλλειψης αδειών στον Ατλαντικό και των μέτρων ποσόστωσης που περιλαμβάνονται στις ΠΟΑ του Ειρηνικού, τα ευρωπαϊκά σκάφη αλιείας τόννου αντιμετωπίζουν σήμερα μεγάλη δυσκολία μετακίνησης από τον Ινδικό σε άλλους ωκεανούς. Επιπλέον, από τη δραστηριότητα του αλιευτικού στόλου στον Ινδικό ωκεανό εξαρτώνται ουκ ολίγοι εργαζόμενοι στις εταιρίες αλιείας και τις τρίτες χώρες, οι οποίοι εργάζονται τόσο σε εργοστάσια κονσερβοποίησης όσο και στους λιμένες όπου είναι ελλιμενισμένος ο στόλος· συνεπώς, η εγκατάλειψη της περιοχής θα οδηγήσει στην απώλεια πολυάριθμων θέσεων εργασίας, όχι μόνο στην ΕΕ αλλά και στις Σεϋχέλλες, τη Μαδαγασκάρη, την Κένυα, τον Μαυρίκιο κλπ.

4.24

Αυτές είναι οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο στόλος αλιείας τροπικού τόννου και η βιομηχανία μεταποίησης και κονσερβοποίησης τόννου στην ΕΕ όσον αφορά τη σταθερότητα και τη διατήρησή τους σε παγκόσμιο επίπεδο, προκλήσεις που δεν επιφέρουν καμία οικονομική επιβάρυνση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Αλιείας (ΕΤΑ) και δεν απαιτούν παρά πολιτικές αποφάσεις από πλευράς ΕΕ.

Βρυξέλλες, 15 Σεπτεμβρίου 2010.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Mario SEPI


(1)  Εκ του αγγλικού «Gross Tonnage» (ολική χωρητικότητα), τρόπου μέτρησης της χωρητικότητας ενός σκάφους.

(2)  FAO 2007.

(3)  Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1528/2007 του Συμβουλίου της 20 Δεκεμβρίου 2007 περί εφαρμογής στα προϊόντα καταγωγής ορισμένων χωρών μελών της ομάδας κρατών Αφρικής, Καραϊβικής και Ειρηνικού (ΑΚΕ) των ρυθμίσεων που προβλέπονται στις συμφωνίες οικονομικής εταιρικής σχέσης ή στις συμφωνίες που οδηγούν στην σύναψη τέτοιων συμφωνιών – Παράρτημα Ι, άρθ. 4.3α


15.2.2011   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 48/27


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Προς έναν ευρωπαϊκό χώρο οδικής ασφάλειας: στρατηγικές κατευθύνσεις για την οδική ασφάλεια έως το 2020» (κατάρτιση γνωμοδότησης κατόπιν αιτήματος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου)

2011/C 48/06

Εισηγητής: ο κ. RANOCCHIARI

Στις 2 Ιουνίου 2010 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποφάσισε, δυνάμει του άρθρου 304 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα

Προς έναν ευρωπαϊκό χώρο οδικής ασφάλειας: στρατηγικές κατευθύνσεις για την οδική ασφάλεια έως το 2020.

Το ειδικευμένο τμήμα «Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές και κοινωνία των πληροφοριών», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 6 Σεπτεμβρίου 2010.

Κατά την 465η σύνοδο ολομέλειά της, της 15ης και 16ης Σεπτεμβρίου 2010 (συνεδρίαση της 15ης Σεπτεμβρίου 2010), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 128 ψήφους υπέρ, 4 ψήφους κατά και 2 αποχές.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι ο στόχος του 3ου Ευρωπαϊκού σχεδίου δράσης για την οδική ασφάλεια που προέβλεπε τη μείωση κατά το ήμισυ των θανατηφόρων τροχαίων ατυχημάτων την περίοδο 2001-2010 ήταν πολύ αισιόδοξος. Πράγματι, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, από το 2008 και μετά, η μείωση των θανατηφόρων τροχαίων ατυχημάτων στην ΕΕ των 27 κρατών μελών, σε σύγκριση με τα στοιχεία του 2001, ήταν της τάξεως του 28,4 %. Μολαταύτα, σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία της Επιτροπής, παρατηρείται εντυπωσιακή βελτίωση, εκτιμάται δε ότι η μείωση των θανατηφόρων ατυχημάτων εντός του 2010, θα υπερβεί τελικώς το 40 %.

1.2   Οι λόγοι για τους οποίους δεν πρόκειται να επιτευχθεί η κατά 50 % προβλεπόμενη μείωση, έγκεινται στον συνδυασμό των ακόλουθων παραγόντων:

1.2.1

Το κοινοτικό επίπεδο είναι αρμόδιο μόνο για το σχέδιο δράσης και τις κατευθυντήριες γραμμές της υλοποίησης, ενώ η εφαρμογή όλων των μέτρων στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης εναπόκειται στα κράτη μέλη.

1.2.2

Η εφαρμογή και η επιβολή των μέτρων οδικής ασφάλειας διαφέρει από χώρα σε χώρα.

1.2.3

Δεν υφίσταται ενιαία ερμηνεία των στατιστικών δεδομένων οδικής ασφάλειας στις χώρες της ΕΕ.

1.2.4

Την τελευταία δεκαετία δόθηκε έμφαση στο σκέλος της επιβολής των μέτρων παρά στο σκέλος της εκπαίδευσης και της κατάρτισης όλων των χρηστών του οδικού δικτύου (εφεξής «οι χρήστες»).

1.2.5

Επίσης, δεν καθορίστηκαν ενδιάμεσοι στόχοι για τα κράτη μέλη, ούτε επιδείχθηκε ιδιαίτερη προσοχή στους διαφορετικούς δείκτες κινδύνου μεταξύ των κρατών μελών, οι οποίοι καθιστούν αναγκαίο έναν ειδικά προσαρμοσμένο χάρτη πορείας για κάθε χώρα.

1.3   Όσον αφορά τα μέτρα «ενεργητικής και παθητικής ασφάλειας», η ΕΟΚΕ καταλήγει στο συμπέρασμα ότι έχει σημειωθεί ουσιαστική βελτίωση την τελευταία δεκαετία, ιδίως λόγω της εισαγωγής ευρέος φάσματος καινοτομιών τεχνικής ασφάλειας σε επιβατικά αυτοκίνητα και στα βαρέα οχήματα. Στο μέλλον, τα πρότυπα ασφαλείας θα μπορούσαν να είναι υψηλότερα, ενώ τα σχετικά μέτρα θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη την πρόσφατη είσοδο πολύ φθηνών επιβατικών αυτοκινήτων στην αγορά, τα οποία πληρούν μόνον τα πρότυπα ασφαλείας.

1.3.1   Η κατάσταση είναι χειρότερη όσον αφορά τα μοτοποδήλατα και τις μοτοσικλέτες χαμηλού κόστους που εισάγονται κατά κανόνα από την Νοτιοανατολική Ασία και συχνά δεν συμμορφώνονται με τις ευρωπαϊκές απαιτήσεις για την έγκριση τύπου. Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό, δεδομένου ότι οι οδηγοί μηχανοκίνητων δικύκλων (PTW) έχουν 18-20 φορές περισσότερες πιθανότητες από τους οδηγούς αυτοκινήτων να τραυματιστούν σοβαρά στον δρόμο, ενώ όλο και περισσότεροι καθημερινά μετακινούμενοι εργαζόμενοι επιλέγουν τα μηχανοκίνητα δίκυκλα λόγω της κυκλοφοριακής συμφόρησης στα αστικά κέντρα.

1.4   Παρακολουθώντας την πρόοδο που έχει σημειωθεί την τελευταία δεκαετία όσον αφορά την ασφάλεια των οδικών υποδομών, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι θα μπορούσαν να είχαν επιτευχθεί πολλά περισσότερα. Το πιο σημαντικό βήμα προόδου ήταν η οδηγία του Συμβουλίου για την ασφάλεια στις σήραγγες, η οποία είχε πολύ θετικό αντίκτυπο σε ολόκληρη την Ευρώπη. Αντιθέτως, καμία σημαντική βελτίωση δεν πραγματοποιήθηκε όσον αφορά τις αγροτικές οδούς και τα δευτερεύοντα οδικά δίκτυα, όπου σημειώνονται άνω του 50 % των θανατηφόρων τροχαίων ατυχημάτων.

1.5   Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι για να αποφέρει καρπούς το 4ο Ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για την οδική ασφάλεια (RSAP) έως το 2020, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι ακόλουθες πτυχές:

1.5.1

με δεδομένη την κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ της ΕΕ και των κρατών μελών, απαιτείται ισχυρή πολιτική καθοδήγηση·

1.5.2

απαραίτητη είναι η διάθεση εναρμονισμένων και αναλυτικών στατιστικών δεδομένων για την οδική ασφάλεια στα 27 κράτη μέλη της ΕΕ·

1.5.3

απαιτείται η χάραξη στόχων σχετικά με τους βαριά τραυματισμένους χρήστες, καθώς και ένας κοινός ορισμός των σοβαρών τραυματισμών·

1.5.4

μια πιο αυστηρή κοινοτική πολιτική για την εναρμόνιση και ρύθμιση των μέτρων οδικής ασφάλειας, σε συνδυασμό με την παροχή βοήθειας στα κράτη μέλη, είναι απαραίτητη προκειμένου να εξασφαλισθεί ότι τα κράτη μέλη εφαρμόζουν τα μέτρα οδικής ασφάλειας πιο αποτελεσματικά και πιο γρήγορα, συμπεριλαμβανομένης της υποχρεωτικής υλοποίησης του πανευρωπαϊκού συστήματος eCall, σε περίπτωση που η εθελοντική προσέγγιση δεν είναι αποτελεσματική·

1.5.5

περισσότερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στην παροχή διαφοροποιημένης εκπαίδευσης και κατάρτισης σε όλους τους χρήστες, ιδίως τους νεότερους και τους πιο ηλικιωμένους, καθώς και σε άλλες ευάλωτες ομάδες χρηστών, όπως οι οδηγοί μηχανοκίνητων δικύκλων, οι ποδηλάτες και οι πεζοί·

1.5.6

όλοι οι εργοδότες (ιδίως οι εργοδότες του ιδιωτικού τομέα) που διαχειρίζονται στόλους οχημάτων θα πρέπει να συμμετέχουν σε τρέχοντα ή μελλοντικά σχέδια σε τομείς όπως η προώθηση ορθών πρακτικών για τη μείωση των συγκρούσεων, η ενθάρρυνση του προσωπικού να στραφεί στις δημόσιες συγκοινωνίες και η ανάπτυξη πολιτικών για την ασφάλεια των στόλων. Το αναμενόμενο ISO 39001 για την οδική ασφάλεια στην εργασία θα είναι ένα σημαντικό εργαλείο για τον σκοπό αυτόν·

1.5.7

η κοινοτική νομοθεσία είναι απαραίτητη για τις ευάλωτες κατηγορίες χρηστών. Για παράδειγμα, όσον αφορά τα μηχανοκίνητα δίκυκλα, απαιτείται νέα έγκριση τύπου με υποχρεωτικά ενσωματωμένο σύστημα ABS ή CBS άνω των 150cc και αυτόματους εμπρόσθιους προβολείς (AHO), καθώς και η εισαγωγή τεχνικών ελέγχων και δευτεροβάθμιας κατάρτισης στην αναθεώρηση της οδηγίας για την άδεια οδήγησης·

1.5.8

όσον αφορά την ανάπτυξη των υποδομών, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι το νέο σχέδιο δράσης θα πρέπει να περιλαμβάνει τον στόχο της αύξησης του επιπέδου ασφαλείας του διευρωπαϊκού οδικού δικτύου (TREN) και αναβάθμισης τουλάχιστον του 25 % του μη διευρωπαϊκού οδικού δικτύου στο επίπεδο του TRΕΝ·

1.5.9

το σχέδιο δράσης θα πρέπει να περιλαμβάνει φιλόδοξους αλλά ρεαλιστικούς στόχους, προτείνοντας όχι μόνον έναν καθολικό στόχο μείωσης του συνολικού αριθμού θανάτων, αλλά και ειδικούς στόχους για τους σοβαρά τραυματισμένους χρήστες και τις ευάλωτες ομάδες χρηστών, όπως οι πεζοί, οι ποδηλάτες και οι οδηγοί μηχανοκίνητων δικύκλων. Όσον αφορά τον καθολικό στόχο, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι ο δείκτης κινδύνου διαφέρει σημαντικά ανά την ΕΕ και επομένως προτείνει τον καθορισμό διαφοροποιημένων στόχων μείωσης των θανατηφόρων ατυχημάτων για το 2020, με βάση τα στοιχεία των κρατών μελών για το 2010·

1.5.10

για την εκπλήρωση των στόχων που ορίζονται στο σχέδιο δράσης, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι είναι απαραίτητη η διενέργεια ετήσιου ελέγχου από την ΕΕ. Για τον σκοπό αυτό, η ΕΟΚΕ προτείνει τη σύσταση ενός εξειδικευμένου ευρωπαϊκού οργανισμού για την οδική ασφάλεια, ο οποίος θα ελέγχει και θα παρακολουθεί την υλοποίηση του σχεδίου δράσης σε συνεργασία με ειδικούς εκπροσώπους των κρατών μελών για την οδική ασφάλεια·

1.6   Τέλος, η ΕΕ πρέπει να εδραιώσει μια ισχυρή και μόνιμη σχέση με τη «δεκαετία δράσης για την οδική ασφάλεια», όπως διακηρύχθηκε από τα Ηνωμένα Έθνη, και θα πρέπει να προσπαθεί να αναδειχθεί σε πρωτοπόρο στον τομέα της οδικής ασφάλειας παγκοσμίως.

2.   Εισαγωγή

2.1   Στις 28 Απριλίου 2010 ο κ. Brian Simpson, Πρόεδρος της Επιτροπής Μεταφορών και Τουρισμού (TRAN) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, απέστειλε επιστολή στον Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, κ. Mario Sepi, με την οποία ζητούσε την κατάρτιση διερευνητικής γνωμοδότησης από την ΕΟΚΕ με θέμα την οδική ασφάλεια, δυνάμει του άρθρου 124 του Εσωτερικού Κανονισμού του ΕΚ.

2.2   Στην επιστολή του, ο κ. Simpson κάνει ειδική μνεία στο νέο πρόγραμμα εργασίας της Επιτροπής για το 2010, το οποίο δημοσιεύτηκε στις 31 Μαρτίου 2010 και περιλαμβάνει μια πρόταση σχετικά με την ανάπτυξη νέας δέσμης μέτρων για την οδική ασφάλεια, με στόχο τη δημιουργία ενός «ευρωπαϊκού χώρου οδικής ασφάλειας».

2.3   Πιο συγκεκριμένα, ζήτησε από την ΕΟΚΕ να εξετάσει μια σειρά βασικών θεμάτων σχετικά με την περασμένη δεκαετία: πόσο αποτελεσματικές υπήρξαν οι πολιτικές της ΕΕ όσον αφορά την αλλαγή της συμπεριφοράς των χρηστών και τη βελτίωση της παθητικής ασφάλειας των οχημάτων και των οδικών υποδομών, πόσο καλά υλοποιήθηκαν αυτές οι πολιτικές από τα κράτη μέλη και, τέλος, τι απαιτείται για τη δημιουργία ενός γνήσιου χώρου οδικής ασφάλειας στα 27 κράτη μέλη.

2.4   Το 2001 η Επιτροπή δημοσίευσε τη Λευκή Βίβλο για τις μεταφορές και το 2003 ακολούθησε ένα σχέδιο δράσης με στόχο τη μείωση του αριθμού των θανατηφόρων τροχαίων ατυχημάτων κατά το ήμισυ έως το 2010.

2.5   Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία του 2008, παρατηρείται μείωση των θανατηφόρων ατυχημάτων κατά 36,8 % στην ΕΕ των 15 κρατών μελών και κατά 28,4 % στην ΕΕ των 27 κρατών μελών σε σχέση με τα αντίστοιχα στοιχεία του 2001. Πρόκειται για σημαντική μείωση, ατυχώς όμως δεν επιτυγχάνεται ο στόχος της Επιτροπής για μείωση κατά 50 %. Λίαν προσφάτως, η Επιτροπή δημοσίευσε τα στοιχεία για έως το 2009, σύμφωνα δε με τις προβλέψεις για το 2010, που πλησιάζουν αρκετά στον αρχικό στόχο, η συνολική μείωση των θανατηφόρων ατυχημάτων, έως το τέλος του 2010, θα υπερβεί το 40 %.

2.5.1   Τα σημαντικά αυτά αποτελέσματα στον βαθμό που θα επιτευχθούν, οφείλονται, σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, στην εφαρμογή της πρόσφατης νομοθεσίας για την οδική ασφάλεια και στη βελτίωσης της ασφάλειας των οχημάτων, και όχι τόσο στην αλλαγή συμπεριφοράς των χρηστών, όπου απαιτείται ακόμη πολλή δουλειά.

2.6   Για την επιλογή των μέτρων που θα πρέπει να συμπεριληφθούν στη νέα στρατηγική, θα πρέπει να προσδιοριστούν οι πολιτικές και οι πρωτοβουλίες που ήταν αποτελεσματικές την τελευταία δεκαετία.

2.7   Το σχέδιο δράσης της Επιτροπής την περασμένη δεκαετία εστίαζε σε τρεις κύριες παραμέτρους:

αλλαγές στην ατομική συμπεριφορά, π.χ. ως προς τη χρήση της ζώνης ασφαλείας, τους περιορισμούς που ισχύουν για τα παιδιά, τη χρήση κινητών τηλεφώνων και την εξάλειψη της οδήγησης σε κατάσταση μέθης·

στήριξη πρωτοβουλιών για την ανάπτυξη και τη διάθεση στην αγορά ασφαλέστερων οχημάτων·

μέτρα για τη βελτίωση των υποδομών, για παράδειγμα χάρη στο βελτιωμένο σχεδιασμό οδών και σηράγγων και την εναρμόνιση προηγμένων συστημάτων παροχής πρώτων βοηθειών στα κράτη μέλη.

2.8   Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διεξήγαγε δημόσιες διαβουλεύσεις από τον Απρίλιο έως των Ιούλιο του 2009 προκειμένου να συνεισφέρουν οι ευρωπαίοι πολίτες και οι φορείς διακυβέρνησης σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, καθώς και οι εμπορικοί και επαγγελματικοί κλάδοι, στον προσδιορισμό των κύριων προβλημάτων οδικής ασφάλειας που θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στο σχέδιο δράσης για την οδική ασφάλεια για την περίοδο 2011-2020, καθώς και των άμεσων μέτρων που θα μπορούσαν να ληφθούν για την αντιμετώπιση των απαράδεκτων επιπέδων θανατηφόρων τροχαίων ατυχημάτων και σοβαρών τραυματισμών στην ΕΕ.

2.9   Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή Μεταφορών και Τουρισμού ότι πριν την υιοθέτηση του νέου σχεδίου δράσης για την οδική ασφάλεια θα πρέπει να διενεργηθεί μια αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των προηγούμενων πολιτικών, της Λευκής Βίβλου για τις μεταφορές του 2001 και του σχεδίου δράσης του 2003.

2.10   Η αξιολόγηση αυτή μπορεί να διενεργηθεί, μεταξύ άλλων, με την αξιοποίηση πρόσφατων πληροφοριών και απόψεων που έχουν διατυπωθεί στις σχετικές γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ τα τελευταία χρόνια. Στις γνωμοδοτήσεις αυτές εκφράζεται ξεκάθαρα η θέση της ΕΟΚΕ, σύμφωνα με την οποία η βελτίωση της οδικής ασφάλειας συνιστά ένα από τα κύρια θέματα της πολιτικής μεταφορών και αξίζει να αποτελεί προτεραιότητα των προγραμμάτων των κρατών μελών, ακόμη και σε περίοδο οικονομικών περιορισμών.

2.11   Στο μεταξύ, παρατηρείται κάτι εξαιρετικά σημαντικό παγκοσμίως. Μετά την πρώτη παγκόσμια υπουργική διάσκεψη για την οδική ασφάλεια που πραγματοποιήθηκε στη Μόσχα το Νοέμβριο του 2009 («Ώρα για δράση»), η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών ανακήρυξε την περίοδο 2011-2020 σε «δεκαετία δράσης για την οδική ασφάλεια», με στόχο τη σταθεροποίηση και στη συνέχεια τη μείωση των θανατηφόρων τροχαίων ατυχημάτων παγκοσμίως, τα οποία έχουν λάβει σήμερα διαστάσεις πανδημίας, με περισσότερους από ένα εκατομμύριο νεκρούς και 20 εκατομμύρια σοβαρά τραυματισμένους κάθε χρόνο, το 90 % των οποίων σε χώρες με χαμηλά και μεσαία εισοδήματα. Σε παγκόσμια κλίμακα, οι οικονομικές συνέπειες αυτής της «πανδημίας» υπολογίζονται σε 1 % με 3 % του ΑΕΠ των διαφόρων χωρών. Στην Ευρώπη, το κόστος για την κοινωνία αντιστοιχούσε περίπου σε 130 δισ. ευρώ το 2009.

2.12   Σε σχέση με τα παραπάνω, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι εάν αξιοποιηθεί η δυναμική που έχει αναπτυχθεί, η ΕΕ έχει τη δυνατότητα μέσω του νέου σχεδίου δράσης για την οδική ασφάλεια (RSAP) να αναδειχθεί σε πρωτοπόρο στον τομέα αυτόν και επομένως δεν θα πρέπει να χάσει την ευκαιρία αυτή.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

3.1   Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας παλαιότερων πολιτικών στον τομέα της οδικής ασφάλειας θα πρέπει να υπάρχουν τεκμηριωμένα ποσοτικά και ποιοτικά στατιστικά δεδομένα για την οδική ασφάλεια από τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ, τα οποία να είναι συγκρίσιμα. Σήμερα κάθε κράτος μέλος παρέχει βασικά στοιχεία οδικής ασφάλειας στην ΕΕ, αλλά για ορισμένα κράτη μέλη η ποιότητα και το εύρος των παρεχόμενων πληροφοριών παραμένουν ανεπαρκή και δεν περιλαμβάνουν διαφοροποιήσεις ως προς τους χρήστες, τις κατηγορίες οδών, τις καιρικές συνθήκες και τη σοβαρότητα των τραυματισμών.

3.2   Με δεδομένο ότι τις τελευταίες τρεις δεκαετίες παρατηρείται τριπλάσια κυκλοφορία στους δρόμους της ΕΕ, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την πρόοδο που έχει επιτύχει η ΕΕ ως προς το στόχο μείωσης κατά το ήμισυ του αριθμού θανατηφόρων τροχαίων ατυχημάτων έως το τέλος του 2010. Αυτός ο στόχος ήταν ήδη φιλόδοξος για την Ευρώπη των 15 κρατών μελών, όπως είχε τονίσει η ΕΟΚΕ στη γνωμοδότησή της σχετικά με την ασφάλεια των μεταφορών για την περίοδο 2003-2010, η οποία υιοθετήθηκε στις 10 Δεκεμβρίου 2003, και θα είναι ακόμη πιο δύσκολο να επιτευχθεί σε μια διευρυμένη Ευρώπη.

3.3   Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει το γεγονός ότι ενώ η ΕΕ έθεσε έναν πολύ φιλόδοξο στόχο μείωσης των θανατηφόρων τροχαίων ατυχημάτων, δεν έθεσε έναν αντίστοιχο στόχο για τη μείωση του αριθμού των χρηστών που τραυματίζονται σοβαρά σε τροχαία ατυχήματα. Από το 2001 έως το 2008 ο αριθμός των σοβαρά τραυματισμένων χρηστών μειώθηκε μόνον κατά 18 % στην ΕΕ των 27 κρατών μελών. Επομένως, για να επιτευχθεί ουσιαστική μείωση στον τομέα αυτόν, το νέο σχέδιο δράσης της Επιτροπής θα πρέπει να περιλαμβάνει ειδικά μέτρα για το σκοπό αυτόν και τα μέτρα αυτά θα πρέπει να εφαρμοστούν από τα κράτη μέλη αμέσως μόλις συμφωνηθεί ένας κοινός ορισμός για τους σοβαρούς και λιγότερο σοβαρούς τραυματισμούς.

3.4   Όσον αφορά το θέμα της αποτελεσματικότητας των πολιτικών σε επίπεδο ΕΕ ως προς την αλλαγή της συμπεριφοράς των χρηστών την τελευταία δεκαετία, θα πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι μόνο το σχέδιο δράσης και οι κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την υλοποίηση αποφασίζονται σε κοινοτικό επίπεδο· η εφαρμογή όλων των μέτρων στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης εναπόκειται στα κράτη μέλη σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας.

3.5   Εάν όλα τα κράτη μέλη εφάρμοζαν τα μέτρα που περιλαμβάνονται στο σχέδιο δράσης με τον ίδιο τρόπο, θα αντιμετώπιζαν λιγότερα προβλήματα. Δυστυχώς όμως αυτό δεν ισχύει, διότι εξακολουθούν να υπάρχουν μεγάλες αποκλίσεις στα επίπεδα οδικής ασφάλειας μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ. Η υλοποίηση και η εφαρμογή μέτρων στον τομέα της οδικής ασφάλειας διαφέρουν από χώρα σε χώρα και κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, μια πιο αυστηρή κοινοτική πολιτική θα ήταν πιο αποτελεσματική.

3.6   Για το λόγο αυτό, η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία της ανάπτυξης και εφαρμογής ενός πιο φιλόδοξου προγράμματος εναρμόνισης και ρύθμισης, σε συνδυασμό με την παροχή βοήθειας στα κράτη μέλη προκειμένου να εφαρμόζουν τα μέτρα οδικής ασφάλειας πιο αποτελεσματικά και πιο γρήγορα. Για το σκοπό αυτό, η σύσταση ενός ευρωπαϊκού οργανισμού για την οδική ασφάλεια θα μπορούσε να είναι η λύση.

3.6.1   Είναι γεγονός ότι για κάθε άλλον τρόπο μεταφοράς υπάρχει ένας αντίστοιχος οργανισμός ασφαλείας. Ο οργανισμός για τις οδικές μεταφορές θα είναι ένας ευέλικτος εκτελεστικός φορέας, ο οποίος θα επικουρείται σε μόνιμη βάση από τους εκπροσώπους των κρατών μελών στον τομέα της οδικής ασφάλειας.

3.6.2   Κατά την ΕΟΚΕ, ο εν λόγω οργανισμός θα πρέπει να αξιοποιεί το έργο των υφιστάμενων φορέων, όπως του Ευρωπαϊκού παρατηρητηρίου για την οδική ασφάλεια (ERSO), και θα πρέπει να διενεργεί το εκτελεστικό έργο στον τομέα της οδικής ασφάλειας πιο αποτελεσματικά. Για παράδειγμα, θα μπορούσε να προβαίνει σε ετήσιο έλεγχο του χάρτη με τα επικίνδυνα σημεία, σε σήμανση των μη ασφαλών οδών και σε ανακοίνωση των αποτελεσμάτων στους χρήστες, όπως ζητούσε ήδη η ΕΟΚΕ σε προηγούμενη γνωμοδότησή της (1). Θα μπορούσε επίσης να παρέχει στήριξη σε εθνικές και τοπικές ομάδες οδικής ασφάλειας, ενθαρρύνοντας και διαδίδοντας βέλτιστες πρακτικές ανά την ΕΕ.

3.6.3   Επιπλέον, ο εν λόγω οργανισμός θα μπορούσε να συμβάλει στην ενσωμάτωση της οδικής ασφάλειας σε άλλες σχετικές πολιτικές της ΕΕ π.χ. για την εκπαίδευση, την υγεία και το περιβάλλον, και να καταρτίσει έναν χάρτη πορείας με τις βραχυπρόθεσμες και μεσοπρόθεσμες προτεραιότητες, αντιμετωπίζοντας με αυτόν τον τρόπο μια από τις κυριότερες αδυναμίες του προηγούμενου σχεδίου.

3.7   Εξετάζοντας τις αλλαγές στη συμπεριφορά των χρηστών την τελευταία δεκαετία, μπορεί να καταλήξει κανείς στο συμπέρασμα ότι περισσότερα από τα μισά θανατηφόρα τροχαία ατυχήματα συνδέονται άμεσα με παράγοντες συμπεριφοράς, όπως η μη υπακοή σε όρια ταχύτητας, η απειρία και η οδήγηση σε κατάσταση μέθης. Σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, η εκπαίδευση, η επιβολή και η κατάρτιση είναι εξίσου σημαντικές και αλληλένδετες, όμως τελικά η εκπαίδευση είναι η πλέον επωφελής προσέγγιση.

3.8   Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι μία από τις τρεις κυριότερες παραμέτρους του σχεδίου δράσης της Επιτροπής την τελευταία δεκαετία ήταν οι αλλαγές στην ατομική συμπεριφορά. Με δεδομένη την αύξηση του αριθμού των οχημάτων στους δρόμους την τελευταία δεκαετία, η πολιτική στον τομέα αυτόν θα πρέπει να εντατικοποιηθεί.

3.9   Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι ορισμένες ευάλωτες κατηγορίες χρηστών, όπως οι μοτοσικλετιστές, οι ποδηλάτες και οι πεζοί, εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν δυσανάλογα περισσότερους κινδύνους. Η αυξημένη εκπαίδευση σε θέματα οδικής ασφάλειας, σε συνδυασμό με έναν ολοκληρωμένο κανονισμό-πλαίσιο για την έγκριση τύπου PTW, καθώς και η δευτεροβάθμια εκπαίδευση για τους οδηγούς PTW, συνιστάται από την ΕΟΚΕ ως μέτρο για την αλλαγή της συμπεριφοράς των χρηστών που ανήκουν σε αυτές τις κατηγορίες.

3.10   Επιπλέον, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη η γήρανση του πληθυσμού της ΕΕ και το γεγονός ότι η πολιτική για την οδική ασφάλεια θα πρέπει να επικεντρώνεται σε ειδικά μέτρα, όπως τα έξυπνα συστήματα μεταφορών, τα προσαρμοσμένα οχήματα και οι υποδομές, η ενημέρωση και η εκπαίδευση.

3.11   Για την επόμενη δεκαετία, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι η πολιτική θα πρέπει να επικεντρώνεται σε μια διαφοροποιημένη εκπαίδευση, κατάρτιση και δοκιμασία για όλους τους χρήστες, ιδίως για τις ομάδες «κινδύνου», ήτοι τους νέους και τους ηλικιωμένους χρήστες, και τις ευάλωτες κατηγορίες χρηστών, όπως τους μοτοσικλετιστές, τους πεζούς και τους ποδηλάτες.

3.12   Η πολιτική σε επίπεδο ΕΕ θα πρέπει να ορίζεται σε ένα σχέδιο δράσης για την οδική ασφάλεια, το οποίο θα περιέχει σαφείς και αυστηρές συστάσεις και κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την υλοποίηση από τα κράτη μέλη. Θα πρέπει επίσης να παρέχονται στην Επιτροπή ειδικά στατιστικά δεδομένα σε ετήσια βάση, προκειμένου να είναι εφικτή η άμεση αντίδραση. Ταυτόχρονα, η Επιτροπή θα πρέπει να παροτρύνει τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν την υπάρχουσα και μελλοντική νομοθεσία στον τομέα της οδικής ασφάλειας το συντομότερο δυνατόν.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

4.1   Η μεγάλη πρόκληση για μια επιτυχημένη πολιτική οδικής ασφάλειας έγκειται στη συνεργασία μεταξύ των αρχών σε ευρωπαϊκό, εθνικό και τοπικό επίπεδο. Ενώ η πρόοδος όσον αφορά τα τεχνικά θέματα μπορεί να επιτευχθεί με την υιοθέτηση και εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας, η πρόοδος ως προς την αλλαγή της συμπεριφοράς των χρηστών μπορεί να επιτευχθεί μόνο σε εθνικό επίπεδο. Για τον λόγο αυτόν κρίνεται απολύτως αναγκαία η χάραξη αυστηρών κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών και η ετήσια υποβολή στοιχείων από τα κράτη μέλη στην Επιτροπή.

4.2   Εξετάζοντας το επίπεδο αποτελεσματικότητας της κοινοτικής πολιτικής σχετικά με την αλλαγή της συμπεριφοράς των χρηστών την τελευταία δεκαετία, η ΕΟΚΕ καταλήγει στο συμπέρασμα ότι για λόγους που συνδέονται με την αρχή της επικουρικότητας, σε συνδυασμό με την ανεπάρκεια των ελεγκτικών μηχανισμών, η πολιτική της ΕΕ δεν ήταν απόλυτα επιτυχημένη. Η κατάρτιση και η συνεχής εκπαίδευση μπορούν να επηρεάσουν τη συμπεριφορά με θετικό τρόπο, ιδίως τη συμπεριφορά των νέων οδηγών και των ηλικιωμένων χρηστών. Τα κράτη μέλη έχουν εισάγει αυτά τα μέσα με διαφορετικούς και συνήθως αναποτελεσματικούς τρόπους.

4.3   Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι, όσον αφορά αυτά τα είδη συμπεριφοράς, η πολιτική θα πρέπει να επικεντρώνεται την επόμενη δεκαετία στον τομέα της κατάρτισης και της εκπαίδευσης όλων των χρηστών σε όλα τα κράτη μέλη, π.χ. με την εισαγωγή ελάχιστης υποχρεωτικής οδικής εκπαίδευσης στα σχολεία και, σε εθελοντική βάση, με την παρότρυνση των πολιτών να εμβαθύνουν σταδιακά στις γνώσεις αυτές.

4.4   Τα κράτη μέλη θα πρέπει να αναπτύξουν τακτικές και στοχευμένες εκστρατείες για την ενημέρωση των χρηστών και την αλλαγή της συμπεριφοράς τους, εξετάζοντας θέματα ασφάλειας, όπως ο αμοιβαίος σεβασμός, ο προστατευτικός εξοπλισμός, η ταχύτητα, το αλκοόλ και οι ναρκωτικές ουσίες, με έμφαση στο σκέλος της επιβολής.

4.5   Στο νέο σχέδιο δράσης, ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στους διαφοροποιημένους δείκτες κινδύνου για την οδική ασφάλεια στις ευρωπαϊκές χώρες. Το 2008 ο δείκτης κινδύνου των χωρών υψηλού κινδύνου ήταν τετραπλάσιος από τον αντίστοιχο δείκτη των χωρών χαμηλού κινδύνου. Για τις χώρες των οποίων ο δείκτης κινδύνου υπερβαίνει τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, θα πρέπει να οριστεί υψηλότερος στόχος μείωσης των θανατηφόρων ατυχημάτων και των σοβαρά τραυματισμένων χρηστών, με την πρόβλεψη διαφοροποιημένων στόχων μείωσης των θανατηφόρων ατυχημάτων έως το 2020 σύμφωνα με τα στοιχεία του 2010.

4.6   Την τελευταία δεκαετία σημειώθηκε ουσιαστική βελτίωση στον τομέα της «παθητικής και ενεργητικής ασφάλειας», ιδίως με την εισαγωγή ευρέος φάσματος καινοτομιών τεχνικής ασφάλειας σε επιβατικά αυτοκίνητα και στα βαρέα οχήματα. Τα σχέδια Ε&Α που χρηματοδοτούνται από τα προγράμματα-πλαίσιο της ΕΕ θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε περαιτέρω βελτιώσεις στις τεχνολογίες των έξυπνων συστημάτων μεταφοράς (ITS).

4.7   Λόγω της οικονομικής κρίσης, ένα νέο και εξαιρετικά επικίνδυνο φαινόμενο έχει κάνει την εμφάνισή του: η εισαγωγή στην αγορά πολύ φθηνών επιβατικών αυτοκινήτων που πληρούν μόνον τα ελάχιστα πρότυπα ασφαλείας. Για μεγαλύτερη ασφάλεια, το επίπεδο ασφάλειας του υφιστάμενου στόλου οχημάτων θα μπορούσε να αυξηθεί με την εκ των υστέρων εγκατάσταση νέου εξοπλισμού ασφαλείας στα αυτοκίνητα, όταν αυτό είναι εφικτό. Απαραίτητη είναι επίσης η διενέργεια περιοδικών ελέγχων και ετήσιων επιθεωρήσεων. Ακόμη χειρότερη είναι η κατάσταση στον τομέα των PTW, όπου η εποπτεία της αγοράς και οι περιοδικοί έλεγχοι είναι απολύτως αναγκαίοι (2). Σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, η ΕΕ πρέπει να αντιδράσει ορίζοντας υψηλότερα πρότυπα ασφαλείας.

4.8   Σε σχέση με τα παραπάνω, απαιτείται νέα κοινοτική νομοθεσία σχετικά με την έγκριση τύπου για τα μηχανοκίνητα δίκυκλα, με υποχρεωτικά ενσωματωμένο σύστημα ABS ή CBS άνω των 150cc, καθώς και η εισαγωγή τεχνικών ελέγχων και δευτεροβάθμιας κατάρτισης για τα μηχανοκίνητα δίκυκλα στην αναθεώρηση της οδηγίας για την άδεια οδήγησης. Επιπλέον, η ΕΕ θα πρέπει να προωθεί ενημερωτικές εκστρατείες για την εξασφάλιση συμμόρφωσης με τους κυριότερους κανόνες ασφαλείας.

4.9   Ο σχεδιασμός των οδών και των παρόδιων χώρων είναι καθοριστικός για την αποφυγή ατυχημάτων. Σύμφωνα με έρευνες, η οδική υποδομή αποτελεί σημαντικό παράγοντα σε περίπου 30 % των ατυχημάτων. Επομένως, το κέρδος σε αυτήν την περίπτωση είναι σημαντικό. Όπως προκύπτει, τα κυριότερα εμπόδια για την αύξηση της ασφάλειας δεν συνδέονται μόνο με οικονομικούς περιορισμούς, αλλά και με μια γενικότερη έλλειψη ενημέρωσης. Σύμφωνα με τις στατιστικές, οι αγροτικές οδοί είναι συνήθως οι πιο επικίνδυνες. Η κοινοτική χρηματοδότηση (TERN, διαρθρωτικά ταμεία) θα πρέπει να προϋποθέτει την κατασκευή ασφαλών οδών. Σε κάθε περίπτωση, στο σχεδιασμό, την κατασκευή και τη συντήρηση των οδικών υποδομών θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η ασφάλεια των PTW.

4.10   Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η πιο αποτελεσματική προσπάθεια για την ανάπτυξη ασφαλέστερων υποδομών την περασμένη δεκαετία ήταν μία από τις προτάσεις του 3ου προγράμματος δράσης για την οδική ασφάλεια, ήτοι η οδηγία για την ασφάλεια στις σήραγγες (2004/54/ΕΚ). Η θέσπιση αυτής της οδηγίας είχε σημαντικά αποτελέσματα σε ολόκληρη την Ευρώπη.

4.11   Για την επόμενη δεκαετία, όσον αφορά την ανάπτυξη των υποδομών, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι το νέο σχέδιο δράσης θα πρέπει να περιλαμβάνει το στόχο αύξησης του επιπέδου ασφαλείας του διευρωπαϊκού οδικού δικτύου (TREN) και αναβάθμισης τουλάχιστον του 25 % του μη διευρωπαϊκού οδικού δικτύου στο επίπεδο του TREN. Σημαντικά επίσης θα συνέβαλε στην οδική ασφάλεια μια απόφαση του Συμβουλίου για μια τροποποιημένη οδηγία σχετικά με τη διαχείριση της ασφάλειας των υποδομών, με παραρτήματα δεσμευτικού χαρακτήρα και ευρύτερο πεδίο εφαρμογής (συμπεριλαμβανομένων των οδών που δεν ανήκουν στο TREN), καθώς και η αποδοχή των ευρωπαϊκών οδηγιών για ασφαλείς υποδομές αστικών οδών. Βραχυπρόθεσμα, η ΕΕ πρέπει να προωθήσει την έγκαιρη υιοθέτηση των τεσσάρων μέτρων της οδηγίας για τις υποδομές από όλα τα κράτη μέλη: εκτίμηση αντικτύπου της οδικής ασφάλειας, έλεγχος της οδικής ασφάλειας, διαχείριση της ασφάλειας δικτύου και επιθεώρηση ασφαλείας.

4.12   Με δεδομένη την κατανομή αρμοδιοτήτων, η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι απαιτείται ισχυρή πολιτική καθοδήγηση για τη δημιουργία ενός γνήσιου «χώρου οδικής ασφάλειας» μεταξύ των 27 κρατών μελών. Οι υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων σε επίπεδο ΕΕ, καθώς και σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο στα κράτη μέλη, θα πρέπει να πεισθούν ότι είναι σημαντικό να συνεργαστούν για την υλοποίηση βραχυπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων νομοθετικών αλλαγών, σε συνδυασμό με μαζικές ενημερωτικές εκστρατείες. Η αξιοποίηση της εμπειρογνωμοσύνης των κύριων ιδιωτικών παραγόντων στον τομέα της οδικής ασφάλειας στην Ευρώπη θα προσφέρει υποστήριξη και θα είναι αποτελεσματική από άποψη κόστους.

4.13   Όσον αφορά τον ιδιωτικό τομέα, με δεδομένο ότι οι μετακινήσεις που συνδέονται με την εργασία αποτελούν σημαντική πηγή κινδύνων, ένα σημαντικό βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση μπορεί να πραγματοποιηθεί από τους εργοδότες που διαχειρίζονται εταιρικούς στόλους οχημάτων. Πιο συγκεκριμένα, τα μέτρα για τη μείωση των θανατηφόρων τροχαίων ατυχημάτων θα πρέπει να καλύπτουν όλα τα είδη οδήγησης σε σχέση με την εργασία, πέραν του τομέα οδικών εμπορευματικών μεταφορών.

4.13.1   Οι εργοδότες στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα θα πρέπει να προάγουν ορθές πρακτικές για τη μείωση των συγκρούσεων κατά την μετάβαση από και προς το χώρο εργασίας, με την ενθάρρυνση των εργαζομένων να στραφούν στις δημόσιες συγκοινωνίες, όταν αυτό είναι δυνατόν, με την ανάπτυξη κατευθυντήριων γραμμών για την ασφάλεια του στόλου οχημάτων και την παρακολούθηση της απόδοσης του στόλου σε επίπεδο ασφάλειας. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα σε αυτόν τον τομέα είναι το σχέδιο PRAISE (3), το οποίο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με στόχο την προώθηση της διαχείρισης της οδικής ασφάλειας σε σχέση με την εργασία και την παροχή της σχετικής τεχνογνωσίας στους εργοδότες. Το θέμα αυτό θα μπορούσε να παρουσιάζει επίσης ενδιαφέρον για τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία.

4.13.2   Στο ίδιο πλαίσιο, ένα νέο διεθνές πρότυπο ISO 39001 για την οδική ασφάλεια στην εργασία είναι υπό κατάρτιση και αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2011. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να προσκαλέσει όλους όσους έχουν υπογράψει το χάρτη οδικής ασφάλειας να αποκτήσουν την πιστοποίηση ISO 39001 το συντομότερο δυνατόν.

4.14   Άλλες προϋποθέσεις για τη δημιουργία του «χώρου οδικής ασφάλειας» είναι η διάθεση περισσότερων και συγκρίσιμων στατιστικών πληροφοριών για τα κράτη μέλη, η παροχή πληροφοριών από τα κράτη μέλη στην Επιτροπή σε ετήσια βάση, η ανάπτυξη συστήματος ελέγχου και παρακολούθησης σε επίπεδο ΕΕ μέσω ενός ευρωπαϊκού οργανισμού για την οδική ασφάλεια, η ορθή και ταχεία υλοποίηση της κοινοτικής νομοθεσίας από όλα τα κράτη μέλη, η απόδοση ιδιαίτερης έμφασης στην κατάρτιση και τη συνεχή εκπαίδευση, και η επικέντρωση της προσοχής στους νέους και τους ηλικιωμένους χρήστες.

4.15   Η ΕΟΚΕ συνιστά ένα σχέδιο δράσης με φιλόδοξους αλλά ρεαλιστικούς στόχους. Για πολιτικούς λόγους, όπως και στο παρελθόν, ο στόχος για την επόμενη δεκαετία θα πρέπει να είναι καθολικός. Ως προς τη μείωση του αριθμού των θανατηφόρων τροχαίων ατυχημάτων, η ΕΟΚΕ δεν προτείνει ένα συγκεκριμένο ποσοστό, υποστηρίζει ωστόσο ότι θα πρέπει να οριστούν συγκεκριμένοι στόχοι για τη μείωση των σοβαρών τραυματισμών και του αριθμού των ευάλωτων χρηστών (πεζοί, ποδηλάτες, οδηγοί μηχανοκίνητων δικύκλων) που εμπλέκονται σε τροχαία ατυχήματα και τραυματισμούς.

4.16   Επιπλέον, πιθανόν μέσω του οργανισμού οδικής ασφάλειας, η ΕΕ θα πρέπει να ορίσει όχι μόνον το μακροπρόθεσμο στόχο αλλά και ενδιάμεσους στόχους, με την έναρξη ενός προγράμματος τεχνικής βοήθειας για τη στήριξη των κρατών μελών που παρουσιάζουν αδυναμίες όσον αφορά την ανάπτυξη μιας εθνικής στρατηγικής για τη μείωση των θυμάτων από τροχαία ατυχήματα.

Βρυξέλλες, 15 Σεπτεμβρίου 2010.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Mario SEPI


(1)  ΕΕ C 80 της 30.3.2004, σσ. 77-80.

(2)  ΕΕ C 354 της 28.12.2010, σ. 30.

(3)  PRAISE: πρόληψη οδικών ατυχημάτων και τραυματισμών για την ασφάλεια των εργαζομένων (www.etsc.eu/PRAISE.php).


15.2.2011   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 48/33


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Χρηματοδοτικές δομές για τις ΜΜΕ στο πλαίσιο της τρέχουσας χρηματοοικονομικής κατάστασης» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

2011/C 48/07

Εισηγήτρια: η κ. DARMANIN

Στις 26 Φεβρουαρίου 2009, και σύμφωνα με το άρθρο 29, παράγραφος 2, του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα:

«Χρηματοδοτικές δομές για τις ΜΜΕ στο πλαίσιο της τρέχουσας χρηματοοικονομικής κατάστασης».

Το ειδικευμένο τμήμα «Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 8 Ιουλίου 2010.

Κατά την 465η σύνοδο ολομέλειάς της, της 15ης και 16ης Σεπτεμβρίου 2010 (συνεδρίαση της 16ης Σεπτεμβρίου 2010), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 121 ψήφους υπέρ, 1 ψήφο κατά και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Η ΕΟΚΕ παροτρύνει την Επιτροπή να ενισχύσει τα χρηματοδοτικά μέσα που προορίζονται για τις ΜΜΕ μεριμνώντας για τη διατήρηση του συστήματος εγγυήσεων του Προγράμματος-πλαίσιο για την Ανταγωνιστικότητα και την Καινοτομία (ΠΑΚ) και μετά την τρέχουσα περίοδο χρηματοδότησης, εξασφαλίζοντας την εύκολη πρόσβαση των ΜΜΕ στα διαρθρωτικά ταμεία και διασαφηνίζοντας τις χρηματοδοτικές προτεραιότητες. Στο σημερινό πλαίσιο μειωμένων ιδίων κεφαλαίων, οι οργανισμοί εγγυήσεως παρέχουν στους τραπεζικούς εταίρους τους ένα χρήσιμο εργαλείο για τη μείωση του πιστωτικού κινδύνου στο πλαίσιο των κεφαλαιακών απαιτήσεων της συμφωνίας «Βασιλεία ΙΙ». Σε αυτό το πλαίσιο θα πρέπει να ενθαρρυνθούν οι οργανισμοί αμοιβαίων εγγυήσεων.

1.2   Η ΕΟΚΕ συνιστά τη δημιουργία πλατφορμών διαπραγμάτευσης για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις και τις ΜΜΕ. Τα περισσότερα από τα αναγνωρισμένα χρηματιστήρια επιβάλλουν πάρα πολλές απαιτήσεις ως προς την κοινοποίηση πληροφοριών και χρονοβόρες διαδικασίες για την εισαγωγή μιας ΜΜΕ. Επιπλέον, το κόστος είναι συνήθως απαγορευτικό, και αυτό ισχύει και για την εναλλακτική και/ή παράλληλη εισαγωγή στα χρηματιστήρια. Η δημιουργία περιφερειακών μικρών πλατφορμών συνεργασίας που θα συντονίζονται από ένα ευρωπαϊκό δίκτυο θα αποτελέσει ένα νέο εργαλείο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την άντληση νέων κεφαλαίων για τις μικρές επιχειρήσεις. Αυτό θα ενθαρρύνει την περαιτέρω ροή επιχειρηματικών κεφαλαίων και τη χρηματοδότηση από επιχειρηματικούς «αγγέλους». Θα βοηθούσε επίσης την επένδυση μικρών επιχειρηματικών κεφαλαίων για τη στήριξη των μικρών επιχειρήσεων.

1.3   Οι ΜΜΕ, και ιδίως οι πολύ μικρές επιχειρήσεις, αντιμετωπίζουν μεγάλες δυσκολίες κατά την πρόσβασή τους σε χρηματοδοτήσεις. Η ευρύτερη κοινωνία ουδόλως γνωρίζει πού πήγαν τα χρήματα για τη διάσωση των τραπεζών. Ίσως να μην κρίνεται σκόπιμο να ζητηθεί από τις τράπεζες να δημοσιεύσουν αυτά τα στοιχεία· από την άλλη, όμως, η ΕΟΚΕ κρίνει ότι καλό θα ήταν να διαθέσουν οι τράπεζες ένα προκαθορισμένο ποσοστό αυτών των δημοσίων κεφαλαίων, σε όσες χώρες χορηγήθηκαν, προκειμένου να προσφέρουν πιστωτικές διευκολύνσεις σε μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις, ιδιαίτερα σε αυτές με καινοτόμα επιχειρηματικά σχέδια.

1.4   Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την ανάπτυξη ενός πλαισίου που θα διευκολύνει τη δημιουργία ηθικών και συμμετοχικών τραπεζικών ιδρυμάτων μικροχρηματοδότησης. Αυτή η μέθοδος χρηματοδότησης θα είναι σίγουρα επωφελής για τις ΜΜΕ, διότι βασίζεται στον επιμερισμό του κινδύνου και των κερδών, τη σταθερή χρηματοδότηση και την αποτροπή της κερδοσκοπίας. Το φαινόμενο της συμμετοχικής τραπεζικής χρηματοδότησης πρέπει να εξεταστεί σοβαρά από την Επιτροπή. Η ΕΟΚΕ καλεί μάλιστα την Επιτροπή να καταρτίσει πράσινη βίβλο, βάσει της οποίας θα ξεκινήσει ο διάλογος για τις συμμετοχικές τραπεζικές εργασίες σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Οι ξεχωριστές πρωτοβουλίες που λαμβάνονται από χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία, το Λουξεμβούργο και η Μάλτα είναι θετικές, αλλά μπορεί να εμποδίσουν την περαιτέρω ολοκλήρωση των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επιπλέον, οι ξεχωριστές και ασυντόνιστες πρωτοβουλίες μπορεί να μην αποφέρουν το πλέον αποδοτικό αποτέλεσμα που θα μπορούσε να επιτευχθεί με αυτό το είδος χρηματοδότησης, όπως ο επιμερισμός των κινδύνων και των κερδών, αλλά και μια κοινωνική μέθοδος χρηματοδότησης. Η ενθάρρυνση της ισλαμικής μικροχρηματοδότησης θα μπορούσε επίσης να οδηγήσει σε νέες επιχειρηματικές δραστηριότητες και να συμβάλει στην καταπολέμηση της φτώχειας σε ορισμένες περιοχές. Σε αυτό το πλαίσιο, χρειάζεται μια οδηγία που να προβλέπει, να εξετάζει και να ενθαρρύνει την εφαρμογή εναλλακτικών μεθόδων χρηματοδότησης, αλλά και να εξασφαλίζει για τις μεθόδους αυτές τους ίδιους όρους ανταγωνισμού με αυτούς που ισχύουν για άλλες μεθόδους χρηματοδότησης, όπως η συμβατική.

1.5   Η ΕΟΚΕ προτείνει στα κράτη μέλη να χορηγήσουν άμεσες πιστώσεις στις ΜΜΕ, ή ακόμη να προσφέρουν πλήρεις ή μερικές εγγυήσεις στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, ως κίνητρο για την χορήγηση πιστώσεων στις ΜΜΕ. Κατά τη χρηματοπιστωτική κρίση ορισμένα κράτη μέλη υιοθέτησαν αυτή την πρακτική, η οποία όντως διευκόλυνε την πρόσβαση των ΜΜΕ σε χρηματοδοτήσεις.

1.6   Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων θα πρέπει να επενδύσει είτε άμεσα στις ΜΜΕ είτε μέσω ενός «υπο-ταμείου» για συγκεκριμένους τομείς, όπως το Ταμείο για Νέους Επιχειρηματίες, το οποίο θα ενθαρρύνει επίσης την καλλιέργεια του επιχειρηματικού πνεύματος. Επιπλέον, πρέπει να διατεθούν πόροι της ΕΤΕ σε διαμεσολαβητές οι οποίοι υποστηρίζουν πλήρως τις ΜΜΕ. Για να ενθαρρύνει τις ενδιάμεσες τράπεζες να επενδύσουν τα κεφάλαια της ΕΤΕ σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις, η ΕΟΚΕ προτείνει τον επιμερισμό του κινδύνου μεταξύ ΜΜΕ και ΕΤΕ.

1.7   Η ΕΟΚΕ συνιστά διάφορες μορφές χρηματοδότησης από τις τράπεζες, συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχικής, της καινοτόμου και της ηθικής χρηματοδότησης. Χρηματοδότηση όπως αυτή της τράπεζας Grameen στο Μπανγκλαντές μπορεί να είναι πολύ περιορισμένη λόγω της συμφωνίας «Βασιλεία ΙΙ». Τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα δεν πρέπει να ξεκινήσουν με το πρόβλημα αλλά με τη λύση: ένα πιστωτικό σύστημα πρέπει να βασίζεται σε ενδελεχή έρευνα του κοινωνικού περιβάλλοντος και όχι σε μια προκαθορισμένη τραπεζική τεχνική. Εξ ου και απαιτείται είτε η ταχεία αναθεώρηση του υφιστάμενου πλαισίου της συμφωνίας «Βασιλεία ΙΙ» είτε η σύναψη συμφωνίας που να καθιστά δυνατή χρηματοδότηση η οποία παρεκκλίνει από τον συμβατικό τρόπο χρηματοδότησης.

1.8   Δίκτυα επιχειρηματικών «αγγέλων» αναδύονται σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Δυστυχώς, δεν φαίνεται να υπόκεινται σε ρυθμίσεις και θα μπορούσαν να προκύψουν ουσιαστικές καταχρήσεις που θα αποθαρρύνουν τους επιχειρηματίες από τη χρήση μιας τόσο σημαντικής πηγής για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης. Πρέπει να προωθηθεί ένα νομικό πλαίσιο για την ενθάρρυνση της λειτουργίας του δικτύου επιχειρηματικών «αγγέλων» ή να στηριχθούν ανάλογες δραστηριότητες.

1.9   Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την παροχή φορολογικών κινήτρων από τα κράτη μέλη στους επιχειρηματικούς «αγγέλους» και τα δίκτυά τους, συμπεριλαμβανομένων των οικογενειακών επενδυτών (όπως οι γονείς). Πολλοί νέοι επιχειρηματίες βασίζονται σε οικογενειακούς πόρους, δεδομένου ότι δεν υπάρχουν άλλοι διαθέσιμοι πόροι. Οι επενδυτές αυτοί πρέπει να ανταμείβονται και να ενθαρρύνονται με φορολογικές ελαφρύνσεις.

2.   Εισαγωγή και ιστορικό

2.1   Τα κράτη μέλη της ΕΕ βρέθηκαν αντιμέτωπα με μια σημαντική πρόκληση: την ανάγκη να ενθαρρυνθεί και να ενισχυθεί η επιχειρηματικότητα. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας, τον Μάρτιο του 2000, υιοθέτησε αυτόν τον στόχο για τη βελτίωση της απασχόλησης, την οικονομική μεταρρύθμιση και την κοινωνική συνοχή. Στις 21 Ιανουαρίου 2003, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε την Πράσινη Βίβλο για την «Επιχειρηματικότητα στην Ευρώπη». Η συζήτηση επικεντρώθηκε στο γεγονός ότι λίγοι μόνο Ευρωπαίοι προτίθενται να δημιουργήσουν τη δική τους επιχείρηση και να αντιμετωπίσουν την ελλιπή ανάπτυξη των υφιστάμενων επιχειρήσεων.

2.2   Η ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας έχει σημαντικά οφέλη, τόσο οικονομικά όσο και κοινωνικά. Η επιχειρηματικότητα δεν είναι μόνο κινητήρια δύναμη για τη δημιουργία θέσεων εργασίας, την καινοτομία, την ανταγωνιστικότητα και την ανάπτυξη, αλλά συμβάλλει και στην προσωπική ολοκλήρωση και την επίτευξη κοινωνικών στόχων (1).

2.3   Η σχέση μεταξύ επιχειρηματικότητας και εθνικών οικονομικών επιδόσεων αντανακλάται στην επιβίωση των επιχειρήσεων, την καινοτομία, τη δημιουργία θέσεων εργασίας, την τεχνολογική πρόοδο και τις αυξήσεις της παραγωγικότητας και των εξαγωγών. Ως εκ τούτου, η επιχειρηματικότητα δεν είναι ωφέλιμη μόνο για τα πρόσωπα που εμπλέκονται, αλλά και για την κοινωνία ως σύνολο.

2.4   Σε μια έρευνα που πραγματοποιήθηκε από το Centre for Enterprise and Economic Development Research (Κέντρο Ερευνών για τις Επιχειρήσεις και την Οικονομική Ανάπτυξη), η αρχική χρηματοδότηση ήταν ένα από τα πιο συχνά προβλήματα που αναφέρουν ότι αντιμετωπίζουν οι νέοι επιχειρηματίες (μαζί με τις διοικητικές κανονιστικές απαιτήσεις). Ωστόσο, μόνο το 40 % των οργανώσεων εξειδικευμένης υποστήριξης που συμμετείχαν στην έρευνα κρίνει ότι τα προβλήματα αυτά είναι μεγαλύτερα από τους χρηματοδοτικούς περιορισμούς που αντιμετωπίζουν άλλες μικρές επιχειρήσεις. Πολλές νέες επιχειρήσεις δυσκολεύονται να παράσχουν την εγγύηση που απαιτείται για την εξασφάλιση δανείου εκκίνησης, αν και για τους νέους επιχειρηματίες αυτό μπορεί να αποτελέσει πιο ουσιαστικό εμπόδιο, επειδή έχουν λιγότερες ευκαιρίες συσσώρευσης πόρων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον σκοπό αυτό. Είναι σαφές ότι ο βαθμός στον οποίο αυτό αποτελεί πρακτικό εμπόδιο ποικίλλει μεταξύ των διάφορων τομέων και επιχειρηματικών δραστηριοτήτων.

2.5   Η σημερινή οικονομική κρίση αποτελεί αποτρεπτικό παράγοντα για την επιχειρηματικότητα, ιδιαίτερα έτσι όπως έχουν επηρεαστεί οι ΜΜΕ. Η ΕΟΚΕ έχει ασχοληθεί εκτενώς με την εμφάνιση και τις συνέπειες της χρηματοπιστωτικής κρίσης και τον κρίσιμο ρόλο που διαδραμάτισε σε αυτήν το τραπεζικό σύστημα. Στην πραγματικότητα, οι ΜΜΕ εξακολουθούν να επηρεάζονται σοβαρά από την κρίση και να αντιμετωπίζουν δυσκολίες πρόσβασης σε χρηματοδότηση.

2.6   Ωστόσο, στο τρέχον σκηνικό, οι τραπεζικές πιστώσεις παραμένουν εξαιρετικά σπάνιες (παρά τις σημαντικές μειώσεις των βασικών επιτοκίων δανεισμού), λόγω:

των ζημιών που προκύπτουν από τις λογιστικές πρακτικές της αγοράς (διαδικασία κατά την οποία οι τράπεζες μειώνουν την αξία των τίτλων που εγγράφουν στους δικούς τους ισολογισμούς, επειδή δεν υπάρχει αγορά για αυτούς τους τίτλους στο εγγύς μέλλον)·

της αύξησης των αμφίβολων ή επισφαλών απαιτήσεων από πελάτες, που προκαλείται από την ίδια την ύφεση·

της έλλειψης χρηματοδότησης στη διατραπεζική αγορά, η οποία παρατηρούμε ότι δεν έχει ακόμη ανακάμψει, παρά την παρέμβαση πολλών κυβερνήσεων·

του διαρκούς φόβου – οι τραπεζίτες που φοβούνται για τη θέση τους είναι λιγότερο πιθανό να προβούν σε φαινομενικά επισφαλείς αποφάσεις χορήγησης πιστώσεων.

2.7   Συνεπώς, το κεφάλαιο των τραπεζών διανέμεται είτε στους πελάτες που η τράπεζα θεωρεί ότι δεν έχει την πολυτέλεια να χάσει είτε σε υψηλής ποιότητας τίτλους που αποφέρουν σταθερά έσοδα, όπως τα κρατικά ομόλογα. Με τις κυβερνήσεις να αυξάνουν τις δανειακές ανάγκες τους, για να διοχετεύσουν κεφάλαια στις οικονομίες τους, η διαθεσιμότητα του δημόσιου χρέους αυξήθηκε και το γεγονός αυτό, με τη σειρά του, περιορίζει τα κεφάλαια που μπορούν να διατεθούν για τις επιχειρήσεις και την καταναλωτική πίστη.

3.   Σύντομη επισκόπηση της φύσης των ΜΜΕ πέρα από τις επίσημες στατιστικές

3.1   Οι ΜΜΕ διακρίνονται για την ιδιαιτερότητά τους. Όμως η απλή απαρίθμηση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών τους δεν αρκεί για να εξηγήσει τον δυναμισμό τους. Παρ 'όλα αυτά, αξίζει να αναφερθούν εν συντομία μερικά από αυτά.

3.2   Οι ΜΜΕ είναι συνήθως οικογενειακές επιχειρήσεις, πολλών γενεών. Συνεπώς, η οικογένεια είναι σημαντικός επενδυτής της επιχείρησης, αλλά σε πολλές περιπτώσεις δεν επαρκεί. Οι ΜΜΕ τείνουν να είναι τοπικοί φορείς. Αυτό επηρεάζει την μεθοδολογία τους για την ανάθεση δραστηριοτήτων σε τρίτους, καθώς και τον τρόπο πρόσληψης (συχνά πολύ συνετός). Συνήθως οι διαχειριστές της επιχείρησης είναι και οι ιδιοκτήτες της· επιπλέον, συχνά υπάρχει στενή σχέση μεταξύ του προσωπικού και των ιδιοκτητών (πράγμα που αυξάνει την εμπιστοσύνη και από τις δύο πλευρές). Οι ΜΜΕ είναι ευέλικτες, δυναμικές και ενσωματώνουν τις καινοτομίες με ταχείς ρυθμούς. Συνήθως, οι ΜΜΕ δεν αναλαμβάνουν κινδύνους στη διαχείριση των ταμειακών ροών τους, χρησιμοποιούν τα αποθέματά τους προτού αποταθούν σε ιδρύματα δανεισμού και αντιμετωπίζουν μεγάλη γραφειοκρατία κατά την αίτηση για χρηματοδότηση και λήψη δανείων.

3.3   Η αντίληψη ότι οι ΜΜΕ αποτελούν επιχειρήσεις η δανειοδότηση των οποίων συνεπάγεται περισσότερους κινδύνους απορρέει από την ίδια τη φύση τους ως (συχνά) νέων επιχειρήσεων που λόγω του μεγέθους τους απεχθάνονται τα χρονοβόρα γραφειοκρατικά συστήματα χρηματοδότησης, δεν έχουν επαρκείς εγγυήσεις και σε γενικές γραμμές δεν έχουν απαραίτητα εργαλεία διαχείρισης κινδύνων.

3.4   Αξίζει να σημειωθεί ότι τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ΜΜΕ επιτείνονται ακόμη περισσότερο στις πολύ μικρές επιχειρήσεις.

4.   Μέσα χρηματοδότησης

4.1   Δημόσια εισαγωγή σε αναγνωρισμένο Χρηματιστήριο Αξιών – Οι αρχικές δημόσιες προσφορές συνδέονται εν γένει με τις καθιερωμένες επιχειρήσεις που επιδιώκουν να αντλήσουν κεφάλαια μακράς διάρκειας με τη μορφή συμμετοχών (μετοχές) ή δανείων (ομόλογα) από τον επίσημο κατάλογο. Αυτό συμβαίνει συνήθως είτε πριν από το στάδιο της επέκτασης, όταν οι ιδιοκτήτες των επιχειρήσεων ή/και οι επενδυτές κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών αναζητούν μία διέξοδο. Υπάρχουν επίσης και παράλληλες αγορές που γενικά δεν ενδείκνυνται για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις και ανοίγουν ένα δρόμο που «μόνο οι μεγαλύτερες από τις μικρές επιχειρήσεις του κλάδου θα είναι σε θέση να ακολουθήσουν». Αν και οι εναλλακτικές καταχωρίσεις επιχειρήσεων είναι εν γένει περισσότερο προσιτές από εκείνες στον κύριο κατάλογο των εισηγμένων, διέπονται από τις ίδιες απαιτήσεις γνωστοποίησης. Το κόστος εισαγωγής στο Χρηματιστήριο μπορεί να υπερβαίνει τις 500 000 ευρώ.

4.2   Νέες πηγές χρηματοδότησης, συμμετοχικές τραπεζικές δραστηριότητες – Ένα νέο φαινόμενο παρατηρείται σε όλη την Ευρώπη και αφορά τις συμμετοχικές και ηθικές τραπεζικές δραστηριότητες, που είναι γνωστές και ως ισλαμική χρηματοδότηση. Ο τρόπος που λειτουργεί είναι ενδιαφέρων και πιθανώς ταιριάζει στις ΜΜΕ και τις απαιτήσεις που ισχύουν για αυτές, εντός του ισχύοντος πλαισίου. Προσφέρει διάφορα μέσα, πολλά από τα οποία δεν είναι πρωτόγνωρα για τις ευρωπαϊκές χώρες. Ωστόσο, ορισμένες νομοθεσίες, ιδίως η φορολογική νομοθεσία, παρεμποδίζουν την εξέλιξη αυτού του είδους χρηματοδότησης. Δυστυχώς, διάφορες χώρες της ΕΕ (όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία, το Λουξεμβούργο, η Γερμανία, η Μάλτα και η Ιταλία) προχωρούν στη λήψη μεμονωμένων μέτρων, με κίνδυνο τη δημιουργία προβλημάτων για την ελεύθερη διακίνηση στο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς. Ενδέχεται να υπάρχουν συμμετοχικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που ανακαλύπτουν εναλλακτικά νομοθετικά μέσα για να διεισδύσουν στην αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2).

4.2.1   Αυτή η μέθοδος χρηματοδότησης μπορεί οπωσδήποτε να είναι επωφελής για τις ΜΜΕ, δεδομένου ότι βασίζεται στον επιμερισμό των κινδύνων και τη συμμετοχή στα κέρδη, στη σταθερή χρηματοδότηση και την αποφυγή της κερδοσκοπίας και ορισμένων τύπων επενδύσεων.

4.2.2   Μία εντελώς νέα και εξελισσόμενη δραστηριότητα είναι η επονομαζόμενη ισλαμική μικροχρηματοδότηση. Συνίσταται σε ένα φάσμα χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών για τα πρόσωπα που θεωρούνται παραδοσιακά ως αφερέγγυα, κυρίως επειδή δεν μπορούν να προσφέρουν επαρκείς εγγυήσεις έναντι του κινδύνου ζημίας σε ένα χρηματοπιστωτικό ίδρυμα.

4.2.3   Η αληθινή επανάσταση που φέρνει η μικροχρηματοδότηση είναι ότι δίνει μιαν ευκαιρία σε ανθρώπους που αποκλείστηκαν από τη χρηματοπιστωτική αγορά, ανοίγει νέες προοπτικές και ενδυναμώνει τα άτομα, που μπορούν τελικά να πραγματοποιήσουν τα δικά τους σχέδια και ιδέες με τους δικούς τους πόρους και να αποφύγουν τη βοήθεια, τις επιδοτήσεις και την εξάρτηση. Οι εμπειρίες από τη μικροχρηματοδότηση σε όλο τον κόσμο έχουν πλέον αποδείξει οριστικά ότι οι φτωχοί χρειάζονται ένα ευρύ φάσμα χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, είναι διατεθειμένοι να επωμιστούν τις σχετικές δαπάνες και είναι απολύτως ικανοί να επωφεληθούν από τις τραπεζικές υπηρεσίες. Η ομάδα-στόχος της μικροχρηματοδότησης αποτελείται από τους φτωχούς που ζουν στα πρόθυρα του επονομαζόμενου ορίου της φτώχειας, οι οποίοι θα μπορούσαν να επιτύχουν πιο εύκολα μια αξιοπρεπή ποιότητα ζωής και έχουν επιχειρηματικές ιδέες, αλλά όχι και πρόσβαση σε επίσημη χρηματοδότηση.

4.2.4   Λίγες είναι οι μελέτες γύρω από το θέμα της μικροχρηματοδότησης και οι πρακτικές εμπειρίες εξακολουθούν να είναι σχετικά περιορισμένες· αποδεικνύεται όμως ότι έχει τεράστιες δυνατότητες για την καταπολέμηση της φτώχειας και του οικονομικού και κοινωνικού αποκλεισμού και για τη διεύρυνση και τον εμπλουτισμό του πελατειακού φάσματος των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων στις αναπτυσσόμενες χώρες με ισλαμικό πολιτιστικό υπόστρωμα. Συνεπώς, οι συμμετοχικές τραπεζικές δραστηριότητες αποδείχθηκε ότι δεν επιδιώκουν μόνο την χρηματοοικονομική επιτυχία αλλά και τη μεγιστοποίηση των κοινωνικών παροχών μέσω της δημιουργίας υγιέστερων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων που μπορούν να προσφέρουν αποτελεσματικές χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και σε επίπεδο βάσης.

4.3   Κρατικά και ευρωπαϊκά προγράμματα χρηματοδότησης – Οι κυβερνήσεις, μέσω των μεσαζόντων τους, εμπλέκονται στην προώθηση της επιχειρηματικότητας με διάφορα μέτρα, όπως φορολογικά κίνητρα και μηχανισμοί χρηματοδότησης, όπως οι επιχορηγήσεις που προσφέρονται στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων.

4.3.1   Η αξιοποίηση ορισμένων πρωτοβουλιών σχετικά με τα αρχικά κεφάλαια και τα κεφάλαια κίνησης ίσως να μην έχει φθάσει στο επιθυμητό επίπεδο.

4.4   Οι επιχειρηματικοί «άγγελοι», γνωστοί και ως ιδιώτες επενδυτές ή άτυποι επενδυτές επιχειρηματικών κεφαλαίων, κατατάσσονται στις μη παραδοσιακές πηγές χρηματοδότησης και παρέχουν κυρίως μετοχικό κεφάλαιο σε επιχειρήσεις από το στάδιο της ίδρυσης έως τα πρώτα στάδια της ανάπτυξης αυτών.

5.   Ένα πλαίσιο δράσης που μπορεί να υιοθετηθεί προκειμένου να αμβλυνθεί η επενδυτική και χρηματοπιστωτική κρίση και να διευκολυνθεί η πρόσβαση των ΜΜΕ σε πιστώσεις

5.1   Η ταχεία εφαρμογή της Small Business Act (SBA) έχει ζωτική σημασία στην τρέχουσα οικονομική κατάσταση. Η ΕΟΚΕ επικρότησε αυτή τη νομοθετική πράξη για τις μικρές επιχειρήσεις που κατάρτισε η Επιτροπή, τώρα όμως επιβεβαιώνει ότι η υλοποίηση των προτεινόμενων πρωτοβουλιών είναι υψίστης σημασίας.

5.1.1   Σε μία περίοδο όπου η ρευστότητα αποτελεί πολυτέλεια για τις ΜΜΕ, ζητάμε επίμονα την τροποποίηση της οδηγίας για τις καθυστερήσεις πληρωμών, με σκοπό να εξασφαλιστεί η έγκαιρη πληρωμή των ΜΜΕ σε όλες τις εμπορικές συναλλαγές και η τήρηση της περιόδου πίστωσης των 30 ημερών. Εντούτοις, η εφαρμογή πρέπει όντως να είναι πρακτικά δυνατή και, επίσης, πρέπει να στηριχθεί από τους προμηθευτές (ιδιωτικούς και δημόσιους).

5.1.2   Μια άλλη οδηγία που πρέπει να εφαρμοσθεί άμεσα είναι η οδηγία σχετικά με την εφαρμογή μειωμένου συντελεστή ΦΠΑ στις υπηρεσίες υψηλής έντασης εργασίας που παρέχονται σε τοπικό επίπεδο, κυρίως από τις ΜΜΕ. Μολονότι το θέμα αυτό έχει προκαλέσει κάποια αντιπαράθεση, εκτιμάται ότι μια τέτοια οδηγία θα τόνωνε τις εμπορικές πρακτικές των ΜΜΕ, καθιστώντας τις πιο ελκυστικές στον τελικό καταναλωτή.

5.2   Σύμφωνα με τα στοιχεία των ευρωπαϊκών εμπορικών επιμελητηρίων, το 30 % των ΜΜΕ αντιμετωπίζει προβλήματα ρευστότητας, ένα τέταρτο εκ των οποίων οφείλεται σε άρνηση χορήγησης πιστώσεων από τις τράπεζες. Σε μια περίοδο όπου οι τράπεζες βρίσκονται υπό ενδελεχή έλεγχο και έχουν υιοθετήσει μια εξαιρετικά συντηρητική στάση όσον αφορά τη χρηματοδότηση, η τοποθέτηση των ΜΜΕ στο στόχαστρο ενός τέτοιου συντηρητικού καθεστώτος θα αποβεί σε βάρος της οικονομίας.

5.2.1   Στο πλαίσιο του σχεδίου ανάκαμψης της οικονομίας, η ΕΕ αύξησε τα τραπεζικά κεφάλαια για τις ΜΜΕ μέσω της χορήγησης περισσοτέρων κονδυλίων προς την ΕΤΕ. Εντούτοις, οι ΜΜΕ εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν δυσκολίες όσον αφορά την πρόσβαση στην πίστωση μέσω των τραπεζών. Έτσι, ενώ φαίνεται ότι τα χρήματα προορίζονται για τον δανεισμό των ΜΜΕ, στην πραγματικότητα δεν φτάνουν σε αυτές. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό οι ενδιάμεσες τράπεζες που έχουν επιλεγεί για να διαχειριστούν τα χρήματα της ΕΤΕ να είναι τράπεζες που υποστηρίζουν πλήρως τις ΜΜΕ. Επιπλέον, θα ήταν σκόπιμο να εξεταστεί το ενδεχόμενο ενός φόρου για τις τράπεζες οι οποίες χρησιμοποιούν για κερδοσκοπία τα κεφάλαια που διατίθενται για τις ΜΜΕ. Τέλος, προκειμένου να ενθαρρυνθούν οι διαμεσολαβητές να δανείσουν πράγματι τα κονδύλια της ΕΤΕ στις ΜΜΕ, θα πρέπει να επιμεριστεί ο κίνδυνος αυτών των δανείων μεταξύ της ΕΤΕ και των ενδιάμεσων φορέων και να μην βαρύνει μόνο τους τελευταίους.

5.3   Ένα σημαντικό ζήτημα, ιδίως για τις νέες επιχειρήσεις, είναι η πρόσβαση σε επιχειρηματικά κεφάλαια. Η αγορά επιχειρηματικών κεφαλαίων στο στάδιο της εκκίνησης στην Ευρώπη αντιπροσωπεύει μόνο 2 δισεκατομμύρια ευρώ περίπου ετησίως, ποσό που αντιστοιχεί μόλις στο 25 % της αντίστοιχης αγοράς στις ΗΠΑ. Μόνο μία στις 50 ΜΜΕ απευθύνεται σε εταιρείες επιχειρηματικών κεφαλαίων για χρηματοδότηση. Παρόλον ότι η πρόσβαση στις πληροφορίες σχετικά με τη χρηματοδότηση μέσω επιχειρηματικών κεφαλαίων είναι εύκολη, πολύ συχνά οι παραδοσιακές ΜΜΕ δεν συνειδητοποιούν τις δυνατότητες που έχουν να αποκτήσουν επιχειρηματικά κεφάλαια. Αυτό συνδέεται επίσης με τη συντηρητική προσέγγιση που υιοθετούν οι ευρωπαίοι επιχειρηματίες απέναντι στον κίνδυνο, οι οποίοι, απ' ό,τι φαίνεται, προτιμούν να στρέφονται σε τραπεζικές υπηρεσίες παρά σε χρηματοδότηση μέσω επιχειρηματικών κεφαλαίων.

5.4   Οι δημόσιες συμβάσεις συνιστούν σημαντικό δίαυλο για τις ΜΜΕ· όμως, επί του παρόντος, οι ΜΜΕ είναι λιγότερο ανταγωνιστικές σε αυτό το επίπεδο λόγω της πείρας που διαθέτουν οι μεγαλύτερες επιχειρήσεις και, επίσης, εξαιτίας των αυστηρών κανόνων που ισχύουν για τις τραπεζικές εγγυήσεις και τις δηλώσεις του κύκλου εργασιών. Στις διαδικασίες δημοσίων συμβάσεων πρέπει να ενσωματωθούν πιο φιλικές προς τις ΜΜΕ πρωτοβουλίες, όπως π.χ. η μείωση των κεφαλαίων που συνδέονται με τις τραπεζικές εγγυήσεις, η ενθάρρυνση της υποβολής προσφορών εκ μέρους των ΜΜΕ και η στήριξη των συνεργατικών σχηματισμών των ΜΜΕ.

5.5   Η μείωση του διοικητικού φόρτου συνιστά πρωταρχική προτεραιότητα των ΜΜΕ, οι οποίες επωμίζονται δυσανάλογο κανονιστικό και διοικητικό φόρτο σε σύγκριση με τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις. Είναι αποδεδειγμένο ότι μια μεγάλη επιχείρηση δαπανά κατά μέσο όρο 1 ευρώ ανά εργαζόμενο για καθήκοντα που επιβάλλουν οι νομικές υποχρεώσεις, ενώ μια μικρή επιχείρηση πρέπει να δαπανήσει μέχρι και 10 ευρώ. Η Επιτροπή βρίσκεται μεν στον σωστό δρόμο όσον αφορά τη μείωση της γραφειοκρατίας, απέχουμε όμως ακόμη πολύ από το επίπεδο που θα απέφερε πραγματικά οφέλη στις ΜΜΕ.

5.6   Ο βιώσιμος ανταγωνισμός αποτελεί το μέλλον της οικονομίας μας. Επομένως, οι ΜΜΕ που τάσσονται υπέρ των βιώσιμων αρχών και δραστηριοποιούνται στο πλαίσιο της «πράσινης» οικονομίας πρέπει να υποστηριχθούν κατά τη διαδικασία χρηματοδότησης.

5.7   Η κοινοτική χρηματοδότηση είναι άφθονη και εκτενής στην περίπτωση των ΜΜΕ που δραστηριοποιούνται στον τομέα των νέων τεχνολογιών. Ωστόσο, πρέπει να ενθαρρυνθούν και οι ΜΜΕ που παρέχουν περισσότερο παραδοσιακά προϊόντα και υπηρεσίες, ούτως ώστε να αναπτύξουν στρατηγικές με βάση την καινοτομία, ακόμη και στα πεδία δραστηριότητάς τους. Τα μέσα χρηματοδότησης πρέπει να παγιωθούν ακόμη περισσότερο, προκειμένου να στηριχθούν αυτές οι εκτενείς δραστηριότητες.

5.8   Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι φορείς, όπως τα μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης Αμοιβαίων Εγγυήσεων (AECM), διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο κατά τη διάρκεια της κρίσης. Ενθαρρύνει δε την Επιτροπή να συνεχίσει τις προσπάθειες δημιουργίας ευνοϊκού περιβάλλοντος ώστε οι εν λόγω οργανώσεις να συνεχίσουν να στηρίζουν τις ΜΜΕ όσον αφορά τις εγγυήσεις που παρέχονται για τη χρηματοδότησή τους.

5.9   Το Πρόγραμμα-πλαίσιο για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία (ΠΑΚ) ήταν ένα σημαντικό μέσο για τις ΜΜΕ. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την Επιτροπή να διατηρήσει το μέσο των εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ που προβλέπεται σε αυτό το πρόγραμμα πέραν του 2013.

Βρυξέλλες, 16 Σεπτεμβρίου 2010.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Mario SEPI


(1)  Έκτακτο Ευρωβαρόμετρο 192, Έρευνα για την επιχειρηματικότητα στην ΕΕ (25 κράτη μέλη), στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην Ισλανδία και στη Νορβηγία.

(2)  Πρβλ. «Islamic Finance in a European Union Jurisdiction Workshops' Report», που δημοσιεύτηκε από the Malta Institute of Management, the Malta Employers Association and the Malta Union of Bank Employees.


15.2.2011   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 48/38


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Μετά την κρίση: ένα νέο χρηματοπιστωτικό σύστημα για την εσωτερική αγορά» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

2011/C 48/08

Εισηγητής: ο κ. IOZIA

Συνεισηγητής: ο κ. BURANI

Στις 18 Φεβρουαρίου 2010, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 29, παράγραφος 2, του Εσωτερικού Κανονισμού της, να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα:

Μετά την κρίση: ένα νέο χρηματοπιστωτικό σύστημα για την εσωτερική αγορά.

Το ειδικευμένο τμήμα «Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 8 Ιουλίου 2010.

Κατά την 465η σύνοδο της ολομέλειάς της, της 15ης και 16ης Σεπτεμβρίου 2010 (συνεδρίαση της 16ης Σεπτεμβρίου 2010), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 160 ψήφους υπέρ, 8 ψήφους κατά και 2 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Με την παρούσα γνωμοδότηση πρωτοβουλίας, η ΕΟΚΕ προτίθεται να υποδείξει ορισμένες δυνατές μεταρρυθμίσεις του ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού συστήματος: πώς θα πρέπει να ρυθμίζεται και πώς θα πρέπει να βελτιωθεί ο τρόπος λειτουργίας του προκειμένου να μειωθούν οι συστημικοί κίνδυνοι. Η χρηματοπιστωτική κρίση μπορεί ακόμη να ανακτήσει ισχύ και ένταση, εάν δεν τεθεί φραγμός στην ανεξέλεγκτη κερδοσκοπία και εάν οι κυβερνήσεις δεν δώσουν τις απαντήσεις εκείνες που αναμένονται εδώ και πολύ καιρό.

1.2   Το χρηματοπιστωτικό σύστημα στην εσωτερική αγορά μετά την κρίση: ΕΚΤ/ΕΣΚΤ, εμπορικές και επενδυτικές τράπεζες, συνεταιριστικά, αλληλέγγυα και «ηθικά» χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, ασφαλιστικές εταιρείες, συνταξιοδοτικά ταμεία, επενδυτικοί οργανισμοί, ιδιωτικά επενδυτικά κεφάλαια, αμοιβαία κεφάλαια, εταιρείες αξιολόγησης, παραγωγοί, διανομείς και πωλητές χρηματοπιστωτικών προϊόντων και τίτλων, χρηματιστήρια, μη ρυθμισμένες αγορές, ρυθμιστικές αρχές, εποπτικές αρχές, εταιρείες αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας: αυτοί είναι οι βασικοί παράγοντες του χρηματοπιστωτικού συστήματος που θα κληθούν να μεταβάλουν τη συμπεριφορά τους, να προσαρμοσθούν σε μια πιο αυστηρή νομοθεσία και να προσαρμόσουν την οργάνωσή τους στα νέα καθήκοντα που θα κληθούν να αναλάβουν.

1.3   Δεν πρέπει να θεωρούνται γενικώς υπεύθυνοι όλοι οι παράγοντες της αγοράς. Ευτυχώς ορισμένοι σημαντικοί τομείς, όπως ορισμένοι σημαντικοί υπερεθνικοί όμιλοι, δεν επλήγησαν άμεσα από την κρίση, καθώς οι δραστηριότητές τους δεν είχαν σχέση με το μεγάλο καζίνο των χρηματοοικονομικών δραστηριοτήτων. Ασφαλιστικές εταιρείες, συνεταιριστικές και λαϊκές τράπεζες, ταμιευτήρια, αλλά και σημαντικές ευρωπαϊκές και παγκόσμιες εμπορικές τράπεζες, δεν αναγκάσθηκαν να αναπροσαρμόσουν τους ισολογισμούς τους εξαιτίας των χρηματοοικονομικών απωλειών, ούτε να ζητήσουν ενισχύσεις από τις κυβερνήσεις τους.

1.4   «Αιτία της κρίσης είναι η ηθική χρεοκοπία»: η ΕΟΚΕ συμμερίζεται αυτό το απόφθεγμα του Tomáš Baťa του 1932, επισημαίνοντας ότι, δυστυχώς, τίποτα δεν έχει αλλάξει! Εργαζόμενοι και συνταξιούχοι, επιχειρήσεις, πολίτες, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, καταναλωτές και χρήστες, έχουν όλοι έντονο συμφέρον να μπορούν να βασιστούν σε ένα αποτελεσματικό και ασφαλές χρηματοπιστωτικό σύστημα, με ορθολογικό κόστος, στο οποίο να μπορούν να εμπιστεύονται τις οικονομίες τους, στο οποίο να απευθύνονται για να υποστηρίξουν μια οικονομική πρωτοβουλία, θεωρώντας το απαραίτητο μέσο οικονομικής ανάπτυξης και θεματοφύλακα σημαντικών κοινωνικών υπηρεσιών όπως οι συντάξεις, οι ασφάλειες υγείας, ατυχημάτων και ζημιών. Η σοβαρότατη χρηματοπιστωτική κρίση έθεσε σε κίνδυνο όλο αυτό το σύστημα, με τη γενικευμένη απώλεια εμπιστοσύνης.

1.5   Θα πρέπει να αποκατασταθεί μια βάση εμπιστοσύνης προς τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, αλλά και προς τα πολιτικά όργανα και τις ρυθμιστικές και εποπτικές αρχές, οι οποίες δεν μπόρεσαν και δεν κατάφεραν να αποτρέψουν αυτήν την καταστροφή που κόστισε έως τώρα 2,3 τρις ευρώ σύμφωνα με τις πλέον πρόσφατες εκτιμήσεις του ΔΝΤ.

1.6   Η κοινή γνώμη δέχθηκε ένα ισχυρό σοκ. Η κρίση ρευστότητας που επέφερε η χρηματοπιστωτική κρίση έπληξε την πραγματική οικονομία, όπου υπήρξαν τεράστιες συνέπειες: η ανεργία ξεπέρασε το 10 %, φτάνοντας το 22 % στη Λετονία και το 19 % στην Ισπανία, με το σύνολο των ανέργων να ξεπερνά τα 23 εκατομμύρια τον Δεκέμβριο. Ο αριθμός αυτός πρόκειται να αυξηθεί ακόμη περισσότερο. Όλοι οι κρατικοί προϋπολογισμοί καταγράφουν τεράστια ελλείμματα, τα οποία θα πρέπει να καλυφθούν με προγράμματα προσαρμογής που δεν θα βοηθήσουν ασφαλώς την ανάπτυξη, αλλά θα λειτουργήσουν ως τροχοπέδη σε μια ήδη προαναγγελθείσα ψυχρή ανάκαμψη, χωρίς δηλαδή θετικά αποτελέσματα για την απασχόληση.

1.7   Η ΕΟΚΕ εξέδωσε τα τελευταία χρόνια σειρά γνωμοδοτήσεων, προτείνοντας ορισμένα στοιχεία προβληματισμού που συχνά αγνοήθηκαν και θα είχαν ασφαλώς βοηθήσει, εάν είχαν εισακουσθεί, στην αποφυγή ή, τουλάχιστον, στον περιορισμό των καταστροφικών συνεπειών της κρίσης.

1.8   Η ΕΟΚΕ ζητά από τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα να επιταχύνουν τη διαδικασία μεταρρύθμισης. Δεκαοκτώ περίπου μήνες μετά την υποβολή των συμπερασμάτων της επιτροπής de Larosière, η ευρωπαϊκή διαδικασία λήψεως αποφάσεων δεν έχει εισέλθει ακόμη στην τελική της φάση. Οι κυβερνήσεις έχουν δυστυχώς αποδυναμώσει το μεταρρυθμιστικό σχέδιο, αποκλείοντας, για παράδειγμα, το ενδεχόμενο παρέμβασης μιας ευρωπαϊκής αρχής για τα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.

1.8.1   Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις νομοθετικές πρωτοβουλίες που πρέπει να αναληφθούν για την ενίσχυση της ρύθμισης και της διαφάνειας των χρηματοπιστωτικών αγορών. Οι προτάσεις αυτές, που υποβλήθηκαν κατά την προετοιμασία αυτής της γνωμοδότησης, είναι προς τη σωστή κατεύθυνση. Η ενίσχυση της εποπτείας των οργανισμών αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας και η έναρξη συζήτησης σχετικά με την εταιρική διακυβέρνηση αποτελούν τις πλέον σημαντικές πτυχές. Οι εκθέσεις σχετικά με τις αμοιβές των διευθυντών και τις μισθολογικές πολιτικές ολοκληρώνουν τη δέσμη προτάσεων. Εντός έξι έως εννέα μηνών, η Επιτροπή δεσμεύτηκε να υποβάλει νέες προτάσεις για τη βελτίωση της λειτουργίας των αγορών παραγώγων προϊόντων, να λάβει τα κατάλληλα μέτρα για τις ανοικτές πωλήσεις και για τις CDS (credit default swaps - συμφωνίες ανταλλαγής κινδύνου αθέτησης) και να βελτιώσει την οδηγία για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων (MiFID).

1.8.2   Η ΕΟΚΕ αναμένει με ενδιαφέρον τις άλλες πρωτοβουλίες που έχουν ανακοινωθεί στον τομέα της ευθύνης: την αναθεώρηση της οδηγίας για τα συστήματα εγγύησης των καταθέσεων και της οδηγίας για τα συστήματα αποζημίωσης των επενδυτών. Η οδηγία για την κατάχρηση της αγοράς και η οδηγία για τις κεφαλαιακές απαιτήσεις (ΟΚΑ IV) θα τροποποιηθούν, ενώ προετοιμάζεται μια νέα πρόταση σχετικά με τα επενδυτικά προϊόντα για ιδιώτες επενδυτές (PRIP). Για τη μείωση του ρυθμιστικού αρμπιτράζ, η Επιτροπή θα εκδώσει μια ανακοίνωση σχετικά με τις κυρώσεις στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών.

1.9   Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να καταβληθούν εντονότερες προσπάθειες για την προετοιμασία του χρηματοπιστωτικού συστήματος για την περίοδο μετά την κρίση, έτσι ώστε να είναι διαφανές, κοινωνικά και ηθικά υπεύθυνο, καλύτερα ελεγχόμενο και καινοτόμο και να έχει ισορροπημένη ανάπτυξη, συμβατή με το υπόλοιπο οικονομικό σύστημα, με στόχο τη μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη δημιουργία αξίας και βιώσιμης ανάπτυξης.

1.10   Αρκετά εκατομμύρια άνθρωποι εργάζονται στον χρηματοπιστωτικό τομέα. Στην πλειονότητά τους είναι έντιμοι άνθρωποι που εργάζονται με επαγγελματισμό και αξίζουν τον σεβασμό όλων. Μια μικρή μειοψηφία ανεύθυνων και αδίστακτων ανθρώπων δυσφήμισε μια ολόκληρη κατηγορία εργαζομένων.

1.11   Η ΕΟΚΕ συνιστά μεγαλύτερη διαφάνεια, κυρίως στον εντοπισμό των κινδύνων. Οι εξωχρηματιστηριακές αγορές παραγώγων προϊόντων δεν πρέπει να είναι ανοιχτές σε διμερείς συναλλαγές, αλλά να διεξάγονται αποκλειστικά με έναν κεντρικό αντισυμβαλλόμενο, ο οποίος, παρακολουθώντας τον συνολικό βαθμό κινδύνου, να μπορεί να εμποδίσει την πρόσβαση στις συναλλαγές σε υπερβολικά εκτεθειμένα μέρη. Οι συναλλαγές θα πρέπει να διεξάγονται σε μια ενιαία πλατφόρμα ή, τουλάχιστον, σε ένα καθορισμένο σύνολο από πλατφόρμες, βελτιώνοντας έτσι τη διαφάνεια των αγορών.

1.12   Η εταιρική κοινωνική ευθύνη θα πρέπει να εφαρμόζεται σε όλες τις δραστηριότητες και σε κάθε συναλλαγή στον χρηματοπιστωτικό τομέα. Ο όγκος των πωλήσεων απέκτησε προτεραιότητα έναντι των ορθών επενδυτικών συμβουλών. Η επιστροφή σε μια υψηλή επαγγελματική δεοντολογία πρέπει να συνοδεύεται από ρητή καταδίκη από τις επαγγελματικές ενώσεις του τομέα, οι οποίες θα πρέπει να ενθαρρύνουν τις ορθές συμπεριφορές λαμβάνοντας μέτρα πρόληψης και επιβάλλοντας κυρώσεις στις επιχειρήσεις που αποδεικνύονται ένοχες κακής πίστεως, εμπορικής απάτης ή άλλων συμπεριφορών που μπορούν να επισύρουν ποινική δίωξη.

1.13   Μια πιο ανοικτή και δημοκρατική διακυβέρνηση των εθνικών και των ευρωπαϊκών αρχών που να συμπεριλαμβάνει τους ενδιαφερόμενους φορείς στις κανονιστικές και στις εποπτικές δραστηριότητες. Εργαζόμενοι, επιχειρήσεις, καταναλωτές και χρήστες πρέπει να διαδραματίζουν αναγνωρισμένο ρόλο στην επιχειρηματική διακυβέρνηση. Η ΕΟΚΕ συνιστά τη μεγαλύτερη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στη διαβούλευση και στην αξιολόγηση του αντικτύπου. Οι πρόσφατες αποφάσεις της Επιτροπής σχετικά με την επιλογή των ομάδων εμπειρογνωμόνων εξακολουθούν να ευνοούν μόνο τη βιομηχανία χωρίς να εξασφαλίζουν τη δέουσα συμμετοχή των καταναλωτών και των εργαζομένων. Η ΕΟΚΕ δεν θα κουραστεί να προτείνει μια ισορροπημένη εκπροσώπηση της κοινωνίας των πολιτών στις ομάδες εμπειρογνωμόνων και στις επιτροπές που συγκροτεί η Επιτροπή.

1.14   Μια διακυβέρνηση των εταιρειών όπου τα εχέγγυα αξιοπιστίας και διαφάνειας θα επεκτείνονται από τους διαχειριστές στους μετόχους, το κεφάλαιο των οποίων θεωρείται μέχρι σήμερα εξ ορισμού νόμιμης προέλευσης, όταν κραυγαλέες υποθέσεις έχουν αποδείξει ότι αυτό δεν ισχύει πάντοτε.

1.15   Ο ρόλος των διευθυντικών στελεχών έχει ξεπεράσει τα όρια, όπως και ορισμένες αστρονομικές αμοιβές τους, οι οποίες διατηρήθηκαν ακόμη και μετά τις εθνικοποιήσεις που πραγματοποιήθηκαν για τη διάσωση ορισμένων ιδρυμάτων από τη χρεοκοπία. Μια σοβαρή πολιτική συγκράτησης των μπόνους, τα οποία θα πρέπει ίσως να διανέμονται μόνο σε περίπτωση σταθερών μεσοπρόθεσμων αποτελεσμάτων άνω του μέσου όρου του συστήματος, και κινήτρων για το προσωπικό, τα οποία θα πρέπει να συνδέονται με υπεύθυνες πωλήσεις (και όχι με εκστρατείες υπέρ των τραπεζικών προϊόντων χωρίς τον δέοντα σεβασμό στις ανάγκες του καταναλωτή) και να αναβαθμίζουν την ποιότητα του ανθρώπινου δυναμικού από άποψη επαγγελματικής συμβολής, ικανοποίησης των πελατών και μεγαλύτερου επαγγελματισμού.

1.16   Η ΕΟΚΕ συνιστά τη θέσπιση σοβαρών και αποτελεσματικών μέτρων εκ μέρους των εθνικών εποπτικών αρχών, οι οποίες δεν φαίνεται να είναι αρκετά πεπεισμένες για τη σκοπιμότητα μιας δράσης που δεν είναι μόνο ηθικολογική, αλλά αποβλέπει και στη μελλοντική διαφύλαξη του εμφανούς ή κρυφού προφίλ κινδύνου. Πολλές συναλλαγές πολύ υψηλού κινδύνου που πραγματοποιήθηκαν με σκοπό τον πολλαπλασιασμό των κερδών και των μπόνους θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί.

1.17   Η ΕΟΚΕ ζητά να καταργηθεί από την ευρωπαϊκή νομοθεσία η αναφορά στην αξιολόγηση του κινδύνου όσον αφορά την κατάταξη των επενδύσεων και τη συνεπακόλουθη κάλυψή τους με κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου, σύμφωνα με τις αρχές της Βασιλείας II, και ζητά από τις εθνικές αρχές να αναθεωρήσουν την πολιτική επενδύσεων.

1.18   Η αξιολόγηση του κρατικού χρέους των κρατών μελών θα πρέπει να πραγματοποιείται αποκλειστικά από έναν νέο ευρωπαϊκό ανεξάρτητο οργανισμό. Οι ανακοινώσεις υποβάθμισης του κρατικού χρέους μιας χώρας, όπως συνέβη πρόσφατα με την Ελλάδα και άλλες ευρωπαϊκές χώρες που αντιμετωπίζουν δυσκολίες, προκάλεσαν σοβαρές διαταραχές στις αγορές και εκτεταμένη κερδοσκοπία, ενίσχυσαν δε το αίσθημα μιας σοβαρής κρίσης.

1.19   Η βοήθεια που χορηγήθηκε στην Ελλάδα θα χρησιμεύσει στην προστασία του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος, το οποίο ανέλαβε εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ του ελληνικού χρέους, δείχνοντας εμπιστοσύνη σε μία από τις σημαντικότερες επιχειρηματικές τράπεζες του κόσμου, η οποία απέκρυψε σημαντικές χρηματοδοτήσεις που δεν εμφανίσθηκαν στον επίσημο προϋπολογισμό των Αθηνών. Μόνο οι γαλλικές (76,45 δισεκατομμύρια ευρώ) και οι γερμανικές τράπεζες (38,57 δισεκατομμύρια ευρώ) έχουν χορηγήσει δάνεια ύψους 115 δισεκατομμυρίων ευρώ: ακόμη μία φορά οι ευρωπαίοι φορολογούμενοι καλούνται να πληρώσουν για παράνομες συμπεριφορές. Το οικονομικό και κοινωνικό κόστος που καλείται να επωμιστεί ο ελληνικός λαός είναι τεράστιο.

1.20   Η ΕΟΚΕ θεωρεί σκόπιμο να εξετάσει σε βάθος το ζήτημα της φορολόγησης ορισμένων χρηματοπιστωτικών δραστηριοτήτων, ιδίως εκείνων που έχουν καθαρά κερδοσκοπικό χαρακτήρα. Μία γνωμοδότηση για το ζήτημα υιοθετήθηκε πρόσφατα.

1.21   Η ΕΟΚΕ συνιστά τη δημιουργία ολοκληρωμένων συστημάτων διαχείρισης της κρίσης, τα οποία θα προβλέπουν αποτελεσματικά κριτήρια έγκαιρης προειδοποίησης, πρόληψης και εξόδου από την κρίση. Είναι αναγκαία η ανάπτυξη αξιόπιστων μηχανισμών αμοιβαίας υπευθυνότητας μεταξύ των αρχών των κρατών μελών, κυρίως όσον αφορά τους μεγάλους ευρωπαϊκούς ομίλους: στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, για παράδειγμα, οι χρηματοπιστωτικές αγορές βρίσκονται σχεδόν αποκλειστικά στα χέρια ασφαλιστικών εταιρειών και τραπεζών της Δύσης.

2.   Εισαγωγή

2.1   «Αιτία της κρίσης είναι η ηθική χρεοκοπία.

Σημείο καμπής της οικονομικής κρίσης; Εγώ δεν πιστεύω σε αυθόρμητα σημεία καμπής. Αυτό που εμείς συνηθίσαμε να αποκαλούμε οικονομική κρίση είναι απλώς μία διαφορετική ονομασία για την ηθική χρεοκοπία.

Η ηθική χρεοκοπία είναι η αιτία, η οικονομική κρίση είναι απλώς η συνέπεια. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι στη χώρα μας που πιστεύουν ότι μπορούμε να σωθούμε από την οικονομική παρακμή με τα χρήματα. Εγώ φοβούμαι τις συνέπειες αυτού του σφάλματος. Στη θέση στην οποία βρισκόμαστε σήμερα δεν έχουμε ανάγκη από λαμπρές εκπλήξεις ή συμπτώσεις.

Χρειαζόμαστε μια ηθική στάση απέναντι στους ανθρώπους, στην εργασία και στον δημόσιο πλούτο.

Ποτέ πια στήριξη στις πτωχεύσεις, ποτέ πια χρέη, ποτέ πια καταπάτηση των αξιών χωρίς αντίκρισμα, ποτέ πια εκμετάλλευση των εργαζομένων· θα ήταν πολύ καλύτερα αν είχαμε ενεργήσει διαφορετικά για να ανακάμψουμε μετά τη φτώχεια της περιόδου του πολέμου και για να καταστήσουμε πιο αποτελεσματική, επιθυμητή και έντιμη την εργασία και την αποταμίευση, και όχι να παραδοθούμε στη νωθρότητα και τη σπατάλη. Έχεις δίκιο! Είναι αναγκαίο να ξεπεράσουμε την κρίση εμπιστοσύνης, ωστόσο δεν θα την νικήσουμε με τεχνικά, χρηματοοικονομικά ή πιστωτικά μέσα. Η εμπιστοσύνη είναι κάτι προσωπικό και μπορεί να αποκατασταθεί μόνο με την ηθική συμπεριφορά και το προσωπικό παράδειγμα.» Tomáš Baťa, 1932.

2.2   Τίποτα δεν έχει αλλάξει.

2.2.1   Η ανωτέρω, ασυνήθιστη στις γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ αναφορά μπορεί να χρησιμεύσει ως εισαγωγή στο ζήτημα πολύ καλύτερα από μια εμπεριστατωμένη νιοστή ανάλυση της κρίσης, των σφαλμάτων της πολιτικής, των ελεγκτικών αρχών, των εταιρειών αξιολόγησης, του χρηματοπιστωτικού συστήματος, όπως επίσης των επενδυτών και των μετόχων. Έχει χυθεί πολύ μελάνι: αρκεί να λεχθεί ότι τα μέτρα που εφαρμόσθηκαν, εξετάζονται ή σχεδιάζονται όσον αφορά τη μακροπροληπτική και μικροπροληπτική εποπτεία είναι ουσιαστικά αποτελεσματικά και ορθολογικά, αλλά απουσιάζει ακόμη μια οργανική και διαρθρωτική σύνδεση μεταξύ εποπτείας της αγοράς (τραπεζών, ασφαλιστικών εταιρειών, χρηματοπιστωτικών αγορών) και ελέγχου των συστημάτων πληρωμής· τα τελευταία –εάν ερμηνευθούν σωστά– μπορούν να προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για μεμονωμένες αδυναμίες ή συστημικές απειλές. Οι αρχές οφείλουν να εξετάσουν τη σκοπιμότητα της απόκτησης ενός τέτοιου συστήματος διασταυρωμένων ελέγχων.

2.2.2   Σε αντίθεση με το παρελθόν, η κοινωνία των πολιτών δεν είναι διατεθειμένη να αφήσει τη συζήτηση για το μέλλον του χρηματοπιστωτικού συστήματος στους ειδικούς, στους τεχνικούς και στους πολιτικούς, αλλά προτίθεται να συμμετάσχει ενεργά στην οικοδόμηση ενός βιώσιμου χρηματοπιστωτικού συστήματος, εφόσον είναι αναπόφευκτο οι επιλογές να έχουν επιπτώσεις στους εργαζομένους, στις επιχειρήσεις και στους πολίτες. Το δημόσιο χρήμα που δαπανήθηκε, πρώτα, για τη διάσωση των πιο εκτεθειμένων τραπεζών και, στη συνέχεια, για την παροχή του αναγκαίου οξυγόνου στην οικονομία που ασφυκτιούσε από μια άνευ προηγουμένου κρίση ρευστότητας, τελικά αύξησε τα ελλείμματα και τα δημόσια χρέη, τα οποία θα πρέπει να εξυγιανθούν με περαιτέρω διορθωτικές κινήσεις που θα σημάνουν και πάλι για τους πολίτες βάρη και φόρους, τους οποίους ασφαλώς δεν χρειάζονταν.

2.2.3   Το χρηματοπιστωτικό σύστημα μετά την κρίση δεν θα πρέπει και δεν θα μπορεί να είναι πλέον ίδιο με εκείνο που διαμορφώθηκε τα τελευταία 20 χρόνια. Για τον σκοπό αυτόν θα πρέπει να απαρνηθούμε τους δείκτες ανάπτυξης που εκτινάχθηκαν στα ύψη από μια βραχυπρόθεσμη πολιτική.

2.2.4   Πράγματι, η πολύ υψηλή αποδοτικότητα ώθησε τις πλέον αποφασιστικές επιχειρήσεις σε μια φάση συγκέντρωσης που εθεωρείτο αδιανόητη πριν από λίγα χρόνια.

2.2.5   Οι συγκεντρώσεις αυτές διευκολύνθηκαν από την ελευθέρωση και την ιδιωτικοποίηση σε πολλές χώρες, αλλά προπαντός από την ώθηση των οδηγιών για την ενιαία αγορά, οι οποίες δεν κατήργησαν μόνο τα εδαφικά σύνορα, αλλά και εκείνα που χώριζαν τις διάφορες εξειδικευμένες κατηγορίες: εμπορικές τράπεζες, επενδυτικές τράπεζες, χρηματοπιστωτικές εταιρείες, χρηματιστηριακές εταιρείες, αποθετήρια αξιών, διαχειριστές συστημάτων πληρωμών, ασφαλιστικές εταιρείες κλπ.

2.2.6   Οι χρηματοπιστωτικοί όμιλοι που σχηματίσθηκαν χαρακτηρίζονται από έντονη ετερογένεια, περίπλοκη διάρθρωση, διασταυρούμενες συμμετοχές και «χρυσές μετοχές» (ιδίως για τις πρώην κρατικές τράπεζες), καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολη, αν όχι αδύνατη, τη συνολική εποπτεία των δομών. Μόνο τώρα, μετά την καταιγίδα που αναστάτωσε τις αγορές, γίνεται κατανοητή η ανάγκη θέσπισης διακρατικών μορφών εποπτείας. Οι διαδικασίες λήψεως των αποφάσεων προχωρούν, αλλά πολύ αργά. Οι ισχυρές χρηματοπιστωτικές οργανώσεις επιχειρούν να περιορίσουν τη ρυθμιστική δράση των αρχών, κατορθώνοντας να πείσουν ορισμένες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να υποστηρίξουν τις θέσεις τους. Η έκθεση de Larosière, οι συνεπακόλουθες οδηγίες, η αναθεώρηση των συμφωνιών της Βασιλείας II και η τροποποίηση των ΔΛΠ (διεθνών λογιστικών προτύπων) προχωρούν με μεγάλες δυσκολίες και πολλές από τις υποσχέσεις αλλαγής φαίνεται πως χάνονται στην πορεία.

2.3   Η αποδοτικότητα

2.3.1   Αποδοτικότητα και ανάπτυξη

2.3.1.1   Η υψηλή αποδοτικότητα εθεωρείτο ανέκαθεν δείκτης υγείας μιας επιχείρησης. Αποτελεί επίσης στοιχείο που υποστηρίζει την αύξηση του μεγέθους της με την επανεπένδυση των κερδών. Μια επιχείρηση με απόδοση ιδίων κεφαλαίων της τάξης του 10 %, εάν επανεπενδύσει όλα τα κέρδη της, μπορεί να αναπτυχθεί κατά 10 % ετησίως, εφόσον διατηρεί σταθερή την αναλογία μεταξύ δανειακών και ιδίων κεφαλαίων: εάν αναπτύσσεται ταχύτερα, σημαίνει ότι αυξάνει το βάρος του δανεισμού ή ότι καταφεύγει στην αύξηση των ιδίων κεφαλαίων.

2.3.1.2   Συνεπώς, οι πιο αποδοτικές επιχειρήσεις έχουν μεγαλύτερες ευκαιρίες ανάπτυξης.

2.3.2   Αποδοτικότητα και κίνδυνος

2.3.2.1   Για τη βελτίωση της αποδοτικότητας είναι συχνά αναγκαία η ανάληψη μεγαλύτερων κινδύνων: για τον σκοπό αυτόν, θεωρείται πως αυτό που έχει σημασία είναι η αποδοτικότητα σταθμισμένη ως προς τον κίνδυνο. Μόνο η αύξηση της σταθμισμένης ως προς τον κίνδυνο αποδοτικότητας διαμορφώνει πραγματική δημιουργία νέας αξίας (για τους μετόχους, βεβαίως, και όχι αναγκαστικά για τους λοιπούς ενδιαφερόμενους φορείς).

2.3.2.2   Από πού εξαρτάται αυτή η κρίση της σταθμισμένης ως προς τον κίνδυνο αποδοτικότητας; Από τη χρηματοπιστωτική αγορά, ασφαλώς.

2.3.2.3   Τι μας έχει διδάξει επ’ αυτού η κρίση; Ότι, αν και έχει βελτιωθεί η ικανότητα ερμηνείας και αξιολόγησης πολλών κινδύνων, η αγορά δεν είναι πάντα ικανή να τους προσδιορίσει ορθά.

2.3.2.4   Συνεπώς, ορισμένα μοντέλα αποδοτικότητας και ανάπτυξης, τόσο των επιχειρήσεων όσο και ολόκληρων οικονομιών, έμοιαζαν επιτυχημένα απλώς και μόνο επειδή δεν είχαν εκτιμηθεί σωστά οι κίνδυνοί τους.

2.3.2.5   Το πιο σημαντικό μάθημα που πρέπει να μας διδάξει η κρίση είναι ότι δεν θα είμαστε ποτέ ικανοί να εκτιμήσουμε σωστά όλους τους κινδύνους.

2.3.3   Οι μοχλοί της αποδοτικότητας

2.3.3.1   Οι δύο βασικοί μοχλοί της αποδοτικότητας, όχι μόνο για τις χρηματοπιστωτικές εταιρείες, είναι:

η βελτίωση της αποτελεσματικότητας, που καθίσταται δυνατή χάρη στις οικονομίες κλίμακας (αύξηση του μεγέθους) και στις οικονομίες φάσματος (αύξηση του εύρους της προσφοράς προϊόντων και υπηρεσιών),

η καινοτομία: προσφορά νέων προϊόντων και υπηρεσιών με μεγαλύτερα περιθώρια κέρδους χάρη στον μικρότερο ανταγωνισμό.

2.3.3.2   Για τους λόγους αυτούς, τα συνθήματα «το μεγάλο είναι θετικό» και «η χρηματοπιστωτική καινοτομία βοηθάει» επικράτησαν για μεγάλο χρονικό διάστημα σε πολλούς παράγοντες της χρηματοπιστωτικής αγοράς. Η αλήθεια είναι ότι υποτιμήθηκαν οι κίνδυνοι που συνδέονται με αυτές τις παραμέτρους. Συγκεκριμένα:

2.3.3.3   Μέγεθος - οικονομίες κλίμακας: ο κυριότερος κίνδυνος είναι ο συστημικός του «υπερβολικά μεγάλο για να καταρρεύσει» («too big to fail»).

2.3.3.4   Εύρος προσφοράς - οικονομίες φάσματος: ο κυριότερος κίνδυνος είναι πάντα συστημικής φύσης, αλλά θα μπορούσε να συνοψισθεί στο εξής: «υπερβολικά διασυνδεδεμένο για να καταρρεύσει» («too interconnected to fail»).

2.3.3.5   Χρηματοπιστωτική καινοτομία: σημαίνει εισαγωγή νέων προϊόντων/υπηρεσιών για τη διαχείριση νέων κινδύνων ή για τη διαχείριση γνωστών κινδύνων με νέο τρόπο. Εάν ήταν απλές δραστηριότητες, θα τις είχαν αναλάβει ήδη άλλοι. Οι κίνδυνοι αυτοί εκτιμούνται συχνά με μεγάλη προχειρότητα.

2.4   Οι κακώς εκτιμημένοι κίνδυνοι της χρηματοπιστωτικής καινοτομίας είναι η αιτία της χρηματοπιστωτικής κρίσης. Η καινοτομία, ωστόσο, είναι απαραίτητη για την επίτευξη υψηλής αποδοτικότητας, πολύ υψηλότερης από τον ρυθμό ανάπτυξης των αναπτυγμένων οικονομιών. Θα πρέπει να αναζητηθεί η αιτία του προβλήματος και όχι τα αποτελέσματά του: θα πρέπει να αποδεχθούμε ποσοστά αποδοτικότητας και ανάπτυξης χαμηλότερα από τους διψήφιους αριθμούς που θεωρούσαμε όχι μόνο θεμιτό, αλλά και αναγκαίο να επιδιώκουμε. Και τούτο διότι, εξ ορισμού, είναι πολύ πιθανόν, σε μια οικονομία που δεν μπορεί πλέον να αναπτύσσεται όπως πριν από 50 χρόνια, μια πολύ υψηλή αποδοτικότητα να εμπεριέχει κινδύνους που δεν μπορούν να παραβλεφθούν. Εάν δεν αποδεχθούμε ότι σε μια αναπτυγμένη οικονομία είναι παράλογο, αν όχι παρανοϊκό, να επιδιώκουμε από τις επενδύσεις μας διψήφιες αποδόσεις, θα συνεχίσουμε να τροφοδοτούμε τα αίτια που μας οδήγησαν ένα βήμα πριν από την κατάρρευση του συστήματος.

2.5   Οι επιχειρηματικές δραστηριότητες των τραπεζών και των χρηματοοικονομικών μεσαζόντων

Το χρηματοπιστωτικό σύστημα παρεμβάλλεται ανάμεσα στις νομισματικές και τις χρηματοοικονομικές δραστηριότητες και τους κινδύνους. Η διαμεσολάβηση για τους κινδύνους διεξάγεται κυρίως με τις συμβάσεις παραγώγων μέσων, σε μεγάλο βαθμό εξωχρηματιστηριακών. Η νομισματική πολιτική μπορεί να επηρεάσει άμεσα τη νομισματική και τη χρηματοοικονομική διαμεσολάβηση, αλλά δεν διαθέτει τα κατάλληλα όπλα για τα παράγωγα προϊόντα. Πράγματι, τα παράγωγα προϊόντα δεσμεύουν ελάχιστα ποσά ρευστότητας.

2.6   Ο κίνδυνος των παραγώγων: ήτοι οι κίνδυνοι από τη διαχείριση των κινδύνων

Τα παράγωγα ήταν το βασικό μέσο της χρηματοπιστωτικής καινοτομίας. Η εξωχρηματιστηριακή αγορά ήταν το πεδίο καταμερισμού του κινδύνου, όπου οι αναληφθέντες αρχικά κίνδυνοι από έναν μόνο φορέα μεταβιβάζονταν και κατακερματίζονταν σε πλήθος συναλλαγών. Θεωρητικά αυτό θα έπρεπε να οδηγεί στον κατακερματισμό και, συνεπώς, στην αποδυνάμωση των αρχικών αποσταθεροποιητικών χαρακτηριστικών των κινδύνων. Παραβλέφθηκε, ωστόσο, το γεγονός ότι το πλήθος των διασυνδέσεων που ενέχουν αυτές οι συναλλαγές δημιουργεί έναν κίνδυνο αντισυμβαλλομένου που δύσκολα μπορεί να ελεγχθεί, οπότε χάνεται η έννοια του συνολικού κινδύνου, και ένα φαινόμενο τύπου «υπερβολικά διασυνδεδεμένο για να καταρρεύσει».

2.7   Η πορεία προς ένα σταθερότερο χρηματοπιστωτικό σύστημα

Είναι λάθος να υποστηρίξουμε ότι η χρηματοπιστωτική καινοτομία πρέπει να αντιμετωπίζεται αρνητικά, επειδή συνέβαλε στη δημιουργία των προϋποθέσεων για την κρίση. Δεν μπορούμε, ωστόσο, να θεωρούμε ότι όσα συνέβησαν είναι απλώς ένα περιστασιακό πρόβλημα: αποδεικνύουν, αντιθέτως, ότι το σύστημα δεν είναι αποδεκτό με αυτήν τη μορφή.

Ένα ολοκληρωμένο σύστημα ελέγχου των κινδύνων πρέπει να κινείται σε τρεις κατευθύνσεις: μέσα, αγορές και όργανα.

2.7.1   Τα μέσα

Αντί για την απαγόρευση της δημιουργίας νέων μέσων, θα έπρεπε να εφαρμόζεται ένα είδος μηχανισμού καταγραφής που θα ορίζει σε ποιους μπορούν αυτά τα μέσα να προσφέρονται. Τα μη καταχωρισμένα μέσα θα μπορούν να χρησιμοποιούνται μόνο από εξειδικευμένους φορείς. Θα πρέπει να εφαρμόζεται το σύστημα των φαρμάκων: ορισμένα μπορούν να πωλούνται σχεδόν ελεύθερα, κάποια άλλα μόνο με ιατρική συνταγή και άλλα μόνο σε εξειδικευμένες μονάδες.

2.7.2   Τα όργανα

Η κλασική μικροπροληπτική εποπτεία, η οποία θα έπρεπε να ελέγχει την αυτόνομη σταθερότητα ενός μεσάζοντα, είναι ανεπαρκής. Για τη δημιουργία ενός μακροπροληπτικού πλαισίου πρέπει να ληφθούν υπόψη δύο σημαντικά εξωτερικά στοιχεία:

η διασύνδεση. Τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα έχουν κοινές εκθέσεις που διευρύνουν τις αρνητικές συνέπειες των κινδύνων. Εδώ επανέρχονται τα δύο προβλήματα «υπερβολικά μεγάλο για να καταρρεύσει» και «υπερβολικά διασυνδεδεμένο για να καταρρεύσει»·

η προκυκλικότητα. Το χρηματοπιστωτικό σύστημα θα έπρεπε να διαχειρίζεται τους κινδύνους του πραγματικού συστήματος. Στην πραγματικότητα, συχνά οι δυναμικές του ενός ενισχύουν τις δυναμικές του άλλου, με συνέπεια την επιδείνωση και όχι την εξασθένιση της οικονομικής ανόδου και των κρίσεων.

2.7.2.1   Μέσω του επονομαζόμενου «σκιώδους τραπεζικού συστήματος» δεν επιδιώχθηκαν μόνο θεμιτοί στόχοι μεγαλύτερης ευελιξίας, αλλά και στόχοι παράκαμψης των κανόνων προληπτικής εποπτείας. Οι ρυθμιζόμενοι φορείς, όπως οι τράπεζες, το χρησιμοποίησαν για το επονομαζόμενο «προληπτικό αρμπιτράζ» (prudential arbitrage), ήτοι για να αυξήσουν τη χρηματοδοτική μόχλευση σε βάρος των όσων ορίζει η νομοθεσία. Το εν λόγω σύστημα πρέπει να ενταχθεί εντός του νομοθετικού πλαισίου. Οι τράπεζες δεν θα πρέπει να μπορούν να χρησιμοποιούν αυτό το σύστημα για να παρακάμψουν τις κεφαλαιακές απαιτήσεις.

2.7.3   Οι αγορές

Η κρίση απέδειξε περίτρανα ότι οι χρηματοπιστωτικές αγορές δεν διαθέτουν αυτόνομη ικανότητα αυτοδιόρθωσης για τη δημιουργία νέων συνθηκών ισορροπίας σε όλες τις καταστάσεις. Το ενδεχόμενο ταχείας μετάβασης από την αφθονία των συναλλαγών στην έλλειψη ρευστότητας είναι, συνεπώς, μία πιθανή εξέλιξη.

2.7.3.1   Όταν οι συναλλαγές πραγματοποιούνται διμερώς, όπως συμβαίνει με τα εξωχρηματιστηριακά παράγωγα προϊόντα, η πτώχευση ενός ιδρύματος μπορεί να επηρεάσει πολλούς αντισυμβαλλόμενους με συνεπακόλουθο συστημικό κίνδυνο. Για τον περιορισμό των συστημικών κινδύνων των αγορών είναι αναγκαίο να αντικατασταθούν οι συστημικές συναλλαγές από συναλλαγές με κεντρικό αντισυμβαλλόμενο: οι συναλλαγές θα πρέπει επίσης να διεξάγονται ή σε μια ενιαία πλατφόρμα ή σε ένα καθορισμένο σύνολο από πλατφόρμες, έτσι ώστε να διασφαλίζεται μεγαλύτερη διαφάνεια. Είναι προφανές ότι οι όροι αυτοί προϋποθέτουν μεγαλύτερη τυποποίηση των συμβάσεων που αποτελούν αντικείμενο συναλλαγής: αυτό δεν αποτελεί ανεπιθύμητη παρενέργεια, αλλά θετική συνέπεια που θα βελτιώσει τη διαφάνεια των αγορών.

3.   Η διακυβέρνηση

3.1   Εάν είναι δύσκολο να ελεγχθούν οι αγορές, είναι ακόμη πιο δύσκολο να ελεγχθεί η διακυβέρνηση: ενώ φαινομενικά ο έλεγχος ανήκει σε αυτόν που κατέχει την πλειοψηφία (άμεσα ή μέσω συμφωνιών), στην πράξη οι διαφορετικές νομοθεσίες, ορισμένες περισσότερο ελαστικές από άλλες, επιτρέπουν τη δημιουργία χρηματοπιστωτικών οντοτήτων ασαφούς προέλευσης. Εκτός από το γενικό πρόβλημα της διαφάνειας, προκύπτει και ένα σύνθετο ζήτημα: η διείσδυση στον χρηματοπιστωτικό τομέα σκοτεινών κέντρων ή του οικονομικού εγκλήματος. Το θέμα περιλαμβάνει τα κρατικά ή υπό κρατικό έλεγχο επενδυτικά ταμεία, τη νομιμοποίηση παράνομων προσόδων, τη φοροδιαφυγή, τους φορολογικούς παραδείσους· εν ολίγοις, την παρουσία –όχι κατ’ ανάγκη πλειοψηφική–«θολών» συμφερόντων. Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τους μεγάλους ομίλους· επεκτείνεται, ίσως μάλιστα και σε μεγαλύτερο βαθμό, στο πλήθος των χρηματοπιστωτικών εταιρειών και των οργανισμών συλλογικών επενδύσεων, όχι κατ’ ανάγκη μεγάλου μεγέθους. Οι οδηγίες προβλέπουν κανόνες για την αποδοχή προσώπων στα διευθυντικά όργανα και μετοχών στις χρηματιστηριακές συναλλαγές, αλλά σιωπούν όσον αφορά τη φύση και την προέλευση των κεφαλαίων, αποδεχόμενες εμμέσως την αναγνώρισή τους ως νόμιμων. Εδώ δεν απαιτείται η θέσπιση νέων κανόνων, αλλά η δημιουργία επιχειρησιακών συνδέσεων μεταξύ των ερευνητικών και των εποπτικών αρχών.

3.2   Η αχίλλειος πτέρνα των μεγάλων ομίλων είναι συχνά ακριβώς η ασθενής διακυβέρνηση, η οποία έχει οργανωθεί για να εξυπηρετεί τα συμφέροντα των διευθυντικών στελεχών που έχουν μετατραπεί σε πραγματικούς κυρίαρχους της επιχείρησης. Η διάχυση του κεφαλαίου λόγω των διαδοχικών συγχωνεύσεων μεταξύ των συμμετεχόντων στην αγορά έχει προκαλέσει τη σταδιακή αποδυνάμωση των βασικών μετόχων, σε ορισμένες περιπτώσεις σε σημείο που να αδυνατούν να αντισταθούν σε επιθετική προσφορά εξαγοράς. Μεγάλοι διεθνείς όμιλοι εξαγοράσθηκαν πρώτα και εν συνεχεία διαμελίστηκαν από τους ανταγωνιστές, με πολύ αρνητικές συνέπειες για την πραγματική οικονομία και τους εργαζόμενους.

3.3   «… σε ένα σχετικά προσεχές μέλλον θα επικρατήσει μια κοινωνία οργανωμένη με ένα τελείως διαφορετικό σύστημα βασικών οικονομικών, κοινωνικών και πολιτικών οργάνων και στην οποία θα είναι εξίσου διαφορετικές οι βασικές κοινωνικές ή ιδεολογικές αρχές. Στη νέα κοινωνική δομή, μια διαφορετική ομάδα ή τάξη –τα διευθυντικά στελέχη– θα είναι η κυρίαρχη ή διευθύνουσα τάξη» (James Burnham, The Managerial Revolution: What is Happening in the World. New York: John Day Co., 1941).

3.4   Η πολιτική εξουσία, μάλλον υποτελής προς τα μεγάλα τραπεζικά στελέχη, ενίσχυσε αυτόν τον μετασχηματισμό. Ακόμη και στις πρόσφατες, αναγκαστικές εξαγορές τραπεζών από ορισμένες χώρες, δεν είχε την ικανότητα να επαναφέρει λίγη τάξη στις σχέσεις μεταξύ στελεχών και μετόχων. Η συντριπτική ήττα του Προέδρου Obama από τα ηγετικά στελέχη της AIG, τα οποία εισέπραξαν 165 εκατομμύρια δολάρια από τα 170 δισεκατομμύρια που διέθεσε το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομίας, αποδεικνύει το μέγεθος της ανεξέλεγκτης ισχύος, αλλά και κυνικής και προκλητικής στην εν λόγω περίπτωση, δύναμης των στελεχών. Στις Ηνωμένες Πολιτείες οι μεγάλες τράπεζες ορθοπόδησαν χάρη στα 787 δισεκατομμύρια που κατέβαλαν οι φορολογούμενοι ως ενίσχυση. Εν συνεχεία ενίσχυσαν τα διευθυντικά στελέχη τους με μπόνους (49,5 δισεκατομμύρια μόνο οι Goldman Sachs, JpMorganChase και Morgan Stanley). Και τώρα, χάρη στα μαγικά μπόνους, εξοικονομούν από τη φορολογία: μιας και οι αμοιβές αυτές δεν φορολογούνται, όλο το σύστημα (σύμφωνα με τους υπολογισμούς της Robert Willens LLC) θα εξοικονομήσει περίπου 80 δισεκατομμύρια. Στην Ευρώπη τα ποσά είναι μικρότερα, αλλά η RboS διένειμε 1,3 δισεκατομμύρια στερλίνες. Τίποτα δεν έχει αλλάξει!

3.5   Είναι αναγκαία μια σοβαρή αναθεώρηση των μηχανισμών διακυβέρνησης, με την ανακατανομή της εταιρικής εξουσίας μεταξύ μετόχων και στελεχών και με την επαναφορά του καθενός στη θέση του.

3.6   Η συμμετοχή των ενδιαφερόμενων φορέων στη διακυβέρνηση, σε μια πιο προηγμένη οικονομική δημοκρατία, μπορεί να συμβάλει στην επανεξισορρόπηση της εξουσίας και στον αναπροσανατολισμό των επιχειρηματικών στρατηγικών από τον βραχυπρόθεσμο στον μακροπρόθεσμο ορίζοντα, με σαφή πλεονεκτήματα για ολόκληρη την οικονομία.

3.7   Τα διαρκή και σταθερά κέρδη, η συνετή διαχείριση των κινδύνων και μια προληπτική πολιτική των επενδύσεων πρέπει να χαρακτηρίζουν τη νέα πορεία του χρηματοπιστωτικού συστήματος, μετά την ανέμελη περίοδο των διψήφιων ρυθμών ανάπτυξης.

4.   Η πίστωση: παράγοντας ανάπτυξης και κοινωνική λειτουργία

4.1   Ο αναντικατάστατος ρόλος του χρηματοπιστωτικού συστήματος στη διοχέτευση πόρων προς τις παραγωγικές δραστηριότητες έχει προφανείς θετικές κοινωνικές επιδράσεις. Η εργασία και ο πλούτος που παράγουν οι επιχειρήσεις, χάρη και στην υποστήριξη των τραπεζών, προσφέρουν ευημερία και κοινωφελείς υπηρεσίες. Ο επιμερισμός του κινδύνου από τις ασφαλιστικές εταιρείες παρέχει σταθερότητα και σιγουριά στις οικονομικές δραστηριότητες.

4.2   Αυτή η κοινωνική λειτουργία δεν πρέπει, ωστόσο, να συγχέεται με την «κοινωνική» αξιολόγηση του κινδύνου. Η τράπεζα είναι μία επιχείρηση όπως όλες οι άλλες και φέρει ευθύνη για τους πόρους που της εμπιστεύονται: μια τράπεζα που χρηματοδοτεί επιχειρήσεις στο χείλος της πτώχευσης εκτίθεται σε ποινικές ευθύνες και, σε περίπτωση ιδιωτών, θα κατηγορηθεί ότι τους ώθησε σε υπερχρέωση.

4.3   Το μόνο αξιόπιστο κριτήριο για την παροχή πίστωσης είναι η αυστηρή, αντικειμενική και υπεύθυνη αξιολόγηση του κινδύνου, σε συνδυασμό βεβαίως με την εκτίμηση των κοινωνικών στόχων των διατιθέμενων πόρων: υπάρχει διαφορά στην επιλογή μεταξύ κάποιου που ζητά πόρους για να αυξήσει την παραγωγή ή να αποφύγει απολύσεις και κάποιου που θα ήθελε να μεταφέρει τη δραστηριότητά του στο εξωτερικό. Αυτά είναι γενικά κριτήρια που ισχύουν για όλες τις τράπεζες, μεγάλες και μικρές, μετοχικές εταιρείες, συνεταιρισμούς ή ταμιευτήρια· ακόμη και για εκείνες που επιτελούν δεδηλωμένες «κοινωνικές» λειτουργίες όπως η μικροπίστωση και η ηθικά ή κοινωνικά υπεύθυνη πίστωση.

5.   Το χρηματοπιστωτικό σύστημα μετά την κρίση

5.1   Πριν από 80 σχεδόν χρόνια ο Tomáš Baťa είχε υποδείξει τον σωστό δρόμο: μια αποφασιστική επιστροφή στην επαγγελματική δεοντολογία· την επιστροφή σε αξίες και αρχές που εξασθένησαν πολύ με την πάροδο του χρόνου· την αποδοχή εκ μέρους των επενδυτών χαμηλότερων, αλλά πιο σταθερών, αποδόσεων στο πλαίσιο μιας μακροπρόθεσμης πολιτικής· τον διαχωρισμό των καθαρά κερδοσκοπικών δραστηριοτήτων που πρέπει να απομονώνονται από τις υπόλοιπες και καλύτερα ρυθμισμένες χρηματοπιστωτικές δραστηριότητες.

5.2   Ένα διαφανές χρηματοπιστωτικό σύστημα που θα παρέχει επαρκή πληροφόρηση για να είναι κατανοητός ο κίνδυνος που συνδέεται με τις προτεινόμενες συναλλαγές: από τις κάρτες ανανεώσιμης πίστωσης (πρόσφατα σε πολύ μεγάλους εκδότες απαγορεύθηκε η συνέχιση της πώλησης των προϊόντων τους κατά παράβαση της νομοθεσίας κατά της τοκογλυφίας και της νομιμοποίησης παράνομων εσόδων!), έως τα απλά και πιο σύνθετα χρηματοπιστωτικά προϊόντα.

5.3   Ένα κοινωνικά υπεύθυνο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Η αναζήτηση του βραχυπρόθεσμου κέρδους ώθησε πολλές χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις να δώσουν προτεραιότητα στην ποσότητα και στους όγκους των πωλήσεων και όχι στην ποιότητα της παρεχόμενης προς τον πελάτη υπηρεσίας. Πολλοί άνθρωποι επηρεάστηκαν από προτάσεις αγοράς χρηματοπιστωτικών προϊόντων που αποδείχτηκαν εντελώς ακατάλληλα για την ικανοποίηση των αναγκών των αποταμιευτών. Αυτές αποτελούν περιπτώσεις πωλήσεων που αντίκεινται στις συμβουλές, στην κοινή λογική και στα βασικά επαγγελματικά πρότυπα, σε αντιδιαστολή προς τις πωλήσεις βάσει ορθών συμβουλών. Για την επίτευξη καλύτερων αποτελεσμάτων, οι εν λόγω πωλήσεις έλαβαν ώθηση από καθημερινές, ισχυρές εμπορικές πιέσεις με αντάλλαγμα πριμ και μπόνους, αλλά και ενέργειες που θα μπορούσαν να θεωρηθούν παρενόχληση για όσους δεν κατάφερναν να επιτύχουν τα προσδοκώμενα, διαρκώς υψηλότερα αποτελέσματα. Η αρχή που ορίζει η νομοθεσία σχετικά με την εμπορική απάτη και τα αφανή ελαττώματα θα πρέπει να ισχύει και για το χρηματοπιστωτικό σύστημα.

5.4   Ένα ηθικά υπεύθυνο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Οι επαγγελματικές ενώσεις του τομέα θα πρέπει να αναλάβουν πρωτοβουλίες για την πρόληψη παθολογικών φαινομένων και να επωμιστούν την ευθύνη επιβολής παραδειγματικών κυρώσεων στις επιχειρήσεις που κρίνονται ένοχες κακής πίστεως, εμπορικής απάτης ή άλλων συμπεριφορών που μπορούν να επισύρουν ποινική δίωξη· παρόμοιες θέσεις απουσιάζουν σήμερα.

5.5   Ένα καλύτερα ρυθμισμένο και ελεγχόμενο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Οι παράγοντες του χρηματοπιστωτικού συστήματος πολλαπλασιάζονται, ενώ μειώνονται οι δυνατότητες των εποπτικών αρχών να παρακολουθούν από κοντά τις εξελίξεις της αγοράς και των νομοθετικών αρχών να ελέγχουν την τάξη και να απομακρύνουν ακατάλληλες, αν όχι εγκληματικές, οργανώσεις. Επιβάλλεται μια προσπάθεια εξορθολογισμού, κάθαρσης και αναδιάρθρωσης. Το χρηματοπιστωτικό σύστημα, μολονότι οφείλει να εφαρμόζει τα πλέον σύγχρονα διαχειριστικά πρότυπα, δεν είναι μια βιομηχανία όπως όλες οι άλλες. Διαχειρίζεται ένα ειδικό κεφάλαιο που είναι η εμπιστοσύνη των επενδυτών και των πελατών, η οποία είναι απαραίτητη για τη δραστηριότητά του. Αρκούσε ένα τριπλό Α σε έναν τίτλο για να νιώσει απόλυτα ασφαλής ο επενδυτής. Η πραγματικότητα απέδειξε ότι απέχουμε πολύ από τη δημιουργία των μηχανισμών ασφαλείας.

5.6   Ένα καινοτόμο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Η αναζήτηση νέων χρηματοπιστωτικών μέσων, με σκοπό την καλύτερη εξυπηρέτηση των αναγκών της αγοράς, πρέπει να συνεχίσει να είναι ο κινητήριος μοχλός της οικονομίας. Η μείωση των μοχλεύσεων και ο πολλαπλασιασμός των δυνατοτήτων προστασίας από τους κινδύνους με την αποδοχή δίκαιων αποδόσεων είναι ο σωστός τρόπος προσέγγισης: μια επιστροφή στο μέλλον. Δύο βήματα πίσω με τον τυχοδιωκτισμό, τρία βήματα εμπρός για ένα μέλλον βιώσιμης ανάπτυξης.

Βρυξέλλες, 16 Σεπτεμβρίου 2010.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Mario SEPI


15.2.2011   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 48/45


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Δημιουργικότητα και επιχειρηματικότητα: μέσα εξόδου από την κρίση» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

2011/C 48/09

Εισηγήτρια: η κ. SHARMA

Στις 18 Φεβρουαρίου 2010, και σύμφωνα με το άρθρο 29, παράγραφος 2, του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα:

Δημιουργικότητα και επιχειρηματικότητα μέσα εξόδου από την κρίση

Το ειδικευμένο τμήμα «Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 1 Σεπτεμβρίου 2010.

Κατά την 465η σύνοδο ολομέλειάς της, της 15ης και 16ης Σεπτεμβρίου 2010 (συνεδρίαση της 15ης Σεπτεμβρίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την παρούσα γνωμοδότηση με 109 ψήφους υπέρ, 2 ψήφους κατά και 6 αποχές.

1.   Προοίμιο –«Δίοδος διέλευσης από τη στενωπό»

Για να εξέλθει από τη χρηματοπιστωτική κρίση και να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις της ανεργίας, της φτώχειας, της ανισότητας, της παγκοσμιοποίησης και της κλιματικής αλλαγής, η Ευρώπη πρέπει να ωθήσει τους πολίτες της να επιδείξουν ευρύτητα πνεύματος.

1.1   Στην παρούσα γνωμοδότηση εξετάζεται η προστιθέμενη αξία της δημιουργικότητας και της επιχειρηματικότητας ως μέσο εξόδου από την κρίση, δίδοντας έμφαση στην πραγματοποίηση επενδύσεων σε ανθρώπινο δυναμικό με την προώθηση και την ενθάρρυνση μιας βολονταριστικής στάσης.

1.2   Η επιχειρηματικότητα στην Ευρώπη ταυτίζεται συχνά με τη σύσταση νέων επιχειρήσεων, με τις ΜΜΕ, τον κερδοσκοπικό τομέα και τις κοινωνικές επιχειρήσεις. Επιχειρηματικότητα είναι «η ικανότητα ενός ατόμου να μετατρέπει τις ιδέες σε δράση» και, ως εκ τούτου, η αξία που έχει για την κοινωνία, ιδίως σε περιόδους κρίσης, δεν πρέπει ούτε να υποτιμάται ούτε να αγνοείται. Η επιχειρηματικότητα περιλαμβάνει τα εξής:

τη δημιουργικότητα, την καινοτομία και την ανάληψη κινδύνων·

την ικανότητα κατάρτισης και διαχείρισης σχεδίων για την επίτευξη στόχων·

την παροχή στήριξης στην καθημερινή ζωή, τόσο κατ'οίκον όσο και στην κοινωνία·

τη στήριξη των εργαζομένων στην κατανόηση του πλαισίου εργασίας τους·

την ικανότητα αξιοποίησης των ευκαιριών·

το θεμέλιο για τις ειδικότερες δεξιότητες και γνώσεις που χρειάζονται οι επιχειρηματίες οι οποίοι δραστηριοποιούνται σε κοινωνική ή εμπορική δραστηριότητα (1).

2.   Συμπεράσματα και συστάσεις

2.1   Η παρούσα γνωμοδότηση επιχειρεί να εντοπίσει διάφορους τρόπους για την αξιοποίηση και τη συγκεκριμενοποίηση των δυνατοτήτων των ευρωπαίων πολιτών, χρησιμοποιώντας μια περιεκτική προσέγγιση που μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία ευκαιριών για μεγαλύτερο αριθμό ατόμων, ανεξαρτήτως ηλικίας, φύλου, φυλής, ικανοτήτων ή κοινωνικού περιβάλλοντος. Συνεπώς, στο πλαίσιο των ειδικών περιφερειακών, εθνικών και ευρωπαϊκών προγραμμάτων για την προώθηση της δημιουργικότητας και της επιχειρηματικότητας, πρέπει να επιδεικνύεται προσοχή στις μειονεκτούσες ομάδες του πληθυσμού με στόχο την αντιμετώπιση των κοινωνικών ανισοτήτων.

2.2   Στη γνωμοδότηση εξετάζονται τα εξής:

Πώς μπορεί να διαφυλαχθεί η ποικιλομορφία της Ευρώπης και συγχρόνως να αποτυπωθεί σε μια κοινή ταυτότητα;

Πώς μπορεί να καταστεί η Ευρώπη «ΠΡΟΩΣΤΗΡΑΣ» και κινητήρια δύναμη για την ανάληψη δράσης εκ μέρους των πολιτών της;

Πώς μπορεί να οικοδομηθεί μια Ευρώπη βασισμένη στην υπερηφάνεια, στη φιλοδοξία και στις αξίες, η οποία θα χρησιμοποιεί τους πολίτες της ως πρεσβευτές ικανούς να διαλαλούν πανηγυρικά τις επιτυχίες τους;

2.3   Μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση, η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι χρειάζεται να τονωθεί η δημιουργία θέσεων εργασίας και να αποκτήσουν τα κράτη μέλη υγιείς και βιώσιμες οικονομίες. Η υψηλής ποιότητας εργασία απαιτεί υψηλής ποιότητας επιχειρηματικότητα, καθώς και επενδύσεις στον δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα, προκειμένου να καταστεί ανταγωνιστική διεθνώς. Η επιχειρηματικότητα αποτελεί μέσο το οποίο παρέχει τη δυνατότητα να αντιμετωπισθεί η πρόκληση αυτή, να δοθούν ρεαλιστικές ελπίδες επιτυχίας σε όλες τις κοινωνικές ομάδες και να μπορέσει η Ευρώπη να αποκτήσει μια πιο δυναμική ταυτότητα.

2.4   Η στρατηγική «ΕΕ 2020» περιλαμβάνει θεματικές και στοχοθετημένες βασικές κατευθύνσεις για τις ακόλουθες προτεραιότητες:

δημιουργία αξίας με ανάπτυξη βασισμένη στη γνώση·

παροχή δυνατοτήτων στους πολίτες μέσα σε κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς. Η απόκτηση νέων δεξιοτήτων, η καλλιέργεια της δημιουργικότητας και της καινοτομίας, η ανάπτυξη επιχειρηματικού πνεύματος και η ομαλή μετάβαση από μια θέση εργασίας σε άλλη θα είναι καθοριστικές παράμετροι σε έναν κόσμο που θα προσφέρει περισσότερες θέσεις εργασίας με αντάλλαγμα τη μεγαλύτερη προσαρμοστικότητα·

δημιουργία μιας ανταγωνιστικής, διασυνδεδεμένης και πιο πράσινης οικονομίας.

2.5   Η κρίση ευνοεί την εμφάνιση νέων μοντέλων ανάπτυξης, οικονομικής μεγέθυνσης και διακυβέρνησης. Η εξασφάλιση βελτιωμένων και συνεκτικών συνθηκών πλαισίωσης είναι ζωτικής σημασίας για την αλλαγή της κατάστασης, πράγμα το οποίο παρέχει στην κοινωνία των πολιτών τη δυνατότητα συμβολής με πρακτικά και απτά μέσα.

2.6   Το ανθρώπινο δυναμικό της Ευρώπης θα μπορούσε να αξιοποιηθεί άμεσα με την εγκαθίδρυση «ΕΥΝΟΪΚΟΥ» περιβάλλοντος, υπό την προϋπόθεση να ΕΦΑΡΜΟΣΤΟΥΝ οι ακόλουθες απλές και εφικτές συστάσεις:

10 καθοριστικές κινήσεις (footprints) για την επίτευξη αλλαγής

1.

ΟΡΑΜΑ – ενιαίο όραμα για την Ευρώπη·

2.

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ – ενθάρρυνση της φιλοδοξίας·

3.

ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ – δημιουργία ευκαιριών για οργανωμένη εκμάθηση·

4.

ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ – καθοδήγηση των Ευρωπαίων για την υπερνίκηση της απροθυμίας ανάληψης κινδύνων·

5.

ΠΑΡΟΧΗ ΚΙΝΗΤΡΩΝ – ενθάρρυνση της επίδειξης επιχειρηματικού πνεύματος·

6.

ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΛΟΓΟΔΟΣΙΑΣ – στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών σχεδίων·

7.

ΚΟΙΝΩΝΙΑ – προαγωγή της ενεργού συμμετοχής των πολιτών στα κοινά·

8.

ΕΦΑΡΜΟΓΗ – πολιτικής για τους επιχειρηματίες και τις ΜΜΕ·

9.

ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ – πλατφόρμα συζήτησης μεταξύ των ενδιαφερομένων φορέων

10.

ΠΡΟΑΓΩΓΗ – νέας νοοτροπίας με τη βοήθεια των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης και εντεταλμένων πρεσβευτών.

2.7   Η εφαρμογή των συστάσεων αυτών δεν πρέπει να αναληφθεί από έναν μόνο ενδιαφερόμενο φορέα, αλλά να αποτελέσει ευθύνη όλων. Σε έναν ταχέως μεταβαλλόμενο και πολυσχιδή κόσμο, τα άτομα χρειάζονται νέες ικανότητες και δεξιότητες για να αποφύγουν τον αποκλεισμό. Ο κοινωνικός διάλογος μπορεί πραγματικά να συμβάλει στην αλλαγή της κατάστασης, με σκοπό την επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «ΕΕ 2020» και την ανάπτυξη βιώσιμης επιχειρηματικότητας. Απαιτείται να δημιουργηθεί ανά την Ευρώπη μια παράδοση ικανή να διευκολύνει την επιχειρηματικότητα τόσο των μεμονωμένων ατόμων όσο και των οργανώσεων.

2.8   Η ευρωπαϊκή αξία της πραγματοποίησης επενδύσεων στο πεδίο της επιχειρηματικότητας:

 

Αν εγώ σου δώσω 1 ευρώ και μου δώσεις κι εσύ 1 ευρώ, ο καθένας μας θα έχει 1 ευρώ·

 

Αν εγώ σου δώσω 1 ιδέα και μου δώσεις κι εσύ 1 ιδέα, τότε θα έχουμε 2 ιδέες.

Επιχειρηματικότητα στην Ευρώπη = 500 εκατομμύρια άνθρωποι + 500 εκατομμύρια ιδέες + 500 εκατομμύρια δράσεις·

Πόσες από αυτές τις ιδέες θα μπορούσαν να μας απαλλάξουν από την κρίση;

3.   Η Ευρώπη του σήμερα

3.1   Το 2008, η Ευρώπη βρέθηκε στη δίνη μιας χρηματοπιστωτικής κρίσης που ξεκίνησε από τις ΗΠΑ, αλλά έπληξε σοβαρά τις οικονομικές και κοινωνικές συνιστώσες της κοινωνίας. Τα αίτια της κρίσης είναι επαρκώς τεκμηριωμένα και είχαν ως αποτέλεσμα να υποστεί η Ευρώπη τις χειρότερες μεσο-μακροπρόθεσμες συνέπειες.

3.2   Το 2010 υπάρχουν στην ΕΕ περισσότεροι από 20 εκατομμύρια άνεργοι· αυτό το αναξιοποίητο ανθρώπινο δυναμικό αποτελείται στην πλειονότητά του από νέους, γυναίκες, ηλικιωμένους εργαζόμενους, μετανάστες και άλλες ευάλωτες ομάδες πληθυσμού. Βραχυπρόθεσμα, ούτε ο δημόσιος τομέας –ο οποίος βρίσκεται αντιμέτωπος με τεράστια ελλείμματα– ούτε οι μεγάλες επιχειρήσεις –οι οποίες καλούνται να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις της κρίσης και της παγκοσμιοποίησης– δεν θα κατορθώσουν να δημιουργήσουν τόσες πολλές θέσεις εργασίας. Ο μύθος περί ταχείας επανόδου της ΕΕ σε μια ισχυρή οικονομική μεγέθυνση δεν είναι ρεαλιστικός, εκτός κι αν επέλθει κάποια αλλαγή στις διαρθρωτικές συνθήκες, καθώς η ανεργία είναι βασικά δομικό πρόβλημα και δεν σχετίζεται με τον εκάστοτε οικονομικό κύκλο.

3.3   Η ΕΕ οφείλει να επικεντρωθεί στην οικονομία, στη βιώσιμη επιχειρηματικότητα, στην απασχόληση και στην κοινωνική πολιτική, αλλά ο ρυθμός της παγκοσμιοποίησης δεν θα περιμένει την Ευρώπη έως ότου καλύψει τη διαφορά, παρά το γεγονός ότι έχει σημαντική συμβολή στην ανάπτυξη άλλων περιοχών. Η ευρωπαϊκή διάσταση αποτελεί πηγή ευκαιριών για την ανταλλαγή εμπειριών, αλλά και μέσο για τη διαμόρφωση μιας ισχυρότερης ευρωπαϊκής ταυτότητας εντός και εκτός της Ευρώπης.

3.4   Σήμερα η Ευρώπη συνίσταται σε 27 ταλαντούχα, συνεκτικά και παραγωγικά κράτη μέλη, ενώ οι γειτονικές χώρες επιδιώκουν πάση θυσία να προσχωρήσουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Ευρώπη διαθέτει πολλά πλεονεκτήματα: ειρήνη, σταθερότητα, ποικιλομορφία, συστήματα κανόνων, χρηστή διακυβέρνηση και αλληλεγγύη. Η Ευρώπη σέβεται βαθιά τις κοινωνικές αξίες και την εδαφική της επικράτεια. Από οικονομική άποψη, η Ευρώπη έχει μια αγορά 500 εκατομμυρίων ατόμων και οι επιχειρήσεις της εμφανίζουν ικανοποιητικές προοπτικές οικονομικής μεγέθυνσης.

3.5   Έφτασε πλέον η ώρα να μεγιστοποιήσει η Ευρώπη τις συλλογικές δυνάμεις των πολιτών της.

4.   Επιχειρηματικότητα – ευρωπαϊκό πλεονέκτημα και μέσο εξόδου από την κρίση

4.1   Η επιχειρηματικότητα αφορά τη δημιουργία πλούτου που θα απαλλάξει την Ευρώπη από την κρίση. Η Συνθήκη της Λισσαβώνας αναγνωρίζει την επιχειρηματικότητα και την ποικιλομορφία των οικονομικών φορέων και πλέον απαιτείται η εξεύρεση νέων τρόπων βιώσιμης επιχειρηματικότητας ως βασικής κινητήριας δύναμης για την οικονομική μεγέθυνση και τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης.

4.2   Αυτό προϋποθέτει την αναζήτηση νέων ιδεών και την εξασφάλιση δυναμικής ώθησης με στόχο την εδραίωση εμπιστοσύνης, αξιοπιστίας και αδιάλειπτης οικονομικής μεγέθυνσης για το μέλλον. Ο πλούτος θα στηρίξει την πραγματοποίηση επενδύσεων εστιασμένων στην εκπαίδευση, στην απασχόληση, στις δεξιότητες, στην παραγωγικότητα, στην υγεία και στις κοινωνικές συνθήκες, καθώς η επιχειρηματικότητα, η δημιουργικότητα και η καινοτομία αποτελούν μέσα ζωτικής σημασίας για την πρόοδο της κοινωνίας.

4.3   Από εκτεταμένη –ερευνητική, θεωρητική, εμπειρική και πρακτική επιχειρηματική– εμπειρία συνάγεται ότι υπάρχει σαφής σχέση μεταξύ επιχειρηματικότητας και οικονομικής μεγέθυνσης (2). Επιχειρηματικές ενώσεις, συνδικαλιστικές συνομοσπονδίες, διεθνείς αναπτυξιακοί οργανισμοί, η Παγκόσμια Τράπεζα, η ΔΟΕ, ο ΟΟΣΑ, καθώς και ΜΚΟ, τάσσονται υπέρ της προαγωγής της επιχειρηματικότητας ως βασικού εργαλείου για την οικονομική μεγέθυνση, την ανάπτυξη, την υπερνίκηση της φτώχειας και την κοινωνική ένταξη. Σε πολλές γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ διατυπώνονται συστάσεις που εξαίρουν την αξία της επιχειρηματικότητας στην κοινωνία και πολλά κράτη μέλη διαθέτουν βέλτιστες πρακτικές στον τομέα της επιχειρηματικότητας.

4.4   Η επιχειρηματικότητα αναγνωρίζεται παγκοσμίως ως «προωστήρας» της καινοτομίας, των επενδύσεων και των αλλαγών και ως εκ τούτου καλείται να επωμισθεί έναν αναπόδραστο ρόλο για την έξοδο από την τρέχουσα εξαιρετικά αβέβαιη οικονομική συγκυρία. Σε αυτό το πλαίσιο, η αναγνώριση των δεξιοτήτων και των προσόντων με τη βοήθεια της επιχειρηματικότητας αποτελεί μέσο που συντελεί στην επίλυση προβλημάτων και στην αξιοποίηση νέων ιδεών.

4.5   Στην ΕΕ παρατηρείται ανέκαθεν ισορροπία μεταξύ οικονομικής ανάπτυξης και σθεναρής δέσμευσης έναντι της κοινωνικής διάστασης, η οποία απαιτείται να συνεχισθεί με την ενσωμάτωση των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων στην καθημερινή ζωή. Αυτό ισχύει επίσης στην περίπτωση τομέων άσχετων προς την επιχειρηματική δραστηριότητα:

Η κοινωνική ένταξη και η εξάλειψη της φτώχειας υποστηρίζονται από την επιχειρηματικότητα «διότι η κοινωνία βρίσκεται στο επίκεντρο της ανάλυσης της καινοτομίας» (3), εφόσον διαφοροποιεί τις ιδέες, τις πρακτικές και τους θεσμούς της.

Η προστασία του περιβάλλοντος βασίζεται στις βιώσιμες πηγές ενέργειας και στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, πράγμα το οποίο θα οδηγήσει στην υιοθέτηση νέων μορφών εργασίας, στη συνεκτίμηση της περιβαλλοντικής διάστασης στις θέσεις εργασίας, καθώς και στη δημιουργία «πράσινων» θέσεων εργασίας και τεχνολογιών.

Ο τουρισμός, η ανάπλαση και η μετανάστευση, συμπεριλαμβανομένης και της αναζωογόνησης των αγροτικών και των λιγότερο ευνοημένων περιφερειών, θα απαιτήσουν επιχειρηματικές δραστηριότητες για τη δημιουργία θέσεων εργασίας και για την τροποποίηση των υποδομών, κυρίως σε τομείς όπως η αστική ανάπλαση, η γεωργία, η δασοκομία, η νησιωτική ανάπτυξη (4) και ο αγροτουρισμός.

Η εκπαίδευση χρησιμοποιεί τη δημιουργικότητα με σκοπό τον εντοπισμό «κινητήριων δυνάμεων» ικανών να ενεργοποιήσουν την αναζήτηση γνώσεων για την εξασφάλιση της πρόσβασης όλων των πολιτών, παντός επιπέδου και κάθε ηλικίας, στη μάθηση.

Η υγειονομική περίθαλψη χρησιμοποιεί νέες μορφές εργασίας και τεχνολογίες, με στόχο τη διαμόρφωση του βέλτιστου δυνατού περιβάλλοντος για την παροχή περίθαλψης, για την έρευνα, καθώς και για τη παροχή φαρμάκων και θεραπευτικών αγωγών.

Οι δημογραφικές τάσεις θα απαιτήσουν κοινωνικές προσαρμογές, καθώς και πρωτότυπες και δημιουργικές λύσεις για την αντιμετώπιση θεμάτων σχετικών με τις υποδομές, τις υπηρεσίες, την εργασία, την οικογένεια και την κοινωνική προστασία.

Οι δραστηριότητες του κλάδου των ΜΚΟ, συμπεριλαμβανομένων των σχεδίων ευαισθητοποίησης και κατάρτισης, είναι αποτελεσματικές και πρωτοποριακές σε πολλούς τομείς στους οποίους χρειάζονται νέες λύσεις για τη διευθέτηση των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η κοινωνία.

Η αξιοποίηση των δυνατοτήτων του δημόσιου τομέα προϋποθέτει την εξεύρεση σύγχρονων λύσεων για την παροχή των ίδιων, ή και ακόμη καλύτερων, υπηρεσιών με περιορισμένο προϋπολογισμό.

4.6   Κάθε άτομο διαθέτει ταλέντα, δημιουργικότητα και επιχειρηματικό πνεύμα που ενισχύονται όταν υπάρχει ευνοϊκό περιβάλλον για την προώθηση τέτοιων δραστηριοτήτων. Η εστίαση στο άτομο, με παράλληλη συνεκτίμηση της ποικιλομορφίας, είναι μείζονος σημασίας διότι ο αποκλεισμός και οι διακρίσεις συνιστούν μια επικίνδυνη καθοδική σπείρα που επιτείνει την ανισότητα των ευκαιριών: όσο λιγότερο πραγματώνονται οι δυνατότητες ενός ατόμου, τόσο περισσότερο το άτομο αυτό αποθαρρύνεται να επιδιώξει την προσωπική του εξέλιξη (5). Η συγκεκριμένη προσέγγιση μπορεί να προσφέρει, ιδιαίτερα στην Ευρώπη του σήμερα, νέες λύσεις για την αντιμετώπιση του προβλήματος που έγκειται στον υψηλό αριθμό ανειδίκευτων και άνεργων νέων. Επιπλέον, μια ποικιλόμορφη προσέγγιση μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία ευκαιριών για μεγαλύτερο αριθμό ατόμων, ανεξαρτήτως ηλικίας, φύλου, φυλής, ικανοτήτων ή κοινωνικής κατάστασης.

4.7   Μια σειρά συλλογικών παραγόντων συντελεί στη δημιουργία του προορατικού περιβάλλοντος που απαιτείται για την επιτυχία σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής, συμπεριλαμβανομένης και της εξόδου από την κρίση:

Σαφές ΟΡΑΜΑ με εφικτή ΑΠΟΣΤΟΛΗ και υλοποιήσιμους ΣΤΟΧΟΥΣ

ΣΧΕΔΙΟ με ΚΟΙΝΟ ΣΚΟΠΟ/ΚΟΙΝΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

ΠΡΟΣΗΛΩΣΗ και ΒΟΛΟΝΤΑΡΙΣΤΙΚΗ ΣΤΑΣΗ

Αξιοποίηση της προσωπικότητας και προαγωγή ισχυρών κοινών ΑΞΙΩΝ εκ μέρους της ΗΓΕΣΙΑΣ.

5.   10 καθοριστικές κινήσεις (footprints) - Κατάλογος δυνητικών προς ανάληψη δράσεων («CAN-DO» list) για τη δημιουργία ευνοϊκού περιβάλλοντος

Η οικονομική μεγέθυνση δεν δημιουργείται εν κενώ· χρειάζεται ομοϊδεάτες, δίκτυα και ενδιαφερόμενους φορείς. Σε τελική ανάλυση, η καθιέρωση μιας παράδοσης στην κοινωνία, στον χώρο εργασίας και κατ'οίκον θα διευκολύνει την επιχειρηματικότητα τόσο των μεμονωμένων ατόμων όσο και των οργανώσεων, ενώ συγχρόνως θα ευνοήσει τη δημιουργία θέσεων εργασίας στο πλαίσιο μικρών επιχειρήσεων και την αύξηση της προσφοράς εξειδικευμένου προσωπικού. Οι ενδιαφερόμενοι φορείς –εργοδότες, συνδικαλιστικές οργανώσεις, ΜΚΟ, εκπρόσωποι του δημόσιου τομέα και αρμόδιοι για τη λήψη αποφάσεων– θα πρέπει να ενώσουν τις δυνάμεις τους με στόχο την αλλαγή νοοτροπίας και την προαγωγή μιας «επιχειρηματικής νοοτροπίας» προς όφελος ΟΛΩΝ, όχι μόνον για την επίτευξη της εξόδου από αυτήν την κρίση αλλά και για τη διευθέτηση των μακροπρόθεσμων προκλήσεων που αντιμετωπίζει ο πλανήτης μας.

5.1   Απαιτείται να γίνει ευρέως γνωστό ένα ενιαίο όραμα για την Ευρώπη  (6), το οποίο θα πρέπει να εμπεριέχει μια ενδεδειγμένη στρατηγική και συγκεκριμένους στόχους. Το όραμα αυτό προϋποθέτει επίσης μια πολιτική ηγεσία ικανή να αναλαμβάνει τις ευθύνες της, να επιδεικνύει υπευθυνότητα και να έχει αίσθηση της πραγματικότητας. Εν προκειμένω, απαιτείται να επιδιωχθεί η αναζωογόνηση και η ολοκλήρωση του σχεδίου για την ενιαία αγορά που θα εξασφαλίσει στους πάντες οικονομική ευημερία, αυξημένη κινητικότητα, νέες δεξιότητες, επιχειρηματικές ευκαιρίες και περισσότερες επιλογές. Η επιχειρηματικότητα για όλους πρέπει να τέμνει εγκάρσια κάθε τομέα πολιτικής.

5.2   Η ανάπτυξη επιχειρηματικής παιδείας ανά την Ευρώπη, τόσο στα προγράμματα σπουδών όσο και ως τμήμα της δια βίου μάθησης, εξακολουθεί να προϋποθέτει την ανάληψη πραγματικής δέσμευσης εκ μέρους των ηγετών. Η ενθάρρυνση της φιλοδοξίας, καθώς και η σημασία της δημιουργικότητας και της επιχειρηματικότητας, πρέπει να χαίρουν ευρείας εκτίμησης και να μην συγχέονται αποκλειστικά και μόνον με τις επιχειρήσεις και την αποκόμιση κέρδους. Η δημιουργικότητα αναπτύσσεται μέσω της μάθησης στο πλαίσιο και των επίσημων και των ανεπίσημων συστημάτων. Οι εκπαιδευτικοί πρέπει να συμμετέχουν πλήρως στην προσπάθεια διάδοσης του ορθού μηνύματος. Οι διδάσκοντες ενδέχεται να διάκεινται αρνητικά σε έναν «στενό» ορισμό της επιχειρηματικότητας, όπως συμβαίνει όσον αφορά τη σύσταση νέων επιχειρήσεων, αλλά να είναι περισσότερο πρόθυμοι να δεχθούν μια ευρεία έννοια του όρου αυτού ως βασικό δια βίου προσόν. Εν προκειμένω, κρίνεται σκόπιμη η χρήση μιας «επιχειρηματικής κλίμακας» για την ανάπτυξη σχετικών δραστηριοτήτων, καθώς και η συμβολή της διδασκαλίας για την εισαγωγή του «επιχειρηματικού πνεύματος» στις τάξεις (7).

5.2.1   Το διδακτικό προσωπικό χρειάζεται πρωτοποριακές προσεγγίσεις, πειραματικά συστήματα και μεθόδους διδασκαλίας προκειμένου να μπορέσει να εξοικειώσει τους σπουδαστές τους με τις τρέχουσες δεξιότητες και τις σύγχρονες τεχνολογίες που αντικατοπτρίζουν την παγκοσμιοποίηση. Προς τον σκοπό αυτό απαιτείται να διερευνήσει τον ρόλο του ως «διαμεσολαβητή» προκειμένου να βοηθήσει τους σπουδαστές να γίνουν πιο ανεξάρτητοι και να αναλάβουν πρωτοβουλία για την προσωπική τους εκπαίδευση. Η αποτελεσματική επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, η ανταλλαγή ορθών πρακτικών και η χρήση δικτύων (8), αλλά και μεθόδων και εργαλείων, μπορούν να συνδράμουν τους διδάσκοντες για την προσαρμογή τους σε όλες τις μορφές εκμάθησης. Η σύναψη εταιρικών σχέσεων με τους εργοδότες, τις συνδικαλιστικές οργανώσεις και τις ΜΚΟ θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι αποβαίνει προς όφελος της μεταφοράς γνώσεων.

5.3   Η δημιουργία ευκαιριών για την οργανωμένη μαθησιακή κινητικότητα πρέπει να καταστεί αυτονόητο χαρακτηριστικό της ευρωπαϊκής ταυτότητας. Η πρόσβαση στη μάθηση αποτελεί ζωτική συνιστώσα της κοινωνικής συνοχής, της συμμετοχής στην πολιτική ζωή και της άσκησης της ιδιότητας του πολίτη (9). Μια φιλόδοξη πρωτοβουλία σχετικά με ένα σύστημα εκπαίδευσης της ΕΕ για τον 21o αιώνα θα μπορούσε να τεθεί προς συζήτηση με τους ενδιαφερόμενους φορείς και, εν συνεχεία, να προταθεί από την ΕΟΚΕ στους αρμόδιους για τη λήψη αποφάσεων της ΕΕ.

5.3.1   Το τρίγωνο της γνώσης (εκπαίδευση, έρευνα, καινοτομία) διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο για την προαγωγή της οικονομικής μεγέθυνσης και της απασχόλησης στο μέλλον. Τα προγράμματα ERASMUS, LEONARDO, SOCRATES, καθώς και άλλα προγράμματα, πρέπει να καταστούν ανοικτά σε όλους με τον περιορισμό των δυσκολιών πρόσβασης, τη μείωση του διοικητικού φόρτου και την παροχή των κατάλληλων κινήτρων συμμετοχής. Η ΕΟΚΕ συνιστά την καθιέρωση μιας ευρωπαϊκής βεβαίωσης (του λεγόμενου «Europass»), όπου θα καταγράφονται όλες οι μαθησιακές δραστηριότητες που αναλαμβάνονται στην Ευρώπη.

5.4   Η καθοδήγηση των Ευρωπαίων για την υπερνίκηση της απροθυμίας ανάληψης κινδύνου, την υιοθέτηση βολονταριστικής στάσης και την επικράτηση μιας νοοτροπίας «εικαζόμενου κινδύνου» θα πρέπει να τεθούν στο επίκεντρο των προσπαθειών με στόχο την ανάπτυξη μιας παραγωγικής κοινωνίας. Τα οφέλη και οι επιβραβεύσεις της δημιουργικότητας και της καινοτομίας για την κοινωνία χρήζουν προβολής στο πλαίσιο μιας συνειδητής προσπάθειας για την εξάλειψη του αρνητικού πνεύματος της αποτυχίας που παρατηρείται σήμερα στην Ευρώπη.

5.4.1   Σκόπιμη κρίνεται επίσης η ανάπτυξη καινοτόμων μηχανισμών για την πρόσβαση στη χρηματοδότηση, μεταξύ των οποίων θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν μηχανισμοί παροχής μικροπιστώσεων (στο πλαίσιο των PROGRESS, ΕΚΤ, JASMINE, JEREMIE και CIP) και μικροδανείων σε πιστωτικές κοινοπραξίες και σε κοινοτικά προγράμματα (10). Με αυτά τα μέσα μπορούν να υποστηριχθεί όχι μόνον η επιχειρηματική δράση, αλλά και η βιωσιμότητα πρωτοβουλιών προς όφελος διαφόρων κοινοτήτων και της ανάπτυξης, ιδίως των ΜΚΟ.

5.4.2   Τα υφιστάμενα μέσα για την υποστήριξη της καινοτομίας πρέπει να προσαρμοστούν δεόντως ώστε να αντικατοπτρίζουν τη μεταβαλλόμενη φύση της (καινοτομία ανοικτή στις υπηρεσίες και προσαρμοσμένη στις ανάγκες των χρηστών). Η διαχείριση και ο περιορισμός των πολύπλοκων διαδικασιών, η βελτίωση της ευελιξίας των συστημάτων, η διευκόλυνση της συνεργασίας και η ταχύτερη πρόσβαση σε κεφάλαια αποτελούν μηχανισμούς που μπορούν να επιταχύνουν τη μετατροπή της γνώσης σε εμπορεύσιμα προϊόντα.

5.5   Ενθάρρυνση των μεγάλων επιχειρήσεων προκειμένου να επωμισθούν έναν δημιουργικό ρόλο και να καταστούν κινητήρια δύναμη για την επίδειξη επιχειρηματικού πνεύματος. Δεδομένου ότι το εργατικό δυναμικό διαθέτει πλείστες πρακτικές και διανοητικές δεξιότητες, απαιτείται η αξιοποίηση των προσόντων και των ταλέντων όλων των εργαζομένων. Ο εντοπισμός των προσόντων και των άυλων στοιχείων θα πρέπει να ενθαρρυνθεί με την ανάπτυξη νέων εργαλείων προς τον σκοπό αυτό.

5.5.1   Η παροχή ευκαιριών στους σπουδαστές και στους ανέργους για την τοποθέτησή τους σε κάποια θέση εργασίας και για την πραγματοποίηση πρακτικής άσκησης θα πρέπει να προαχθεί καλύτερα και να ενθαρρυνθεί περισσότερο.

5.5.2   Προς τον σκοπό αυτό θα μπορούσε να προβλεφθεί ένα «εταιρικό πλαίσιο» για τη δημιουργία επιχειρήσεων έντασης γνώσης-τεχνοβλαστών (spin-off), εντός του οποίου οι μεγάλες επιχειρήσεις θα πρέπει να παρέχουν υποστήριξη, καθοδήγηση και εμπορικές ευκαιρίες προς τις καινοτόμες εταιρείες. Για την ανάπτυξη των σχέσεων και την προώθηση του καλύτερου δυνατού εργασιακού περιβάλλοντος απαιτείται να προβλεφθούν μέτρα με σκοπό να υποστηριχθούν οι επιτροπές κοινωνικού διαλόγου και οι κοινωνικοί εταίροι, κατά τρόπο ώστε να επωμισθούν και να προωθήσουν περαιτέρω τις αξιολογήσεις αντικτύπου σχετικά με τη στρατηγική της ΕΕ για την απασχόληση και τη στρατηγική «ΕΕ 2020».

5.6   Η αξιολόγηση των μακροπρόθεσμων στόχων των ευρωπαϊκών σχεδίων καθίσταται επιβεβλημένη προκειμένου να δικαιολογηθεί η σχετική επένδυση. Η αξιολόγηση αυτή θα πρέπει να περιλαμβάνει την εξέταση της βιωσιμότητας του εκάστοτε σχεδίου, την εμπορική αξιοποίηση των επιτυχημένων αποτελεσμάτων και την εφαρμογή τους προς όφελος του ευρύτερου κοινωνικού συνόλου.

5.6.1   Εν προκειμένω θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν διαγενεακά και διατομεακά σχέδια, συμπεριλαμβανομένων και ομίλων εταιρειών, με σκοπό να επιδιωχθεί η συγκέντρωση εμπειριών και «φρέσκων» γνώσεων για την από κοινού αξιοποίηση νέων δεξιοτήτων, τεχνικών, γνώσεων και δικτύων διαμέσου σχέσεων «καθοδηγητή-καθοδηγούμενου». Η προαγωγή σχεδίων βιώσιμης οικονομίας με τη βοήθεια «πράσινων» επιχειρηματιών, οι οποίοι θα πρέπει να έχουν επίγνωση των προκλήσεων που τίθενται όσον αφορά την κλιματική αλλαγή, την ενέργεια και την έλλειψη ορυκτών καυσίμων, θα ευνοήσει περαιτέρω την προστασία του περιβάλλοντος.

5.7   Η προαγωγή των κοινοτικών πρωτοβουλιών και της ενεργού άσκησης της ιδιότητας του πολίτη κρίνεται σκόπιμη για την προώθηση σχεδίων με ευρωπαϊκή προοπτική προς όφελος ή/και εκ μέρους της κοινωνίας. Το εγχείρημα αυτό θα ήταν σκόπιμο να συνεκτιμά την ποικιλομορφία και τις εξαιρετικά ευάλωτες ομάδες πληθυσμού και θα μπορούσε να συνδυαστεί με έναν ευρωπαϊκό μηχανισμό προαιρετικής πιστοποίησης για την εταιρική κοινωνική ευθύνη (ΕΚΕ), καθώς και με την επανεξέταση των διαφόρων επιλογών στο πλαίσιο των κοινοτικών πρωτοβουλιών.

5.8   Η ανάληψη σθεναρής δέσμευσης για την εφαρμογή πολιτικών είναι ζωτικής σημασίας για τη δημιουργία ευνοϊκού περιβάλλοντος προς όφελος εκείνων που επιθυμούν να ξεκινήσουν την επιχειρηματική τους δραστηριότητα. Το 98 % του συνόλου των επιχειρήσεων της ΕΕ είναι ΜΜΕ και αυτή η μακρά παράδοση που διαθέτει η ΕΕ όσον αφορά την ανάπτυξη ΜΜΕ πρέπει να διατηρηθεί και να βελτιωθεί ακόμη περισσότερο (11):

Η νομοθετική πράξη για τις μικρές επιχειρήσεις (Small Business Act for Europe) και η αρχή «προτεραιότητα στις μικρές επιχειρήσεις» (Think Small First), εξακολουθούν να απαιτούν την ανάληψη σθεναρής δέσμευσης σε πολλά κράτη μέλη και παραμένουν ανεπαρκείς για την αντιμετώπιση κρίσεων. Θεωρείται σκόπιμο να βελτιωθεί η πρόσβαση και η συμμετοχή των ΜΜΕ στα σχέδια της ΕΕ και στις δημόσιες συμβάσεις, με ανοικτές αγορές που θα υποστηρίζουν την ανάπτυξη των επιχειρήσεων. Η παροχή στήριξης σε διαδραστικά περιβάλλοντα μπορεί να επιτευχθεί με τη βοήθεια φυτωρίων επιχειρήσεων, ομίλων εταιρειών, επιστημονικών και τεχνολογικών πάρκων, καθώς και διαμέσου εταιρικών σχέσεων με την ακαδημαϊκή κοινότητα. Προς τον σκοπό αυτό, θα μπορούσε επίσης να χρησιμοποιηθεί μια «ΕΝΙΑΙΑ ΘΥΡΙΔΑ» της ΕΕ, ως πηγή πληροφοριών για την επιχειρηματικότητα σε όλους τους τομείς.

Καλό θα ήταν επίσης να διαμορφωθεί ένα «δίχτυ ασφαλείας» για την κοινωνική ασφάλιση των αυτοαπασχολούμενων εργαζομένων, με συνεκτίμηση ορισμένων ιδιαίτερων παραμέτρων της διοίκησης επιχειρήσεων και προπαντός εκείνων που αφορούν τη μητρότητα, τη φροντίδα των παιδιών και τη διακοπή λειτουργίας των επιχειρήσεων.

Υιοθέτηση από το Συμβούλιο του καταστατικού ευρωπαϊκής εταιρείας για τις ΜΜΕ, με στόχο να υποστηριχθεί η προσπάθεια υλοποίησης της ενιαίας αγοράς και να διευκολυνθούν οι διασυνοριακές δραστηριότητες των ΜΜΕ. Το σχέδιο αυτό, το οποίο βασίζεται σε πρωτοβουλία της ΕΟΚΕ, αποσκοπεί στη δημιουργία ευρωπαϊκής ταυτότητας για τους νέους επιχειρηματίες.

Μεγιστοποίηση της ενημέρωσης και της υποστήριξης έναντι του προγράμματος ERASMUS «Νέοι Επιχειρηματίες»  (12). Απαιτείται η εξεύρεση λύσεων για την προσέλκυση μεγαλύτερου αριθμού εταιρειών υποδοχής και για την αναγνώριση της συμβολής τους με στόχο την επίτευξη απτών αποτελεσμάτων. Σε αυτό το πλαίσιο, θα μπορούσε να προβλεφθεί ένα βραβείο για «Ευρωπαίους επιχειρηματίες», ένα ευρωπαϊκό σήμα ή η συμμετοχή σε δράσεις ευρείας προβολής. Η πιστοποίηση των δεξιοτήτων των επιχειρηματιών, σε αντίθεση με εκείνες των εργαζομένων, είναι σπάνια εφικτή, ενώ η συμβολή τους κατά κανόνα δεν αναγνωρίζεται από το κοινωνικό σύνολο.

5.9   Η αξιοποίηση της υπάρχουσας εμπειρίας είναι δυνατή με τη δημιουργία μιας πλατφόρμας συζήτησης μεταξύ των ενδιαφερομένων φορέων, με στόχο την ενίσχυση του πνεύματος της ΕΕ και την επικράτηση μιας νοοτροπίας «Καινοτομίας και Δημιουργικότητας». Η ενδυνάμωση της συνεργασίας μεταξύ των ενδιαφερόμενων φορέων θα μπορούσε να οδηγήσει στη διατύπωση συντονισμένων και εγκάρσιων συστάσεων πολιτικής σε θέματα όπως η βελτίωση των σχέσεων μεταξύ της ακαδημαϊκής κοινότητας και της βιομηχανίας, η καινοτομία σε εμπορικό και μη εμπορικό περιβάλλον, η κινητικότητα των ερευνητών, η χρήση των διαρθρωτικών ταμείων και οι βέλτιστες πρακτικές παγκοσμίως, καθώς και στη διαμόρφωση κατάλληλου πλαισίου για την αντιμετώπιση επειγόντων θεμάτων. Ο κοινωνικός διάλογος για την προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος σε περιφερειακό επίπεδο μπορεί να βοηθήσει στη σκιαγράφηση του πορτραίτου του ευρωπαίου επιχειρηματία σύμφωνα με τις επιταγές του 21ου αιώνα.

5.10   Προαγωγή της νέας νοοτροπίας με τη βοήθεια των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, ενός δικτύου πρεσβευτών και ορισμένων προτύπων προς μίμηση. Μια νοοτροπία, η οποία αναγνωρίζει την επιχειρηματική λογική και υποστηρίζει πρωτοβουλίες προς όφελος των νεοσυσταθεισών ή των αναπτυσσόμενων επιχειρήσεων, των επιχειρηματιών του κοινωνικού τομέα, της καινοτομίας στο δημόσιο τομέα, της δημιουργικότητας στον χώρο εργασίας, του σχεδιασμού διαδοχής και της συμμετοχής των εργαζομένων, είναι σκόπιμο να τύχει ενθάρρυνσης. Η επικράτηση της νέας επιχειρηματικής νοοτροπίας στην Ευρώπη προϋποθέτει ηγετικές ικανότητες και κατάλληλη υποστήριξη μέσω εντεταλμένων εκπροσώπων ή «πρεσβευτών».

6.   Η κρίση θα πρέπει να αποτελέσει έναυσμα όχι μόνον για να αναγνωρίσει η Ευρώπη τις δυνατότητες των πολιτών της, αλλά και για να ενθαρρύνει το επιχειρηματικό τους πνεύμα και την επιχειρηματική λογική τους.

6.1   Η σημερινή κρίση δεν πρόκειται να είναι η μοναδική κρίση με την οποία θα βρεθεί αντιμέτωπη η Ευρώπη και για να διασφαλισθεί ότι η τελευταία είναι έτοιμη να αρθεί στο ύψος των μελλοντικών προκλήσεων, απαιτείται να εξασφαλισθεί μια δυναμική ώθηση με τη βοήθεια των 10 καθοριστικών κινήσεων (footprints) που προαναφέρθηκαν, ως μέσο για την επίτευξη προόδου, σε συνδυασμό με τις ακόλουθες ενέργειες:

Σχέδιο δράσης

Ειδική ευρωπαϊκή ομάδα για την επιχειρηματικότητα

Πλατφόρμα συζήτησης μεταξύ των ενδιαφερομένων φορέων

Ευρωπαϊκή Σύνοδος Κορυφής και Διάσκεψη του G20 για την επιχειρηματικότητα

Καινοτόμος δράση στην Ευρώπη (Ευρώπη 2020).

6.1.1   Η ΕΟΚΕ θα μπορούσε στο εγγύς μέλλον να αναπτύξει περαιτέρω αυτές τις ιδέες από κοινού με τους ενδιαφερόμενους φορείς.

Βρυξέλλες, 15 Σεπτεμβρίου 2010.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Mario SEPI


(1)  COM(2005) 548. Παράρτημα, σημείο 7.

(2)  «Linking Entrepreneurship to Growth» (Συσχετισμός της επιχειρηματικότητας και της οικονομικής μεγέθυνσης), των Audretsch, D. B. και R. Thurik (2001), OECD Science, Technology and Industry Working Papers, 2001/2, OECD Publishing. doi: 10.1787/736170038056 (Έγγραφα εργασίας του ΟΟΣΑ για την Επιστήμη, την Τεχνολογία και τη Βιομηχανία).

(3)  EUCIS-LLL, Βαρκελώνη 2010.

(4)  Bornholm, Δανία.

(5)  Hillman, 1997.

(6)  Οι πολίτες πρέπει να γνωρίζουν τα εξής:

I.

Όραμα για την Ευρώπη: ένωση ευρωπαϊκών κρατών με σεβασμό όλων των πολιτισμών και των γλωσσών και με ευρύτητα πνεύματος.

II.

Ισχυρό πλεονέκτημα της Ευρώπης: δημιουργία μιας κοινής και ειρηνικής επικράτειας μετά από αιώνες εμφυλίων πολέμων και συγκρούσεων.

III.

Η έννοια της ΕΕ παραπέμπει σε: μια ακμάζουσα πολιτική οντότητα που παρέχει τις μέγιστες δυνατές ευκαιρίες για την πραγμάτωση των ατομικών και των συλλογικών ονείρων.

IV.

Ευρωπαϊκή ταυτότητα: σεβασμός κοινών αξιών κυρίως μέσω ικανοποιητικού μείγματος ατομικών (επιδόσεων) και συλλογικών αξιών.

V.

Βασικό πλεονέκτημα των ευρωπαίων πολιτών: αξιοποίηση της –πολιτισμικής, οικονομικής, επιστημονικής– διάστασης της ΕΕ με στόχο την ανάπτυξη των προσωπικών δεξιοτήτων και προσόντων για ένα καλύτερο ατομικό και συλλογικό αύριο.

(7)  ΕΕ C 309, της 16.12.2006, σελ. 110.

(8)  «Towards greater cooperation and coherence in entrepreneurship education» (Για μεγαλύτερη συνεργασία και συνοχή στην εκπαίδευση σχετικά με την επιχειρηματικότητα), Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Μάρτιος 2010.

(9)  BIG ISSUE, ACAF, Ισπανία.

(10)  Στην ιστοθέση www.european-microfinance.org παρατίθενται παραδείγματα κοινοτικών και σχετικών με την κοινωνική ένταξη σχεδίων βασισμένων στην επιχειρηματικότητα.

(11)  Θεωρείται συχνά ότι οι ΜΜΕ αποτελούν τη μεγαλύτερη ομάδα επιχειρηματιών και οι συστάσεις που αποσκοπούν στην υποστήριξη της ανάπτυξής τους έχουν τεκμηριωθεί δεόντως τόσο από την Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικάτων (ETUC) και την Ευρωπαϊκή Ένωση Βιοτεχνιών και Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων (UEAPME) όσο και από την ΕΟΚΕ σε πολλές γνωμοδοτήσεις της.

(12)  Πρόγραμμα ERASMUS για επιχειρηματίες, Ευρωπαϊκή Επιτροπή - ΓΔ «Επιχειρήσεις και Βιομηχανία».


15.2.2011   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 48/51


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η απάντηση της ΕΕ στη μεταβαλλόμενη ισορροπία της παγκόσμιας οικονομικής ισχύος» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

2011/C 48/10

Εισηγητής: ο κ. Brian CALLANAN

Στις 18 Φεβρουαρίου 2010, και σύμφωνα με το άρθρο 29 παράγραφος 2 του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα:

Η απάντηση της ΕΕ στη μεταβαλλόμενη ισορροπία της παγκόσμιας οικονομικής ισχύος (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

Το ειδικευμένο τμήμα «Οικονομικά και νομισματικά θέματα, οικονομική και κοινωνική συνοχή» στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 20 Ιουλίου 2010.

Κατά την 465η σύνοδο ολομέλειάς της, της 15ης και 16ης Σεπτεμβρίου 2010 (συνεδρίαση της 15ης Σεπτεμβρίου 2010), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 135 ψήφους υπέρ, 4 ψήφους κατά και 3 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση:

1.   Περίληψη και συμπεράσματα

1.1   Τα κράτη μέλη της ΕΕ επλήγησαν από τη χειρότερη οικονομική κρίση από τη δεκαετία του 30 και η ανάκαμψη παραμένει αποσπασματική, ασταθής και εύθραυστη. Κατόπιν της βαθύτερης κρίσης μετά το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, οι παγκόσμιες ισορροπίες έχουν πλέον αλλάξει και η ΕΕ οφείλει να επαναπροσδιορίσει τη θέση και τις στρατηγικές της εντός αυτού του νέου πλαισίου. Δεδομένου ότι το 85 % του εμπορίου της ΕΕ αφορά στην ίδια την αγορά της, ορισμένες από τις απαντήσεις στις νέες προκλήσεις θα πρέπει να αναζητηθούν στο εσωτερικό της. Η άνοδος της εσωτερικής ζήτησης αποτελεί βασική προϋπόθεση προκειμένου η ΕΕ να μπορέσει να αντεπεξέλθει στα παγκόσμια δεδομένα. Η ΕΟΚΕ έχει καταρτίσει αρκετές γνωμοδοτήσεις επί του θέματος. Η παρούσα γνωμοδότηση πραγματεύεται το εξωτερικό σκέλος της απάντησης της ΕΕ στην παγκόσμια οικονομική κρίση, δηλαδή τη νέα θέση της ΕΕ στις παγκόσμιες αγορές, εξετάζοντας τις μεταβολές στις επιδόσεις της οικονομίας της στον συγκεκριμένο χώρο και τα αποτελέσματα που έχει διεθνώς η πρόσφατη άνοδος της Κίνας και των λοιπών αναπτυσσόμενων οικονομιών. Εξετάζει ερωτήματα με σκοπό να συμβάλει στην ανάλυση αυτών των ζητημάτων και στη συζήτηση του αντίκτυπου που έχουν επί των πολιτικών και των εμπορικών σχέσεων της ΕΕ με τον υπόλοιπο κόσμο, ενώ προβάλλει τις σκέψεις και τις ιδέες της κοινωνίας των πολιτών σχετικά με μια συζήτηση τα πορίσματα της οποίας θα έχουν πολύ σημαντικές συνέπειες.

1.2   Η ΕΕ αντιμετωπίζει θεμελιώδεις προκλήσεις επιχειρώντας να ανταποκριθεί στις τεράστιες μεταβολές στο χώρο των οικονομικών, πολιτικών και εμπορικών σχέσεων, που επισπεύστηκαν εξαιτίας της οικονομικής κρίσης. Ενεργώντας κατ' αυτόν τον τρόπο, η ΕΕ πρέπει να προσαρμοστεί τονώνοντας την ανάπτυξη, πολλαπλασιάζοντας και αναβαθμίζοντας τις νέες θέσεις εργασίας, προκρίνοντας μια πιο οικολογική και καινοτόμο οικονομία, επιτυγχάνοντας τον στόχο της στρατηγικής 2020 για 75 % ποσοστό απασχόλησης και διασφαλίζοντας τη συμπερίληψη ομάδων κινδύνου όπως οι νέοι, οι γυναίκες, οι μεσήλικες και τα άτομα με ειδικές ανάγκες.

1.3   Οι σχεδιαστές του ευρωπαϊκού οράματος ανάλωσαν το μεγαλύτερο μέρος της ενέργειάς του στην ενδοσκόπηση, οικοδομώντας την ενιαία αγορά, διευθετώντας θεσμικά όργανα, διαφωνώντας για κονδύλια ή διαπραγματευόμενοι ακατάπαυστα συνθήκες. Για να εξέλθει από αυτήν την ύφεση και αναδιοργανωθεί με επιτυχία ώστε να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις του 21ου αιώνα, την επόμενη δεκαετία, η Ευρώπη πρέπει να στραφεί προς τα έξω. Συνεπώς, η ΕΕ πρέπει να έχει περισσότερη επίγνωση και να ανταποκρίνεται στις εξελίξεις που καθορίζονται κυρίως από τις νέες σχέσεις μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας και την επιρροή των ισχυρών ομάδων των αναπτυσσομένων χωρών, όπως οι BRIC.

1.4   Εάν ενεργήσει έτσι, τότε, όπως υποδεικνύει ο Πρόεδρος της Επιτροπής, κ. José Manuel Barroso, η Ευρώπη έχει «τα μέσα, την ευφυΐα, το κριτικό πνεύμα, το ιστορικό υπόβαθρο και το ανθρώπινο, πνευματικό και πολιτιστικό δυναμικό» για να επιτύχει.

1.5   Στο πρόγραμμα εργασίας της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δεσμευτεί για τη μείωση των εμποδίων στις διεθνείς εμπορικές και επενδυτικές σχέσεις, την ολοκλήρωση τρεχουσών διμερών διαπραγματεύσεων, τη βελτίωση της εφαρμογής των υφιστάμενων συμφωνιών και πρωτοβουλίες για την απελευθέρωση του εμπορίου σε αναπτυσσόμενους τομείς όπως οι τομείς υψηλής τεχνολογίας, οι υπηρεσίες και οι περιβαλλοντικές υπηρεσίες.

1.6   Μια ανησυχητική τάση είναι το γεγονός ότι δεν υπάρχει τομέας υψηλής τεχνολογίας στον οποίο η Ευρώπη πρωτοπορεί παγκοσμίως, ούτε έχει η ΕΕ αρκετές ηγετικές εταιρείες υψηλής τεχνολογίας που μπορούν να εκμεταλλευτούν επαρκώς τις βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής (KET) του μέλλοντος.

1.7   Η ΕΟΚΕ επισημαίνει τη σημασία των προβλημάτων που υφίστανται έξω από το αυστηρό πλαίσιο εστίασης της παρούσας γνωμοδότησης σε σχέση με τις βλαβερές συνέπειες του προστατευτισμού και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, όπως η ενθάρρυνση της ανάπτυξης νέων επιχειρήσεων παγκοσμίου εμβέλειας, η στήριξη της καινοτομίας σε καθιερωμένες βιομηχανίες, η διατήρηση τομέων ζωτικής στρατηγικής σημασίας για την Ευρώπη, η συνεκτίμηση του εξαγωγικού δυναμικού δημόσιων υπηρεσιών όπως η υγειονομική περίθαλψη και η εκπαίδευση, καθώς και η ενθάρρυνση πόλεων της ΕΕ, να «συνεργαστούν» με ομολόγους τους σε όλο τον κόσμο.

1.8   Μια από τις συνέπειες της παγκόσμιας κρίσης υπήρξε η ενίσχυση του δελέατος των προστατευτικών πολιτικών, τάση στην οποία ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΕ, κ. Pascal Lamy, προειδοποίησε ότι οι χώρες πρέπει να αντισταθούν

1.9   Στο εξωτερικό, ο Γύρος της Ντόχα πρέπει να ολοκληρωθεί επιτυχώς, γεγονός που φαίνεται αρκετά δύσκολο. Εντωμεταξύ, η ΕΕ σφυρηλατεί νέες διμερείς σχέσεις και συμφωνίες τόσο με αναπτυγμένες όσο και με αναπτυσσόμενες χώρες, στοιχείο το οποίο αναμένεται να επηρεάσει τις γενικότερες εμπορικές πολιτικές

1.10   Άλλοι σημαντικοί πολιτικοί στόχοι της ΕΕ περιλαμβάνουν την αμοιβαιότητα αυτών των νέων διμερών συμφωνιών για τον καλύτερο έλεγχο –όπου αυτό καθίσταται δυνατόν– της ενεργειακής ασφάλειας, τη διασφάλιση ελαστικών και προσαρμοστικών κανόνων στις ευμετάβλητες συγκυρίες, την κατάργηση των μη δασμολογικών φραγμών (συμπεριλαμβανομένων της «πέραν των συνόρων» διαφάνειας στην εργασία και των προτύπων ποιότητας σύμφωνα με τους κανόνες του ΔΟΕ) και τις συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών για τα περιβαλλοντικά αγαθά και τις υπηρεσίες.

1.11   Οι πολυμερείς συμφωνίες για το περιβάλλον πρέπει να εναρμονίζονται με συμφωνίες για το διεθνές εμπορικό σύστημα, ώστε να ενισχύουν παρά να υπονομεύουν οι μεν τις δε.

1.12   Η ενεργειακή ασφάλεια βρίσκεται στην καρδιά του προβλήματος της κλιματικής αλλαγής για την ΕΕ. Η συγκεκριμένη διάσταση περιλαμβάνει τη συντονισμένη διαπραγμάτευση εξωτερικών συμφωνιών εφοδιασμού (όπως έχει ήδη συμβεί στην περίπτωση των διμερών εμπορικών συμφωνιών), την πώληση τεχνογνωσίας και τεχνολογίας για βελτιώσεις των υποδομών όπως τα «ευφυή δίκτυα» ή η νέα γενιά της τεχνολογίας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας που χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη μη ορυκτά καύσιμα, η κοινή χρήση νέων τεχνολογιών που αναπτύσσονται για να συμβάλουν στο στόχο της ΕΕ για τη χρήση σε ποσοστό «20 %» εναλλακτικών πηγών ενέργειας, η αναζήτηση ευκαιριών για την εξαγωγή τεχνογνωσίας για την ανάπτυξη και την εφαρμογή κινήτρων μείωσης των εκπομπών άνθρακα.

1.13   Καθώς ο κόσμος εξελίσσεται σε ένα όλο και πιο αλληλοεξαρτώμενο και αλληλένδετο σύνολο, πρέπει να προσαρμοστεί αναλόγως και ο τρόπος σκέψης των ιθυνόντων της πολιτικής. Η αλληλεπίδραση ενιαίας αγοράς και εμπορικής πολιτικής της ΕΕ δεν υπήρξε ποτέ περισσότερο σημαντική. Δεν μπορεί επίσης να λεχθεί ότι η απαιτούμενη διαδικασία διαβούλευσης εντός της ΕΕ και μεταξύ των θεσμικών οργάνων και των κρατών μελών της έχει ενισχύσει και στηρίζει την αποτελεσματική ανάπτυξη, συμφωνία και εφαρμογή μιας πιο ευέλικτης εμπορικής πολιτικής.

1.14   Όσον αφορά δε τον ανθρώπινο παράγοντα, προβάλλει αδήριτη η ανάγκη να αντιμετωπιστεί ο φόβος και η ανασφάλεια που προξενούν οι μεταβολές ισορροπίας της παγκόσμιας οικονομικής ισχύος. Αποτελεί ευκαιρία, αλλά και καθήκον, για την οργανωμένη κοινωνία πολιτών να προστρέξει σε βοήθεια των πολιτών, των πολιτικών και των οικονομιών εν μέσω αυτών των μεταβολών.

1.15   Η πρώτη στρατηγική πολιτική απάντηση της ΕΕ στην ύφεση και τις μεταβαλλόμενες ισορροπίες του παγκόσμιου συσχετισμού οικονομικών δυνάμεων συνίσταται στη νέα στρατηγική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2020. Η επιτυχία της στρατηγικής αυτής προϋποθέτει μία συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών εταίρων και της κοινωνίας των πολιτών (όπως ανέφερε ο Πρόεδρος κ. Barroso στην Ανακοίνωση για την ΕΕ 2020). Για να ανταποκριθεί στο μεταβαλλόμενο παγκόσμιο συσχετισμό οικονομικών δυνάμεων, και να επιτύχει μεγάλη οικονομική αποδοτικότητα και κοινωνική συνοχή, η ΕΕ πρέπει να στηριχθεί στις θεμελιώδεις και παραδεδεγμένες μεθόδους της όπως η εταιρική σχέση μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, μεταξύ εργοδοτών και συνδικάτων, με τη συμμετοχή σύσσωμης της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών.

1.16   Ωστόσο, η Επιτροπή διαθέτει πολύ λίγα εργαλεία για να επηρεάσει άμεσα την πρόοδο και η ευθύνη εναπόκειται σε μεγάλο βαθμό στις κυβερνήσεις των κρατών μελών, οι οποίες τώρα αντιμετωπίζουν επίσης αύξηση των εγχώριων οικονομικών, πολιτικών και κοινωνικών πιέσεων.

2.   Εισαγωγή

2.1   «Τα κράτη μέλη της ΕΕ επλήγησαν από τη χειρότερη οικονομική κρίση από τη δεκαετία του 30 … και η ανάκαμψη παραμένει αποσπασματική, ασταθής και εύθραυστη” (1). Κατόπιν της βαθύτερης κρίσης μετά το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, οι παγκόσμιες ισορροπίες έχουν πλέον αλλάξει και η ΕΕ οφείλει να επαναπροσδιορίσει τη θέση και τις στρατηγικές της εντός αυτού του νέου πλαισίου. Δεδομένου ότι το 85 % του εμπορίου της ΕΕ αφορά στην ίδια την αγοράς της, ορισμένες από τις απαντήσεις στις νέες προκλήσεις θα πρέπει να αναζητηθούν στο εσωτερικό της. Η άνοδος της εσωτερικής ζήτησης αποτελεί βασική προϋπόθεση προκειμένου η ΕΕ να μπορέσει να αντεπεξέλθει στα παγκόσμια δεδομένα. Η ΕΟΚΕ έχει καταρτίσει αρκετές γνωμοδοτήσεις επί του θέματος (2). Η παρούσα γνωμοδότηση πραγματεύεται το εξωτερικό σκέλος της απάντησης της ΕΕ στην παγκόσμια οικονομική κρίση, δηλαδή τη νέα θέση της ΕΕ στις παγκόσμιες αγορές, εξετάζοντας τις μεταβολές στις επιδόσεις της οικονομίας της στο συγκεκριμένο χώρο και τα αποτελέσματα που έχει διεθνώς η πρόσφατη άνοδος της Κίνας και των λοιπών αναπτυσσόμενων οικονομιών. Εξετάζει ερωτήματα με σκοπό να συμβάλει στην ανάλυση αυτών των ζητημάτων και στη συζήτηση του αντίκτυπου που έχουν επί των πολιτικών και των εμπορικών σχέσεων της ΕΕ με τον υπόλοιπο κόσμο, ενώ προβάλει τις σκέψεις και τις ιδέες της κοινωνίας των πολιτών σχετικά με μια συζήτηση τα πορίσματα της οποίας θα έχουν πολύ σημαντικές συνέπειες.

2.2   Η Ευρώπη εξαρτάται από την παγκόσμια οικονομία και σήμερα κυριαρχεί σε πολλές αγορές, αλλά για πόσο ακόμα; Το 1800, η Ευρώπη και τα παρακλάδια της στο «Νέο Κόσμο» αντιπροσώπευαν το 12 % του παγκόσμιου πληθυσμού και περίπου το 27 % του παγκόσμιου εισοδήματος. Η κυριαρχία αυτή κορυφώθηκε το 1913 όταν οι «ανεπτυγμένες» αυτές οικονομίες αντιπροσώπευαν το 20 % του παγκόσμιου πληθυσμού αλλά εισέπρατταν πάνω από το ήμισυ του παγκόσμιου εισοδήματος (δηλαδή ποσοστό άνω του 50 %). Σήμερα, το μερίδιο στον παγκόσμιο πληθυσμό έχει συρρικνωθεί στο 12 % και συνεχίζει να μειώνεται, αλλά συνεχίζουμε να εισπράττουμε περίπου το 45 % του παγκόσμιου εισοδήματος (3).

Για να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά οι συνέπειες των αλλαγών που παρατηρούνται σήμερα στις παγκόσμιες αγορές, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι πολιτικοί ιθύνοντες της ΕΕ ίσως χρειαστεί να δώσουν μεγαλύτερη έμφαση και προσοχή στις νέες συνθήκες που διέπουν τις διεθνείς εμπορικές σχέσεις της Ευρώπης και ιδιαίτερα τις επιδόσεις της ως προς τις εξαγωγές.

3.   Ιστορικό

3.1   Το ευρωπαϊκό εμπόριο

3.1.1   Η συνολική αξία των ευρωπαϊκών εξαγωγών εκτιμάται στο 1,3 τρισεκατομμύριο δολάρια ΗΠΑ. Χωρίς να υπολογίζονται οι εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών, η ΕΕ αντιπροσώπευε το 2008 το 16 % των παγκόσμιων εξαγωγών. Οι κυριότεροι εξαγωγικοί εταίροι της ήταν οι ΗΠΑ, η Ρωσία, η Ελβετία, η Κίνα και η Τουρκία.

3.1.2   Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, όπου τα κράτη μέλη της ΕΕ συνιστούν βασικούς παράγοντες σε αγορές ιδιαίτερης σημασίας, οι πολιτικές που εφαρμόζονται στις εμπορικές σχέσεις μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ θα πρέπει να ανταποκρίνονται στις παγκόσμιες εξελίξεις, όπως ο πολιτικός αντίκτυπος της αυξανόμενης οικονομικής ισχύος εμπορικών εταίρων όπως η Κίνα, η Ινδία και η Βραζιλία. Πώς όμως θα πρέπει να προσαρμοστεί η Ευρώπη σε αυτά τα δεδομένα; Αναλαμβάνοντας σημαντικότερο ρόλο στον χώρο του παγκόσμιου εμπορίου ή πράττοντας το αντίθετο αποδεχόμενη ένα νέο, ταχέως αναπτυσσόμενο παγκόσμιο υπόδειγμα – υπό την κυριαρχία ενός νέου «G2» με πρωταγωνιστές την Ουάσιγκτον και το Πεκίνο;

3.1.3   Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει, στο πρόγραμμα εργασίας της, ότι το διεθνές εμπόριο αποτελεί κινητήρια δύναμη για την ανάπτυξη της απασχόλησης και των επενδύσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση και έχει δεσμευτεί για τη μείωση των εμποδίων στις διεθνείς εμπορικές και επενδυτικές σχέσεις, την ολοκλήρωση τρεχουσών διμερών διαπραγματεύσεων, τη βελτίωση της εφαρμογής των υφιστάμενων συμφωνιών και πρωτοβουλίες για την απελευθέρωση του εμπορίου σε αναπτυσσόμενους τομείς όπως οι τομείς υψηλής τεχνολογίας, οι υπηρεσίες και οι περιβαλλοντικές υπηρεσίες. Ένας τομέας που θα αποβεί κρίσιμος είναι η βελτίωση των διμερών σχέσεων με τις ΗΠΑ, την Κίνα, την Ιαπωνία και τη Ρωσία.

3.2   Το ευρωπαϊκό εμπόριο στην παγκόσμια οικονομία

3.2.1   Η οικονομική κρίση διαμορφώνει εκ νέου τους παγκόσμιους οικονομικούς συσχετισμούς. Μεταξύ 2000-2007 οι αναδυόμενες οικονομίες, και ιδίως η Κίνα, διεύρυναν την επενδυτική τους βάση και ηγούνται, επί του παρόντος, της παγκόσμιας ανάκαμψης, με αύξηση των εξαγωγών της (λ.χ. αύξηση της τάξεως του 17,7 % το Δεκέμβριο του 2009). Την ίδια περίοδο, η ΕΕ κατέγραψε αντιφατικές επιδόσεις στις εξαγωγές της και σημαντικές απώλειες σε ορισμένες ζωτικές αγορές, κυρίως στην Ασία και στη Ρωσία.

3.2.2   Έτσι, ενώ η ανάκαμψη συντελείται στην Κίνα μέσω των εξαγωγών, παραμένει κατά μεγάλο μέρος απλή προσδοκία της ΕΕ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει ότι οι εξαγωγές της ΕΕ θα αυξηθούν κατά 5 % το 2010 και 5,1 % το 2011, επιβοηθούμενες, σε μεγάλο βαθμό, από τη μείωση της αξίας του ευρώ σε σχέση με τους σημαντικότερους εμπορικούς μας εταίρους. Όμως, το γεγονός αυτό δεν είναι ούτε θεωρείται ως παράγοντας που ενισχύει την «εθνική» οικονομική μας ανάκαμψη εάν εξαιρέσουμε χώρες όπως η Γερμανία και η Ιρλανδία, οι οποίες συμμετέχουν ήδη σε μεγάλο βαθμό στο διεθνές εμπόριο (4).

3.2.3   Σύμφωνα με μια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι επιδόσεις της ΕΕ στον τομέα των εξαγωγών προϊόντων υψηλής τεχνολογίας ήταν απογοητευτικές, εγείροντας ανησυχίες ως προς τη δυνατότητα της ΕΕ να διατηρήσει τα προϊόντα της σε υψηλά επίπεδα ποιότητας και καινοτομίας (5). Επίσης, οι επιδόσεις στον τομέα των υπηρεσιών μειώθηκαν και το μερίδιο τους στην παγκόσμια αγορά μεταξύ 2004-2006 συρρικνώθηκε. Η τάση αυτή είναι ανησυχητική δεδομένου ότι δεν υπάρχει τομέας υψηλής τεχνολογίας στον οποίο η Ευρώπη πρωτοπορεί παγκοσμίως, ούτε έχει η ΕΕ αρκετές ηγετικές εταιρείες υψηλής τεχνολογίας που μπορούν να εκμεταλλευτούν επαρκώς τις βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής (KET) του μέλλοντος.

3.2.4   Παρά τις αδυναμίες αυτές, η ΕΕ εξακολουθεί να είναι η κορυφαία εμπορική δύναμη στον τομέα των υπηρεσιών, αποτελώντας τον πρώτο εξαγωγέα και τον δεύτερο τη τάξει εισαγωγέα προϊόντων· παράλληλα δε αντιπροσωπεύει κύρια πηγή και αποδέκτη άμεσων επενδύσεων από όλο τον κόσμο. Η ΕΕ έχει, συνεπώς, κάθε λόγο να διατηρήσει και να ενισχύσει τη θέση της στον χώρο του παγκόσμιου εμπορίου, αλλά προκειμένου να το επιτύχει, χρειάζεται ένα νέο τρόπο σκέψης βαθιά ριζωμένο στην πραγματικότητα ενός διαφορετικού και πολύ πιο περίπλοκου παγκόσμιου εμπορικού περιβάλλοντος.

3.2.5   Η ΕΟΚΕ επισημαίνει τη σημασία των προβλημάτων που υφίστανται έξω από το αυστηρό πλαίσιο εστίασης της παρούσας γνωμοδότησης σε σχέση με τις βλαβερές συνέπειες του προστατευτισμού και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, όπως η ενθάρρυνση της ανάπτυξης νέων επιχειρήσεων παγκοσμίου εμβέλειας, η στήριξη της καινοτομίας σε καθιερωμένες βιομηχανίες, η διατήρηση τομέων ζωτικής στρατηγικής σημασίας για την Ευρώπη, η συνεκτίμηση του εξαγωγικού δυναμικού δημόσιων υπηρεσιών όπως η υγειονομική περίθαλψη και η εκπαίδευση, καθώς και η ενθάρρυνση πόλεων της ΕΕ, να «συνεργαστούν» με ομολόγους τους σε όλο τον κόσμο.

3.3   Μεταβολή των οικονομικών και πολιτικών συσχετισμών

3.3.1   Η χρεοκοπία της Lehman Brothers, μιας από τις παλαιότερες επενδυτικές τράπεζες της Γουόλ Στριτ, και το χάος που επακολούθησε στην αγορά, συμπεριλαμβανομένης της μεγαλύτερης κάμψης που αντιμετώπισε η παγκόσμια βιομηχανία μεταποίησης από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, οδήγησαν την παγκόσμια οικονομία σε ελεύθερη πτώση. Χάρη στις κρατικές παρεμβάσεις αποσοβήθηκε μεν το φαινόμενο της χιονοστιβάδας που θα παρέσυρε το διεθνές τραπεζικό σύστημα, δεν μπόρεσε όμως να αποφευχθεί η απότομη και ταχεία μείωση της ροής κεφαλαίων.

3.3.2   Οι επιπτώσεις στο εμπόριο ήταν άμεσες, με τον περιορισμό των πιστώσεων και την κατάρρευση των καταναλωτικών δαπανών που υποχρέωσαν τις επιχειρήσεις να μειώσουν την παραγωγή. Ωστόσο, η σοβαρότητα αυτής της προσαρμογής παρουσίασε σημαντικές διακυμάνσεις μεταξύ των διαφόρων συγκροτημάτων συναλλαγών, με την Κίνα να ανακάμπτει ταχύτερα, βοηθούμενη σημαντικά από την απόφαση της κυβέρνησής της να υιοθετήσει μια δημοσιονομική πολιτική που διοχέτευσε 580 δισεκατομμύρια δολάρια στην οικονομία της χώρας, προκειμένου να τονώσει την ταχεία ανάκαμψή της.

3.3.3   Τον Μάρτιο του 2009, το Πεκίνο, το Λονδίνο, η Ουάσιγκτον και η Φρανκφούρτη αποφάσισαν να αναλάβουν πολιτική δράση. Οι ηγέτες των 20 ισχυρότερων κρατών (G20) συμφώνησαν στη διάθεση 1 τρισεκατομμυρίου δολαρίων ΗΠΑ από το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα, προκειμένου να εφαρμόσουν σε παγκόσμια κλίμακα μέτρα όμοια με εκείνα που έλαβαν τα μεμονωμένα κράτη. Παράλληλα η συγκεκριμένη σύνοδος σηματοδότησε την «ενηλικίωση» των νέων ισχυρών ή/και επιφανών παραγόντων της διεθνούς σκηνής οι οποίοι αντιπροσωπεύουν μια νέα παγκόσμια οικονομική τάξη πραγμάτων με θεμελιώδεις αλλαγές όσον αφορά τους οικονομικούς συσχετισμούς και ενδεχομένως σημαντικές συνέπειες για την εμπορική πολιτική της ΕΕ.

3.3.4   Στις χώρες με υπερβολικά υψηλά επίπεδα κατανάλωσης, όπως οι ΗΠΑ, έγινε σύσταση να περιορίσουν τις δαπάνες τους, ενώ οι χώρες με πλεονάζοντα πιστωτικά και συναλλαγματικά αποθέματα ενθαρρύνθηκαν να τονώσουν την καταναλωτική ζήτηση. Τονίστηκε η ανάγκη να ακολουθήσει η παγκόσμια οικονομία μια βιώσιμη και ισόρροπη πορεία και επισημάνθηκε ότι είναι προς το συμφέρον της ΕΕ να συνεργαστεί πιο στενά με τον υπόλοιπο κόσμο.

3.3.5   Παρά την πρόσφατη επάνοδο της ανάπτυξης, συντρέχουν ακόμα αρκετοί λόγοι ανησυχίας. Οι οικονομολόγοι εκφράζουν την αβεβαιότητά τους για το μέλλον της παγκόσμιας οικονομίας. Τίθενται ερωτήματα ως προς τη χρονική στιγμή και τον τρόπο άρσης των δημοσιονομικών κινήτρων, τα αποτελέσματά τους μέχρι και σήμερα, καθώς και τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά τους. Μολονότι παρατηρείται σχετική επιστροφή στην οικονομική ανάπτυξη, ταυτόχρονα σημειώνεται μια «ανθρώπινη κρίση» (6) η υψηλή ανεργία σημαίνει ότι οι παγκόσμιοι ηγέτες δυσκολεύονται περισσότερο να υπερασπιστούν τη φιλελευθεροποίηση του εμπορίου από πολιτική, θεωρητική και εδαφική άποψη .

3.3.6   Ως απάντηση στη μεταβολές του παγκόσμιου συσχετισμού δυνάμεων, η διαδικασία λήψης αποφάσεων της ΕΕ πρέπει να προσαρμοστεί ταχέως στα νέα δεδομένα, να αποκτήσει ένα νέο τρόπο αντίδρασης για να το επιτύχει αυτό και να λειτουργεί με μεγαλύτερη συνοχή, σύνεση και ταχύτητα, να αξιοποιήσει τις νέες ευκαιρίες για τη δημιουργία θέσεων εργασίας όπως αυτές που προσφέρει η «πράσινη οικονομία», να βοηθήσει τις επιχειρήσεις να επανεκπαιδεύσουν το προσωπικό τους, να προσφέρει σε εκείνους που έχασαν τη δουλειά τους τα εφόδια για να αναπροσανατολιστούν και να προσαρμοστούν σε αυτές τις νέες δυνατότητες, καθώς οι προηγούμενες διαρθρωτικές προσαρμογές έχουν δείξει ότι η υποστήριξη του αναπροσανατολισμού και της προσαρμογής των ατόμων είναι η πιο αποτελεσματική πολιτική ανταπόκριση (7).

4.   Δύο βασικά ζητήματα

4.1   Ο προστατευτισμός

4.1.1   Μια από τις συνέπειες της παγκόσμιας κρίσης υπήρξε η ενίσχυση του δελέατος των προστατευτικών πολιτικών, τάση στην οποία ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΕ, κ. Pascal Lamy, προειδοποίησε ότι οι χώρες πρέπει να αντισταθούν (8). Η ΕΕ έχει κατά το παρελθόν ωφεληθεί σε μεγαλύτερο βαθμό από τους διαφανείς και εφαρμόσιμους κανόνες που ενισχύουν και διευκολύνουν δίκαια και αντικειμενικά ένα ανταγωνιστικό εμπορικό περιβάλλον. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Επίτροπο της ΕΕ αρμόδιο για το Εμπόριο, κ. Karel De Gucht, οι κυριότεροι εμπορικοί εταίροι της Ένωσης έχουν, μέχρι στιγμής, θεσπίσει 280 μέτρα περιοριστικά του εμπορίου κατά τη διάρκεια της τρέχουσας οικονομικής κρίσης. Εκφράζεται η ανησυχία ότι τα μέτρα αυτά μπορεί να αποτελέσουν νέο, μόνιμο τμήμα του συνολικού εμπορικού πλαισίου.

4.1.2   Ένα από τα πιο σημαντικά εμπόδια στο εμπόριο είναι σήμερα το τεχνητά χαμηλό επίπεδο στο οποίο παραμένει το κινεζικό νόμισμα Renminbi (ή yuan), χάρη στο οποίο η κυβέρνηση της Κίνας θεωρεί ότι θα διασφαλιστεί η μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα των κινεζικών εξαγωγών. Το γεγονός αυτό αποτελεί εμπόδιο για ελεύθερες και δίκαιες εμπορικές συναλλαγές. Είναι, επομένως, ευπρόσδεκτες οι πρόσφατες πρωτοβουλίες αντιμετώπισης της κατάστασης. Όμως, απαιτούνται και μακροπρόθεσμες αλλαγές διαρκείας στις συναλλαγματικές πολιτικές της κινεζικής κυβέρνησης.

4.1.3   Οι δέσμες κινήτρων βοηθούν στην τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης με την αύξηση της ζήτησης, ο πρωταρχικός σκοπός τους όμως δεν είναι άλλος από την υποστήριξη των τοπικών επιχειρήσεων. Ενδεχομένως μια παρενέργεια αυτών των μέτρων θα μπορούσε να είναι η ενίσχυση των μη ανταγωνιστικών κλάδων. Η νομοθεσία περί ανταγωνισμού και κρατικών ενισχύσεων παρέχει τη δυνατότητα στην ΕΕ να συντονίσει αποτελεσματικά τις προσπάθειες για την αποφυγή αυτού του ενδεχομένου ενώ μία ενιαία αγορά που λειτουργεί στην εντέλεια αποτρέπει τον δυνητικά επιβλαβή προστατευτισμό.

4.1.4   Στο εξωτερικό, ο Γύρος της Ντόχα πρέπει να ολοκληρωθεί επιτυχώς, γεγονός που φαίνεται αρκετά δύσκολο. Εντωμεταξύ, η ΕΕ σφυρηλατεί νέες διμερείς σχέσεις και συμφωνίες τόσο με αναπτυγμένες όσο και με αναπτυσσόμενες χώρες, στοιχείο το οποίο αναμένεται να επηρεάσει τις γενικότερες εμπορικές πολιτικές.

4.1.5   Άλλοι σημαντικοί πολιτικοί στόχοι της ΕΕ περιλαμβάνουν την αμοιβαιότητα αυτών των νέων διμερών συμφωνιών για τον καλύτερο έλεγχο –όπου αυτό καθίσταται δυνατόν– της ενεργειακής ασφάλειας, τη διασφάλιση ελαστικών και προσαρμοστικών κανόνων στις ευμετάβλητες συγκυρίες, την κατάργηση των μη δασμολογικών φραγμών συμπεριλαμβανομένων της «πέραν των συνόρων» διαφάνειας στην εργασία και των προτύπων ποιότητας, σύμφωνα με τους κανόνες του ΔΟΕ τις συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών για τα περιβαλλοντικά αγαθά και υπηρεσίες (9) κ.τ.λ.

4.1.6   Η Συνθήκη της Λισσαβώνας διαφοροποιεί τη διαδικασία λήψης αποφάσεων της ΕΕ, μεταξύ άλλων, με την επέκταση της συναπόφασης σε κύριους τομείς πολιτικής όπως το εμπόριο. Είναι σημαντικό οι παράμετροι αυτών των νέων διαδικασιών με τη συμμετοχή του Συμβουλίου, του Κοινοβουλίου και της Επιτροπής να οδηγήσουν σε ταχύτερες, περισσότερο ευέλικτες ανταποκρίσεις, που ενισχύουν τη δυνατότητα της ΕΕ να αντιδρά αποτελεσματικά και συνεκτικά είτε στις υψηλού επιπέδου στρατηγικές ανάγκες, είτε στις λεπτομέρειες της ημερήσιας διάταξης του εμπορίου.

4.2   Κλιματική αλλαγή

4.2.1   Αποτελεί πλέον κοινή παραδοχή ανά την Ευρώπη ότι απαιτείται άμεση δράση στο ζήτημα της κλιματικής αλλαγής. Μια από τις πιο χαρακτηριστικές επιδράσεις της παγκοσμιοποίησης έγκειται στην αλληλεξάρτηση που δημιουργεί. Η αχαλίνωτη κλιματική αλλαγή θα υποθηκεύσει το μέλλον των επόμενων γενεών και θα διαταράξει την παγκοσμιοποίηση προκαλώντας αφενός κατακόρυφη αύξηση των τιμών στις πρώτες ύλες, αφετέρου οικολογικές καταστροφές, ιδίως στις αναπτυσσόμενες χώρες. Επομένως, η κλιματική αλλαγή αποτελεί οικονομικό ζήτημα και προσλαμβάνει διόλου αμελητέες εμπορικές διαστάσεις.

4.2.2   Η ΕΕ πρωτοστατεί στην προσπάθεια περιορισμού του φαινομένου της υπερθέρμανσης του πλανήτη βάσει του πρωτοκόλλου του Κιότο. Τα αποτελέσματα της Διάσκεψης της Κοπεγχάγης για την κλιματική αλλαγή λειτούργησαν ανασταλτικά για τις προσπάθειες της ΕΕ να προωθήσει τη διεθνή συνεργασία, κυρίως με τις αναδυόμενες οικονομίες, των οποίων οι εκπομπές ρύπων θα έχουν ξεπεράσει αυτές των αναπτυγμένων μέχρι το 2020. Παράλληλα, η ΕΕ ανησυχεί ότι οι πλέον άποροι ανά τον κόσμο θα είναι αυτοί που θα πληγούν περισσότερο από την παρούσα φάση της κλιματικής αλλαγής κατά την οποία η ΕΕ χρειάζεται μια σφαιρική, ρεαλιστική και πρακτική πολιτική απάντηση για να αποφευχθεί ο κίνδυνος επιβάρυνσης των μελλοντικών γενεών με αρνητικές κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες που μπορούν να αποφευχθούν.

4.2.3   Η ενσωμάτωση της κλιματικής αλλαγής στις εμπορικές και αναπτυξιακές πολιτικές της ΕΕ συνεπάγεται κόστη και επιβάλει περιορισμούς για την επίτευξη ενός στόχου που θα παραμείνει ανεκπλήρωτος αν δεν κάνουν το ίδιο και άλλοι, μεγάλοι εμπορικοί συνασπισμοί (10). Οι πολυμερείς συμφωνίες για το περιβάλλον πρέπει να εναρμονίζονται με συμφωνίες για το διεθνές εμπορικό σύστημα, ώστε να ενισχύουν παρά να υπονομεύουν οι μεν τις δε. Θα ήταν λοιπόν συνετό να εξακολουθήσει η ΕΕ να ηγείται ενός τέτοιου εγχειρήματος, ενώ οι υπόλοιποι δεν επιθυμούν –και δεν γίνεται να εξαναγκαστούν– να ακολουθήσουν; Για παράδειγμα, θα μπορούσε να υποχρεωθεί η Κίνα να αντικαταστήσει το πρότυπο «ο καταναλωτής πληρώνει» για τη μείωση της χρήσης άνθρακα με αυτό της ΕΕ όπου «ο παράγων πληρώνει» (11) ή θα μπορούσε να αναχαιτιστεί η επιδίωξη της Wall Street να εξασφαλίσει, με την υποστήριξη της Ουάσιγκτον, ηγετικό ρόλο στο σημαντικά διευρυμένο διεθνές εμπόριο εκπομπών άνθρακα;

4.2.4   Η ενεργειακή ασφάλεια βρίσκεται στην καρδιά του προβλήματος της κλιματικής αλλαγής για την ΕΕ. Αν και είναι τα μεμονωμένα κράτη μέλη αυτά που καλούνται πρωτίστως να αντιδράσουν, υφίσταται και μια πραγματική και ουσιαστική ενωσιακή διάσταση, ιδίως όσον αφορά το εμπόριο. Η συγκεκριμένη διάσταση περιλαμβάνει τη συντονισμένη διαπραγμάτευση εξωτερικών συμφωνιών εφοδιασμού (όπως έχει ήδη συμβεί στην περίπτωση των διμερών εμπορικών συμφωνιών), την πώληση τεχνογνωσίας και τεχνολογίας για βελτιώσεις των υποδομών όπως τα «ευφυή δίκτυα» ή η νέα γενιά της τεχνολογίας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας που χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη μη ορυκτά καύσιμα, η κοινή χρήση νέων τεχνολογιών που αναπτύσσονται για να συμβάλουν στο στόχο της ΕΕ για τη χρήση σε ποσοστό «20 %» εναλλακτικών πηγών ενέργειας, η αναζήτηση ευκαιριών για την εξαγωγή τεχνογνωσίας για την ανάπτυξη και την εφαρμογή κινήτρων μείωσης των εκπομπών άνθρακα.

5.   Η απάντηση

5.1   Προκλήσεις και ευκαιρίες

5.1.1   Προκειμένου να δημιουργηθούν ευκαιρίες για το ευρωπαϊκό εμπόριο, οι προκλήσεις που το μεταβεβλημένο παγκόσμιο περιβάλλον θέτει στην ΕΕ, τα θεσμικά της όργανα και τα κράτη μέλη πρέπει να αντιμετωπιστούν με πνεύμα ειλικρίνειας. Οι θεσμικές μεταρρυθμίσεις που εισήχθησαν από τη Συνθήκη της Λισσαβώνας πρέπει, κατά την ΕΟΚΕ, να εφαρμοστούν ακόμη πιο συνεργατικά και αποτελεσματικά προκειμένου να επιτευχθεί η πρόκληση προσδιορισμού νέων καινοτόμων τρόπων διατήρησης παλαιότερων επιτευγμάτων της ΕΕ και επίτευξης μελλοντικών της στόχων (12). Για μια αποτελεσματική παρέμβαση απαιτείται μια ολιστική θεώρηση που θα βασίζεται σε υψηλό επίπεδο σύγχρονης γνώσης, διορατικότητας και κατανόησης.

5.1.2   Καθώς ο κόσμος εξελίσσεται σε ένα όλο και πιο αλληλοεξαρτώμενο και αλληλένδετο σύνολο, πρέπει να προσαρμοστεί αναλόγως και ο τρόπος σκέψης των ιθυνόντων της πολιτικής. Η αλληλεπίδραση ενιαίας αγοράς και εμπορικής πολιτικής της ΕΕ δεν υπήρξε ποτέ περισσότερο σημαντική. Δεν μπορεί επίσης να λεχθεί ότι η απαιτούμενη διαδικασία διαβούλευσης εντός της ΕΕ και μεταξύ των θεσμικών οργάνων και των κρατών μελών της έχει ενισχύσει και στηρίζει την αποτελεσματική ανάπτυξη, συμφωνία και εφαρμογή μιας πιο ευέλικτης εμπορικής πολιτικής.

5.1.3   Όσον αφορά δε τον ανθρώπινο παράγοντα, προβάλλει αδήριτη η ανάγκη να αντιμετωπιστεί ο φόβος και η ανασφάλεια που προξενούν οι μεταβολές ισορροπίας της παγκόσμιας οικονομικής ισχύος. Αποτελεί ευκαιρία, αλλά και καθήκον, για την οργανωμένη κοινωνία πολιτών να προστρέξει σε βοήθεια των πολιτών, των πολιτικών και των οικονομιών εν μέσω αυτών των μεταβολών. Η εφαρμογή προστατευτικών πολιτικών ως αντιστάθμισμα στις μεταβολές των παγκόσμιων οικονομικών συσχετισμών μοιάζει με τις προσπάθειες του δανού Βασιλιά Κνούτου να συγκρατήσει την παλίρροια. Η υποστήριξη για την προσαρμογή των ατόμων, των επιχειρήσεων και των κυβερνήσεων στις νέες πραγματικότητες συνιστά ένα δραστικό τρόπο αντιμετώπισης του φόβου και της ανασφάλειας. Για παράδειγμα, η υπογεννητικότητα και η γήρανση του πληθυσμού στην Ευρώπη δημιουργούν πολλές βαθιές και ριζικές διαρθρωτικές προκλήσεις που πρέπει να ξεπεραστούν.

5.1.3.1   Η σημαντικότερη πολιτική είναι, σύμφωνα με τους στόχους της στρατηγικής ΕΕ 2020, να αυξηθεί το ποσοστό συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό. Ένα προφανές μέτρο είναι να υπάρχει οικονομικά προσιτή μέριμνα για τα παιδιά, για όλους τους γονείς που το επιθυμούν. Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι περισσότερες γυναίκες μπορούν να παραμένουν στην αγορά εργασίας. Τούτο θα πρέπει να συνδυασθεί με μακράς διάρκειας και επαρκώς υψηλές χρηματικές καταβολές για γονική άδεια. Ως αποτέλεσμα, το ποσοστό γεννήσεων αναμένεται να αυξηθεί με τη μείωση της οικονομικής επιβάρυνσης των γονέων.

5.1.3.2   Επιπροσθέτως, η αισθητή διεύρυνση της προσφοράς εργατικού δυναμικού σε περίπτωση απουσίας μεταναστευτικών πολιτικών, φέρνει τις μεμονωμένες επιχειρήσεις που εξάγουν εκτός ΕΕ αντιμέτωπες με ένα σοβαρό δίλημμα: να περιορίσουν την επέκταση των δραστηριοτήτων τους ή να μεταφέρουν τις δραστηριότητές του σε μέρη όπου υπάρχει άφθονη προσφορά (13). Για το λόγο αυτό, είναι σκόπιμη, δικαιολογημένη και επειγόντως απαραίτητη μια συνολική και χωρίς αποκλεισμούς μεταναστευτική πολιτική της ΕΕ για την αντιμετώπιση της δημογραφικής πρόκλησης της Ευρώπης.

5.1.4   Η πρώτη στρατηγική πολιτική απάντηση της ΕΕ στην ύφεση και τις μεταβαλλόμενες ισορροπίες του παγκόσμιου συσχετισμού οικονομικών δυνάμεων συνίσταται στη νέα στρατηγική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2020. Η επιτυχία της στρατηγικής αυτής προϋποθέτει μία συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών εταίρων και της κοινωνίας των πολιτών (όπως ανέφερε ο Πρόεδρος κ. Barroso στην Ανακοίνωση για την ΕΕ 2020). Για να ανταποκριθεί στο μεταβαλλόμενο παγκόσμιο συσχετισμό οικονομικών δυνάμεων, και να επιτύχει μεγάλη οικονομική αποδοτικότητα και κοινωνική συνοχή, η ΕΕ πρέπει να στηριχθεί στις θεμελιώδεις και παραδεδεγμένες μεθόδους της όπως η εταιρική σχέση μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, μεταξύ εργοδοτών και συνδικάτων, με τη συμμετοχή σύσσωμης της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών.

5.1.5   Ωστόσο, η πρωτοβουλία θα προσκρούσει σε πολλές από τις ίδιες δυσκολίες που αντιμετωπίζει η στρατηγική της Λισσαβώνας: οι προτεραιότητές της μπορεί να είναι πολύ διαφορετικές, η εφαρμογή μπορεί να είναι προβληματική, η Επιτροπή διαθέτει πολύ λίγα εργαλεία για να επηρεάσει άμεσα την πρόοδο, η ευθύνη παραμένει σε μεγάλο βαθμό με τις κυβερνήσεις των κρατών μελών οι οποίες τώρα αντιμετωπίζουν επίσης αύξηση των εγχώριων οικονομικών, πολιτικών και κοινωνικών πιέσεων (14).

Βρυξέλλες, 15 Σεπτεμβρίου 2010.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Mario SEPI


(1)  Άρθρο του πρώην Προέδρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, κ. Pat Cox, που δημοσιεύτηκε σε εφημερίδα με τίτλο “Europe must raise its game now and not later»: http://www.irishtimes.com/newspaper/opinion/2010/0407/1224267827518.html

(2)  Πρβ. μεταξύ άλλων: Η χρηματοπιστωτική κρίση και οι συνέπειές της στην πραγματική οικονομία ΕΕ C 255 της 22.9.2010, σ. 10, Ένα ευρωπαϊκό σχέδιο για την ανάκαμψη της οικονομίας (συμπληρωματική γνωμοδότηση) ΕΕ C 228 της 22ας Σεπτεμβρίου 2009 σ. 149, Ένα ευρωπαϊκό σχέδιο για την ανάκαμψη της οικονομίας ΕΕ C 182/2009 της 4ης Αυγούστου 2009 σ. 71, Η στρατηγική της Λισσαβώνας μετά το 2010 ΕΕ C 128 της 18ης Μαΐου 2010 σ. 3.

(3)  Σύμφωνα με άρθρο του ιστορικού Niall Ferguson στους Financial Times (10.4.2010) με θέμα «reforming the teaching of history at second level in the UK».

(4)  Ευρωπαϊκές Οικονομικές Προβλέψεις Άνοιξη 2010 – Ευρωπαϊκή Οικονομία 2 - 2010

(5)  ΓΔ Εμπορίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Global Europe: EU Performance in the global economy (Παγκόσμια Ευρώπη - τις επιδόσεις της ΕΕ στην παγκόσμια οικονομία) βλ. http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2008/october/tradoc_141196.pdf (ημερομηνία πρόσβασης: 4.2.2010)

(6)  ‘Falling Flat: More Evidence that America is Experiencing a Jobless Recovery’ (Αποτυχία; Περισσότερα στοιχεία υπέρ της άποψης ότι η ανάκαμψη στις ΗΠΑ συνοδεύεται από ανεργία) The Economist, http://www.economist.com/world/united-states/displaystory.cfm?story_id=15473802 (ημερομηνία πρόσβασης: 6.2.2010)

(7)  Π.χ., στη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ «Ένα ευρωπαϊκό σχέδιο για την ανάκαμψη της οικονομίας»ΕΕJ C 228 of 22.09.2009, σ.149) αναφέρεται ότι: «Ενόψει της αναμενόμενης δημογραφικής εξέλιξης, θα πρέπει, στα πλαίσια μιας ευφυούς αναδιάρθρωσης της οικονομίας, να καταβληθούν προσπάθειες ώστε να μην απολύονται οι εργαζόμενοι αλλά να παραμένουν στην επιχείρηση και να ειδικεύονται περαιτέρω, ώστε μετά την ανάκαμψη της οικονομίας να διατίθεται επαρκής αριθμός ειδικευμένων εργαζομένων. Η παροχή επιδομάτων ανεργίας θα πρέπει να συνδέεται με προγράμματα μετεκπαίδευσης και βελτίωσης των επαγγελματικών δεξιοτήτων.»

(8)  http://www.wto.org/english/news_e/sppl_e/sppl101_e.htm «Lamy warns on protectionism» (Προειδοποιήσεις του Λαμί για τον προστατευτισμό) WTO news

(9)  Αν και δεν περιλαμβάνεται στο παρόν πρόγραμμα, αξίζει να ληφθεί υπόψη η συζήτηση με θέμα τους κανόνες διανοητικής ιδιοκτησίας.

(10)  Πρόσφατα η Ομάδα Εργοδοτών της ΕΟΚΕ πρότεινε, για παράδειγμα, τα εξής: «Ο αυξημένος αριθμός ανταγωνιστικών κέντρων συμφερόντων ανά τον κόσμο έχει οδηγήσει σε μια πολυσύνθετη αλληλεπίδραση διμερών και πολυμερών σχέσεων που προβλέπουν, μεταξύ άλλων, μέτρα για την εφαρμογή πολιτικών περιορισμένης χρήσης άνθρακα και εξοικονόμησης ενέργειας, καθώς και για την προστασία των ανοικτών αγορών από τον συγκαλυμμένο προστατευτισμό».«A New Phase Ahead: Need for a Political and Economic Impetus», σ. 10. Δελτίο διαθέσιμο στην ιστοσελίδα http://www.eesc.europa.eu/groups/1/newsroom/declarations/Political_Priorities_2010_EN_WEB.pdf.

(11)  Από καθαρά λογική άποψη, η θέση της Κίνας είναι δύσκολο να απορριφθεί παντελώς: για ποιο λόγο θα έπρεπε να αποδεχθεί να καταβάλει φόρο για την παραγωγή προϊόντων που καταναλώνονται στα αναπτυγμένες χώρες, τη στιγμή που εκείνες δεν επιβάλλουν ειδικό φόρο άνθρακα επί τα κατανάλωσης;

(12)  Ένα καλό παράδειγμα απαιτούμενης καινοτομίας είναι η πρόσφατη σύσταση από τον Πρόεδρο Barroso μιας ομάδα Επιτρόπων που θα ασχοληθούν με τη χρηματοδότηση της έρευνας και ανάπτυξης για την οποία διάφορες Διευθύνσεις έχουν τις δικά τους διακριτά, αλλά δυνάμει αλληλεπικαλυπτόμενα ή/και αλληλοενισχυόμενα καθήκοντα, προϋπολογισμούς και ευθύνες

(13)  Στην πραγματικότητα, πολλές επιχειρήσεις έχουν ήδη κάνει τις επιλογές τους και εκείνες που έχουν μεταφερθεί εκτός Ευρώπης απολαμβάνουν τους χαμηλούς δασμούς που επιβάλλονται για πολλά προϊόντα που εισάγονται στην ΕΕ, στοιχείο που οδηγεί σε υποδείξεις για την ανάγκη αναπροσαρμογής της σχέσης φόρων/δασμών.

(14)  Ως μια από τις μικρότερες, περισσότερο ανοιχτές και εξαρτημένες από το εμπόριο οικονομίες της Ευρώπης, η Ιρλανδία θα μπορούσε να θεωρηθεί ως εργαστήριο για την πειραματική μελέτη αυτής της ανταπόκρισης, γιατί η απόφαση της κυβέρνησης να υποστηρίξει το εμπόριο με βάση την ανάπτυξη είναι ενθαρρυντική: επενδύσεις στο τριτοβάθμιας και τεταρτοβάθμιας εκπαίδευσης για την προαγωγή των επιστημών, της τεχνολογίας και της καινοτομίας, ένα παγκοσμίως ανταγωνιστικό σύστημα έρευνας για τη μεταφορά γνώσης από τα ερευνητικά ιδρύματα στην αγορά, βελτίωση της ανταγωνιστικότητας για τις επιχειρήσεις που εμπορεύονται διεθνώς από την Ιρλανδία, μείωση των εκπομπών CO2 κατά 20 %, υποστήριξη για τις αναπτυσσόμενες χώρες οι οποίοι αντιμετωπίζουν τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής.


15.2.2011   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 48/57


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Οικονομική ανάκαμψη: σημερινή κατάσταση και πρακτικές πρωτοβουλίες» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

2011/C 48/11

Εισηγητής: ο κ. Lars NYBERG

Στις 18 Μαρτίου, και σύμφωνα με το άρθρο 29 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα:

Οικονομική ανάκαμψη: σημερινή κατάσταση και πρακτικές πρωτοβουλίες (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας).

Το ειδικευμένο τμήμα «Οικονομική και Νομισματική Ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 20 Ιουλίου 2010.

Κατά την 465η σύνοδο ολομέλειάς της, της 15ης και 16ης Σεπτεμβρίου 2010 (συνεδρίαση της 16ης Σεπτεμβρίου 2010), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 146 ψήφους υπέρ, 45 κατά και 16 αποχές.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 και η επακόλουθη οικονομική κρίση ήταν οι μεγαλύτερες μετά το 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο. Όταν, στις αρχές του 2010, εμφανίσθηκαν σημάδια ανάκαμψης από αυτήν την ύφεση ξέσπασε κρίση κρατικών ομολόγων, όχι παγκόσμια πλέον αλλά ευρωπαϊκή. Η ανάγκη ανακούφισης των δημόσιων προϋπολογισμών από το κόστος που συνεπάγονται η στήριξη των τραπεζών, τα ειδικά μέτρα, η αυξανόμενη ανεργία και τα πρόσθετα μέτρα λιτότητας σε πολλές χώρες αποτελούν, σωρευτικά, απειλή για την οικονομική ανάπτυξη. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ κρίνει αναγκαία την εξεύρεση πολιτικών μέτρων που να επιδιώκουν τόσο την οικονομική ανάκαμψη όσο και την πρόληψη μιας νέας ύφεσης στην Ευρώπη.

1.2   Το 2009 η ΕΕ εμφάνισε αρνητικό δείκτη ανάπτυξης της τάξεως του -4,1 %. Πριν την ανοιξιάτικη κρίση των κρατικών ομολόγων, η προβλεπόμενη ανάπτυξη για το 2010 έφτανε το 0,7 %. Η ανεργία αναμένεται να κυμανθεί στο 10 % για το 2010, σε συνδυασμό με μείωση κατά 2 % της συμμετοχής στην αγορά εργασίας. Το μέσο δημοσιονομικό έλλειμμα από το 2,3 % το 2008, ανήλθε στο 6,8 % το 2009 και αναμένεται να φτάσει στο 7,5 % το 2010. Κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης, τεράστιες δημόσιες δαπάνες διατήρησαν τη ρευστότητα της χρηματαγοράς. Πριν την κρίση υπήρξε έκρηξη των ιδιωτικών πιστώσεων που στη συνέχεια αντικαταστάθηκε από μεγάλες ανάγκες κρατικών πιστώσεων. Παράλληλα, προκειμένου να ενισχυθεί η ζήτηση, ο ιδιωτικός τομέας εξακολουθεί να χρειάζεται πιστώσεις. Η οικονομική κατάσταση ποικίλει έντονα μεταξύ των κρατών μελών. Τα ελλείμματα του κρατικού προϋπολογισμού είναι μεγαλύτερα στην Ελλάδα, σε άλλες μεσογειακές χώρες, στο ΗΒ και στην Ιρλανδία. Η ανεργία είναι υψηλότερη στις χώρες της Βαλτικής και την Ισπανία. Παράλληλα, οι χώρες της Βαλτικής κατόρθωσαν να μειώσει τα υψηλά κρατικά ελλείμματα και την αρνητική ανάπτυξή τους σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα, με την εφαρμογή αυστηρών οικονομικών μέτρων.

1.3   Στρατηγική εισόδου

Οι εκτεταμένες οικονομικές αλλαγές των τελευταίων δεκαετιών καθιστούν άτοπη κάθε συζήτηση στρατηγικής εξόδου. Πρέπει να αναλάβουμε νέες οικονομικές και πολιτικές πρωτοβουλίες για τη χάραξη ενός οδικού χάρτη για την αναδυόμενη κοινωνία –δηλαδή μια στρατηγική εισόδου.

1.4   Η ιδιωτική κατανάλωση είναι αναγκαία για τη συνολική ζήτηση

Ο περιοριστικός αντίκτυπος των προτάσεων περιστολής των υψηλότερων κρατικών ελλειμμάτων στην ευρωπαϊκή οικονομία συνολικά μεταθέτει την αυτοσυντηρούμενη ανάπτυξη στο μέλλον. Για να συνεχισθεί η διαδικασία ανάπτυξης, η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία της συνολικής ζήτησης, και ειδικότερα της ιδιωτικής κατανάλωσης. Προκειμένου η οικονομική στήριξη να έχει ουσιαστικές συνέπειες στην ανάπτυξη, πρέπει να στοχεύει στις ομάδες με το χαμηλότερο εισόδημα. Καθώς οι ομάδες αυτές καταναλώνουν το μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους, λιγότερα χρήματα θα χαθούν μέσω της αύξησης των αποταμιεύσεων. Εάν αντιστραφεί η μετακίνηση από το εργατικό δυναμικό στο κεφάλαιο, που εκτείνεται σε πολλές δεκαετίες, θα έχουμε μια πηγή μελλοντικής ανάπτυξης. Φυσικά οι επενδύσεις και οι εξαγωγές είναι σημαντικές. Καθώς, ωστόσο, η ιδιωτική κατανάλωση αποτελεί το 60 % περίπου του ΑΕγχΠ, η βελτίωσή της είναι καθοριστική για την οικονομική ανάπτυξη, ιδίως δε στη σημερινή συγκυρία.

1.4.1   Εκτίμηση των επιπτώσεων των προγραμμάτων λιτότητας

Η υψηλή ανεργία, το μειωμένο εργατικό δυναμικό, οι περιορισμένες μισθολογικές αυξήσεις, οι περικοπές των δημοσίων δαπανών, η αύξηση των φόρων και τα νέα μέτρα λιτότητας θα μειώσουν τις προοπτικές ανάπτυξης. Υπό αυτές τις συνθήκες, η Επιτροπή θα πρέπει να εκτιμήσει άμεσα το συσταλτικό αντίκτυπο όλων αυτών και να καταθέσει προτάσεις αντισταθμιστικών μέτρων για τη διατήρηση της ανάπτυξης. Η ανάπτυξη είναι αναγκαία για την επίτευξη των υπόλοιπων στόχων της οικονομικής πολιτικής. Η απραγία ενόψει της υλοποίησης των επιπτώσεων των προγραμμάτων λιτότητας δεν αποτελεί επιλογή.

1.5   Μέτρηση της ανάπτυξης της ανταγωνιστικότητας

Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών δεν έχει ληφθεί δεόντως υπόψη στους στόχους της οικονομικής πολιτικής. Τα χρονίζοντα ελλείμματα και πλεονάσματα σε ορισμένες χώρες καθιστούσαν σαφές πως τα προβλήματα της οικονομικής κρίσης της ΕΕ την άνοιξη του 2010 θα εμφανίζονταν αργά ή γρήγορα. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει την ανάγκη περιορισμού των μεγάλων διαφορών στα ισοζύγια τρεχουσών συναλλαγών. Ο κεντρικός στόχος συνίσταται, κατά συνέπεια, στην ανταγωνιστικότητα, όπως αυτή μετράται από το πραγματικό κόστος εργασίας ανά μονάδα προϊόντος, που καλύπτει τις εξελίξεις στα μισθολογικά και την παραγωγικότητα. Κατά την τελευταία δεκαετία, η ανταγωνιστικότητα της Ιρλανδίας, της Ελλάδας, της Ιταλίας, της Ισπανίας και της Πορτογαλίας έπεσε κατά μέσο όρο 10 %. Η εμφάνιση δημοσιονομικών προβλημάτων ήταν αναπόφευκτη.

1.5.1   Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών στο Σύμφωνο σταθερότητας και ανάπτυξης

Καθώς οι εξελίξεις στους μισθούς και την παραγωγικότητα ποικίλουν εντός μιας νομισματικής ζώνης, η μόνη λύση είναι η μεταβολή των συγκριτικών μισθών ή η αύξηση της παραγωγικότητας στις ουραγούς χώρες. Η ΕΟΚΕ, κατά συνέπεια, προτείνει στην Επιτροπή να διεξάγει έλεγχο στα ισοζύγια τρεχουσών συναλλαγών, παρόμοιο με αυτόν στα δημόσια ελλείμματα και το χρέος. Αυτό μπορεί να επισημοποιηθεί με την τροποποίηση των Κανονισμών που διέπουν το Σύμφωνο σταθερότητας και ανάπτυξης. Οι τρέχουσες συναλλαγές και τα βαθύτερα αίτια, οι μισθολογικές και παραγωγικές εξελίξεις, θα πρέπει να ελέγχονται στο σύνολο των 27 κρατών μελών, αλλά με μεγαλύτερη δυνατότητα δράσης στις χώρες του ευρώ. Έτσι, η πραγματική οικονομία εισάγεται στο Σύμφωνο σταθερότητας και ανάπτυξης.

1.5.2   Στατιστικές για τις ιδιωτικές πιστώσεις και το μερίδιο του εξωτερικού χρέους επί του συνολικού κρατικού χρέους

Νέες στατιστικές για τις ιδιωτικές πιστώσεις και το μερίδιο εξωτερικού χρέους σε σχέση με το σύνολο του κρατικού χρέους θα πρέπει να συμπεριληφθούν στις συζητήσεις για το σύμφωνο σταθερότητας και ανάπτυξης.

1.6   Αποτελεσματικότερη ρύθμιση και εποπτεία του χρηματοπιστωτικού τομέα

Όσον αφορά το χρηματοπιστωτικό τομέα, θα μπορούσε να αποβεί αποδοτική η διατήρηση μέρους του τραπεζικού κεφαλαίου στο Δημόσιο, προκειμένου να υπάρχει αντίληψη των τεκταινόμενων στον τραπεζικό τομέα. Η χρηματοπιστωτική εμπειρία του 2010 δείχνει πως η προτεινόμενη χρηματοπιστωτική εποπτεία και ρύθμιση δεν επαρκεί. Χρειάζεται αποτελεσματικότερη ρύθμιση και εποπτεία, ιδίως μετά τη στάση του χρηματοπιστωτικού τομέα κατά την ελληνική κρίση, προκειμένου να αλλάξει αυτή η συμπεριφορά και να βρεθούν νέοι τρόποι χρηματοδότησης του δημοσίου χρέους.

1.7   Δημόσιες επενδύσεις σε υποδομές και ενέργεια

Οι επενδύσεις θα πρέπει να επικεντρωθούν στην προστασία του περιβάλλοντος και σε μέτρα κατά της κλιματικής αλλαγής. Η ΕΟΚΕ προκρίνει τη χρήση της φορολογίας ως μέσο επιρροής της αγοράς για τη μείωση των επικίνδυνων εκπομπών. Σε περίοδο έλλειψης επιχειρηματικών επενδύσεων, ο δημόσιος τομέας πρέπει να δραστηριοποιηθεί, επενδύοντας στις υποδομές και την ενέργεια. Σύμφωνα με το αναθεωρημένο σύμφωνο σταθερότητας και ανάπτυξης, οι επενδύσεις δεν περιλαμβάνονται υποχρεωτικά στους υπολογισμούς της υπέρβασης ελλείμματος.

1.8   Ενεργητικές πολιτικές αγοράς εργασίας

Οι πολιτικές της αγοράς εργασίας πρέπει να εστιάζονται στην αναζήτηση νέων δεξιοτήτων για νέες θέσεις εργασίας. Είναι επίσης απαραίτητη η ενίσχυση του γενικού επιπέδου παιδείας. Η στρατηγική ΕΕ 2020 είναι σημαντική προς τούτο. Μια αυτονόητη πολιτική για την αύξηση της απασχόλησης είναι οι υψηλής ποιότητας υπηρεσίες παιδικής φροντίδας και μια αρκούντως μακρόχρονη και επαρκώς αμειβόμενη γονική άδεια.

1.9   Στρατηγική εισόδου για την οικογενειακή πολιτική και την ανάπτυξη δεξιοτήτων

Όταν μειώνεται η ανάγκη για στήριξη των ανέργων, οι ίδιοι δημόσιοι πόροι θα πρέπει να διατίθενται για την οικογενειακή πολιτική και την ανάπτυξη δεξιοτήτων. Η πολιτική εξόδου μετατρέπεται σε πολιτική εισόδου. Η αρχιτεκτονική των κοινωνικών συστημάτων πρέπει να οδηγεί στην ευημερία και την απασχόληση, στο πλαίσιο, φυσικά, των οικονομικών δυνατοτήτων.

1.10   Νέες πηγές εισοδήματος – φορολόγηση των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών και των εκπομπών CO2

Η φορολόγηση τόσο των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών όσο και του διοξειδίου του άνθρακα αποτελούν νέα δυνητική πηγή δημοσίων εσόδων. Πέραν της αύξησης των εσόδων, αντιστοίχως μειώνουν τη βραχυπρόθεσμη προσέγγιση της χρηματοπιστωτικής αγοράς και βελτιώνουν το περιβάλλον μας.

1.11   Ας επιτραπεί στην ΕΤΕπ να εκδώσει Ευρωομόλογα

Εάν επιτραπεί στην ΕΤΕπ η έκδοση Ευρωομολόγων που θα καλύπτουν και τα 27 κράτη μέλη, μπορεί να αντληθεί νέο κεφάλαιο για το δημόσιο τομέα χωρίς αυτό να εξαρτάται πλήρως από τον ιδιωτικό χρηματοπιστωτικό τομέα. Οι πόροι θα πρέπει να αναζητηθούν ανάντη, για παράδειγμα, από Ιδρύματα Επαγγελματικών Συνταξιοδοτικών Παροχών (ΙΕΣΠ), έτσι ώστε η ΕΤΕπ να μετατραπεί σε σύνδεσμο μεταξύ αυτών των νέων κεφαλαιουχικών πόρων και των επενδύσεών της. Τα ευρωομόλογα μπορεί επίσης να αποτελέσουν μέσα μακροπρόθεσμων καταθέσεων από ιδιώτες.

2.   Τρέχουσα κατάσταση  (1)

2.1   Η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 και η επακόλουθη οικονομική κρίση ήταν οι μεγαλύτερες μετά το 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο. Όταν, στις αρχές του 2010, εμφανίσθηκαν σημάδια ανάκαμψης από αυτήν την ύφεση ξέσπασε κρίση κρατικού χρέους, όχι παγκόσμια αλλά Ευρωπαϊκή αυτή τη φορά. Η ανάγκη ανακούφισης των δημόσιων προϋπολογισμών από το κόστος που συνεπάγονται η στήριξη των τραπεζών, τα ειδικά μέτρα, η αυξανόμενη ανεργία και τα πρόσθετα μέτρα λιτότητας σε πολλές χώρες αποτελούν, σωρευτικά, απειλή για την οικονομική ανάπτυξη. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ κρίνει αναγκαία την αναζήτηση πολιτικών μέτρων που θα επιδιώκουν τόσο την οικονομική ανάκαμψη όσο και την πρόληψη νέας ύφεσης για την Ευρώπη.

2.2   Αρνητική ανάπτυξη

2.2.1   Όταν αποφασίσθηκε το Ευρωπαϊκό σχέδιο για την ανάκαμψη της οικονομίας, το Δεκέμβριο του 2008, η προβλεπόμενη οικονομική ανάπτυξη για το 2009 ήταν περίπου 0 %. Στην πραγματικότητα ήταν -4,1 %. Το σχέδιο βασιζόταν σε μια υπεραισιόδοξη πρόβλεψη. Χωρίς, ωστόσο, φορολογικά κίνητρα, η κατάσταση θα ήταν ακόμα χειρότερη.

2.2.2   Το επίπεδο οικονομικής στήριξης από τα κράτη μέλη ήταν υψηλότερο του προβλεπόμενου 1,2 % του ΑΕγχΠ. Για το 2009 και το 2010, ενδέχεται να φτάσει το 2,7 % του ΑΕγχΠ. Οι αντιληφθείσες ανάγκες στα κράτη μέλη ήταν μεγαλύτερες από την προβλεπόμενη στήριξη, ωστόσο οι δράσεις παρέμεναν, δεδομένου του ρυθμού ανάπτυξης, υπερβολικά μικρές.

2.2.3   Η οικονομική τόνωση δεν προήλθε μόνο από το δημόσιο προϋπολογισμό. Η ΕΚΤ και άλλες κεντρικές τράπεζες μείωσαν το επιτόκιο σε μηδενικό σχεδόν ποσοστό και αύξησαν τη ρευστότητα του οικονομικού συστήματος σε πρωτοφανές επίπεδο. Ορισμένα κράτη μέλη χρησιμοποίησαν επίσης μεγάλο μέρος των δημόσιων πόρων τους για τη διάσωση ορισμένων τραπεζών. Ωστόσο, αυτές οι δράσεις δεν απέτρεψαν την αρνητική ανάπτυξη το 2009, πράγμα που καταδεικνύει τη σοβαρότητα της χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης.

2.2.4   Πριν την κρίση της άνοιξης του 2010, η προβλεπόμενη ανάπτυξη για το 2010 έφτανε το 0,7 %. Το ποσοστό είναι χαμηλότερο από αυτό των κύριων ανταγωνιστών μας σε παγκόσμιο επίπεδο. Θετική ένδειξη αποτελεί η αύξηση στους δείκτες εμπιστοσύνης, η ενισχυμένη ανάπτυξη σε άλλα σημεία του πλανήτη και η επιστροφή του παγκόσμιου εμπορίου στα προ κρίσης επίπεδα. Από την άλλη πλευρά, οι επιχειρηματικές επενδύσεις συνέχιζαν την καθοδική τους πορεία κατά το τέταρτο τρίμηνο του 2009, η βιομηχανική παραγωγή δεν καταγράφει βελτίωση, η πρόσφατη άνοδος της ζήτησης δεν κάλυπτε παρά τη συγκέντρωση αποθεματικού, ο εξαιρετικά χαμηλός δείκτης αξιοποίησης των ικανοτήτων δεν δίνει ώθηση στις επενδύσεις, η κατάσταση του τραπεζικού τομέα δεν ευνοεί την αύξηση των επενδύσεων, ενώ το κερασάκι στην τούρτα αποτελούν οι αναταράξεις στην αγορά κρατικών ομολόγων.

2.3   Εμπόριο

Το παγκόσμιο εμπόριο κατέρρευσε κατά το τέταρτο τρίμηνο του 2008. Την προηγούμενη χρονιά, είχε αυξηθεί κατά περίπου 20 %. Τώρα ωστόσο έπεσε κατά 12 %. Η πτώση συνεχίστηκε τα επόμενα τρίμηνα Η μεγαλύτερη πτώση σε ένα τρίμηνο, σε σύγκριση με το ίδιο τρίμηνο του προηγούμενου χρόνου, έφτανε το 30 %. Κατά το τέταρτο τρίμηνο του 2009 η τάση αναστράφηκε, με αύξηση κατά 4 %. Οι αριθμοί είναι σχεδόν ίδιοι για την ΕΕ. Η πτώση ήταν κατά τι μεγαλύτερη για το ενδοκοινοτικό εμπόριο από ότι για το εξωκοινοτικό.

2.4   Αγορά εργασίας

2.4.1   Οι επιπτώσεις στην ανεργία αναμένεται να αυξηθούν περαιτέρω, καθώς αυτές συνήθως καθυστερούν σε σχέση με τις εξελίξεις στην πραγματική οικονομία. Κατά το 2010, η ανεργία θα κυμανθεί στο 10 % στην ΕΕ, αυξημένη κατά 3 ποσοστιαίες μονάδες μέσα σε ένα χρόνο, με μεγάλες διαφορές μεταξύ των κρατών μελών.

2.4.2   Η ανεργία δεν αποτελεί παρά μία από τις επιπτώσεις. Μία άλλη είναι η μειωμένη συμμετοχή του εργατικού δυναμικού. Αυτή φτάνει περίπου το 2 % του εργατικού δυναμικού. Επιπλέον, πολλοί έχουν περιορίσει τις ώρες εργασίας τους προκειμένου να σωθούν θέσεις εργασίας, πράγμα που αντιστοιχεί σε επιπλέον μείωση κατά 1 % του εργατικού δυναμικού. Σε περίπτωση ανάκαμψης, η τελευταία επίπτωση είναι αυτή που θα διορθωθεί πρώτη. Η ανάπτυξη πρέπει να είναι επαρκώς υψηλή. Σε διαφορετική περίπτωση, θα μιλάμε για «ανάπτυξη χωρίς θέσεις εργασίας».

2.5   Δημόσια ελλείμματα

Το μέσο δημοσιονομικό έλλειμμα που έφτανε το 2,3 % το 2008 ανήλθε στο 6,8 % το 2009 και αναμένεται να φτάσει το 7,5 % το 2010. Η επιδείνωση δεν εξαρτάται μόνο από τα ενεργά μέτρα στήριξης, αλλά και από τις αυξημένες δαπάνες και τα μειωμένα φορολογικά έσοδα μέσω των αυτόματων σταθεροποιητών. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, αυτά τα μέτρα κοινωνικής προστασίας έσωσαν περισσότερες θέσεις εργασίας στην Ευρώπη από ό,τι σε άλλες οικονομίες.

2.6   Χρηματοπιστωτική αγορά

2.6.1   Ακόμα και το 2010, η κατάσταση της χρηματοπιστωτικής αγοράς είναι συγκεχυμένη. Δεν υπάρχουν ενδείξεις για το εάν το συνεχιζόμενο χαμηλό επίπεδο επενδύσεων οφείλεται στη συνεχιζόμενη έλλειψη ρευστότητας, στην αποφυγή κινδύνων από τα πιστωτικά ιδρύματα ή στην έλλειψη ζήτησης από το βιομηχανικό τομέα.

2.6.2   Η επιστροφή της πιστωτικής αγοράς σε πιο μακροπρόθεσμες συναλλαγές, έναντι των υπερβολικά βραχυπρόθεσμων, αποτελεί αναγκαίο κομμάτι της βιώσιμης οικονομικής ανάκαμψης. Το σημείο αυτό αναλύεται περαιτέρω σε γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ για τη φορολόγηση των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών (2).

2.6.3   Από το 2006 και μέχρι το ξέσπασμα της χρηματοπιστωτικής κρίσης, υπήρξε έκρηξη των ιδιωτικών πιστώσεων (3). Το ιδιωτικό χρέος διπλασιάστηκε στην ευρωζώνη, όπως και στις ΗΠΑ. Οι ιδιωτικές δαπάνες ήταν υψηλές και δημιούργησαν μεγάλα ελλείμματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών ορισμένων χωρών. Το 2009, η έκρηξη πιστώσεων εξαφανίσθηκε και έδωσε εν μέρει τη θέση της σε δημόσια χρέη. Τα μεγάλα δημόσια ελλείμματα θα παραμείνουν τα επόμενα χρόνια. Παράλληλα, χρειάζεται να ενισχυθεί η ιδιωτική ζήτηση προκειμένου να δρομολογηθεί η ανάκαμψη. Αμφότερα απαιτούν πιστώσεις.

2.6.4   Οι σημαντικές απώλειες της αξίας των μετοχών, της τάξης του 24 % σε πραγματικούς όρους για το 2009 (4), έπληξαν τα συνταξιοδοτικά ταμεία. Τα εισοδήματα των συνταξιούχων απειλούνται, πράγμα που θα επηρεάσει τη δυνατότητα αύξησης της ιδιωτικής ζήτησης. Τα δικαιώματα που απορρέουν από τα συνταξιοδοτικά ταμεία είναι εξαιρετικά μακροπρόθεσμα, ενώ οι τοποθετήσεις των διαθεσίμων των συνταξιοδοτικών ταμείων είναι κατά πολύ βραχύτερες. Υπάρχει, κατά συνέπεια, ανάγκη περισσότερων μακροπρόθεσμων χρηματοπιστωτικών μέσων στην αντίστοιχη αγορά για τα ταμεία συντάξεων, καθώς και άλλους συνταξιοδοτικούς φορείς, όπως οι ασφαλιστικές εταιρείες.

2.7   Ιδιαιτερότητες των χωρών.

2.7.1   Μεταξύ των μεγάλων κρατών μελών, η πιο απότομη πτώση του ΑΕγχΠ καταγράφηκε στη Γερμανία και το ΗΒ. Μεταξύ των μικρότερων, οι τρεις χώρες της Βαλτικής εμφάνισαν τη μεγαλύτερη πτώση κατά το 2009. Αυτό συνέβη μετά από σειρά ετών ιδιαίτερα υψηλής αύξησης του ΑΕγχΠ. Κατά την περίοδο εκείνη, οι μισθολογικές αυξήσεις ήταν επίσης ιδιαίτερα υψηλές, υψηλότερες από την αύξηση της παραγωγικότητας. Ωστόσο οι χώρες της Βαλτικής και ιδίως η Λιθουανία, αντέδρασαν άμεσα στην κρίση με μειώσεις μισθών. Οι υψηλότερες μισθολογικές αυξήσεις κατά το 2009 καταγράφηκαν στην Ελλάδα, χωρίς την ανάλογη αύξηση της παραγωγικότητας. Εξαίρεση το 2009 αποτέλεσε η Πολωνία, που εμφάνισε θετικό δείκτη ανάπτυξης της τάξης του 1,7 %. Κάποια από τα αίτια τούτου είναι οι αυξήσεις των δημοσίων επενδύσεων και της ιδιωτικής κατανάλωσης και οι αρκετά καλές επιδόσεις στον τομέα της απασχόλησης.

2.7.2   Η μεγαλύτερη μείωση του δείκτη απασχόλησης το 2009 εμφανίσθηκε και πάλι στις χώρες της Βαλτικής, ενώ ακολουθούν η Βουλγαρία και η Ισπανία. Κανένα κράτος μέλος δεν κατάφερε να διατηρήσει το δείκτη απασχόλησής του, ωστόσο στη Γερμανία δεν μειώθηκε παρά μόνο κατά 0,4 %. Ο δείκτης ανεργίας για το 2009 ήταν υψηλότερος στη Λετονία (21,7 %), και ακολούθησαν η Λιθουανία, η Εσθονία, η Ισπανία, η Σλοβακία και η Ιρλανδία.

2.7.3   Κατά την κρίση των κρατικών ομολόγων το 2010, αποκαλύφθηκε πως το δημόσιο έλλειμμα της Ελλάδας έφτανε το 13 % του ΑΕγχΠ, πράγμα που προκάλεσε κερδοσκοπικές επιθέσεις κατά του Ευρώ. Παρόμοιο έλλειμμα εμφανίσθηκε στο ΗΒ. Το έλλειμμα στην Ισπανία αυξήθηκε σε μη αντιμετωπίσιμα επίπεδα «εν μία νυκτί». Τα μεγάλα ελλείμματα και το υψηλό δημόσιο χρέος αντιμετωπίζονται με μέτρα λιτότητας τόσο σε αυτές τις χώρες όσο και στην Πορτογαλία, την Ιταλία και την Ιρλανδία, μεταξύ άλλων.

3.   Πρακτικές πρωτοβουλίες για την επίτευξη της οικονομικής ανάκαμψης

3.1   Στρατηγική εισόδου – όχι εξόδου

3.1.1   Πολύς λόγος γίνεται για μια στρατηγική εξόδου, δηλαδή την αφαίρεση κάθε πρόσθετης δημόσιας στήριξης της οικονομίας. Οι νομικοί λόγοι για αυτό είναι ο κανόνας του «κάτω του 3 %» για τα δημοσιονομικά ελλείμματα και το όριο του 60 % του ΑΕγχΠ για το δημόσιο χρέος. Όπως ορθά παρατήρησε η Επιτροπή στις αρχές του 2010, «τα μέτρα στήριξης πρέπει να αποσυρθούν μόνο εφόσον θεωρηθεί ότι η οικονομική ανάκαμψη καθίσταται αυτοτροφοδοτούμενη (5)». Δεδομένης της αβεβαιότητας που επικρατεί όσον αφορά τις οικονομίες μας, θα είναι πολύ δύσκολο να αποφασισθεί πότε η ανάκαμψη είναι «αυτοσυντηρούμενη». Ο περιοριστικός αντίκτυπος των προτάσεων περιορισμού των υψηλότερων κρατικών ελλειμμάτων στην ευρωπαϊκή οικονομία συνολικά μεταθέτει την αυτοσυντηρούμενη ανάπτυξη στο απώτερο μέλλον. Επιπλέον, μια τέτοια στρατηγική εξόδου θα σήμαινε πως, αφού αποσυρθούν τα μέτρα στήριξης, θα επιστρέψουμε στην κατάσταση πριν την κρίση. Αυτό δεν μπορεί να συμβεί.

3.1.2   Πρώτον, γιατί υπάρχουν πολλές αλλαγές που υλοποιούνται ή σχεδιάζονται όσον αφορά το χρηματοπιστωτικό τομέα. Καλώς εχόντων των πραγμάτων, ο χρηματοπιστωτικός τομέας θα καταστεί πιο διαφανής και ανθεκτικός απέναντι σε δυνητικές κρίσεις. Δεύτερον, γιατί θα πρέπει επίσης να αλλάξει η κατάσταση σε άλλους τομείς της οικονομίας. Διαφορετικά, υπάρχει ορατός κίνδυνος επανεμφάνισης των προβλημάτων που αντιμετωπίσαμε τα τελευταία χρόνια.

3.1.3   Δεδομένων των οικονομικών αλλαγών των τελευταίων δεκαετιών, θα πρέπει να αναζητήσουμε νέες οικονομικές και πολιτικές πρωτοβουλίες που θα καταστήσουν λιγότερο εύθραυστη την οικονομία. Δεν μπορούμε να μιλήσουμε για στρατηγική εξόδου, γιατί όταν χαράσσουμε οδικό χάρτη για μια στρατηγική εξόδου, αποφαινόμαστε επίσης για την κοινωνία που θα αναδυθεί, δηλαδή αποφασίζουμε μια στρατηγική εισόδου.

3.2   Συνολική ζήτηση

3.2.1   Θεωρητικά, υπάρχουν δύο τρόποι επίτευξης της οικονομικής ανάπτυξης – μεγαλύτερη παραγωγή με την ίδια μέθοδο ή βελτίωση της μεθόδου προκειμένου να αξιοποιηθούν καλύτερα οι υπάρχοντες πόροι. Το πού θα δοθεί η έμφαση εξαρτάται από την οικονομική κατάσταση. Σε περίοδο ανάπτυξης, χρησιμοποιούνται όλοι οι πόροι και ο μόνος τρόπος ενίσχυσης της ανάπτυξης είναι η επένδυση σε καινοτόμες μεθόδους παραγωγής. Σε περίοδο ύφεση, όπως αυτή που ξεκίνησε το 2008, υπάρχουν πολλοί αδρανείς πόροι που πρέπει να αξιοποιηθούν. Κατά συνέπεια, η πολιτική που θα ακολουθηθεί πρέπει να αποσκοπεί στην αύξηση της ζήτησης. Δυστυχώς, η συνολική ζήτηση δεν αναγνωρίζεται πλέον ως ο κύριος μοχλός της οικονομικής ανάκαμψης.

3.2.2   Προκειμένου τα μέτρα να αυξήσουν τη ζήτηση δεν πρέπει απλώς να επηρεάσουν άμεσα την παραγωγή και τις επενδύσεις, αλλά και να αυξήσουν την καταναλωτική και επενδυτική εμπιστοσύνη. Ακριβώς όπως οι αυτόματοι σταθεροποιητές λειτουργούν σε περιόδους ύφεσης, η αυξημένη εμπιστοσύνη λειτουργεί σε περιόδους ανάπτυξης. Η εμπιστοσύνη μπορεί να ενισχύσει τον αντίκτυπο των κρατικών μέτρων και να καταστήσει αυτοσυντηρούμενη την ανάπτυξη. Προκειμένου να συμβεί αυτό, δεν έχει σημασία μόνο το μέγεθος της στήριξης, αλλά και οι ομάδες στις οποίες απευθύνεται. Οι ομάδες χαμηλότερου εισοδήματος καταναλώνουν μεγαλύτερο μέρος των εισοδημάτων τους από ό,τι οι ομάδες υψηλότερου εισοδήματος. Κατά συνέπεια, όσο μεγαλύτερη στήριξη απευθύνεται στις πρώτες ομάδες, τόσο λιγότεροι πόροι θα χαθούν μέσω της αύξησης των αποταμιεύσεων.

3.2.3   Όσον αφορά το αρχικό σχέδιο για την ανάκαμψη της οικονομίας, θα είχε μικρότερο αντίκτυπο του αναμενομένου, καθώς τα μέτρα των κρατών μελών είχαν ήδη σχεδιασθεί και δεν έδωσαν περαιτέρω ώθηση στην ανάπτυξη. Την άνοιξη του 2010, η Επιτροπή ορθώς τονίζει πως τα μέτρα για την ενίσχυση της ανάπτυξης πρέπει να είναι κοινωνικώς αποτελεσματικά. Η προβλεπόμενη ανάπτυξη για το 2010 είναι μικρότερη από το 1,5 % που πολλοί οικονομολόγοι θεωρούν ως το δυνητικό ρυθμό ανάπτυξης της ΕΕ. Ακόμα και στο 1,5 % ωστόσο, η ανεργία και τα δημοσιονομικά ελλείμματα δε θα μειωθούν αρκετά σύντομα.

3.2.4   H ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία της συνολικής ζήτησης, και ειδικότερα της ιδιωτικής κατανάλωσης, για την επανεκκίνηση της ανάπτυξης.

3.2.5   Η αύξηση των επενδύσεων είναι σημαντική. Υπό το αναθεωρημένο Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης, είναι δυνατή η αναβολή της προσαρμογής ενός υπερβολικού δημοσιονομικού ελλείμματος σε περίπτωση που οι επιπλέον δαπάνες αφορούν επενδύσεις. Ωστόσο οι επενδύσεις δεν αποτελούν πάντοτε το μόνο μέσο ενίσχυσης της ανάπτυξης.

3.2.6   Ούτε δε επαρκεί η άνοδος των εξαγωγών. Το εμπόριο της ΕΕ λαμβάνει χώρα κυρίως μεταξύ των κρατών μελών. Το εξωτερικό εμπόριο – εξαγωγές σε άλλα μέρη της παγκόσμιας οικονομίας – βρίσκεται εδώ και πολύ καιρό σταθερό περίπου στο 10 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ. Το εμπόριο της ΕΕ αποτελεί το ένα τρίτο του παγκοσμίου εμπορίου. Εξαιρουμένου, ωστόσο, του ενδοκοινοτικού εμπορίου, το μερίδιο της ΕΕ μειώνεται στο 16 %. Το εμπόριο είναι σημαντικό, αποτελεί δε δείκτη της συνολικής ανταγωνιστικότητας. Υπάρχουν ενδείξεις αύξησης των εξαγωγών προς τον υπόλοιπο κόσμο. Αυτό είναι, βεβαίως, θετικό, αλλά όχι ιδιαίτερα παρηγορητικό υπό συνθήκες ανεπαρκών επενδύσεων και φθίνουσας αγοράς εργασίας.

3.2.7   Σύμφωνα με την ΠΟΕ (6), εδώ και περισσότερα από δέκα χρόνια παρατηρείται στροφή από το εργατικό δυναμικό στο κεφάλαιο, σε παγκόσμιο επίπεδο. Την περίοδο 1999-2007 το μερίδιο κέρδους στην ΕΕ των 27 αυξήθηκε από το 37 % στο 39 % του ΑΕγχΠ. Έπεσε κατακόρυφα κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2008 στο 36 % αλλά ανήλθε και πάλι στο 37 % το 2009 (7). Υπάρχουν ενδείξεις διογκούμενων ανισοτήτων στην κατανομή του εισοδήματος.

3.2.8   Το μεγαλύτερο τμήμα του ΑΕγχΠ συνίσταται στην ιδιωτική κατανάλωση. Το μερίδιό της ποικίλει έντονα, ανάλογα με τα περιθώρια πρωτοβουλίας του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, ανάλογα με το πολιτικό σύστημα κάθε χώρας. Ωστόσο, η μεταβολή του μεριδίου της ενδέχεται να αποτελεί ένδειξη μεταβολής στην κατανομή του εισοδήματος. Η κατανάλωση έπεσε στο 58 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ το 2008, έναντι 60 % το 2005 και 61 % το 2000. Αν και αποτελεί μικρή μεταβολή σε μεγάλο χρονικό διάστημα, αυτό δείχνει πως υπάρχουν περιθώρια αύξησης της ιδιωτικής κατανάλωσης προκειμένου να αυξηθεί η συνολική ζήτηση (8), πράγμα ιδιαίτερα σημαντικό υπό τις παρούσες οικονομικές συνθήκες.

3.2.9   Το 2010 ωστόσο, η υψηλή ανεργία και η μειωμένη συμμετοχή του εργατικού δυναμικού, σε συνδυασμό με ιδιαίτερα πενιχρές μισθολογικές αυξήσεις, δεν αποτελούν ένδειξη αύξησης της κατανάλωσης· μάλλον το αντίθετο. Η μείωση των δημόσιων μέτρων στήριξης, κατά συνέπεια, δεν αποτελεί σήμερα κατάλληλη πολιτική. Δεδομένου του συμπεράσματος αυτού, η σημερινή κατάσταση (το 2010), με τις μεγάλες περικοπές των δημοσίων δαπανών και τις αυξήσεις των φορολογικών εσόδων, είναι ιδιαίτερα προβληματική από άποψη οικονομικής πολιτικής. Οι αναπόφευκτες μειώσεις της συνολικής ζήτησης λόγω των κρατικών προϋπολογισμών δημιουργούν σαφέστατα κυκλικές τάσεις, με την έννοια ότι μειώνουν τις δυνατότητες ανάπτυξης. Η επίδρασή τους στη μείωση πρωτίστως των εισοδημάτων των δημοσίων υπαλλήλων θα εξαπλωθεί στην οικονομία γενικότερα ως μειωμένη ζήτηση. Η ανάπτυξη δεν θα μπορέσει να επιτύχει το δυνητικό ρυθμό της.

3.2.9.1   Είναι εξαιρετικά σημαντικό για την ΕΕ να έχει εκτιμήσεις των δυνητικών περιοριστικών επιπτώσεων αυτών των νέων δημοσιονομικών περικοπών. Τα μέτρα αυτά ήταν δραστικά. Θα ήταν εξίσου σημαντικό για την ΕΕ οι χώρες που δεν βρίσκονται σε αυτήν την εξαιρετικά δύσκολη θέση να λάβουν αντισταθμιστικά μέτρα, δηλαδή μέτρα αύξησης της συνολικής ζήτησης. Η Επιτροπή πρέπει να εκτιμήσει επειγόντως το μέγεθος του προβλήματος, και στη συνέχεια να καταθέσει τις κατάλληλες προτάσεις. Η Επιτροπή σχεδιάζει να προβεί σε αυτό το βήμα κατά την οικονομική πρόβλεψη του Νοεμβρίου 2010. Τότε θα είναι πολύ αργά. Η ανάπτυξη κατά το πρώτο τρίμηνο του 2010 ήταν κοντά στο προβλεπόμενο 0,5 % - αυτό ωστόσο συνέβη πριν τα προγράμματα λιτότητας. Η απραγία ενόψει της υλοποίησης των επιπτώσεων των προγραμμάτων λιτότητας δεν αποτελεί επιλογή.

3.2.9.2   Η ΕΟΚΕ φρονεί πως η παρούσα οικονομική κατάσταση χρήζει νέων συζητήσεων. Το όριο του 3 % για τα δημόσια ελλείμματα θα πρέπει να διατηρηθεί, συνδυαζόμενο ωστόσο με συζήτηση για τις μεγάλες διαφορές των ελλειμμάτων, καθώς οι χώρες με ιδιαίτερα μεγάλο έλλειμμα πρέπει να προβούν σε διορθωτικές ενέργειες απαραιτήτως. Οι απαιτήσεις, ωστόσο, για χώρες που βρίσκονται στο όριο του 3 % (ή λίγο παραπάνω) θα πρέπει να χαλαρώσουν. Όπου υπάρχει ακόμα η δυνατότητα χρηματοδότησης του ελλείμματος με σχετικά χαμηλό επιτόκιο, είναι προς το συμφέρον μας να μην προβούμε σε υπερβολικά περιοριστικά δημοσιονομικά μέτρα. Η επανεξέταση του αναθεωρημένου Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης του 2005 δείχνει πως αυτό συνάδει σε μεγάλο βαθμό με τις αλλαγές που έλαβαν τότε χώρα, ιδίως όσον αφορά τις δημόσιες επενδύσεις και τις περιόδους πιέσεων ύφεσης.

3.3   Επαναφορά του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών στην πολιτική ημερήσια διάταξη

3.3.1   Η σταθερότητα των τιμών, η οικονομική ανάπτυξη και η πλήρης απασχόληση ήταν ανέκαθεν οι κύριοι στόχοι της οικονομικής πολιτικής, σε αναζήτηση της ευημερίας και της ευμάρειας. Το ισοζύγιο του προϋπολογισμού και το δημόσιο χρέος αποτελούν ενδιάμεσους στόχους που εγγυώνται την επίτευξη των πραγματικών στόχων. Δύο στόχοι δεν έχουν εξετασθεί εδώ και καιρό. Ο πρώτος αφορά τη δίκαιη κατανομή του εισοδήματος. Ο δεύτερος αφορά το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Η σημασία αυτού του στόχου εξασθένησε. Αυτό ήταν λάθος. Σε μια ενιαία αγορά με ενιαίο νόμισμα, αυτός ο στόχος είναι ζωτικής σημασίας.

3.3.2   Εξετάζοντας το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, δηλαδή το ισοζύγιο του εμπορίου με άλλες χώρες, αυτό που θα συνέβαινε στην ευρωζώνη ήταν ξεκάθαρο. Σήμερα και εδώ και καιρό, δημιουργήθηκε μεγάλο έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών στην Ελλάδα. Η Γερμανία, η Ολλανδία και η Σουηδία εμφανίζουν εδώ και χρόνια πλεόνασμα. Από την άλλη πλευρά, οι περισσότερες μεσογειακές χώρες εμφανίζουν ελλείμματα, αν και το μεγαλύτερο έλλειμμα εμφανίζεται στη Βουλγαρία.

3.3.3   Τα προβλήματα δημιουργούνται όταν το έλλειμμα χρονίζει, ή όταν το εισαγόμενο κεφάλαιο δεν επενδύεται σωστά, πράγμα που σημαίνει πως οι δυνητική αύξηση της παραγωγικότητας δεν πραγματοποιείται ποτέ. Εντός της ευρωζώνης, η Ελλάδα, η Πορτογαλία, η Ισπανία, η Ιταλία και η Ιρλανδία εμφάνιζαν αρκετά μεγάλα ελλείμματα, ουσιαστικά από την έναρξη του Ευρώ. Εκτός ευρωζώνης, οι χώρες της Βαλτικής και η Βουλγαρία εμφάνιζαν ιδιαίτερα υψηλό έλλειμμα. Το μεγάλο έλλειμμα δεν μπορεί να διορθωθεί παρά με ιδιαίτερα σκληρή οικονομική πολιτική, όπως συνέβη το 2009 στην Εσθονία, τη Λετονία και τη Λιθουανία.

3.3.4   Δεδομένου του εύρους των διαφορών μεταξύ των κρατών μελών, η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη μείωσης αυτών των διαφορών. Αυτό μας οδηγεί στο να θέσουμε την ανταγωνιστικότητα ως κεντρικό στόχο. Η ανταγωνιστικότητα μετράται από το πραγματικό κόστος εργασίας ανά μονάδα προϊόντος, αποτέλεσμα του συνδυασμού των εξελίξεων στους μισθούς και στην παραγωγικότητα. Εντός της Ευρωζώνης, η Γερμανία και η Αυστρία, κυρίως, έχουν αυξήσει την ανταγωνιστικότητά τους μέσω της μείωσης του πραγματικού κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος. Από την άλλη πλευρά, από το 2008 το επίπεδο των μισθών στη Γερμανία ανεβαίνει ταχύτερα από την παραγωγικότητα, πράγμα που μειώνει την ανταγωνιστικότητα. Κατά την τελευταία δεκαετία η ανταγωνιστικότητα της Ιρλανδίας, της Ελλάδας, της Ιταλίας, της Ισπανίας και της Πορτογαλίας έπεσε κατά 10 % κατά μέσο όρο (9). Όταν η μείωση της ανταγωνιστικότητας χρονίζει, οδηγεί σε δημοσιονομικά προβλήματα. Αυτό κατέστη εμφανές το 2010. Το κύριο αίτιο, που αφορά τις μεταβολές της ανταγωνιστικότητας, δεν έχει ληφθεί δεόντως υπόψη.

3.3.5   Καθώς οι αλλαγές των συναλλαγματικών ισοτιμιών δεν αποτελούν πλέον μέρος του οπλοστασίου της ευρωζώνης, η μεταβολή της σχετικής ανταγωνιστικότητας, με υψηλότερο επίπεδο τιμών σε σχέση με άλλες χώρες, θα πρέπει να επιδιώκεται σε «πραγματικές τιμές συναλλάγματος». Καθώς οι εξελίξεις στους μισθούς και την παραγωγικότητα ποικίλουν εντός μιας νομισματικής ζώνης, η μόνη λύση είναι η μεταβολή των σχετικών μισθών μεταξύ των χωρών ή η αύξηση της παραγωγικότητας μέσω επενδύσεων στις ουραγούς χώρες. Θα ήταν παράλογο να ζητηθεί από χώρες με υψηλή ανάπτυξη της παραγωγικότητας να την σταματήσουν.

3.3.6   Τα διδάγματα της κρίσης της άνοιξης 2010 δείχνουν πως θα πρέπει να δοθούν στην Eurostat ελεγκτικές αρμοδιότητες όσον αφορά τις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες. Η ακρίβεια αυτών έχει ακόμα μεγαλύτερη σημασία εφόσον οι στατιστικές για το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και τις εξελίξεις στους μισθούς και στην παραγωγικότητα αποτελούν τη βάση νέων πολιτικών συζητήσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

3.3.7   Η ΕΟΚΕ προτείνει τη συμπλήρωση των στόχων για το ισοζύγιο προϋπολογισμού και το δημόσιο χρέος με αυτόν για το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Η χρήση ενιαίου αριθμητικού στόχου είναι στην περίπτωση αυτή αδύνατη. Το πλεόνασμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών κάποιων χωρών συνεπάγεται πάντοτε έλλειμμα σε άλλες χώρες. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν η διαφορά είναι υπερβολικά μεγάλη, ή υπερβολικά ξαφνική, ή όταν το εισαγόμενο κεφάλαιο δε χρησιμοποιείται για παραγωγικές επενδύσεις.

3.3.8   Η ΕΟΚΕ, κατά συνέπεια, προτείνει στην Επιτροπή να διεξάγει έλεγχο στα ισοζύγια τρεχουσών συναλλαγών, παρόμοιο με αυτόν στα δημόσια ελλείμματα και το χρέος. Η ιδέα έχει επίσης κατατεθεί από την Επιτροπή στους οικονομικούς προσανατολισμούς της και σε έγγραφο για την ενίσχυση της ανάκαμψης της οικονομίας. Τα ζητήματα αυτά συζητούνται επίσης στην ειδική ομάδα κρίσης υπό την προεδρία του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, κ. van Rompuy.

3.3.9   Η ΕΟΚΕ επιθυμεί την ενίσχυση του χαρακτήρα αυτών των προτάσεων. Ο νέος στόχος για το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών πρέπει να αντιμετωπίζεται όπως οι δύο ισχύοντες στόχοι του συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης. Οι τρέχουσες συναλλαγές, και οι μισθολογικές και παραγωγικές εξελίξεις που τις επηρεάζουν, πρέπει να αποτελούν αντικείμενο ελέγχου από την Επιτροπή στο σύνολο των 27 κρατών μελών. Η ικανότητα δράσης εναντίον των χωρών με αρνητική πορεία θα πρέπει, όπως συμβαίνει με το δημόσιο έλλειμμα και το χρέος, να είναι μεγαλύτερη όσον αφορά τις χώρες της ευρωζώνης. Οι ευρωπαϊκές δράσεις θα πρέπει να αφορούν την κατεύθυνση των αλλαγών πολιτικής και όχι την πρακτική εφαρμογή τους. Αυτό θα παραμείνει στο πεδίο αρμοδιοτήτων των κρατών, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας. Με μια απλή τροποποίηση των Κανονισμών που διέπουν το σύμφωνο σταθερότητας και ανάπτυξης, η πραγματική οικονομία ή, με άλλα λόγια, οι μακροοικονομικές πτυχές μπορούν να εισαχθούν στο σύμφωνο.

3.3.10   Η κρίση έδειξε πως ακόμα και άλλες πτυχές του συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης πρέπει να αναπτυχθούν. Οι στατιστικές για τις ιδιωτικές πιστώσεις και το μερίδιο εξωτερικού χρέους σε σχέση με το σύνολο του δημοσίου χρέους θα πρέπει να δημοσιεύονται παράλληλα με τις κανονικές στατιστικές του συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης. Τα νέα αυτά στοιχεία θα μπορούσαν να λειτουργήσουν σαν μηχανισμοί έγκαιρης προειδοποίησης και ως μοχλοί πίεσης για τις χώρες με προβληματική οικονομική κατάσταση.

3.4   Άλλοι βασικοί τομείς για μια νέα ευρωπαϊκή οικονομία

3.4.1   Δημόσια χρηματοπιστωτική στήριξη, χρηματοπιστωτικές ρυθμίσεις

3.4.1.1   Προκειμένου να αποτραπεί μια καταστροφική εξέλιξη για ολόκληρους τομείς της οικονομίας και ιδίως τον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας, δόθηκε μεγάλης κλίμακας δημόσια στήριξη. Η «συνήθης» ευρωπαϊκή πολιτική κρατικών ενισχύσεων δεν χρησιμοποιήθηκε για την αποτροπή αυτής της στήριξης, δεδομένης της σημερινής κατάστασης.

3.4.1.2   Η θεαματικότερη στήριξη δόθηκε στον χρηματοπιστωτικό τομέα. Σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες καθώς και στις ΗΠΑ, ορισμένες τράπεζες εθνικοποιήθηκαν εν μέρει. Θα υπάρξει σίγουρα μεταστροφή αυτής της πολιτικής, για την οποία όμως θα χρειαστεί να περάσουν χρόνια. Ακόμα και μακροπρόθεσμα, θα μπορούσε να αποτελεί χρήσιμο μέρος της εθνικής χρηματοπιστωτικής πολιτικής η διατήρηση μέρους του τραπεζικού κεφαλαίου στην κατοχή του δημοσίου, έτσι ώστε να υπάρχει σαφής εικόνα των τεκταινόμενων στον τραπεζικό τομέα.

3.4.1.3   Τμήματα του τραπεζικού τομέα, που έλαβαν άνευ προηγουμένου στήριξη από τις κυβερνήσεις, συμμετείχαν στη συνέχεια σε κερδοσκοπικές επιθέσεις στην αγορά των κρατικών ομολόγων της Ευρωζώνης κατά την ελληνική κρίση. Η χρηματαγορά επιχείρησε να πάρει εξουσίες λήψης αποφάσεων από τα χέρια των πολιτικών. Μετά την ανάπτυξη μιας ιδιαίτερα σοβαρής κρίσης, οι πολιτικοί ανέκτησαν την εξουσία τους. Οι πολιτικοί μπορούν να επικριθούν για την αδυναμία τους να δράσουν μέχρι την εμφάνιση σοβαρής κρίσης, τόσο κατά τη χρηματοπιστωτική κρίση όσο και κατά αυτήν των κρατικών ομολόγων. Αυτό δείχνει πως η προτεινόμενη ρύθμιση και χρηματοπιστωτική εποπτεία δεν επαρκούν. Απαιτείται πιο αποτελεσματική ρύθμιση και εποπτεία, προκειμένου να αλλάξει η συμπεριφορά των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και να αναζητηθούν νέοι τρόποι χρηματοδότησης του δημοσίου χρέους.

3.4.2   Πρασίνισμα της οικονομίας

Μακροπρόθεσμα, οι επενδύσεις θα πρέπει να επικεντρωθούν στην προστασία του περιβάλλοντος και σε μέτρα κατά της κλιματικής αλλαγής. Η αλλαγή αυτή της σύνθεσης των επενδύσεων θα πρέπει να αρχίσει άμεσα. Η Επιτροπή φρονεί πως υπάρχει εντονότερη διάθεση στροφής μεταξύ των διεθνών ανταγωνιστών μας. Η στροφή είναι καθοριστική, όχι μόνο για περιβαλλοντικούς λόγους αλλά και για την συνολική ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης. Θα μπορέσουν να δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας σε αντικατάσταση αυτών που χάνονται. Έτσι η οικονομική βιωσιμότητα μπορεί να συνδυαστεί με την περιβαλλοντική και την κοινωνική βιωσιμότητα. Όπως και η Επιτροπή στην πρότασή της για τους Γενικούς Προσανατολισμούς Οικονομικής Πολιτικής, η ΕΟΚΕ προκρίνει τη χρήση της φορολογίας ως μέσο επιρροής της αγοράς για τη μείωση των επικίνδυνων εκπομπών.

3.4.3   Υποδομές και ενέργεια

Σε περίοδο έλλειψης επιχειρηματικών επενδύσεων ο δημόσιος τομέας πρέπει να δραστηριοποιηθεί με δημόσιες επενδύσεις. Αυτό είναι απαραίτητο, τόσο για την τόνωση της ανάπτυξης όσο και λόγω της μεγάλης ανάγκης για επενδύσεις στις υποδομές και την ενέργεια. Η νέα απροθυμία του τραπεζικού τομέα να επωμισθεί το ρίσκο της παροχής πιστώσεων στις επιχειρήσεις δημιουργεί πολλά προβλήματα, ιδίως στις ΜΜΕ. Παρά τα τρέχοντα προβλήματα με τα κρατικά ομόλογα, υπάρχει ακόμα πλεονεκτικό επιτόκιο για τα κυβερνητικά ομόλογα των περισσοτέρων χωρών, πράγμα που αποτελεί πλεονέκτημα για τις δημόσιες επενδύσεις. Σύμφωνα με το αναθεωρημένο σύμφωνο σταθερότητας και ανάπτυξης, οι επενδύσεις δεν περιλαμβάνονται υποχρεωτικά στους υπολογισμούς της υπέρβασης ελλείμματος.

3.4.4   Ενεργητικές πολιτικές αγοράς εργασίας

Οι πολιτικές για την αγορά εργασίας πρέπει να είναι ενεργητικές και να μην περιορίζονται απλά στην οικονομική στήριξη των ανέργων. Έχουν χρησιμοποιηθεί πολλά διαφορετικά προγράμματα για την εκ νέου απόκτηση δεξιοτήτων τόσο όσων εργάζονται όσο και των ανέργων. Ο στόχος της «εκπαίδευσης για όλους» στο πρόγραμμα της προεδρίας Ισπανίας-Βελγίου-Ουγγαρίας είναι πολλά υποσχόμενος. Μια πολιτική χωρίς αποκλεισμούς δε σημαίνει απλά πως θα μπορεί κανείς να βρει δουλειά. Συνεπάγεται παράλληλα τη διευκόλυνση της ενεργότερης συμμετοχής των πολιτών στην κοινωνία.

3.4.4.1   Η θέσπιση στόχου για υψηλότερο δείκτη απασχόλησης, όπως γίνεται στη στρατηγική ΕΕ2020, δεν αρκεί. Προκειμένου να βελτιωθεί ο δείκτης απασχόλησης, πρέπει να θεσπισθούν ορισμένες θεμελιώδεις πολιτικές.

Οι πολιτικές για την ανάπτυξη δεξιοτήτων είναι μεταξύ αυτών. Η δια βίου μάθηση είναι εκ των ουκ άνευ. Ένα μεγάλο ζήτημα είναι να καθορισθεί ποιος θα πληρώσει για αυτήν. Η κοινωνία, οι εργοδότες ή οι εργαζόμενοι; Με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, θα πρέπει και οι τρεις να συμμετάσχουν στη χρηματοδότηση.

Αυτή η πολιτική πρέπει να βασισθεί στο γενικό επίπεδο εκπαίδευσης. Η Ευρώπη πρέπει να βελτιώσει το συνολικό επίπεδο γνώσης.

Μια αυτονόητη πολιτική για την αύξηση της απασχόλησης είναι η θέσπιση συστήματος υψηλής ποιότητας και φθηνών υπηρεσιών παιδικής φροντίδας και μια αρκούντως μακρόχρονη και επαρκώς αμειβόμενη γονική άδεια που θα λειτουργεί ως κίνητρο για την απόκτηση παιδιών.

Υπάρχουν πολλοί φραγμοί που εμποδίζουν τα άτομα να ζητήσουν εργασία. Κάθε ένας θα χρειασθεί ενδεχομένως τη δική του πολιτική όσον αφορά τη συμμετοχή του εργατικού δυναμικού.

3.4.5   Κοινωνική πολιτική

3.4.5.1   Στην έκθεσή (10) της για την κοινωνική προστασία και την κοινωνική ένταξη, η Επιτροπή αναγνωρίζει πως τα συστήματα πρόνοιας διαδραμάτισαν ζωτικό ρόλο στην άμβλυνση του κοινωνικού και οικονομικού αντικτύπου της κρίσης. Οι κοινωνικές δαπάνες κατά τη διάρκεια της κρίσης αυξήθηκαν κατά μέσο όρο από το 28 % στο 31 % του ΑΕγχΠ των κρατών μελών. Όταν μειώνεται η ανάγκη για στήριξη των ανέργων, οι ίδιοι δημόσιοι πόροι θα πρέπει να διατίθενται για την οικογενειακή πολιτική και την ανάπτυξη δεξιοτήτων. Έτσι μια στρατηγική εξόδου μετατρέπεται σε στρατηγική εισόδου.

3.4.5.2   Η επαρκής εισοδηματική στήριξη, η πρόσβαση στην αγορά εργασίας και σε κοινωνικές υπηρεσίες ποιότητας είναι σημαντικές, σύμφωνα με την Επιτροπή. Αυτό που μπορεί να κάνει η ΕΕ όσον αφορά τα κοινωνικά ζητήματα δεν είναι παρά μικρό συμπλήρωμα των εθνικών κοινωνικών πολιτικών. Έχουμε δει πολλά ευρωπαϊκά μέσα ενθάρρυνσης των κρατών μελών να μάθουν το ένα από το άλλο – εξέταση των επιδόσεων, αξιολόγηση από ομότιμους, ανοιχτή μέθοδος συντονισμού. Δεν είχαν τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Η ΕΕ δεν μπορεί να αναγκάσει τα κράτη μέλη να ακολουθήσουν παραδείγματα καλών πρακτικών. Τακτικές «κατονομασίας και στιγματισμού» θα μπορούσαν να αποτελέσουν τρόπο ευαισθητοποίησης του κοινού σχετικά με τις διαφορές.

3.4.5.3   Τα μέτρα λιτότητας πρέπει να είναι ισορροπημένα. Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε στα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας να γίνουν θυσία στο βωμό του δημοσιονομικού ισοζυγίου. Η κρίση αποκάλυψε πως υπάρχουν ακόμα ελλείψεις στα κοινωνικά συστήματα. Η αρχιτεκτονική των κοινωνικών συστημάτων πρέπει να οδηγεί στην ευημερία και την απασχόληση. Ωστόσο τα κοινωνικά συστήματα δεν στερούνται περιορισμών· πρέπει να παραμένουν εντός των οικονομικών δυνατοτήτων.

3.4.6   Νέες πηγές εσόδων  (11)

3.4.6.1   Σε γνωμοδότησή της για τη στρατηγική μετά τη Λισσαβώνα, η ΕΟΚΕ αναφέρθηκε τόσο στη φορολόγηση των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών όσο και στη φορολόγηση του διοξειδίου του άνθρακα ως νέες πηγές δημοσίων εσόδων. Αυτές έχουν διπλό όφελος, καθώς πέραν της αύξησης των εσόδων, αντιστοίχως μειώνουν τη βραχυπρόθεσμη προσέγγιση της χρηματοπιστωτικής αγοράς και βελτιώνουν το περιβάλλον μας. Ο τρέχων λόγος αναζήτησης νέων πηγών χρηματοδότησης είναι η μείωση των μεγάλων δημοσιονομικών ελλειμμάτων. Η φορολόγηση των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών και του διοξειδίου του άνθρακα προτιμώνται από την αύξηση άλλων μορφών φορολόγησης, όπως η φορολόγηση των εργαζομένων και ο ΦΠΑ. Αργότερα αυτές θα περιόριζαν τη γενική ζήτηση, πράγμα που δε συνιστάται στην παρούσα συγκυρία.

3.4.6.2   Άλλος ένας τρόπος δημόσιας χρηματοδότησης είναι τα Ευρωομόλογα. Αυτά θα μπορούσαν να παράσχουν κεφάλαιο στο δημόσιο τομέα χωρίς να εξαρτώνται πλήρως από τον ιδιωτικό χρηματοπιστωτικό τομέα. Τα Ευρωομόλογα θα αντλούν χρηματοδότηση απευθείας από την πηγή της, όπως από τα συνταξιοδοτικά ταμεία, που αναζητούν μακροπρόθεσμες τοποθετήσεις για τα χρήματά τους. Υπάρχει ακόμα η λύση της δυνατότητας ιδιωτικών μακροπρόθεσμων αποταμιευτικών τοποθετήσεων στην ΕΤΕπ, προκειμένου να βρεθούν νέες πηγές χρηματοδότησης αυτής. Έτσι, η ΕΤΕπ μετατρέπεται σε σύνδεσμο μεταξύ αυτών των νέων κεφαλαιουχικών πόρων και των επενδύσεών της. Οι μακροπρόθεσμες αποταμιεύσεις θα διατίθενται στη συνέχεια σε μακροπρόθεσμες δημόσιες επενδύσεις, π.χ. στις υποδομές. Τα Ευρωομόλογα αποτελούν μια «έννοια» που θα πρέπει να περιλαμβάνει όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ. Και πάλι, αυτό παρέχει διπλό όφελος, καθώς θα μειώνει παράλληλα τα περιθώρια κερδοσκοπίας σε βάρος του κρατικού χρέους στη χρηματαγορά.

Βρυξέλλες, 16 Σεπτεμβρίου 2010.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Mario SEPI


(1)  Βάσει των εγγράφων της Επιτροπής με τίτλο «Έκθεση προόδου για την εφαρμογή του Ευρωπαϊκού σχεδίου για την ανάκαμψη της οικονομίας» και «Ενδιάμεσες προβλέψεις Φεβρουαρίου 2010».

(2)  Βλ. Φόρος επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών.

(3)  Κέντρο Ευρωπαϊκών Πολιτικών Μελετών αρ. 202, Φεβρουάριος 2010.

(4)  ΟΟΣΑ: Οι συντάξεις εν συντομία, 2009

(5)  COM(2010) 2020, σημείο 4.1

(6)  ΠΟΕ: Παγκόσμια έκθεση μισθών 2009, ενημερωμένη έκδοση, Νοέμβριος 2009.

(7)  Eurostat, ευρωδείκτες 61/2010, 30 Απριλίου 2010.

(8)  Τα στοιχεία βασίζονται στις στατιστικές της Eurostat. Οι διαφορές μεταξύ των κρατών μελών είναι εντυπωσιακά υψηλές, και κυμαίνονται από το 46 % στη Σουηδία έως το 75 % στην Ελλάδα. Οι περισσότερες χώρες εμφάνισαν μικρή μείωση στο μερίδιο της κατανάλωσης, σε ορισμένες ωστόσο οι αλλαγές ήταν δραματικές. Στο ΗΒ, παρατηρήθηκε πτώση από το 72 % στο 60 % μέσα σε 8 χρόνια, πράγμα που δύσκολα μπορεί να εξηγηθεί.

(9)  Η κρίση στην ευρωζώνη και τρόποι αντιμετώπισής της. Κέντρο Ευρωπαϊκών Πολιτικών Μελετών, Φεβρουάριος 2010.

(10)  Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών - Πρόταση κοινής έκθεσης για την κοινωνική προστασία και την κοινωνική ένταξη 2010 COM(2010)25 τελικό

(11)  Βλ. γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ για το Φόρο στις χρηματοπιστωτικές συναλλαγές και για τις Συνέπειες της κρίσης των κρατικών ομολόγων στην διακυβέρνηση της ΕΕ.


15.2.2011   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 48/65


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Προς μια παγκόσμια διάσκεψη κορυφής για την αειφόρο ανάπτυξη το 2012» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

2011/C 48/12

Εισηγητής: ο κ. OSBORN

Στις 18 Φεβρουαρίου 2010, και σύμφωνα με το άρθρο 29 παράγραφος 2 του Κανονισμού της, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα:

«Προς μια Παγκόσμια Διάσκεψη για την Αειφόρο Ανάπτυξη το 2012»

Το ειδικευμένο τμήμα «Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της επιτροπής, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 31 Αυγούστου 2010.

Κατά την 465η σύνοδο ολομέλειάς της, που πραγματοποιήθηκε στις 15 και 16 Σεπτεμβρίου (συνεδρίαση της 15ης Σεπτεμβρίου 2010), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε, με 116 ψήφους υπέρ, 1 ψήφο κατά και 7 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Σύνοψη και συστάσεις

1.1

Η ΕΟΚΕ, με την ιδιότητά της ως εκφραστή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στην Ευρώπη, συνιστά να αναλάβει η Ευρωπαϊκή Ένωση ηγετικό ρόλο στις προετοιμασίες ενόψει της νέας διάσκεψης κορυφής των Ηνωμένων Εθνών για την αειφόρο ανάπτυξη που θα πραγματοποιηθεί στο Ρίο το 2012.

1.2

Η ΕΕ θα πρέπει να ταχθεί δυναμικά υπέρ μιας φιλόδοξης ημερήσιας διάταξης για τη διάσκεψη που μπορεί να αναζωογονήσει και να δώσει νέα πνοή στην ατζέντα της αειφόρου ανάπτυξης σε ολόκληρο τον κόσμο, τόσο μεταξύ των κυβερνήσεων όσο και γενικότερα στο πλαίσιο της κοινωνίας των πολιτών.

1.3

Η διάσκεψη θα πρέπει να ανακτήσει το πνεύμα του Ρίο και να αναβιώσει τις αρχές του Ρίο και της Ατζέντας 21 ως εργαλείων για τη συμμετοχή κάθε είδους ενδιαφερομένων μερών και την καθοδήγηση του κόσμου σε μια πιο αειφόρο πορεία.

1.4

Η διάσκεψη θα πρέπει να παράσχει ένα ορόσημο και μια προθεσμία για την ολοκλήρωση των επόμενων σταδίων των τρεχουσών διαπραγματεύσεων για την κλιματική αλλαγή και τη βιοποικιλότητα και τη δέσμευση σε αυτά, για την ολοκλήρωση των τρεχουσών διαπραγματεύσεων για τον υδράργυρο, και για την έναρξη νέων διαπραγματεύσεων για την ενσωμάτωση της αειφορίας στην εταιρική διακυβέρνηση και στην εντολή της περιφερειακής και τοπικής αυτοδιοίκησης.

1.5

Η διάσκεψη θα πρέπει να αναγνωρίσει και να στηρίξει τη Χάρτα της Γης ως μέσο έμπνευσης, δέσμευσης και δράσης σε άτομα και οργανώσεις σε ολόκληρο τον κόσμο.

1.6

Η ΕΕ θα πρέπει να αξιοποιήσει τη διάσκεψη για να δώσει νέα πνοή στις δικές της διαδικασίες και δομές, προκειμένου να σημειωθεί πρόοδος ως προς την αειφόρο ανάπτυξη, ζητώντας παράλληλα την ανάλογη αναζωογόνηση των δράσεων υπέρ της αειφορίας στον κόσμο. Συγκεκριμένα η ΕΟΚΕ προτρέπει την Ένωση:

να καθορίσει και να εφαρμόσει διάφορες πτυχές της πράσινης οικονομίας εντός της Ευρώπης και να δημιουργήσει και να χρηματοδοτήσει νέους διαύλους παροχής χρηματοδοτικής βοήθειας και μεταφοράς τεχνολογίας και τεχνογνωσίας, ούτως ώστε να βοηθήσει τις αναπτυσσόμενες χώρες να υλοποιήσουν τη μετάβαση προς την αειφορία·

να ενισχύσει διάφορες πτυχές της διακυβέρνησης της αειφόρου ανάπτυξης εντός της Ευρώπης·

να εξασφαλίσει τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών σε ολόκληρη την Ευρώπη ώστε να συνεισφέρει στη διαδικασία του Ρίο και να ανακτήσει το όραμα του Ρίο καθώς και την πολιτική και λαϊκή στήριξη προς αυτό.

1.7

Για την προώθηση της πράσινης οικονομίας, η ΕΕ θα πρέπει να πράξει τα εξής κατά τους επόμενους 12 μήνες:

να επανεξετάσει και να ενισχύσει τη στρατηγική της ΕΕ για την αειφόρο ανάπτυξη, ενσωματώνοντας τους βασικούς της στόχους στην υλοποίηση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» – και να αναπτύξει παράλληλες προτάσεις στις διαπραγματεύσεις της διάσκεψης για τη δημιουργία ενός ισχυρότερου διεθνούς πλαισίου για την προώθηση και τον συντονισμό των εθνικών στρατηγικών για την αειφορία·

να ολοκληρώσει τις τρέχουσες εργασίες για τη διαμόρφωση καλύτερων τρόπων μέτρησης της προόδου της αειφορίας, ενσωματώνοντάς τα ρητά στο βασικό πλαίσιο παρακολούθησης της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» – και παράλληλα να διατυπώσει προτάσεις στις διαπραγματεύσεις της διάσκεψης για τον καθορισμό και την τήρηση συνεκτικότερων και συνεπέστερων διεθνών χρονοδιαγραμμάτων για τη μέτρηση και την παρακολούθηση της προόδου ως προς την αειφόρο ανάπτυξη·

να ολοκληρώσει τις μακροχρόνιες μελέτες της για την αειφόρο κατανάλωση και παραγωγή, εντάσσοντάς τις στο βασικό εμβληματικό πρόγραμμα για την αποδοτικότητα των πόρων στο πλαίσιο της «Ευρώπης 2020» - και να αναπτύξει παράλληλες προτάσεις για τις διαπραγματεύσεις της διάσκεψης·

να συγκεντρώσει την ευρωπαϊκή εμπειρία από τους πράσινους φόρους και τα φορολογικά εργαλεία (περιλαμβανομένης της τιμολόγησης και εμπορίας εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα) και να τα εντάξει στη νέα πανευρωπαϊκή πρωτοβουλία για τα πράσινα φορολογικά εργαλεία – υποβάλοντας παράλληλες προτάσεις για καθοδήγηση εκ μέρους των Ηνωμένων Εθνών στον τομέα αυτόν·

να συγκεντρώσει την ευρωπαϊκή εμπειρία της κοινωνικής διάστασης της αειφόρου ανάπτυξης, περιλαμβανομένων των δυνατοτήτων δημιουργίας νέων πράσινων θέσεων εργασίας προς αντικατάσταση ορισμένων θέσεων που χάνονται στην ύφεση, και των μέσων για τη μείωση της κοινωνικής ανισότητας – και να τις εντάξει στις συζητήσεις της διάσκεψης σχετικά με την κοινωνική πτυχή της πράσινης οικονομίας·

να θεσπίσει αποτελεσματικούς μηχανισμούς για την προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης στις αναπτυσσόμενες χώρες και να παράσχει επαρκή χρηματοδοτική και τεχνολογική στήριξη.

1.8

Για να ενισχύσει τη διακυβέρνηση για την αειφόρο ανάπτυξη η ΕΕ θα πρέπει:

να στηρίξει την ενίσχυση του Περιβαλλοντικού Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών (UNEP) και της επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για την αειφόρο ανάπτυξη·

να ταχθεί υπέρ της ενσωμάτωσης της αειφόρου ανάπτυξης στην εντολή της Παγκόσμιας Τράπεζας, του ΔΝΤ, του ΠΟΕ και άλλων συναφών διεθνών οργανισμών·

να προαγάγει την ενίσχυση των εθνικών στρατηγικών αειφόρου ανάπτυξης και των εθνικών συστημάτων για τη χάραξη, την εφαρμογή και την παρακολούθηση αυτών καθώς και την ενίσχυση μηχανισμών όπως η στρατηγική της ΕΕ για την αειφόρο ανάπτυξη και την εναρμόνιση αυτών των εργασιών σε υπερεθνικό επίπεδο – τόσο εντός Ευρώπης όσο και στις διεθνείς διαπραγματεύσεις·

να προαγάγει την ενίσχυση των περιφερειακών και τοπικών στρατηγικών αειφόρου ανάπτυξης και του μηχανισμού υλοποίησης αυτών – τόσο εντός Ευρώπης όσο και στις διεθνείς διαπραγματεύσεις·

να προαγάγει τη συμπερίληψη της αειφόρου ανάπτυξης στους κανόνες και στην καθοδήγηση για την εταιρική διακυβέρνηση στον κλάδο των επιχειρήσεων –τόσο εντός Ευρώπης όσο και στις διεθνείς διαπραγματεύσεις.

1.9

Για να διασφαλίσει την πλήρη σύμπραξη και συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών η ΕΕ θα πρέπει:

να ταχθεί υπέρ της πλήρους συμμετοχής των ενδιαφερομένων μερών στη διαδικασία των Ηνωμένων Εθνών·

να συνεργαστεί με την ΕΟΚΕ και άλλους εκπροσώπους της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών ώστε να διασφαλισθεί η πλήρης συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στις προπαρασκευαστικές διαδικασίες εντός της Ευρώπης και των κρατών μελών της·

να στηρίξει τις ανεξάρτητες προπαρασκευαστικές διαδικασίες μεταξύ συγκεκριμένων κλάδων της κοινωνίας των πολιτών, περιλαμβανομένων των επιχειρήσεων, των συνδικαλιστικών οργανώσεων, των ΜΚΟ, της επιστημονικής και της εκπαιδευτικής κοινότητας, των γεωργών, των ομάδων γυναικών και νέων – τόσο εντός Ευρώπης όσο και στις διεθνείς διαπραγματεύσεις.

2.   Εισαγωγή και ιστορικό

2.1

Στις 24 Δεκεμβρίου 2009, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών ενέκρινε ψήφισμα για την πραγματοποίηση Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών όσον αφορά την Αειφόρο Ανάπτυξη το 2012. Η διάσκεψη αυτή θα πραγματοποιηθεί στο Ρίο 40 χρόνια μετά τη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Ανθρώπινο Περιβάλλον στη Στοκχόλμη, 20 χρόνια μετά τη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη στο Ρίο και 10 χρόνια μετά την Παγκόσμια Διάσκεψη Κορυφής για την Αειφόρο Ανάπτυξη στο Γιοχάνεσμπουργκ.

2.2

Σύμφωνα με το ψήφισμα της Γενικής Συνέλευσης, η διάσκεψη θα έχει τρεις στόχους:

την διασφάλιση ανανεωμένης πολιτικής δέσμευσης για την αειφόρο ανάπτυξη·

την αξιολόγηση της προόδου που έχει σημειωθεί έως σήμερα και των εναπομεινάντων κενών στην εφαρμογή των αποτελεσμάτων των σημαντικότερων διασκέψεων κορυφής για την αειφόρο ανάπτυξη·

την αντιμετώπιση νέων και αναδυόμενων προκλήσεων·

και δύο συγκεκριμένες θεματικές:

μια πράσινη οικονομία στο πλαίσιο της αειφόρου ανάπτυξης και της εξάλειψης της φτώχειας·

το θεσμικό πλαίσιο για την αειφόρο ανάπτυξη.

2.3

Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει αυτήν την πρωτοβουλία. Είναι σαφές ότι η παγκόσμια δυναμική υπέρ της αειφόρου ανάπτυξης (ΑΑ) επιβραδύνθηκε τα τελευταία έτη και ότι απαιτείται νέα ώθηση προκειμένου να αναζωογονηθεί η Ατζέντα της ΑΑ. Εντός της Ευρώπης, η ΑΑ εξακολουθεί να σημειώνει πρόοδο ως συνολικό πλαίσιο για την ανάπτυξη πολιτικών, αλλά τα τελευταία χρόνια επισκιάζεται από τον αντίκτυπο της οικονομικής κρίσης και την ανάγκη εστίασης στην ανάκαμψη. Η συγκυρία της νέας Διάσκεψης Κορυφής του Ρίο θα μπορούσε να είναι μια ευκαιρία αποκατάστασης της ΑΑ στη θέση που της αρμόζει, δηλαδή της βασικής κινητήριας δύναμης για την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη της.

2.4

Προβλέπονται τρεις συνεδριάσεις της προπαρασκευαστικής επιτροπής. Η πρώτη πραγματοποιήθηκε στις 17-19 Μαΐου 2010. Οι επόμενες θα ακολουθήσουν το 2011 και το 2012.

Η πρώτη συνεδρίαση της προπαρασκευαστικής επιτροπής επεξεργάστηκε διεργασίες, διαδικασίες και χρονοδιαγράμματα για τη διάσκεψη και διεξήγαγε προκαταρκτικές συζητήσεις επί των ανωτέρω βασικών θεματικών. Συμφώνησε ότι η Γραμματεία των Ηνωμένων Εθνών θα πρέπει να ζητήσει τη συμβολή των κρατών μελών, των συναφών διεθνών οργανισμών και των βασικών φορέων επί ορισμένων στοχευμένων ζητημάτων.

2.5

Η κοινωνία των πολιτών εκπροσωπήθηκε στην εν λόγω συνεδρίαση της προπαρασκευαστικής επιτροπής από τους 9 βασικούς φορείς που αναγνωρίζουν τα Ηνωμένα Έθνη. Επίσης, τους ζητήθηκε να προβούν στις δικές τους προετοιμασίες και να συνεισφέρουν στα επόμενα στάδια της προπαρασκευαστικής διαδικασίας και στην ίδια τη διάσκεψη. Ορισμένοι από τους βασικούς φορείς κατέστησαν σαφές ότι επιθυμούν να αξιοποιήσουν την ευκαιρία της διαδικασίας 2012 για τη διεξαγωγή των δικών τους αξιολογήσεων της διαδικασίας ΑΑ στους κλάδους τους. Θα ήθελαν να επιδείξουν επιτεύγματα, ευκαιρίες και προκλήσεις στο Ρίο, και να επιζητήσουν περαιτέρω αναγνώριση και στήριξη από τις κυβερνήσεις σε αυτήν τη διαδικασία, καθώς και να υποβάλουν συστάσεις προς τις κυβερνήσεις σχετικά με τη μορφή και τους στόχους των επίσημων διαπραγματεύσεων.

2.6

Η Ευρωπαϊκή Ένωση δραστηριοποιήθηκε στην πρώτη συνεδρίαση της προπαρασκευαστικής επιτροπής, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση μιας θετικής και διαχειρίσιμης ημερήσιας διάταξης για τη διαδικασία της διάσκεψης, εξακολουθεί δε να υλοποιεί τη δική της ενεργητική προπαρασκευαστική διαδικασία στα κράτη μέλη της. Η ΕΟΚΕ είχε την ικανοποίηση να συμμετάσχει εξ ονόματος της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών ως μέλος της αντιπροσωπείας της ΕΕ στην πρώτη προπαρασκευαστική επιτροπή και σκοπεύει να συνεχίσει να έχει ενεργό ρόλο, πρώτον με την έκδοση της παρούσας αρχικής γνωμοδότησης και στη συνέχεια με περαιτέρω εργασίες, καθώς θα επισπεύδονται οι προετοιμασίες (βλ. παράγραφο 7.2).

3.   Το όραμα και τα επίπεδα φιλοδοξίας

3.1

Η Διάσκεψη Κορυφής του Ρίο το 1992 χαρακτηρίστηκε από υψηλά επίπεδα φιλοδοξίας και επιτυχίας, και κατάφερε να κινητοποιήσει στήριξη και δράση υπέρ της ΑΑ σε ολόκληρο τον κόσμο. Αυτό επετεύχθη με μια ουσιαστική και συγκεκριμένη ενιαία ημερήσια διάταξη κάτω από ένα επιβλητικό και εμπνευσμένο όραμα το οποίο έδωσε ώθηση στη λαϊκή στήριξη και την πολιτική βούληση.

3.2

Η πρόκληση της αειφορίας είναι πιο επείγουσα από ποτέ, και από πολλές απόψεις ακόμη πιο πιεστική. Εντούτοις, τα επίπεδα ενεργητικότητας και φιλοδοξίας μεταξύ των κυβερνήσεων στην πρώτη προπαρασκευαστική επιτροπή ήταν απογοητευτικά. Ορισμένες φαίνονταν πιο πρόθυμες να συγκρατήσουν τις υπερβολικές προσδοκίες παρά να ενισχύσουν την αποφασιστικότητα για θετική αλλαγή.

3.3

Η κοινωνία των πολιτών είναι πιο φιλόδοξη. Τα κάθε είδους ενδιαφερόμενα μέρη δραστηριοποιήθηκαν κατά την πρώτη προπαρασκευαστική επιτροπή, ζητώντας συγκεκριμένες προτάσεις από τους επίσημους αντιπροσώπους και αναπτύσσοντας τις δικές τους παράλληλες διαδικασίες ενόψει της διάσκεψης. Εντός της Ευρώπης, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι τα διάφορα ενδιαφερόμενα μέρη διαθέτουν την όρεξη και την ικανότητα να ανεβάσουν τον πήχη και να ασκήσουν πιέσεις ώστε η διαδικασία του 2012 να έχει θετική έκβαση. Η ΕΟΚΕ παροτρύνει την ΕΕ και τα κράτη μέλη της να αξιοποιήσουν πλήρως αυτό το δυναμικό και να διαμορφώσουν μια ανοικτή και φιλόδοξη διαδικασία πολλαπλών ενδιαφερομένων μερών σε όλα τα επίπεδα, προκειμένου να αξιοποιηθεί πλήρως η εμπειρία των διαφόρων ενδιαφερομένων μερών.

3.4

Εάν οι διαπραγματεύσεις για την κλιματική αλλαγή και τη βιοποικιλότητα μπορούσαν να έχουν τον στόχο και την προθεσμία να καταλήξουν εγκαίρως σε ουσιαστικές συμφωνίες ώστε να μπορούν να εγκριθούν από τους παγκόσμιους ηγέτες στη Διάσκεψη Κορυφής του Ρίο το 2012, αυτό θα ωφελούσε αμφότερες τις διαδικασίες. Αυτός ο συνδυασμός στόχων λειτούργησε πολύ αποτελεσματικά για την τόνωση της προόδου κατά τη διετία που προηγήθηκε της διάσκεψης του Ρίο το 1992. Η διάσκεψη του 2012 θα μπορούσε να ορίσει μια προθεσμία για τη μετάβαση των εν εξελίξει διαπραγματεύσεων για την κλιματική αλλαγή και τη βιοποικιλότητα στο επόμενο σημαντικό ορόσημό τους.

3.5

Η συγκυρία της Διάσκεψης Κορυφής του 2012 θα μπορούσε επίσης να αξιοποιηθεί για την επίσπευση της λήψης αποφάσεων στις εν εξελίξει διεθνείς διαπραγματεύσεις για τον υδράργυρο, καθώς και αυτών για τη διαδικασία REDD (μείωση των εκπομπών που οφείλονται στην αποψίλωση και την υποβάθμιση των δασών). Επίσης θα μπορούσε να αναδειχθεί σε ευκαιρία για την έναρξη νέων διαπραγματεύσεων σχετικά με την ενσωμάτωση της αειφορίας στην εταιρική διακυβέρνηση (βλ. παράγραφο 6.8 κατωτέρω), και την τοπική δράση υπέρ της αειφορίας (παράγραφος 6.9).

3.6

Η Διάσκεψη Κορυφής του 1992 ενέπνευσε ένα νέο όραμα υπέρ ενός αρμονικού μέλλοντος για τον πλανήτη, όπως εκφράστηκε στη νέα συλλογιστική περί ΑΑ. Για να δοθεί ώθηση στη διάσκεψη του Ρίο το 2012, απαιτείται μια νέα έκφραση του οράματος. Η ΕΟΚΕ προτείνει να εστιάσουμε για τον σκοπό αυτόν στη Χάρτα της Γης και να αξιοποιήσουμε τη διάσκεψη κορυφής ώστε να αναγνωρίσουμε επίσημα αυτό το έγγραφο που αποτελεί πηγή έμπνευσης (όπως έχει ήδη πράξει η UNESCO). Η Χάρτα της Γης τυγχάνει ολοένα και μεγαλύτερης στήριξης ανά τον κόσμο τα τελευταία έτη. Η αναγνώριση της Χάρτας από τον ΟΗΕ συνολικά θα μπορούσε να την καταστήσει πιο αποτελεσματική σε όλο τον κόσμο και να συμβάλει στην αναζωπύρωση του φιλόδοξου πνεύματος επίτευξης των στόχων που αφύπνισε τον κόσμο το 1992.

4.   Η κατάσταση της υλοποίησης και τα εναπομείναντα κενά

4.1

Στην πρώτη συνεδρίαση της προπαρασκευαστικής επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών τονίσθηκε ότι η πρόοδος ως προς την εφαρμογή των σκοπών και των στόχων της Διάσκεψης της Στοκχόλμης το 1972, και των διασκέψεων κορυφής για την ΑΑ το 1992 και το 2002 υπήρξε ελλιπής και άνιση. Παρά ορισμένα επιτεύγματα, κυρίως ως προς την αύξηση του εισοδήματος και τη βελτίωση της πρόσβασης στην εκπαίδευση και καλύτερη υγεία, κυρίως στις αναδυόμενες οικονομίες, εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικές προκλήσεις.

4.2

Εξακολουθούν να υπάρχουν κενά στην εφαρμογή που αφορούν την εξάλειψη της φτώχειας, την επισιτιστική ασφάλεια, την ανισότητα εισοδημάτων, τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, τη μείωση των πιέσεων που δέχονται τα οικοσυστήματα και η αλιεία, την πρόσβαση σε καθαρό νερό και αποχέτευση και την πλήρη συμμετοχή των γυναικών στην εφαρμογή των διεθνώς συμπεφωνημένων στόχων, γεγονός που αντικατοπτρίζει μια αποσπασματική προσέγγιση στην επίτευξη των στόχων της ΑΑ. Δεν έχουν σημειωθεί σημαντικές αλλαγές στα πρότυπα κατανάλωσης και παραγωγής από τη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη, παρότι απαιτούνται θεμελιώδεις αλλαγές για την παγκόσμια ΑΑ.

4.3

Οι προσπάθειες για την επίτευξη των στόχων της ΑΑ, περιλαμβανομένων των αναπτυξιακών στόχων της Χιλιετίας (ΑΣΧ), παρακωλύονται περαιτέρω από την πρόσφατη χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση, που έχει επηρεάσει δυσμενώς τις οικονομικές επιδόσεις, έχει υπονομεύσει δύσκολες κατακτήσεις και έχει αυξήσει τον αριθμό των ατόμων που ζουν σε συνθήκες ακραίας φτώχειας.

4.4

Εντός της Ευρώπης (όπως και στον υπόλοιπο αναπτυγμένο κόσμο) έχει σημειωθεί πρόοδος επί ορισμένων περιβαλλοντικών στόχων κατά τα τελευταία 20 έτη, αλλά σε καίρια ζητήματα ανάλωσης πόρων και εκπομπών CO2 ο δρόμος είναι ακόμη μακρύς και το αποτύπωμα της Ευρώπης στον υπόλοιπο πλανήτη όσον αφορά την εξάντληση των πόρων και την εξαγωγή ρύπανσης εξακολουθεί να βρίσκεται σε μη αειφόρα επίπεδα. Σε κοινωνικό επίπεδο, η ανεργία και οι αυξανόμενες ανισότητες εντός και μεταξύ των κοινοτήτων δείχνουν επίσης μη αειφόρα πρότυπα.

4.5

Η προπαρασκευαστική επιτροπή δεν εντόπισε κανένα νέο ζήτημα αειφορίας. Επεσήμανε, εντούτοις, ότι πολλά από τα ζητήματα της αειφορίας που εντοπίστηκαν στο Ρίο το 1992 καθίστανται οξύτερα, όπως καταδεικνύεται από τις πρόσφατες και συνεχιζόμενες κρίσεις στον χρηματοπιστωτικό τομέα και στους κλάδους της οικονομίας, της ενέργειας, των υδάτων και του επισιτισμού. Άλλα προβλήματα, όπως η κλιματική αλλαγή και η απώλεια βιοποικιλότητας, επίσης αποδεικνύονται πιο επείγοντα και σοβαρά από ό,τι θεωρούνταν στο παρελθόν. Η συνεχής ανάπτυξη του παγκόσμιου πληθυσμού ασκεί περαιτέρω πιέσεις.

4.6

Στον αναπτυσσόμενο κόσμο εμφανίζεται ένας διαχωρισμός μεταξύ των αναδυόμενων οικονομιών, των οποίων η ταχεία ανάπτυξη επιβαρύνει περαιτέρω τους παγκόσμιους πόρους και αυξάνει τα φορτία ρύπανσης, και των λιγότερο αναπτυγμένων χωρών (ΛΑΧ), όπου η φτώχεια και η υποβάθμιση του περιβάλλοντος εξακολουθούν να αποτελούν κρίσιμους παράγοντες κινδύνου για την αειφορία. Με ορισμένες εξαιρέσεις, οι ανεπτυγμένες χώρες απέχουν πολύ ακόμη από την τήρηση των επιπέδων επίσημης αναπτυξιακής βοήθειας (ΕΑΒ) τα οποία έχουν συχνά υποσχεθεί προκειμένου να βοηθήσουν τις αναπτυσσόμενες χώρες να αναπτυχθούν με πιο αειφόρο τρόπο.

4.7

Αντιμέτωπη με όλες αυτές τις προκλήσεις, η ΕΕ έχει το συγκεκριμένο καθήκον να εξεύρει τρόπους βελτίωσης της αειφορίας των οικονομιών μας και κινητοποίησης επαρκούς χρηματοδοτικής και τεχνικής υποστήριξης, ώστε να ενισχυθούν οι αναπτυσσόμενες χώρες, ιδίως δε οι ΛΑΧ ώστε να ανταποκριθούν αποτελεσματικότερα στις δικές τους προκλήσεις ΑΑ. Η ΕΕ θα πρέπει να αξιοποιήσει τη διάσκεψη κορυφής για να αναζωογονήσει τις ίδιες τις διαδικασίες και τις δομές της προκειμένου να σημειώσει πρόοδο σε αυτά τα ζητήματα. Συγκεκριμένα η ΕΟΚΕ προτρέπει την Ένωση:

να προσδιορίσει και να εφαρμόσει διάφορες πτυχές της πράσινης οικονομίας εντός της Ευρώπης και να θεσπίσει και να χρηματοδοτήσει νέους διαύλους παροχής χρηματοδοτικής βοήθειας και μεταφοράς τεχνολογίας και τεχνογνωσίας, ούτως ώστε να μπορέσουν οι αναπτυσσόμενες χώρες να υλοποιήσουν τη μετάβαση προς την αειφορία (Τμήμα 5)·

να ενισχύσει διάφορες πτυχές της διακυβέρνησης της ΑΑ εντός της Ευρώπης (Τμήμα 6)·

να εξασφαλίσει τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών σε ολόκληρη την Ευρώπη ώστε να συνεισφέρει στη διαδικασία του Ρίο και να ανακτήσει το όραμα του Ρίο καθώς και την πολιτική και λαϊκή στήριξη προς αυτό (Τμήμα 7).

5.   Μια πράσινη οικονομία στο πλαίσιο της αειφόρου ανάπτυξης και της εξάλειψης της φτώχειας

5.1

Η πράσινη οικονομία θα είναι μία από τις βασικές θεματικές της διάσκεψης. Υπάρχουν ακόμη πολλές απόψεις σχετικά με το τι σημαίνει «πράσινη οικονομία». Υπάρχει εντούτοις συναίνεση ότι αυτή θα πρέπει να νοείται στο πλαίσιο της αειφόρου ανάπτυξης. Μια πράσινη οικονομία ή η διαδικασία για να καταστεί πράσινη η οικονομία μπορεί να γίνει αντιληπτή ως ένα από τα θεμελιώδη μέσα για την εδραίωση μιας πορείας προς ένα πιο αειφόρο μοντέλο ανάπτυξης στο μέλλον.

5.2

Μια πράσινη οικονομία, προωθώντας τη μεγαλύτερη αποδοτικότητα κατά τη χρήση των φυσικών πόρων και της ενέργειας, και προωθώντας νέες τεχνολογίες για καθαρή ενέργεια και καθαρότερη παραγωγή, μπορεί να δημιουργήσει νέες ευκαιρίες οικονομικής ανάπτυξης και νέες θέσεις εργασίας. Θα χρειαστεί να θεσπισθεί το κατάλληλο πλαίσιο εθνικής πολιτικής υπέρ της μετάβασης στην πράσινη οικονομία, της προαγωγής προτύπων αειφόρου κατανάλωσης και παραγωγής, και της προσαρμογής της οικονομικής δραστηριότητας στις φέρουσες ικανότητες των οικοσυστημάτων.

5.3

Η αειφόρος ανάπτυξη και αλλαγή θα πρέπει να σέβονται τα φυσικά όρια και να προστατεύουν τους φυσικούς πόρους και την πολιτιστική κληρονομιά. Η αειφόρος ανάπτυξη εντούτοις δεν υποδηλώνει τη στασιμότητα – αντιθέτως προϋποθέτει διαρκή αλλαγή και εξέλιξη. Στον τομέα της ενέργειας, παραδείγματος χάριν, τα επόμενα 40 έτη θα χρειαστεί μαζική αλλαγή των μεθόδων παραγωγής και κατανάλωσης ενέργειας, όπως αποτυπώνεται στην πρόσφατη έκθεση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας όσον αφορά τα τεχνολογικά σενάρια για το 2050. Στον τομέα της χημικής βιομηχανίας, αν λάβουμε ένα άλλο παράδειγμα, έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος για τον επαναπροσανατολισμό των προτύπων παραγωγής σε μια πιο αποδοτική και αειφόρο κατεύθυνση – και για τη μετατροπή αυτής της αλλαγής σε εμπορικό πλεονέκτημα.

5.4

Τα εργαλεία της πολιτικής που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν στο πλαίσιο της πράσινης οικονομίας μπορούν να ταξινομηθούν σε κατηγορίες:

σωστή τιμολόγηση·

πολιτικές για τις δημόσιες συμβάσεις·

οικολογικές φορολογικές μεταρρυθμίσεις·

δημόσιες επενδύσεις σε αειφόρες υποδομές·

στοχοθετημένη δημόσια στήριξη της Ε&Α για περιβαλλοντικά ορθές τεχνολογίες·

κοινωνικές πολιτικές για σύγκλιση των κοινωνικών στόχων με τις οικονομικές πολιτικές.

5.5

Σε παγκόσμιο επίπεδο τα Ηνωμένα Έθνη έχουν ήδη ξεκινήσει πρωτοβουλίες σε αυτόν τον τομέα, τις οποίες θα μπορούσε να αξιοποιήσει η Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την Αειφόρο Ανάπτυξη το 2012. Η πρωτοβουλία πράσινης οικονομίας αποσκοπεί στην ενίσχυση των κυβερνήσεων «να αναδιαμορφώσουν και να επανεστιάσουν τις πολιτικές, τις επενδύσεις και τις δαπάνες σε ευρύ φάσμα τομέων, όπως είναι οι καθαρές τεχνολογίες, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, οι υπηρεσίες υδροδότησης, οι πράσινες μεταφορές, η διαχείριση λυμάτων, τα οικολογικά κτίρια και η αειφόρος γεωργία και δασοκομία». Βασικά εγχειρήματα αυτής της πρωτοβουλίας είναι τα Οικονομικά των Οικοσυστημάτων και της Βιοποικιλότητας και η Παγκόσμια Πράσινη Νέα Συμφωνία.

5.6

Επί του παρόντος, οι ανεπτυγμένες χώρες συντελούν σχετικά περισσότερο στο πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής με την αύξηση των επιπέδων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου ανά κάτοικο. Ως εκ τούτου, η μεγαλύτερη πρόκληση για αυτές είναι να μετατοπίσουν τις οικονομίες τους προς ένα μοντέλο χαμηλότερων εκπομπών. Παράλληλα, όμως, διαθέτουν το πλεονέκτημα των προηγμένων τεχνολογιών και των κεφαλαιουχικών πόρων που τους επιτρέπουν να ηγηθούν αυτής της μετάβασης, εάν ασχοληθούν εγκαίρως με την αντιμετώπιση της πρόκλησης.

5.7

Μεταξύ των αναπτυσσόμενων χωρών υπάρχει προβληματισμός ότι η «πράσινη οικονομία» είναι μια σύλληψη του Βορρά και ότι μπορεί στην πραγματικότητα να επιβραδύνει τη διαδικασία ανάπτυξης, έχοντας μια συνιστώσα προστατευτισμού. Θα είχε καίρια σημασία να υποδειχθούν τα οφέλη των αναπτυσσόμενων χωρών από την πράσινη οικονομία και η συνεισφορά αυτής στη μετάβαση προς την αειφόρο ανάπτυξη. Βασικό συστατικό στοιχείο θα είναι το κατά πόσο λαμβάνουν στα σοβαρά οι ανεπτυγμένες χώρες τις δεσμεύσεις τους να στηρίξουν την πράσινη οικονομία στις αναπτυσσόμενες χώρες.

5.8

Για να διασφαλίσουν μια ουσιαστική πρόοδο προς μια πιο πράσινη παγκόσμια οικονομία το 2012, οι ανεπτυγμένες χώρες θα πρέπει να δείξουν, αφενός, ότι εφαρμόζουν αυτήν την προσέγγιση στις δικές τους οικονομίες και, αφετέρου, ότι είναι διατεθειμένες να παράσχουν πραγματική βοήθεια με χρηματοδοτικούς πόρους, μεταφορά τεχνολογίας και δημιουργία δεξιοτήτων στον αναπτυσσόμενο κόσμο.

5.9

Η ΕΕ έχει σημειώσει ορισμένη πρόοδο όσον αφορά την πράσινη οικονομία, αλλά ακόμη όχι επαρκή. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, δεν αρκεί απλώς να λάβει θέση η ΕΕ στο Ρίο αναφορικά με την περιορισμένη πρόοδο που σημείωσε την τελευταία εικοσαετία, και τα διάφορα στοιχεία της στρατηγικής 2020 που προωθούν μια αειφόρο κατεύθυνση. Συγκεκριμένα, για να είναι σε θέση να προωθήσει μια πιο σταθερή θέση το 2012, συνιστούμε να πράξει η ΕΕ τα εξής κατά τους επόμενους 12 μήνες:

να επανεξετάσει και να ενισχύσει τη στρατηγική της ΕΕ για την αειφόρο ανάπτυξη, ενσωματώνοντας τους βασικούς της στόχους στην υλοποίηση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020»·

να ολοκληρώσει τις τρέχουσες εργασίες για την εξασφάλιση καλύτερων τρόπων μέτρησης της προόδου της αειφορίας, ενσωματώνοντάς τους ρητά στο βασικό πλαίσιο παρακολούθησης της στρατηγικής «Ευρώπη 2020»·

να ολοκληρώσει τις μακροχρόνιες μελέτες της για την αειφόρο κατανάλωση και παραγωγή, εντάσσοντάς τις στους στόχους του βασικού εμβληματικού προγράμματος για την αποδοτικότητα των πόρων στο πλαίσιο της «Ευρώπης 2020»·

να συγκεντρώσει την ευρωπαϊκή εμπειρία από τους πράσινους φόρους και τα φορολογικά εργαλεία (περιλαμβανομένης της τιμολόγησης και εμπορίας εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα) και να υποβάλει προτάσεις για καθοδήγηση εκ μέρους των Ηνωμένων Εθνών σε συναφή πλαίσια·

να συγκεντρώσει την ευρωπαϊκή εμπειρία της κοινωνικής διάστασης της αειφόρου ανάπτυξης, περιλαμβανομένων των δυνατοτήτων δημιουργίας νέων πράσινων θέσεων εργασίας προς αντικατάσταση ορισμένων θέσεων που χάθηκαν στην ύφεση, και των μέσων για τη μείωση της κοινωνικής ανισότητας.

Παρεμφερείς ενέργειες απαιτούνται σε επίπεδο κρατών μελών. Με όπλο την πρόοδο σε αυτά τα ζητήματα εντός της Ευρώπης, η ΕΕ θα είναι σε ευνοϊκή θέση για να συνηγορήσει υπέρ μιας παγκόσμιας «Ατζέντας για μια πράσινη οικονομία» που θα περιλαμβάνει παρεμφερή στοιχεία.

5.10

Σχετικά με τη χρηματοδότηση είναι προφανές ότι θα πρέπει να καταβληθεί σημαντική προσπάθεια για την κινητοποίηση δημόσιων και ιδιωτικών πόρων για την ολοκλήρωση των εκκρεμοτήτων στην ατζέντα των ΑΣΧ, και την προώθηση της νέας ατζέντας για μια πράσινη οικονομία. Οι στόχοι του Ρίο για την ΕΑΒ δεν έχουν επιτευχθεί. Οι διεθνείς χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί, το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για την Ανάπτυξη (UNDP), ο ΠΟΕ, η Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη (UNCTAD) και τα υπουργεία Οικονομίας, Οικονομικών και Εμπορίου σε ολόκληρο τον κόσμο θα πρέπει να συμμετέχουν πλήρως τόσο σε αυτήν τη διαδικασία κινητοποίησης όσο και σε όλες τις άλλες πτυχές της μετάβασης προς μια πιο πράσινη παγκόσμια οικονομία. Η ΕΕ θα πρέπει να αναπτύξει μια συνεκτική και συνεπή πρόταση για τους στόχους αυτής της παγκόσμιας φιλοδοξίας να καταστεί πιο πράσινη η οικονομία και για την εκπλήρωση των μακροχρόνιων δεσμεύσεων όσον αφορά τα επίπεδα υποστήριξης.

6.   Θεσμικό πλαίσιο για την αειφόρο ανάπτυξη

6.1

Τυγχάνει γενικής παραδοχής το γεγονός ότι η διακυβέρνηση της ΑΑ σε διεθνές επίπεδο δεν είναι ιδιαίτερα αποδοτική και ότι απαιτούνται σημαντικές αλλαγές για την αναζωογόνησή της. Η διακυβέρνηση της ΑΑ σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο επίσης θα ωφελείτο από μια νέα ώθηση.

6.2

Σε διεθνές επίπεδο υπάρχει προφανώς επείγουσα ανάγκη ενίσχυσης της περιβαλλοντικής εντολής του UNEP (Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον) και ενίσχυσης της ικανότητας της Επιτροπής για την Αειφόρο Ανάπτυξη ή διάδοχου φορέα αυτής να διαδώσουν το μήνυμα της ΑΑ στους διάφορους τομείς της παγκόσμιας οικονομίας και σε όλους τους διεθνείς οργανισμούς. Η πιθανότητα αναβάθμισης του UNEP σε Παγκόσμια Οργάνωση Περιβάλλοντος με ευρύτερη εντολή συζητείται εδώ και καιρό. Πρέπει να διατηρεί μια ισχυρότερη, αξιόπιστη και προσβάσιμη επιστημονική βάση· χρειάζεται μεγαλύτερη ικανότητα δημιουργικής αλληλεπίδρασης με άλλα τμήματα του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών, συντονισμού των πολυάριθμων και επιμέρους πολυμερών περιβαλλοντικών συμφωνιών (ΠΠΣ) και στήριξης της ανάπτυξης ικανοτήτων σε περιβαλλοντικά ζητήματα στις αναπτυσσόμενες χώρες και σε άλλα κράτη μέλη· χρειάζεται δε και μια ευρύτερη και πιο ασφαλή βάση άντλησης πόρων. Το 2012 θα μπορούσε να είναι η ευκαιρία να αποδώσουν καρπούς αυτές οι ιδέες.

6.3

Η ΑΑ επίσης χρειάζεται μια εντονότερη παρουσία και επιρροή εντός του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών. Μια δυνατότητα θα ήταν να αναβαθμισθεί σε πλήρες Συμβούλιο των Ηνωμένων Εθνών. Μια άλλη επιλογή θα ήταν η συγχώνευση της ΕΑΑ σε μια διευρυμένη Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών (ECOSOC) με ισχυρότερη εντολή για προώθηση της ΑΑ στο σύνολο της οικογένειας των Ηνωμένων Εθνών, καθώς και στην Παγκόσμια Τράπεζα και στο ΔΝΤ (Διεθνές Νομισματικό Ταμείο). Ωστόσο, ενδέχεται να ανακύψουν και ευρύτερες δυνατότητες υπό το πρίσμα των εργασιών της νέας ομάδας υψηλού επιπέδου για την κλιματική αλλαγή και την ανάπτυξη που μόλις πρόσφατα συστάθηκε από τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ.

6.4

Προσεγγίζοντας τις περαιτέρω συζητήσεις, η ΕΟΚΕ προτείνει να έχει η ΕΕ υπόψη της τρεις γενικούς στόχους:

την ενσωμάτωση της ΑΑ στην εντολή ορισμένων από τους βασικότερους οργανισμούς, όπως ο ίδιος ο ΟΗΕ και η ECOSOC, η Παγκόσμια Τράπεζα, το ΔΝΤ, ο ΠΟΕ, καθώς και φορέων που πιο συγκεκριμένα ασχολούνται με την ΑΑ, όπως είναι η ΕΑΑ, το UNEP, το UNDP κ.λπ.·

την ενίσχυση της ΕΑΑ και της ικανότητάς της να συντονίζει τις εργασίες για την ΑΑ στο σύνολο του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών, ιδίως προσδίδοντάς της ένα καθεστώς και μια αποστολή που θα της παρέχουν τη δυνατότητα να συγκαλεί τα Υπουργεία Οικονομίας και Οικονομικών με συγκεκριμένο καθήκον την ενσωμάτωση της ΑΑ στη διαχείριση των παγκόσμιων οικονομικών πολιτικών·

την ενίσχυση του UNEP και της ικανότητάς του να παρακολουθεί τις κρίσιμες αλλαγές στο περιβάλλον του πλανήτη και να προωθεί αποτελεσματικές δράσεις προστασίας.

6.5

Θα πρέπει επίσης να ενισχυθεί η διακυβέρνηση της ΑΑ σε εθνικό, περιφερειακό, τοπικό και εταιρικό επίπεδο. Οι εθνικές, υπο-εθνικές και τοπικές στρατηγικές ΑΑ θα πρέπει να ανανεωθούν ή να αναζωογονηθούν. Η εταιρική διακυβέρνηση θα πρέπει να αποδίδει μεγαλύτερη έμφαση στην ΑΑ. Θα πρέπει να συσταθούν ή να τονωθούν τα εθνικά συμβούλια ΑΑ ή παρόμοιες δομές που θα δώσουν ισχυρότερη ώθηση στην ΑΑ. Η κοινωνία των πολιτών θα πρέπει να συμμετέχει πιο ενεργά. Εντός της ΕΕ, η στρατηγική της ΕΕ για την Αειφόρο Ανάπτυξη όρισε ένα πλαίσιο για την προώθηση όλων αυτών των στοιχείων. Εντούτοις, δεν δόθηκε μια αρκετά δυναμική συνέχεια. Θα πρέπει να τονωθούν τα βασικά της στοιχεία και να ενταχθούν στη βασική στρατηγική «Ευρώπη 2020» και στη συνέχεια να παρακολουθούνται στενά.

6.6

Οι σημαντικές ομάδες της κοινωνίας των πολιτών, των οποίων ο ρόλος εντός του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών ενισχύθηκε χάρη στο Ρίο το 1992, θα επανεξετάσουν τις δικές τους εμπειρίες και θα υποβάλουν παραδείγματα ορθών πρακτικών στο Ρίο, αναζητώντας την αναγνώριση και την ενίσχυση των βέλτιστων πρακτικών με τη χρήση μέσων όπως οι εθνικές και τοπικές στρατηγικές αειφορίας, οι πρωτοβουλίες εταιρικής ευθύνης κ.λπ.

6.7

Η ΕΟΚΕ συνιστά να ταχθεί η ΕΕ σθεναρά υπέρ ουσιαστικών συνεισφορών από την κοινωνία των πολιτών και των βασικών φορέων στη διαδικασία για το 2012. Οι φορείς θα πρέπει να ενθαρρυνθούν να επιδείξουν τα μέχρι τούδε επιτεύγματά τους και να προωθήσουν κάθε είδους πρόταση για ενίσχυση και εδραίωση του ρόλου τους.

6.8

Στον τομέα της βιομηχανίας, οι ευθύνες στον τομέα της αειφορίας θα πρέπει να ενταχθούν στα νεοεμφανιζόμενα πλαίσια κοινωνικής εταιρικής ευθύνης. Οι διαπραγματεύσεις για μια νέα διεθνή σύμβαση επ’ αυτού θα μπορούσαν να ξεκινήσουν το 2012 στο Ρίο.

6.9

Οι περιφερειακές κυβερνήσεις και άλλες υπο-εθνικές αρχές διαδραματίζουν ολοένα και σημαντικότερο ρόλο στην υλοποίηση πολλών πτυχών της αειφόρου ανάπτυξης. Το ίδιο ισχύει και για πολλές δημοτικές και άλλες τοπικές αρχές. Οι εξελίξεις αυτές θα πρέπει να ενσωματωθούν σε μια νέα συμφωνία που θα αποδίδει ρητές εντολές (και τους απαραίτητους πόρους) για την υλοποίηση συγκεκριμένων τμημάτων της ατζέντας ΑΑ, ώστε τα λαμπρά παραδείγματα των λίγων προπορευόμενων να γίνουν πάγια πρακτική των πολλών.

7.   Πιθανός ρόλος της ΕΕ και της ΕΟΚΕ

7.1

Αναμφίβολα η ΕΕ θα έχει καίριο ρόλο στη διαμόρφωση μιας στρατηγικής για το 2012. Θα πρέπει να δείξει στη διεθνή κοινότητα ότι η μετάβαση προς μια πράσινη οικονομία θα ωφελήσει τον Βορρά και τον Νότο, και θα προωθήσει τις θεσμικές αλλαγές για την προαγωγή της διακυβέρνησης της ΑΑ. Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της επίσης θα πρέπει να αξιοποιήσουν την ευκαιρία της διάσκεψης για προώθηση της δικής τους μετάβασης προς μια πιο πράσινη οικονομία και να βελτιώσουν τη δική τους διακυβέρνηση και διαχείριση της ΑΑ καθώς και τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών σε αυτές τις διαδικασίες.

7.2

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι έτοιμη να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην ενίσχυση της συνεισφοράς της κοινωνίας των πολιτών, τόσο στην ευρωπαϊκή όσο και στη διεθνή διαδικασία, και στην άσκηση πιέσεων για την επίτευξη φιλόδοξων αποτελεσμάτων. Μια ισχυρή συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών είναι απαραίτητη για τη δημιουργία της δυναμικής και της πίεσης που απαιτούνται για την επιτυχή έκβαση της διάσκεψης στο Ρίο. Τους επόμενους 12 μήνες η ΕΟΚΕ σκοπεύει να αναλάβει τις εξής δράσεις:

Διοργάνωση περαιτέρω διαβουλεύσεων με τα ενδιαφερόμενα μέρη στις Βρυξέλλες σχετικά με τους στόχους της διάσκεψης στο Ρίο το 2012, και δημιουργία μιας κοινής πλατφόρμας, εάν καταστεί δυνατό·

Δραστηριότητες προβολής για τη διασφάλιση της συνεισφοράς από την κοινωνία των πολιτών στα κράτη μέλη μέσω των εθνικών συμβουλίων αειφόρου ανάπτυξης, του ευρωπαϊκού τους δικτύου EEAC και των εθνικών οικονομικών και κοινωνικών συμβουλίων·

Διεξαγωγή μιας σειράς τομεακών μελετών των προϋποθέσεων για την επιτυχή εφαρμογή της συλλογιστικής της πράσινης οικονομίας σε βασικούς τομείς όπως η ενέργεια, οι μεταφορές, οι κατασκευές, η γεωργία και η συνολικότερη οικονομική πολιτική·

Η προβολή του θέματος μέσω των περιφερειακών και διμερών μόνιμων αντιπροσωπειών για τη σύγκριση και τον συντονισμό της συνεισφοράς της κοινωνίας των πολιτών στην Ευρώπη με τις δράσεις της κοινωνίας των πολιτών σε άλλες περιοχές του κόσμου.

Βρυξέλλες, 15 Σεπτεμβρίου 2010.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Mario SEPI


15.2.2011   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 48/72


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Βελτίωση των μοντέλων “συμμετοχικής σύμπραξης δημόσιου-ιδιωτικού τομέα” κατά την ανάπτυξη ηλεκτρονικών υπηρεσιών για όλους στην ΕΕ των 27» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

2011/C 48/13

Εισηγητής: ο κ. CAPPELLINI

Στις 16 Ιουλίου 2009, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε βάσει του άρθρου 29(2) του Εσωτερικού της Κανονισμού να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα:

«Βελτίωση των μοντέλων συμμετοχικής σύμπραξης δημόσιου-ιδιωτικού τομέα κατά την ανάπτυξη ηλεκτρονικών υπηρεσιών για όλους στην ΕΕ των 27»

Το ειδικευμένο τμήμα «Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή τους στις 6 Σεπτεμβρίου 2010,

Κατά την 465η σύνοδο ολομέλειάς της, της 15ης και16ης Σεπτεμβρίου 2010 (συνεδρίαση της 16ης Σεπτεμβρίου 2010), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή ενέκρινε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 102 ψήφους υπέρ, μία κατά και 5 αποχές.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1

Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει το ψηφιακό θεματολόγιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και τις προτάσεις της έκθεσης για την εσωτερική αγορά που αφορούν την επίτευξη διατηρήσιμων οικονομικών και κοινωνικών οφελών από μια ενιαία ψηφιακή αγορά και υπερταχείας πρόσβασης στο διαδίκτυο που θα φέρνει τις εφαρμογές στους πολίτες και τις ΜΜΕ των αγροτικών και απομακρυσμένων περιοχών. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Επιτροπή των Περιφερειών πως απαιτούνται περισσότερες δραστηριότητες ελέγχου προκειμένου να διασφαλισθεί ότι όλοι θα απολαμβάνουν ενσύρματων και ασύρματων ευρυζωνικών υπηρεσιών έως το 2013. Απαιτούνται περισσότερες επενδύσεις σε όλα τα επίπεδα και θα πρέπει να εξετασθεί η δυνατότητα συμπράξεων δημόσιου-ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ) όσον αγορά τις αγροτικές και απομακρυσμένες περιοχές και την αναβάθμιση των δικτύων.

1.2

Η ΕΟΚΕ στηρίζει το κοινό πλαίσιο ευρωπαϊκών και εθνικών πολιτικών για την επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συγκροτήσει ειδική συμβουλευτική ομάδα που θα συνδράμει τα κράτη μέλη, τις υποψήφιες χώρες και τους ενδιαφερόμενους ιδιωτικούς φορείς στην καλύτερη παρακολούθηση της ευρυζωνικής κάλυψης των αγροτικών και απομακρυσμένων περιοχών.

1.3

Οι ελλείψεις της αγοράς ως προς την παροχή οικονομικά προσιτών ευρυζωνικών δικτύων υψηλών ταχυτήτων σε απομακρυσμένες περιοχές είναι σημαντικές. Η Επιτροπή θα πρέπει ως εκ τούτου να προαγάγει ένα πλήρες φάσμα πολιτικών που θα διευκολύνουν την ανάπτυξη ανοικτών δικτύων με τις κρατικές και δημόσιες πρωτοβουλίες. Η ΕΕ οφείλει να αξιοποιήσει πλήρως την ανάπτυξη των ηλεκτρονικών υπηρεσιών στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα, με στόχο τη βελτίωση των τοπικών και περιφερειακών υπηρεσιών υγειονομικής περίθαλψης, εκπαίδευσης, έκτακτης ανάγκης και κοινής ωφελείας, ασφαλείας καθώς και των κοινωνικών υπηρεσιών. Η υιοθέτηση των ΣΔΙΤ από όλες τις αρχές ενδέχεται να παράσχει στρατηγική στήριξη σε ΜΜΕ που ειδικεύονται σε δημόσιες υπηρεσίες ΤΠΕ καθώς και στις δεξιότητες ΤΠΕ των νεαρών επιχειρηματιών.

1.4

Οι ιδιωτικές επενδύσεις και οι ΣΔΙΤ σε απομακρυσμένες, αγροτικές και χαμηλού εισοδήματος περιοχές θα πρέπει να προαχθούν μέσω των διαρθρωτικών ταμείων, από κοινού με τα μέσα της ΕΤΕπ και του ΕΤαΕ, προκειμένου να παράσχουν συνδέσεις με το διαδίκτυο σε εύλογη τιμή για ευάλωτες ομάδες πολιτών και ΜΜΕ. Ειδικά προγράμματα και μέτρα της Επιτροπής θα πρέπει να επικεντρωθούν στην προώθηση και τον πολλαπλασιασμό των τοπικών ΣΔΙΤ σε πιλοτικά διαπεριφερειακά και διασυνοριακά προγράμματα, ενώ θα πρέπει να προωθηθεί η ιδέα μιας «Ευρωπαϊκής ημέρας ηλεκτρονικών υπηρεσιών για όλους».

1.5

Η ΕΟΚΕ προσδίδει ιδιαίτερη σημασία στην οικοδόμηση ισχυρότερων συμπράξεων μεταξύ δημοσίων και ιδιωτικών παρόχων δημόσιων ηλεκτρονικών υπηρεσιών με στόχο την παροχή καλύτερων και αποτελεσματικότερων υπηρεσιών. Απαιτείται περισσότερη διαφάνεια και ενεργός συμμετοχή των πολιτών, χωρίς να χαθεί η κυριότητα των δημοσίων επενδύσεων σε υποδομές και η παρακολούθηση των επιδόσεων. Οι δημόσιες υπηρεσίες συχνά παρέχονται σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, όπου οι ΜΜΕ και οι ενώσεις τους μπορούν να συμμετάσχουν σε συμπράξεις με τον δημόσιο τομέα, είτε ως άμεσοι πάροχοι είτε ως κοινοπραξία, εάν απαιτούνται σημαντικοί χρηματοδοτικοί πόροι ή σφαιρικότερη εμπειρογνωμοσύνη. Αυτό συμβαίνει ήδη σε ορισμένες περιφέρειες της Γαλλίας (Auvergne), της Ιταλίας (Trentino A.A., Λομβαρδία) και άλλων κρατών μελών της ΕΕ.

1.6

Η πρόσβαση σε υψηλής ποιότητας ασύρματες ευρυζωνικές υπηρεσίες σε εύλογες τιμές μπορεί να ενισχύσει την προσβασιμότητα και την ποιότητα των υπηρεσιών που παρέχονται από τις αρχές και να βοηθήσει τις ΜΜΕ να γίνουν ανταγωνιστικότερες στην αγορά. Οι απομακρυσμένες περιφέρειες και κοινότητες θα ωφεληθούν περισσότερο από την πρόσβαση σε ταχύτερες ευρυζωνικές υπηρεσίες.

1.7

Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη έκτακτων επενδύσεων για την ανάπτυξη της καθολικής και υψηλών ταχυτήτων πρόσβασης σε σταθερές και κινητές ευρυζωνικές υπηρεσίες για όλους τους πολίτες και καταναλωτές. Ένα πιο υποστηρικτικό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων σε επίπεδο ΕΕ που θα συνάδει με τις διατάξεις της ΕΕ περί ανταγωνισμού θα βοηθήσει προς τούτο. Το ίδιο θα κάνει και η βελτίωση του συντονισμού μεταξύ των διαφορετικών πολιτικών και προγραμμάτων της ΕΕ, προκειμένου η επιλογή του καταναλωτή να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων που έχουν τεθεί όσον αφορά την πρόσβαση όλων των πολιτών από κάθε περιοχή σε ηλεκτρονικές υπηρεσίες.

1.8

Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι, μέχρι το 2013, κάθε νοικοκυριό θα πρέπει να έχει πρόσβαση στο ευρυζωνικό διαδίκτυο σε ανταγωνιστικές τιμές. Πρέπει να προωθηθεί το ψηφιακό μέρισμα και να χρησιμοποιηθεί για τη βελτίωση της κάλυψης και της ποιότητας των κινητών ευρυζωνικών υπηρεσιών. Τα κράτη μέλη πρέπει να επικαιροποιήσουν τους εθνικούς τους στόχους για τις ευρυζωνικές και υψηλών ταχυτήτων υπηρεσίες ούτως ώστε να ενθαρρυνθούν οι περιφερειακές αρχές και ο ιδιωτικός τομέας να στηρίξουν κατά τρόπο συνεκτικό μια ευρωπαϊκή στρατηγική ευρυζωνικότητας υψηλών ταχυτήτων. Ειδικότερα, οι περιφερειακές αρχές, η ΕΕ και/ή τα εθνικά συμβουλευτικά όργανα, οι ΜΜΕ, οι οργανώσεις και οι λοιποί ιδιωτικοί φορείς θα πρέπει να συμμετέχουν ήδη από την απαρχή της πρωτοβουλίας «Το μέλλον του διαδικτύου» της Επιτροπής.

1.9

Η ΕΟΚΕ στηρίζει λύσεις ΣΔΙΤ με πρότυπα χρηματοδότησης που μπορούν να παράσχουν οικονομικές και έγκαιρες ευρυζωνικές υπηρεσίες στους πολίτες σε αγροτικές και διασυνοριακές περιοχές. Προς τούτο η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει πως οι ψηφιακές δεξιότητες, ιδίως για τις ΜΜΕ και τους νέους επιχειρηματίες σε αγροτικές και απομακρυσμένες περιοχές, είναι καίριας σημασίας για μια ψηφιακή κοινωνία χωρίς αποκλεισμούς, ιδιαίτερα όταν η πρόσβαση σε ηλεκτρονικές υπηρεσίες δημιουργεί ένα ψηφιακό χάσμα για τους ηλικιωμένους, τις μη προνομιούχες ομάδες και τα άτομα χαμηλού εισοδήματος. Επίσης, θα πρέπει να αντιμετωπιστούν τα υφιστάμενα προβλήματα πρόσβασης.

1.10

Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ οφείλουν να αξιοποιήσουν πλήρως την ανάπτυξη των ηλεκτρονικών υπηρεσιών στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα, ούτως ώστε να συμβάλουν στη βελτίωση των τοπικών και περιφερειακών υπηρεσιών υγειονομικής περίθαλψης, εκπαίδευσης, έκτακτης και κοινής ωφέλειας, ασφαλείας και των κοινωνικών υπηρεσιών.

2.   Ιστορικό/Γενικό πλαίσιο αναφοράς

2.1

Το διαδίκτυο έχει καταστεί μια εκ των σημαντικότερων στρατηγικά υποδομών του 21ου αιώνα και αποτελεί κεντρική υποχρέωση για την εφαρμογή των καθολικών υπηρεσιών της ΕΕ που προβλέπει η Συνθήκη της Λισσαβώνας. Εντούτοις, η κατάσταση στις αγροτικές και απομακρυσμένες περιοχές ελάχιστα έχει βελτιωθεί και δεν μπορούμε ουσιαστικά να μιλάμε για ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρονικών υπηρεσιών (1). Εφόσον ο ιδιωτικός τομέας δεν φαίνεται να ενδιαφέρεται να καλύψει τη ζήτηση για υπηρεσίες και καθώς οι κυβερνήσεις από μόνες τους δεν είναι σε θέση να ανταποκριθούν σε αυτήν την πρόκληση, μια ενδεδειγμένη λύση θα ήταν η συμμετοχή αμφότερων των μερών (δημόσιου και ιδιωτικού τομέα) στον επιμερισμό των οφελών και των κινδύνων μέσω ΣΔΙΤ σε αυτόν τον τομέα. Η ενεργός συμμετοχή και ο ρόλος της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στις ΣΔΙΤ ανάπτυξης ηλεκτρονικών υπηρεσιών θα μπορούσε να συμβάλει καθοριστικά στις διεργασίες αυτές.

2.2

Η παρούσα γνωμοδότηση πρωτοβουλίας αποσκοπεί στη διερεύνηση του ζητήματος και στην προβολή του διαλόγου με θέμα τον εντοπισμό βιώσιμων λύσεων για την ανάπτυξη ηλεκτρονικών υπηρεσιών παντού και για όλους στην Ευρώπη, κυρίως δε στις λιγότερο προσβάσιμες περιοχές και για τις πιο ευπαθείς ομάδες.

2.3

Σε αυτό το πλαίσιο, οι γενικοί στόχοι της παρούσας γνωμοδότησης είναι οι εξής:

να αναλύσει, με τη συνδρομή της ΕΟΚΕ και οργανώσεων ιδιωτικών και δημοσίων συμφερόντων, τρόπους υιοθέτησης των ΣΔΙΤ για την προώθηση των ηλεκτρονικών υπηρεσιών για όλους, είτε είναι άτομα, είτε επιχειρήσεις ή περιφερειακές/τοπικές αρχές·

να αναδείξει τη δυναμική ευρύτερης κοινωνικής ένταξης των ευπαθών ομάδων και οικονομικής ένταξης των απόμακρων περιοχών μέσω της βιώσιμης και αποτελεσματικής εφαρμογής των ΣΔΙΤ για την ανάπτυξη ηλεκτρονικών υπηρεσιών στην Ευρώπη (2)·

να συνδράμει τα θεσμικά όργανα και τους φορείς χάραξης πολιτικής της ΕΕ, καθώς και ενδιαφερόμενους δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς που επιθυμούν να συμμετέχουν σε ΣΔΙΤ στον τομέα των ηλεκτρονικών υπηρεσιών, μέσω του εντοπισμού προβλημάτων και πιθανών λύσεων, διεξάγοντας εκτιμήσεις αντικτύπου της ζήτησης και προσφοράς ηλεκτρονικών υπηρεσιών σε σχέση με τις ανάγκες της κοινωνίας των πολιτών, διερευνώντας τις σχετικές απαιτήσεις απασχόλησης και δεξιοτήτων, καθώς και τις βέλτιστες πρακτικές πολιτικών και προγραμμάτων σε επίπεδο ΕΕ που θα μπορούσαν να μεταφερθούν σε εθνικό/περιφερειακό επίπεδο.

2.4

Οι ΤΠΕ επηρεάζουν τις περισσότερες πτυχές της κοινωνίας μας. Καθώς τα όρια μεταξύ τηλεφωνίας, διαδικτύου, τηλεοπτικής μετάδοσης, κινητής τηλεφωνίας και λοιπών υπηρεσιών επικοινωνίας γίνονται δυσδιάκριτα, εξίσου δυσδιάκριτος γίνεται και ο διαχωρισμός μεταξύ βιομηχανικού και δημόσιου τομέα και μεταξύ πολιτικών της ΕΕ και των κρατών μελών. Στην πράξη, οι εθνικές και περιφερειακές πολιτικές δεν κατάφεραν να παράσχουν κατά τρόπο αποτελεσματικό πρόσβαση σε αυτές τις υπηρεσίες για όλους.

2.5

Σε αυτό το πλαίσιο, η Neelie Kroes, η νέα Επίτροπος για το ψηφιακό θεματολόγιο, έθεσε προς συζήτηση το ζήτημα της διεξαγωγής δημόσιων διαβουλεύσεων προκειμένου «να ελέγξουμε εάν χρειάζεται επικαιροποίηση των κανόνων προκειμένου να διασφαλισθεί ότι όλοι οι πολίτες και οι επιχειρήσεις της ΕΕ έχουν πρόσβαση σε ζωτικές υπηρεσίες επικοινωνιών, συμπεριλαμβανομένου του διαδικτύου υψηλών ταχυτήτων. Πρέπει να διασφαλίσουμε πως κανείς δε θα αποκλεισθεί από την ψηφιακή κοινωνία.» Επιπλέον, η πρόσφατη ανακοίνωση «Ευρώπη 2020» επιβεβαιώνει τον στόχο για παροχή διατηρήσιμων οικονομικών και κοινωνικών οφελών από μια ενιαία ψηφιακή αγορά βασισμένη στην ταχεία και υπερταχεία πρόσβαση στο διαδίκτυο και σε διαλειτουργικές εφαρμογές, με ευρυζωνική πρόσβαση για όλους μέχρι το 2013.

2.6

Η στρατηγική της Λισσαβώνας είχε ήδη αναγνωρίσει το γεγονός ότι χρειαζόμαστε πρόσβαση σε σύγχρονες ψηφιακές υποδομές (π.χ. διαδίκτυο, GPS) και στις αποκαλούμενες ηλεκτρονικές υπηρεσίες. Κατά συνέπεια, ο εκσυγχρονισμός των δημόσιων υπηρεσιών θα πρέπει να περιλαμβάνει:

την παροχή καλύτερης ποιότητας και ασφαλέστερων υπηρεσιών προς το κοινό·

την ανταπόκριση στα αιτήματα των επιχειρήσεων, ιδίως των ΜΜΕ, για λιγότερη γραφειοκρατία και περισσότερη αποτελεσματικότητα·

τη διασφάλιση της διασυνοριακής συνέχειας των υπηρεσιών κοινής ωφελείας (συμπεριλαμβανομένης της πολιτικής προστασίας) που είναι καίρια για τη διατήρηση της κινητικότητας στην Ευρώπη και της κοινωνικής συνοχής στα κράτη μέλη.

2.7

Το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ (δυνάμει της οδηγίας καθολικής υπηρεσίας (3) του 2002) απαιτεί από τα κράτη μέλη να διασφαλίζουν πως όλοι οι πολίτες μπορούν να συνδεθούν στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο σε σταθερή τοποθεσία και να έχουν πρόσβαση σε δημόσιες τηλεφωνικές υπηρεσίες επικοινωνιών φωνής και δεδομένων με λειτουργική πρόσβαση στο διαδίκτυο. Οι καταναλωτές θα πρέπει επίσης να έχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες πληροφοριών καταλόγου και καταλόγους συνδρομητών, σε δημόσιους τηλεφωνικούς θαλάμους και σε ειδικά μέτρα για τα άτομα με αναπηρίες.

2.8

Επιπλέον, πρόσφατη ανακοίνωση της Επιτροπής χαρακτήρισε τις ΣΔΙΤ ως μία από τις δυνατές επιλογές όσον αφορά την «επιτάχυνση» της χρήσης του διαδικτύου και της παροχής ηλεκτρονικών υπηρεσιών σε πολίτες της ΕΕ. Οι ΣΔΙΤ συχνά θεωρούνται ένας τρόπος να δοθεί η δυνατότητα στους πολίτες της Ευρώπης να αξιοποιήσουν καλύτερα τις ήδη γνωστές και τις αναδυόμενες τεχνολογίες με μια πιο ολιστική προσέγγιση. Επιπλέον, οι ΣΔΙΤ θα μπορούσαν να συμβάλουν στον εντοπισμό των φραγμών που δημιουργούνται από μη τεχνικά ζητήματα και να υποκινήσουν μια στρατηγική αντιμετώπισης τους (4). Ο όρος ΣΔΙΤ καλύπτει ευρύ φάσμα καταστάσεων και ως εκ τούτου υπάρχουν διάφοροι ορισμοί στη βιβλιογραφία, όπως αυτός των Κατευθύνσεων του ΟΗΕ (5) και αυτός της ΕΤΕπ.

2.9

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει πραγματοποιήσει σειρά δημοσίων διαβουλεύσεων, με τη συμμετοχή της ΕΟΚΕ, για θέματα όπως:

Δίκτυα πρόσβασης νέας γενιάς (NGA)·

Μετάπλαση του ψηφιακού μερίσματος σε κοινωνικά οφέλη και οικονομική μεγέθυνση στην Ευρώπη·

Αρχές καθολικής υπηρεσίας στις ηλεκτρονικές επικοινωνίες

2.10

Η ανακοίνωση της Επιτροπής COM (2009) 479 τελικό, με θέμα «Σύμπραξη δημόσιου-ιδιωτικού τομέα σχετικά με το Μελλοντικό Ίντερνετ (Διαδίκτυο)» έχει στόχο να διαμορφώσει το πλαίσιο για την προετοιμασία της «έξυπνης» κοινωνίας και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του ευρωπαϊκού κλάδου ΤΠΕ. Η προετοιμασία μιας πρωτοβουλίας ΣΔΙΤ για το διαδίκτυο του μέλλοντος, η οποία ενθαρρύνεται από ορισμένα κράτη μέλη και παράγοντες της αγοράς, θα χρειασθεί μεγαλύτερη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών και των περιφερειακών αρχών.

3.   Γενικές παρατηρήσεις: ΣΔΙΤ και ανάπτυξη ηλεκτρονικών υπηρεσιών

3.1

Όπως στην κοινωνία μας είναι εγγυημένη η παροχή και η πρόσβαση σε τροφή, νερό, εκπαίδευση, υπηρεσίες υγείας, κινητικότητα και δημόσιες αρχές, πλέον πρέπει να εντοπίσουμε και να υιοθετήσουμε τις βιωσιμότερες λύσεις και τις αποτελεσματικότερες πολιτικές για τη διασφάλιση της ίσης μεταχείρισης για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις της ΕΕ στην κοινωνία των πληροφοριών, ιδίως δε στις αγροτικές και απομακρυσμένες περιοχές της ΕΕ.

3.2

Μέχρι στιγμής, όμως, αυτό δεν έχει συμβεί σε όλη την ΕΕ και εξακολουθούν να υπάρχουν γεωγραφικές περιοχές και κοινωνικές ομάδες που απειλούνται με «ψηφιακό αποκλεισμό». Ο ψηφιακός αποκλεισμός θα μπορούσε να σχετίζεται με δημογραφικούς παράγοντες (ηλικία, φύλο, τύπος νοικοκυριού, κλπ.), κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες (εκπαίδευση, απασχόληση, κοινωνική θέση, εισόδημα, κλπ.) ή γεωγραφικούς παράγοντες (στέγαση, τοποθεσία, ιδιαίτερα περιφερειακά ή τοπικά χαρακτηριστικά, γεωπολιτικοί παράγοντες κλπ.). Τα αίτια της δυσλειτουργίας της αγοράς ηλεκτρονικών υπηρεσιών διαφέρουν ανά περίπτωση και ενδέχεται να περιλαμβάνουν τη μη ευνοϊκή τοποθεσία, τη χαμηλή πληθυσμιακή πυκνότητα, την υψηλή φορολογία ή όλα τα ανωτέρω. Καθότι η ζήτηση και οι συναλλαγές είναι ανεπαρκείς σε αυτές τις περιοχές, οι ιδιωτικοί φορείς εκμετάλλευσης συχνά αποφασίζουν να μην επενδύσουν.

3.3

Εντούτοις, το επίκεντρο δεν θα πρέπει να είναι αποκλειστικά ο γεωγραφικός αποκλεισμός, αλλά και ο κοινωνικός αποκλεισμός που συνοδεύει την έλλειψη αγοραστικής δύναμης ή τις περιορισμένες δεξιότητες ορισμένων ομάδων χρηστών (6). Κατά συνέπεια, οι ηλεκτρονικές υπηρεσίες θα πρέπει να διευρυνθούν ώστε να διασφαλισθεί η πρόσβαση για όλους τους χρήστες, ανεξάρτητα από τη γεωγραφική, οικονομική ή κοινωνική τους κατάσταση.

3.4

Για την επίτευξη των επιθυμητών αποτελεσμάτων, χρειάζονται έκτακτες πολιτικές προσπάθειες και μέτρα για τις ευπαθείς ομάδες και ιδίως τις μη αστικές περιοχές.

3.5

Η ΕΟΚΕ έχει αφιερώσει αρκετές γνωμοδοτήσεις και βασικές συστάσεις σε διάφορα θέματα που αφορούν τις ηλεκτρονικές υπηρεσίες, τη διαλειτουργικότητά τους και τις υποδομές ΕΤΠ (7).

3.6

Η ΕΟΚΕ φρονεί πως οι ΣΔΙΤ μπορούν να αποτελέσουν μέσο ανάπτυξης ηλεκτρονικών υπηρεσιών στην ΕΕ, τομέας πολλά υποσχόμενος με καίρια πεδία εφαρμογής.

3.7

Η ανάλυση έχει αναδείξει ως βασικά επιχειρήματα υπέρ μιας τέτοιας προσέγγισης, μεταξύ άλλων, τα εξής:

βελτίωση της ποιότητας των ηλεκτρονικών υπηρεσιών προς ευπαθείς ομάδες·

βελτίωση της σχέσης κόστους-αποτελεσματικότητας, με αξιοποίηση της καινοτομίας, της εμπειρίας και της ευελιξίας του ιδιωτικού τομέα·

αύξηση των επενδύσεων σε δημόσιες υποδομές για την επέκταση της παροχής ηλεκτρονικών υπηρεσιών·

διατηρησιμότητα της αυξημένης ευελιξίας και πρόσβασης των ιδιωτικών εταίρων σε πόρους·

βελτίωση της ποιότητας των δημόσιων δαπανών·

αύξηση της αποτελεσματικότητας και σύγκλιση των υπηρεσιών κοινής ωφελείας.

3.8

Επιπλέον, οι επενδύσεις σε επείγοντα έργα υποδομών αποτελούν σημαντικό μέσο διατήρησης της οικονομικής δραστηριότητας, ιδίως κατά την περίοδο της κρίσης, και μπορούν να συμβάλουν στη στήριξη της ταχείας επιστροφής σε μακρόχρονη οικονομική ανάπτυξη. Σε αυτό το πλαίσιο, οι ΣΔΙΤ θα μπορούσαν να παρέχουν αποτελεσματικούς τρόπους παροχής έργων υποδομής, υπηρεσιών κοινής ωφελείας και υπηρεσιών υποστήριξης επιχειρήσεων που θα εγγυώνται την τοπική ανάπτυξη και την οικονομική ανάκαμψη σε ορισμένες περιφέρειες της ΕΕ