ISSN 1725-2415

Επίσημη Εφημερίδα

της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 256

European flag  

Έκδοση στην ελληνική γλώσσα

Ανακοινώσεις και Πληροφορίες

50ό έτος
27 Οκτωβρίου 2007


Ανακοίνωση αριθ

Περιεχόμενα

Σελίδα

 

I   Ψηφίσματα, συστάσεις και γνωμοδοτήσεις

 

ΨΗΦΙΣΜΑΤΑ

 

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή
436η σύνοδος ολομέλειας της 30ής και 31ης Μαΐου 2007

2007/C 256/01

Ψήφισμα της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Συμβολή στις εργασίες του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 21ης και 22ας Ιουνίου 2007 — Χάρτης πορείας για τη συνταγματική διαδικασία

1

 

III   Προπαρασκευαστικές πράξεις

 

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

 

437η σύνοδος ολομέλειας της 11ης και 12 Ιουλίου 2007

2007/C 256/02

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση ποινικών μέτρων που αποσκοπούν στη διασφάλιση της επιβολής των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίαςCOM(2005) 276 τελικό — 2005/0127 (COD)

3

2007/C 256/03

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Το δυναμικό των επιχειρήσεων, ιδιαίτερα των ΜΜΕ (Στρατηγική της Λισσαβώνας)

8

2007/C 256/04

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Επενδύσεις στη γνώση και την καινοτομία (στρατηγική της Λισσαβώνας)

17

2007/C 256/05

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πράσινο Βιβλίο σχετικά με την επανεξέταση του κοινοτικού κεκτημένου για την προστασία των καταναλωτώνCOM 744 τελικό

27

2007/C 256/06

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τα κάτοπτρα οδήγησης των γεωργικών ή δασικών ελκυστήρων με τροχούς (κωδικοποιημένη έκδοση) COM(2007) 236 τελικό — 2007/0081 (COD)

31

2007/C 256/07

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Η χάραξη μιας ενεργειακής πολιτικής για την Ευρώπη (Στρατηγική της Λισσαβώνας)

31

2007/C 256/08

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα:

39

2007/C 256/09

Γνωμοδότηση του ειδικευμένου τμήματος Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών για την Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τις εσωτερικές μεταφορές επικίνδυνων εμπορευμάτων COM(2006) 852 — 2006/0278 (COD)

44

2007/C 256/10

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πράσινη βίβλος για τις εφαρμογές της δορυφορικής πλοήγησηςCOM(2006) 769 τελικό

47

2007/C 256/11

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα την Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Σχέδιο Ενδεικτικού Πυρηνικού Προγράμματος Υποβάλλεται δυνάμει του άρθρου 40 της Συνθήκης Ευρατόμ για την έκδοση γνώμης της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής ΕπιτροπήςCOM(2006) 844 τελικό

51

2007/C 256/12

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Διασκέψεις τακτικών γραμμών — Σύμβαση ΟΗΕCOM(2006) 869 τελικό — 2006/0308 (COD)

62

2007/C 256/13

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ραδιοσυχνική αναγνώριση (RFID)

66

2007/C 256/14

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών Το GALILEO σε σταυροδρόμι: Η υλοποίηση των ευρωπαϊκών προγραμμάτων GNSSCOM (2007) 261 τελικό

73

2007/C 256/15

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Διετής έκθεση προόδου της στρατηγικής της ΕΕ για την αειφόρο ανάπτυξη

76

2007/C 256/16

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις στατιστικές για τα φυτοπροστατευτικά προϊόνταCOM(2006) 778 τελικό — 2006/0258 (COD)

86

2007/C 256/17

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Καινοτομία: ο αντίκτυπός της στις βιομηχανικές μεταλλαγές και ο ρόλος της ΕΤΕ

88

2007/C 256/18

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Απασχόληση των κατηγοριών προτεραιότητας (Στρατηγική της Λισσαβώνας)

93

2007/C 256/19

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων στο συνδυασμό του επαγγελματικού με τον οικογενειακό και τον ιδιωτικό βίο

102

2007/C 256/20

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ευέλικτη ασφάλεια (διάσταση εσωτερικής ευελιξίας — συλλογικές διαπραγματεύσεις και ο ρόλος του κοινωνικού διαλόγου ως μέσα ρύθμισης και μεταρρύθμισης της αγοράς εργασίας)

108

2007/C 256/21

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Απασχολησιμότητα και επιχειρηματικό πνεύμα Ο ρόλος της κοινωνίας των πολιτών, των κοινωνικών εταίρων και των περιφερειακών και τοπικών οργανισμών υπό το πρίσμα του φύλου

114

2007/C 256/22

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Υγεία και μετανάστευση

123

2007/C 256/23

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ευρωπεριφέρειες

131

2007/C 256/24

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Οι σχέσεις ΕΕ — Κεντρικής Αμερικής

138

2007/C 256/25

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος των γυναικών στην περιοχή EUROMED

144

EL

 


I Ψηφίσματα, συστάσεις και γνωμοδοτήσεις

ΨΗΦΙΣΜΑΤΑ

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή 436η σύνοδος ολομέλειας της 30ής και 31ης Μαΐου 2007

27.10.2007   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 256/1


Ψήφισμα της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Συμβολή στις εργασίες του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 21ης και 22ας Ιουνίου 2007 — Χάρτης πορείας για τη συνταγματική διαδικασία

(2007/C 256/01)

Κατά τη συνεδρίασή του της 29ης Μαΐου 2007, το Προεδρείο της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής αποφάσισε να υποβάλει στην Ολομέλεια ένα ψήφισμα σχετικά με τον χάρτη πορείας για τη συνταγματική διαδικασία, ως συμβολή στις εργασίες του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 21ης και της 22ας Ιουνίου 2007.

Κατά τη σύνοδο ολομέλειάς της της 30ής και 31ης Μαΐου 2007 (συνεδρίαση της 30ής Μαΐου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 171 ψήφους υπέρ, 18 ψήφους κατά και 16 αποχές το ακόλουθο ψήφισμα.

1.

Η ΕΟΚΕ επικυρώνει εκ νέου και με έμφαση τις γνωμοδοτήσεις που εξέδωσε για το σχέδιο Συνταγματικής Συνθήκης στις 24 Σεπτεμβρίου 2003 (1), στις 28 Οκτωβρίου 2004 (2) και στις 17 Μαΐου 2006 (3), όπως και το ψήφισμα που υιοθέτησε στις 14 Μαρτίου 2007, επί τη ευκαιρία της 50ής επετείου της υπογραφής των Συνθηκών της Ρώμης (4). Σε όλες αυτές τις γνωμοδοτήσεις, η ΕΟΚΕ υποστήριξε χωρίς επιφυλάξεις τη μέθοδο της Συντακτικής Συνέλευσης, καθώς και το αποτέλεσμά της.

2.

Η ΕΟΚΕ εξακολουθεί να υποστηρίζει τη Συνταγματική Συνθήκη, η οποία διαφέρει ριζικά και θετικά από όλα τα άλλα θεσμικά κείμενα που έχουν προκύψει μέχρι σήμερα από τις διάφορες διακυβερνητικές διασκέψεις για την αναθεώρηση των Συνθηκών της Ρώμης: αποτελεί καρπό μιας ελεύθερης και ανοιχτής συζήτησης με τη συμμετοχή μελών του Ευρωπαϊκού και των εθνικών κοινοβουλίων· συνοψίζει με συστηματικό τρόπο σε ένα ενιαίο κείμενο το σύνολο του πολιτικο-θεσμικού συστήματος, όπως έχει διαμορφωθεί από την εποχή της ίδρυσης των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων μέχρι σήμερα· περιλαμβάνει τις διατάξεις που είναι απαραίτητες για τη θεσμική και διαδικαστική μεταρρύθμιση του συστήματος λήψης αποφάσεων της ΕΕ, περιγράφει τους στόχους που θα πρέπει να επιδιώξει, κατονομάζει τις αξίες στις οποίες θα πρέπει να στηρίζονται οι πολιτικές της και κωδικοποιεί τα θεμελιώδη δικαιώματα, τα οποία οφείλει να σέβεται και να προστατεύει.

3.

Όλα τα παραπάνω δικαιολόγησαν την ονομασία του σχεδίου της Συντακτικής Συνέλευσης ως «Συνθήκης για τη θέσπιση Συντάγματος για την Ευρώπη». Εξαιτίας διάφορων παρανοήσεων, ο όρος «Σύνταγμα» δεν έγινε ωστόσο αποδεκτός σε ορισμένα κράτη μέλη. Η ΕΟΚΕ δεν έχει αντίρρηση να δοθεί άλλη ονομασία στη νέα Συνθήκη. Η ουσία είναι σημαντικότερη από το όνομα.

4.

Ως θεσμική εκπρόσωπος της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, η ΕΟΚΕ θεωρεί σκόπιμο να συνεχίσει να υποστηρίζει το σχέδιο Συνταγματικής Συνθήκης, κυρίως για τους ακόλουθους λόγους, οι οποίοι συμβάλλουν στην ενίσχυση της δημοκρατικής νομιμότητας της Ένωσης:

επειδή ενισχύονται οι αρμοδιότητες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, μέσω της επέκτασης της συναπόφασης σε νέους τομείς·

αυξάνεται η συμμετοχή των εθνικών κοινοβουλίων στις δραστηριότητες της ΕΕ, καθώς τους χορηγείται δικαίωμα ελέγχου της τήρησης της αρχής της επικουρικότητας·

βελτιώνεται η διαφάνεια των διαβουλεύσεων του Συμβουλίου της ΕΕ·

ενισχύεται ο ρόλος του αυτόνομου κοινωνικού διαλόγου και αναγνωρίζονται οι κοινωνικοί εταίροι ως συντελεστές του εγχειρήματος της ευρωπαϊκής ενοποίησης·

αναγνωρίζεται η σημασία της συμμετοχικής δημοκρατίας, ιδίως με την υποχρέωση των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων να διενεργούν τακτικό και διαφανή διάλογο με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και τους πολίτες της Ένωσης·

στο ίδιο πνεύμα, επειδή κατοχυρώνεται το δικαίωμα πρωτοβουλίας των πολιτών.

5.

Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων που συνήλθαν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενέκριναν ομόφωνα τη Συνταγματική Συνθήκη, την οποία και υπέγραψαν πανηγυρικά στις 29 Οκτωβρίου 2004 στη Ρώμη. Στο διάστημα που έχει μεσολαβήσει, η Συνταγματική Συνθήκη έχει κυρωθεί από την πλειοψηφία των δύο τρίτων των κρατών μελών, με πληθυσμό που αποτελεί σαφώς την πλειοψηφία των πολιτών της ΕΕ. Για το λόγο αυτό, η ΕΟΚΕ επιμένει στην άποψη ότι η Συνταγματική Συνθήκη πρέπει να εξακολουθήσει να αποτελεί τη βάση των περαιτέρω διαβουλεύσεων για την εκτόνωση της παρούσας κρίσης.

6.

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την πρόθεση της γερμανικής Προεδρίας να υποβάλει στη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 21ης και 22ας Ιουνίου 2007 χάρτη πορείας με τις μελλοντικές ενέργειες για την εκτόνωση της κρίσης και χαιρετίζει το γεγονός ότι στη «Διακήρυξη του Βερολίνου», της 25ης Μαρτίου 2007, οι ευρωεκλογές του 2009 ορίζονται ως τελική προθεσμία για την έναρξη ισχύος της νέας Συνθήκης.

7.

Αυτό σημαίνει ότι, μέχρι το τέλος του 2007, μια μικρής διάρκειας διακυβερνητική διάσκεψη πρέπει να αποφασίσει ποιες τροποποιήσεις πρέπει να γίνουν στο υφιστάμενο κείμενο, προκειμένου να επιτευχθεί νέα συναίνεση. Η εντολή της εν λόγω Διακυβερνητικής Διάσκεψης θα είναι να προσδιορίσει ποιες ακριβώς διατάξεις μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο νέων διαβουλεύσεων. Το αποτέλεσμα των εργασιών της θα πρέπει να επικυρωθεί από όλα τα κράτη μέλη εντός του 2008.

8.

Οι νέες διαβουλεύσεις επί της Συνθήκης πρέπει να διαφυλάξουν την ουσία όλων όσων αποφασίστηκαν στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Συντακτικής Συνέλευσης και υιοθετήθηκαν στη συνέχεια ομόφωνα από τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων. Σε αυτά συγκαταλέγονται κατά κύριο λόγο οι θεσμικές και διαδικαστικές καινοτομίες, καθώς και ο δεσμευτικός χαρακτήρας του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να διατηρηθούν ως έχουν το Μέρος I (στόχοι, όργανα και δομή της Ένωσης), το Μέρος II (Χάρτης των θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ένωσης) και το Μέρος IV (γενικές και τελικές διατάξεις). Οι διατάξεις του Μέρους III, το οποίο περιλαμβάνει κυρίως τις διατάξεις των υφιστάμενων συνθηκών για τις πολιτικές της ΕΕ, δεν πρέπει να συμπεριληφθούν απαραιτήτως στη νέα «Συνθήκη»· οι θεσμικές και διαδικαστικές διατάξεις του Μέρους III θα πρέπει, στο μέτρο που υπερβαίνουν το μέχρι τούδε ισχύον δίκαιο, να ενσωματωθούν στο Μέρος I.

9.

Η ΕΟΚΕ θα παρακολουθήσει εποικοδομητικά τις εργασίες της Διακυβερνητικής Διάσκεψης. Επιμένει εντούτοις ότι, παρά τη σύντομη διάρκεια της Διακυβερνητικής Διάσκεψης και τον περιορισμένο χαρακτήρα της εντολής της, θα πρέπει να δοθεί στις οργανώσεις της κοινωνίας πολιτών η δυνατότητα να προσφέρουν την συνεργασία τους αναλαμβάνοντας συμβουλευτικό ρόλο. Η ΕΟΚΕ είναι διατεθειμένη να συνεργαστεί με την Προεδρία του Συμβουλίου για τη διοργάνωση των ανάλογων ενημερωτικών συναντήσεων και διαβουλεύσεων. Προς τούτο, μπορεί να βασισθεί στις θετικές εμπειρίες που αποκόμισε από τη συνεργασία της με το Προεδρείο της Ευρωπαϊκής Συντακτικής Συνέλευσης κατά τη διάρκεια των εργασιών της, όπως επίσης με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

10.

Είναι επιτακτική η ανάγκη ταχείας εκτόνωσης της παρούσας κρίσης με την υιοθέτηση μίας Συνθήκης, η οποία θα ανταποκρίνεται στις ανάγκες μίας Ένωσης 27 κρατών μελών. Πράγματι, οι νέες προκλήσεις καθιστούν απαραίτητη την επίτευξη συμφωνιών για νέες πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως επίσης τη λήψη σημαντικών αποφάσεων, ιδίως σε σχέση με την περαιτέρω ανάπτυξη του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου, του οποίου οι υπηρεσίες κοινής ωφελείας (ΥΚΩ) αποτελούν συστατικό στοιχείο, και την ενίσχυση της κοινωνικής διάστασης της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, την αντιμετώπιση των αρνητικών επιπτώσεων που προκύπτουν από την παγκοσμιοποίηση όλων των οικονομικών, κοινωνικών και πολιτιστικών σχέσεων, την προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, την αντιμετώπιση των κλιματικών αλλαγών, την εξασφάλιση του ενεργειακού εφοδιασμού, την αντιμετώπιση των προβλημάτων που συνδέονται με την μετανάστευση και την καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού.

Βρυξέλλες, 30 Μαΐου 2007

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Δημήτρης ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ


(1)  Γνωμοδότηση για τη Διακυβερνητική Διάσκεψη (CESE 1171/2003) (ΕΕ C 10 της 14.1.2004).

(2)  Γνωμοδότηση για το Σχέδιο Συντάγματος για την Ευρώπη (ΕΕ C 120 της 20.5.2005).

(3)  Γνωμοδότηση της 17ης Μαΐου 2006 με τίτλο «Συμβολή στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 15ης και 16ης Ιουνίου 2006 — Περίοδος περισυλλογής» (ΕΕ C 195 της 18.8.2006).

(4)  ΕΕ C 161 της 13.7.2007.


III Προπαρασκευαστικές πράξεις

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

437η σύνοδος ολομέλειας της 11ης και 12 Ιουλίου 2007

27.10.2007   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 256/3


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση ποινικών μέτρων που αποσκοπούν στη διασφάλιση της επιβολής των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας»

COM(2005) 276 τελικό — 2005/0127 (COD)

(2007/C 256/02)

Στις 21 Σεπτεμβρίου 2005, και σύμφωνα με το άρθρο 95 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει την γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το ειδικευμένο τμήμα «Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση» στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 4 Ιουνίου 2007 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. RETUREAU.

Κατά την 437η σύνοδο ολομέλειας, της 11ης και 12 Ιουλίου 2007 (συνεδρίαση της 12ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 76 ψήφους υπέρ και 3 κατά, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συμπεράσματα

1.1

Η ΕΟΚΕ θα παρακολουθεί προσεκτικά τη συντονισμένη εφαρμογή της οδηγίας του 2004, με την τροποποιημένη πρόταση οδηγίας, καθώς και των σχετικών συμπληρωματικών αποφάσεων-πλαισίων, προκειμένου να αξιολογήσει μακροπρόθεσμα την αποτελεσματικότητα της δράσης για την καταπολέμηση της παραποίησης/απομίμησης και των διεθνών διακλαδώσεών της, ακόμη και εκτός της κοινοτικής επικράτειας.

1.2

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τις προτεινόμενες διατάξεις ως προς τη γενική τους προσέγγιση, καλεί όμως την Επιτροπή να συνεκτιμήσει τις παρατηρήσεις που διατυπώνονται στην παρούσα γνωμοδότηση, στην οποία συνιστάται η κατ' εξοχήν επικέντρωση των προσπαθειών καταστολής και της ποινικής και τελωνειακής συνεργασίας στις επιχειρήσεις που προβαίνουν σε μαζική παραποίηση/απομίμηση, καθώς και στην παραποίηση/απομίμηση που διαπράττεται από εγκληματικές οργανώσεις ή όταν η παράβαση συνεπάγεται κίνδυνο για την υγεία ή την ασφάλεια των ατόμων.

1.3

Η ΕΟΚΕ επιθυμεί, ειδικότερα, να καλύπτει η οδηγία το σύνολο των δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας και, επομένως, να μην εξαιρούνται τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας, που συνιστούν το πλέον σημαντικό τους τμήμα για την ευρωπαϊκή βιομηχανία.

1.4

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει την ασάφεια ορισμένων νομικών εννοιών, όπως οι όροι «εμπορική κλίμακα» ή «εμπορικός χαρακτήρας» των αξιόποινων πράξεων που προβλέπονται στην εν λόγω πρόταση οδηγίας, γεγονός που αντίκειται στις βασικές αρχές του ποινικού δικαίου για σαφή και ακριβώς καθορισμένη αντικειμενική υπόσταση ενός εγκλήματος. Η ΕΟΚΕ επίσης αντιτίθεται στον τρόπο καθορισμού των ποινών που προβλέπονται στο άρθρο 2 της πρότασης οδηγίας, θεωρώντας ότι θα πρέπει να προβλέπεται μόνον ένα γενικό πλαίσιο ποινικής απαξίας (απλώς πρόβλεψη φυλάκισης ή χρηματικών ποινών και προστίμων), με τον καθορισμό των συγκεκριμένων ποινών να παραμένει στην αποκλειστική αρμοδιότητα τω εθνικών νομοθεσιών.

2.   Εισαγωγή

2.1

Σε υπόμνημα της 23ης Νοεμβρίου 2005 (MEMO/05/437), όπου συνοψίζεται η ανακοίνωσή της ίδιας ημερομηνίας, η Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίησή της για την απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΔΕΚ) με την οποία αναγνωρίζονται αρμοδιότητες στην Κοινότητα για την υιοθέτηση ποινικών μέτρων, αποτρεπτικών και αναλογικών, για τη διασφάλιση της εφαρμογής των κανόνων που αφορούν τις κοινοτικές πολιτικές που περιλαμβάνονται στην ΣΕΚ.

2.2

Στην ανακοίνωσή της, η Επιτροπή εκθέτει τη δική της ερμηνεία της απόφασης της 13ης Σεπτεμβρίου 2005, με την οποία το ΔΕΚ ακύρωσε μια απόφαση πλαίσιο για την προστασία του περιβάλλοντος μέσω του ποινικού δικαίου. Κατά την άποψη της Επιτροπής, το ΔΕΚ έκρινε ότι η Κοινότητα διαθέτει αρμοδιότητες προκειμένου να λαμβάνει τα μέτρα ποινικού δικαίου που απαιτούνται για να διασφαλισθεί η αποτελεσματικότητα του κοινοτικού δικαίου. Η Επιτροπή εκτιμά ότι η εμβέλεια της απόφασης αυτής υπερβαίνει κατά πολύ τον τομέα του περιβάλλοντος και εκτείνεται στο σύνολο των κοινοτικών πολιτικών, αλλά και τις θεμελιώδεις ελευθερίες που αναγνωρίζονται από τη Συνθήκη. Η εισαγωγή ποινικών κυρώσεων στο κοινοτικό δίκαιο πρέπει να εδράζεται σε μια δεόντως αιτιολογημένη ανάγκη και να σέβεται τη γενικότερη συνοχή της διαμόρφωσης του ποινικού δικαίου της Ένωσης.

2.3

Η εν λόγω επεκτατική ερμηνεία μιας απόφασης που αφορά το περιβάλλον δεν έτυχε της ομόφωνης αποδοχής των κρατών μελών και των θεωρητικών του δικαίου. Πολλοί θεωρούν ότι η απαγγελία κατηγοριών και η κλίμακα των αντίστοιχων ποινικών κυρώσεων διέπονται κατά κύριο λόγο από την αρχή της επικουρικότητας και ότι η ενδεχόμενη εναρμόνισή τους σε επίπεδο ΕΕ εμπίπτει στο πλαίσιο της διακρατικής δικαστικής συνεργασίας που προβλέπεται από την ΣΕΚ.

2.4

Πρέπει να σημειωθεί ότι την εν λόγω ερμηνεία συμμερίζεται ευρύτατα το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, δεδομένου ότι οι τομείς οι οποίοι δύνανται να εμπίπτουν στην ποινική αρμοδιότητα της Κοινότητας δεν εξαρτώνται πλέον μόνον από την ομοφωνία των κρατών μελών στο Συμβούλιο, αλλά από την επίτευξη ειδικής πλειοψηφίας στο πλαίσιο μιας διαδικασίας συναπόφασης με τη συμμετοχή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του οποίου διευρύνονται έτσι οι αρμοδιότητες ως συννομοθέτη (1).

2.5

Πρόκειται, όμως, για σημαντική διεύρυνση των κοινοτικών αρμοδιοτήτων, η οποία απορρέει από μια δικαστική απόφαση. Οι κίνδυνοι αποκλινουσών ερμηνειών μεταξύ των οργάνων ενδέχεται, μεταξύ άλλων, να καθυστερήσουν την υιοθέτηση νομοθετικών πράξεων που να περιλαμβάνουν ποινικές διατάξεις, ή να περιορίσουν εκ των υστέρων την εμβέλειά τους, για παράδειγμα, λόγω νέων δικαστικών προσφυγών ή λόγω συμβιβασμών. Στην περίπτωση της παρούσας πρότασης οδηγίας, το ζήτημα της συμπερίληψης ή όχι των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στο πεδίο της ποινικής προστασίας παραμένει ανοιχτό, δεδομένου ότι το Κοινοβούλιο φρονεί ότι η απόφαση του ΔΕΚ αφορά αποκλειστικά το δικαίωμα κοινοτικής προέλευσης, ενώ η Επιτροπή έχει την πρόθεση να καλύπτει το σύνολο του κοινοτικού και του εθνικού δικαίου της διανοητικής ιδιοκτησίας.

3.   Προτάσεις της Επιτροπής

3.1

Η τροποποιημένη πρόταση οδηγίας (COM(2006) 168 τελικό) αποσκοπεί στη θέσπιση ενός εναρμονισμένου οριζόντιου ποινικού πλαισίου για τη διασφάλιση της προστασίας των δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας, καθώς και των δικαιωμάτων πνευματικής και καλλιτεχνικής ιδιοκτησίας και άλλων συναφών ασώματων δικαιωμάτων, τα οποία συγκεντρώνονται υπό την ονομασία «διανοητική ιδιοκτησία». Η πρόταση αυτή αφορά την εσωτερική αγορά και αιτιολογείται από τη σαφή ανάγκη ευρωπαϊκής παρέμβασης στον εν λόγω τομέα, σύμφωνα με τις αρχές της επικουρικότητας και της αναλογικότητας. Νομική βάση είναι το Άρθρο 95 της ΣΕΚ.

3.2

Στην προαναφερθείσα πρόταση θεσπίζεται γενικό ποινικό πλαίσιο εντός του οποίου καθορίζονται τα προστατευόμενα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (ΔΔΙ), οι παραβάσεις των εν λόγω δικαιωμάτων και οι μέγιστες εφαρμοστέες ποινικές κυρώσεις, με μέλημα τη διασφάλιση της ενιαίας εφαρμογής εντός της εσωτερικής αγοράς των μέτρων καταστολής της παραποίησης/απομίμησης υλικών αγαθών και διανοητικών και καλλιτεχνικών υπηρεσιών και δημιουργιών που προστατεύονται από το ευρωπαϊκό ουσιαστικό δίκαιο και τις εθνικές νομοθεσίες, καθώς και από τις σχετικές διεθνείς συμβάσεις, και ειδικότερα από τη συμφωνία TRIP (2) που συνάφθηκε το 1994 στον ΠΟΕ, και η οποία περιλαμβάνει διατάξεις που άπτονται της επιβολής ποινικών κυρώσεων (3) σε περίπτωση παραβίασης ορισμένων προστατευομένων δικαιωμάτων.

3.3

Σε οδηγία που υιοθετήθηκε το 2004, καθιερώνεται ήδη ένα πλαίσιο για την καταπολέμηση της αντιγραφής, της πειρατείας και της παραποίησης/απομίμησης (4) για εμπορικούς σκοπούς· αναλυτικός κατάλογος των προστατευομένων δικαιωμάτων δυνάμει του άρθρου 2 της εν λόγω οδηγίας καθορίζεται σε δήλωση της Επιτροπής (5). Πρόκειται για τα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας (διπλώματα ευρεσιτεχνίας και συμπληρωματικά πιστοποιητικά προστασίας, πιστοποιητικά χρησιμότητας, εμπορικά σήματα, ονομασίες προέλευσης, σχέδια και υποδείγματα, νέες φυτικές ποικιλίες) και για το δικαίωμα του δημιουργού και τα συγγενικά δικαιώματα, καθώς και για τα δικαιώματα ειδικής φύσεως (sui generis) που καθιερώνονται βάσει του κοινοτικού δικαίου όσον αφορά τις τοπογραφίες ηλεκτρονικών κυκλωμάτων και τις βάσεις δεδομένων. Τα εν λόγω δικαιώματα είναι αποκλειστικά και θεωρείται από νομική άποψη ότι εμπίπτουν σε ένα ασώματο δικαίωμα ιδιοκτησίας. Ορισμένα από τα δικαιώματα αυτά περιλαμβάνονται στο κοινοτικό κεκτημένο ή ακόμη και αποτελούν αντικείμενο κοινοτικά οργανωμένης υλικής προστασίας (σχέδια και υποδείγματα, νέες φυτικές ποικιλίες) (6). Άλλα, όπως τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας, διέπονται αποκλειστικά από το εθνικό δίκαιο, εν αναμονή του κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας που όλοι οι κλάδοι της βιομηχανίας απαιτούν. Πρόκειται, λοιπόν, για ένα πολύ ετερόκλητο φάσμα ασώματων δικαιωμάτων, η φύση και το νομικό καθεστώς των οποίων παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές, τα οποία συγκεντρώνονται υπό την καθιερωμένη ενιαία ονομασία «διανοητική ιδιοκτησία».

3.4

Τα κράτη μέλη υπόκεινται στους όρους της συμφωνίας TRIP, η οποία απαιτεί τη θέσπιση ενδεδειγμένης εθνικής νομοθεσίας για τις ποινικές διώξεις και κυρώσεις σε περίπτωση παραποίησης/απομίμησης για εμπορικούς σκοπούς. Εντούτοις, τα κράτη μέλη διαθέτουν ορισμένα περιθώρια ερμηνείας και, επιπλέον, ορισμένες χώρες -μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται και κράτη μέλη της ΕΕ- δεν έχουν λάβει ακόμη μέτρα για την αναλογική ποινική δίωξη των παραβάσεων των ΔΔΙ που διαπράττονται στην επικράτειά τους. Η οδηγία του 2004 παρέχει στα θύματα τέτοιου είδους παραβάσεων τη δυνατότητα αποκατάστασης της ζημίας που υπέστησαν, επιβάλλοντας στα κράτη μέλη υποχρεώσεις όσον αφορά την έρευνα, τη διαδικασία, την κατάσχεση (7) και την αποζημίωση, με στόχο την εναρμόνιση του εφαρμοστέου δικαίου και την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος (8) που δραστηριοποιείται ενεργά στον τομέα της παραποίησης/απομίμησης. Εντούτοις, η εν λόγω οδηγία αφορά μόνον τη διαδικασία και τις κυρώσεις στον αστικό, εμπορικό και διοικητικό τομέα και αποσκοπεί πρωτίστως στην αποκατάσταση των ζημιών που έχουν υποστεί οι κάτοχοι προστατευομένων δικαιωμάτων οι οποίοι ασκούν αγωγή κατά της εις βάρος τους παραποίησης/απομίμησης. Επιπλέον, ορισμένα κράτη μέλη δεν την έχουν ακόμη μεταφέρει στο εθνικό τους δίκαιο!

3.5

Η προστασία της «διανοητικής ιδιοκτησίας» περιλαμβάνεται στην Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, καθώς και στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, ο οποίος υιοθετήθηκε ως επίσημη διακήρυξη τον Δεκέμβριο του 2000 στη Νίκαια. Επίσης, παρέχεται διεθνής προστασία, η οποία διασφαλίζεται από Συνθήκες που έχουν συναφθεί στο πλαίσιο αρμόδιων εξειδικευμένων οργανώσεων του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (όπως η Παγκόσμια Οργάνωση Διανοητικής Ιδιοκτησίας -OMPI- και η Εκπαιδευτική, Επιστημονική και Επιμορφωτική Οργάνωση των Ηνωμένων Εθνών -UNESCO) ή σε περιφερειακό πλαίσιο (Σύμβαση του Μονάχου του 1973 για την ίδρυση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας -ΕΟΔΕ- και του ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας). Μέχρι στιγμής, μόνον η συμφωνία TRIP περιλαμβάνει ελάχιστες ποινικές διατάξεις. Με την πρόταση της Επιτροπής επιδιώκεται να επιτευχθεί κάποια κοινοτική εναρμόνιση, με την επιβολή στα κράτη μέλη της υποχρέωσης να θεσπίσουν ποινικές κυρώσεις στο εσωτερικό δίκαιό τους και με ενιαίους ορισμούς των παραβιάσεων και ενιαία τυποποίηση των κυρώσεων.

3.6

Η τροποποιημένη πρόταση οδηγίας αποσκοπεί, επομένως, στην προσέγγιση του επιπέδου των ποινών που επιβάλλονται σε περίπτωση παραβίασης των ΔΔΙ, όσον αφορά τις ποινές κάθειρξης, τα πρόστιμα και τη δήμευση περιουσιακών στοιχείων. Με την πρόταση αυτή επιδιώκεται η θέσπιση κανόνων δικαιοδοσίας για τη συγκέντρωση, ει δυνατόν, των διώξεων σε ένα μόνο κράτος μέλος, όταν η παραβίαση αφορά περισσότερα του ενός κράτη μέλη, καθώς και για τη διευκόλυνση των ερευνών. Προτείνεται επίσης η συμμετοχή των θυμάτων ή των εκπροσώπων τους στις έρευνες αυτές.

3.7

Η βασική αναθεώρηση έναντι των προηγούμενων προτάσεων συνίσταται στον καθορισμό του επιπέδου και της φύσης των ποινικών κυρώσεων που επιβάλλονται σε περιπτώσεις κατηγορίας για παραβίαση της διανοητικής ιδιοκτησίας, οι οποίες προσδιορίζονται επίσης στο σχέδιο.

3.8

Τα φυσικά πρόσωπα που κρίνονται ένοχα για αδικήματα που προβλέπονται στο άρθρο 3 της οδηγίας θα πρέπει να τιμωρούνται με μέγιστη ποινή φυλάκισης 4 ετών τουλάχιστον, όταν έχουν ενεργήσει στο πλαίσιο εγκληματικής οργάνωσης, καθώς και όταν το αδίκημα έχει προκαλέσει κίνδυνο για την υγεία ή την ασφάλεια των ατόμων (άρθρο 2, παρ. 1).

3.9

Στα φυσικά ή νομικά πρόσωπα που κρίνονται ένοχα για αδικήματα που αναφέρονται στο άρθρο 3 της οδηγίας θα πρέπει να επιβάλλονται ποινές αποτελεσματικές, ανάλογες και αποτρεπτικές, στις οποίες περιλαμβάνονται πρόστιμα ή χρηματικές ποινές μέγιστου ύψους τουλάχιστον 100 000 ευρώ (και μέγιστου ύψους τουλάχιστον 300 000 ευρώ στις σοβαρές περιπτώσεις που αναφέρονται στο άρθρο 2, παρ. 1, με την επιφύλαξη επιβολής αυστηρότερων ποινών σε περίπτωση κινδύνου θανάτου ή αναπηρίας).

3.10

Το εθνικό δίκαιο θα πρέπει να προβλέπει τη δήμευση των προϊόντων που προέρχονται από παραποίηση/απομίμηση, των περιουσιακών στοιχείων και των μέσων που σχετίζονται με το έγκλημα, τουλάχιστον στις σοβαρές περιπτώσεις (οργανωμένο έγκλημα, κίνδυνος για την υγεία ή/και την ασφάλεια των ατόμων) (άρθρο 3).

3.11

Η τροποποιημένη πρόταση επιτρέπει στα κράτη μέλη να υπερβούν τα προτεινόμενα επίπεδα.

3.12

Μετά την απόσυρση του σχεδίου απόφασης-πλαισίου του Συμβουλίου, που συνόδευε το αρχικό σχέδιο, η Επιτροπή προβλέπει να εφαρμόσει την οριζόντια προσέγγιση στο πλαίσιο των ποινικών διαδικασιών, που υιοθετήθηκε στις 23.12.2005, και αντικείμενο της οποίας αποτελεί η υποστήριξη της αμοιβαίας δικαστικής συνδρομής και η τροποποίηση της κλίμακας των ποινών ώστε να καταστεί συγκρίσιμη μεταξύ των διαφόρων χωρών, προκειμένου να μπορεί να κινητοποιείται η Eurojust (9).

3.13

Η πρωτοβουλία για τη διεξαγωγή ερευνών ή την άσκηση διώξεων εμπίπτει στην αρμοδιότητα των κρατών μελών και δεν πρέπει να εξαρτάται μόνον από καταγγελία των θυμάτων.

4.   Γενικές παρατηρήσεις της ΕΟΚΕ

4.1

Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει την όλο και πιο γενικευμένη χρήση μιας συγκεχυμένης έννοιας, της έννοιας της «διανοητικής ιδιοκτησίας», που αποτελεί ανάμειξη σαφώς διακριτών νομικών εννοιών και διαφόρων τρόπων προστασίας και χρήσης· ωστόσο, ο όρος αυτός έχει πλέον καθιερωθεί στο ευρωπαϊκό και στο διεθνές δίκαιο. Η φύση, η διάρκεια και η εμβέλεια του καθενός από τα υπό εξέταση ασώματα δικαιώματα παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές και το καθένα τους διέπεται από ιδιαίτερο νομικό καθεστώς, έχει διαφορετική εδαφική ισχύ και εξαρτάται από συγκεκριμένους οργανισμούς επιφορτισμένους με την καταχώρηση ή την προστασία του. Επιπροσθέτως, η ερμηνεία των καταστρατηγήσεων των δικαιωμάτων αυτών μπορεί να διαφέρει ανάλογα με τη χώρα, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις παρουσιάζει ταχεία εξέλιξη.

4.2

Η ανάλυση της σύστασης φαρμάκων (χωρίς εκμετάλλευση ούτε δημοσίευση του αποτελέσματος), η αντίστροφα εφαρμοσμένη μηχανική του λογισμικού ή των ηλεκτρονικών συστατικών για λόγους διαλειτουργικότητας, η άσκηση ενός θεμιτού δικαιώματος όπως το δικαίωμα αντιγραφής για ιδιωτική χρήση μέσω της παράκαμψης κάποιου μηχανισμού προστασίας (συνήθως αρκετά χαλαρού) ενδέχεται να χαρακτηρίζονται ως παραποίηση/απομίμηση ή παράνομη αντιγραφή σε πολλά κράτη μέλη, στα οποία, επιπλέον, οι ποινές ενδέχεται να είναι πολύ υψηλές, ακόμη και ανεξάρτητα από τον όποιο εμπορικό σκοπό ή εγκληματική οργάνωση.

4.2.1

Η ΕΟΚΕ έχει ήδη ταχθεί υπέρ της συντονισμένης σε κοινοτικό επίπεδο καταπολέμησης παντός είδους εμπορικής παραποίησης/απομίμησης που πλήττει την ευρωπαϊκή οικονομία, καθώς και υπέρ της πάταξης των διαφόρων αδικημάτων που διαπράττονται εις βάρος της βιομηχανικής ιδιοκτησίας και των δικαιωμάτων του δημιουργού (10) τα οποία ζημιώνουν σοβαρά την ευρωπαϊκή οικονομία. Η μαζική παραποίηση/απομίμηση πραγματοποιείται συχνά από εγκληματικές οργανώσεις ή από οργανωμένες συμμορίες και μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την υγεία, την ασφάλεια ή τη ζωή των προσώπων: αυτές οι τελευταίες περιπτώσεις πρέπει να εκλαμβάνονται ως επιβαρυντικά στοιχεία κατά τον καθορισμό των ποινικών κυρώσεων. Κρίνεται σκόπιμο να επικρατήσει στο σχέδιο οδηγίας η αρχή της επιβολής αυστηρότερων ποινών για το σύνολο των επιβαρυντικών στοιχείων.

4.2.2

Όπως και στην περίπτωση της οδηγίας του 2004, η ΕΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι η προτεινόμενη εναρμόνιση αφορά μόνον τις αξιόποινες πράξεις που διαπράττονται σε εμπορική κλίμακα και δύνανται, επομένως, να επηρεάσουν σημαντικά την ενιαία αγορά. Θα ήταν, όμως, χρήσιμο να προσδιοριστεί σαφέστερα αυτός ο «εμπορικός» χαρακτήρας, διευκρινίζοντας παραδείγματος χάρη ότι τα προϊόντα ή οι υπηρεσίες που προέρχονται από παραποίηση/απομίμηση προορίζονται να πωληθούν σε μεγάλες ποσότητες, δυνάμενες να προξενήσουν σημαντική οικονομική βλάβη ή ότι είναι επικίνδυνα για τα πρόσωπα, ανεξάρτητα από την πωλούμενη ποσότητα ή ότι, σε κάθε περίπτωση, οι δράστες των αδικημάτων αυτών ενεργούν με σκοπό την αποκόμιση παράνομου περιουσιακού οφέλους. Η επιβολή ποινικών κυρώσεων προϋποθέτει προφανή διατάραξη της δημόσιας τάξης, της οποίας η ένταση και η σοβαρότητα ενδέχεται να ποικίλλουν: η κλίμακα των αδικημάτων και των ποινών πρέπει να είναι ανάλογη της προκληθείσας διατάραξης, αλλά διερωτάται κανείς εάν η διάκριση μεταξύ «παραβάσεων δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας που διαπράττονται σε εμπορική κλίμακα» και «σοβαρών παραβάσεων», αφενός, και η αυστηρότητα των προτεινόμενων σωφρονιστικών ποινών, αφετέρου, ανταποκρίνονται πράγματι στην αρχή της αναλογικότητας που είναι εγγενής στο ποινικό δίκαιο. Επιπλέον, οι ιδιωτικές ανταλλαγές αρχείων στο Διαδίκτυο ή η αναπαραγωγή (ή η μουσική διασκευή — «remix») ή η αναπαράσταση υλικού ή πνευματικού έργου εντός οικογενειακού ή ιδιωτικού πλαισίου ή για σκοπούς μελέτης ή πειραματικούς εξαιρούνται σιωπηρά από το πεδίο εφαρμογής της προτεινόμενης οδηγίας· ως εκ τούτου, θα ήταν σκόπιμο να καταστεί ρητή αυτή η εξαίρεση.

4.2.3

Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να υπενθυμίσει ότι τα ασώματα δικαιώματα τα οποία αφορά η παραποίηση/απομίμηση δεν είναι απόλυτα δικαιώματα. Κάθε ένα από τα δικαιώματα αυτά έχει τις δικές του ιδιομορφίες και παρέχει, κατ' αρχήν, αποκλειστικότητα και προσωρινό μονοπώλιο εκμετάλλευσης που ποικίλλουν ως προς τη διάρκεια και την εδαφική ισχύ· το καθένα τους, δηλαδή, καθιερώνει, ένα προστατευτικό μέτρο περιορισμένης διάρκειας (με αντάλλαγμα τη δημοσίευση των εφευρέσεων, στην περίπτωση των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας· βάσει της ίδιας της δημιουργίας ενός έργου, στην περίπτωση των δικαιωμάτων του δημιουργού). Ωστόσο, οι κάτοχοι αδειών και οι νόμιμοι ή καλοπροαίρετοι χρήστες προϊόντων και υπηρεσιών ή πνευματικών έργων έχουν και αυτοί δικαιώματα, τα οποία, μάλιστα, βάσει κάποιων αδειών (11), μπορεί να είναι ιδιαίτερα εκτεταμένα. Εντούτοις, το εθνικό δίκαιο αρκετών κρατών περιέχει ασυνέπειες και συχνά ευνοεί μονομερώς τα δικαιώματα των παραγωγών, των διανομέων και των βιομηχανιών έναντι των δικαιωμάτων των καταναλωτών· η βούληση να καθιερωθούν βαριές ποινικές κυρώσεις στο εθνικό δίκαιο πολυάριθμων χωρών φαίνεται να απορρέει από την στρέβλωση αυτή. Έτσι δημιουργείται μια παράδοξη κατάσταση, όπου η μέγιστη επιβαλλόμενη ποινή για παράβαση σε εμπορική κλίμακα μπορεί, στην πρόταση οδηγίας, να αποδειχθεί ίση ή ακόμη και ελαφρύτερη από τη μέγιστη ποινή που ισχύει σε περίπτωση μεμονωμένης παράβασης!

4.2.4

Η ΕΟΚΕ θα επιθυμούσε να πραγματοποιηθεί με πρωτοβουλία της Επιτροπής -παραδείγματος χάρη με τη διενέργεια εμπεριστατωμένης συγκριτικής μελέτης του εθνικού δικαίου των διαφόρων κρατών έπειτα από τη μεταφορά της στην εθνική νομοθεσία- ενδελεχής επανεξέταση του εκάστοτε εθνικού ποινικού δικαίου σε συνάρτηση με το κοινοτικό ποινικό δίκαιο, με στόχο την πραγματική ευρωπαϊκή εναρμόνιση, κυρίως στον τομέα των δικαιωμάτων του δημιουργού και συγγενικών δικαιωμάτων, όπου παρατηρείται ενίοτε ένα φαινόμενο «πλειοδοσίας» ως προς τις ποινικές κυρώσεις, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται δυσανάλογες κλίμακες κυρώσεων και ποινών, χωρίς να υφίσταται πραγματικός λόγος, δεδομένου ότι τα εμπορικά πρότυπα διάδοσης των έργων βρίσκονται υπό πλήρη εξέλιξη, βραχυπρόθεσμο στάδιο της οποίας αποτελεί η προγραμματισμένη κατάργηση των DRM (προστασία κατά της αντιγραφής) και ότι συχνά η φορολόγηση των μέσων αντιγραφής αποζημιώνει επαρκώς τους δικαιούχους των δικαιωμάτων έναντι των παράνομων αντιγραφών.

4.3   Ειδικές παρατηρήσεις

4.3.1

Η ΕΟΚΕ θα επιθυμούσε να καθορισθεί σαφέστερα η φύση του αδικήματος της ηθικής αυτουργίας σε αδικήματα παραποίησης/απομίμησης προϊόντων ή υπηρεσιών διανοητικής ιδιοκτησίας. Ένα ποινικό αδίκημα εμπεριέχει ένα στοιχείο πρόθεσης της διάπραξής του εκ μέρους του δράστη ή των συνεργών του. Η συμφωνία TRIP αναφέρεται σε «εσκεμμένη πράξη παραποίησης/απομίμησης» και η οδηγία κάνει λόγο για πράξη εσκεμμένη, που διαπράττεται εκ προθέσεως. Ένα αδίκημα περιλαμβάνει επίσης ένα υλικό στοιχείο το οποίο συνίσταται στη διάπραξη της παραβίασης ή, τουλάχιστον, στην απόπειρα διάπραξής της που εξομοιώνεται με έναρξη της διάπραξης. Τα δύο αυτά στοιχεία είναι σωρευτικά, δηλαδή η απλή πρόθεση δεν είναι αρκετή ώστε να αποτελέσει αδίκημα (εκτός και εάν δημιουργήσουμε ένα αστυνομικό σώμα για την αστυνόμευση των σκέψεων). Όμως, η παρακίνηση στη διάπραξη αδικήματος δεν μπορεί γενικά να εδραιωθεί όταν ο «ηθικός αυτουργός» δεν παρέχει τα (εν γένει παράνομα) μέσα που έχουν ως συγκεκριμένο σκοπό τη διάπραξη του εν λόγω αδικήματος. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η απλή παροχή υλικών ή λογισμικών τρέχουσας χρήσης ή η διάθεση πρόσβασης στο Διαδίκτυο δεν μπορεί να εξομοιωθεί με συνέργεια ή με αδίκημα «ηθικής αυτουργίας» (η οποία κατά κανόνα ισχύει μόνο σε περιορισμένο αριθμό περιπτώσεων στον τομέα του ποινικού δικαίου και είναι, εξάλλου, δύσκολο να αποδειχθεί) σε περίπτωση που οι παραποιητές/απομιμητές κάνουν χρήση των μέσων αυτών. Η έννοια της συνέργειας θα έπρεπε να θεωρείται επαρκής στην κοινοτική νομοθεσία, καθώς το ζήτημα των συνεργών ρυθμίζεται λεπτομερώς από το εκάστοτε εθνικό δίκαιο. Διαφορετικά, ενδέχεται να προκύψουν κατηγορίες ελλείψει στοιχείων πρόθεσης, που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν μεγάλη έλλειψη νομικής ασφάλειας για πολλούς προμηθευτές προϊόντων ή υπηρεσιών.

4.3.2

Η παράνομη αναπαραγωγή έργων, προτύπων, διαδικασιών ή εφευρέσεων που προστατεύονται από προσωρινό μονοπώλιο συνιστά το αδίκημα της παραποίησης/απομίμησης· κρίνεται σκόπιμο να διατηρηθεί ο εν λόγω ορισμός ως έχει, χωρίς να διευρυνθεί κατά τρόπο ώστε να συμπεριλάβει και την έννοια της πειρατείας (η οποία έγκειται εν γένει στη δόλια παρείσφρηση σε συστήματα πληροφορικής με την πρόθεση να αποκτηθεί ο έλεγχός τους, να κλαπούν δεδομένα ή να χρησιμοποιηθεί η ζώνη διελεύσεως, συνήθως για παράνομο σκοπό). Η πειρατεία διαφέρει από την παραποίηση/απομίμηση αυτή καθεαυτή και τα ποινικά αδικήματα πρέπει να εξακολουθήσουν να τυγχάνουν αυστηρής ερμηνείας. Η δίχως εξουσιοδότηση παρείσφρηση σε συστήματα πληροφορικής, η κλοπή δεδομένων ή η χρήση ζώνης διελεύσεως, οι προσβολές του ιδιωτικού βίου απαιτείται ασφαλώς να επισύρουν τις ενδεδειγμένες ποινικές διώξεις, αλλά δεν εμπίπτουν άμεσα στο πεδίο της παραποίησης/απομίμησης. Η καταστολή της πειρατείας των συστημάτων πληροφορικής θα έπρεπε να αντιμετωπιστεί με ιδιαίτερο τρόπο, παρότι οι έννοιες χρησιμοποιούνται ασαφώς σε πολλές πολιτικές δηλώσεις, όπου επιχειρείται η ανάμειξή τους και η διατήρηση κάποιας σύγχυσης. Η πειρατεία συστημάτων πληροφορικής χρησιμοποιείται στο πλαίσιο τρομοκρατικών ενεργειών και θα έπρεπε να τυγχάνει όλως ιδιαίτερης προσοχής, καθώς και κατάλληλης διεθνούς συνεργασίας.

4.3.3

Ο όρος «εγκληματική οργάνωση» ή οργανωμένο έγκλημα που χρησιμοποιείται στην αιτιολογική έκθεση θα πρέπει να συμπληρωθεί από τον όρο «οργανωμένη συμμορία», ο οποίος υφίσταται ήδη ως επιβαρυντική περίσταση σε ορισμένες ποινικές νομοθεσίες. Η εντολή εμπορικής παραποίησης/απομίμησης στο πλαίσιο οργανωμένης συμμορίας ή εγκληματικής οργάνωσης θα πρέπει να αποτελεί επιβαρυντικό στοιχείο, το οποίο να αιτιολογεί την επιβολή αυστηρότερων ποινών και προστίμων.

4.3.4

Η Επιτροπή αναφέρει ότι τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα να εφαρμόζουν αυστηρότερες ποινές ή να τιμωρούν και άλλες πράξεις, γεγονός το οποίο μπορεί να ερμηνευθεί ως ενθάρρυνση της ποινικοποίησης πράξεων μη εμπορικού σκοπού, ή ακόμη και της επέκτασης του ορισμού του αδικήματος της παραποίησης/απομίμησης σε πράξεις που δεν αποτελούν αμιγώς αναπαραγωγή ή αντιγραφή ενός προϊόντος, μιας διαδικασίας ή ενός έργου.

4.3.5

Η ΕΟΚΕ διερωτάται, επίσης, για την εξομοίωση -εκ μέρους του κοινοτικού δικαίου και ορισμένων χωρών- των λογισμικών αντιγραφής που μπορούν να παρακάμψουν ή να απενεργοποιήσουν τα συστήματα DRM (12) (υλικά ή λογισμικά συστήματα προστασίας κατά της παράνομης αντιγραφής, τις πιο πολλές φορές πλημμελή και μη κρυπτογραφημένα) με την παραποίηση/απομίμηση των συστημάτων DRM, ενώ η πράξη που σε αυτή την περίπτωση χαρακτηρίζεται ως «παραποίηση/απομίμηση» δεν αποτελεί αντιγραφή ή αναπαραγωγή του αρχικού συστήματος. Εξάλλου, τα συστήματα DRM δεν είναι τυποποιημένα, εξαρτώνται από μια πλατφόρμα ή από έναν προμηθευτή, η μορφή των αρχείων μπορεί να είναι ιδιόκτητα και όλα αυτά παρεμποδίζουν τη διαλειτουργικότητα ή αποσκοπούν στη δημιουργία «αιχμάλωτων» αγορών με την εξάλειψη του ανταγωνισμού. Η δημιουργία και η χρήση μέσων αντιγραφής προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα στους καταναλωτές ή στις επιχειρήσεις που είναι κάτοχοι αδειών λογισμικού να ασκήσουν τα δικαιώματά τους (δημιουργία αντιγράφου για ιδιωτική χρήση, αντιγράφου ασφαλείας, αντιγράφου προς χρήση σε διαφόρων ειδών τυποποιημένο εξοπλισμό) δεν πρέπει να ποινικοποιούνται αυτές καθαυτές, αλλά μόνον εάν υφίσταται το ηθικό και υλικό στοιχείο που στοιχειοθετεί αδίκημα σε εμπορική κλίμακα.

4.3.6

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την αρχή της ανεξαρτησίας της ποινικής δράσης έναντι οποιασδήποτε προσφυγής ασκείται από τα θύματα σε αστικό ή ποινικό επίπεδο· είναι γεγονός ότι όταν υπάρχει ανάμειξη εγκληματικών οργανώσεων τύπου μαφίας, τα θύματα ενδέχεται να διστάζουν να προσφύγουν στη δικαιοσύνη για την προστασία των δικαιωμάτων τους. Επιπλέον, η εμπορική παραποίηση/απομίμηση, ειδικά όταν πραγματοποιείται από συμμορίες ή οργανώσεις του οργανωμένου εγκλήματος ή τρομοκρατικές, έχει επιπτώσεις στην οικονομία και στην κοινωνική ευημερία και η καταστολή της αποτελεί ευθύνη του Κράτους.

4.3.7

Η ΕΟΚΕ ελπίζει ότι η καθιέρωση πραγματικής συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών θα καταστήσει δυνατή την αποτελεσματική καταπολέμηση των διεθνών δικτύων παραποίησης/απομίμησης, και ιδιαίτερα εκείνων που σχετίζονται με τις εγκληματικές οργανώσεις και με τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Υπενθυμίζει, εξάλλου, ότι πολλά από τα δίκτυα αυτά αναπτύσσουν τη δραστηριότητά τους από τρίτες χώρες και ότι απαιτείται η διεύρυνση της δράσης πέρα από τα σύνορα της Ένωσης, με χρήση των μέσων που προσφέρει το διεθνές δίκαιο.

4.3.8

Σε κοινοτικό επίπεδο, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι κοινές αστυνομικές ομάδες έρευνας θα πρέπει να συνεργάζονται με τις ομάδες των τελωνειακών υπηρεσιών, καθώς και με τα θύματα της παραποίησης/απομίμησης ή τους εντεταλμένους εμπειρογνώμονές τους. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της όσον αφορά την ενεργό συμμετοχή των θυμάτων στις διαδικασίες διερεύνησης, αλλά προτείνει να περιοριστεί ο ρόλος τους στην παροχή πληροφοριών προς τις δημόσιες αρχές. Θα ήταν, παραδείγματος χάρη, υπερβολικό εάν μια επιχείρηση, έπειτα από καταγγελία για παραποίηση/απομίμηση σε εμπορική κλίμακα, είχε δυνατότητα συμμετοχής σε δραστηριότητες ελέγχου ή κατάσχεσης εις βάρος κάποιου ανταγωνιστή, ο οποίος θεωρείται αθώος μέχρις αποδείξεως του εναντίου βάσει οριστικής δικαστικής απόφασης η οποία έχει ισχύ δεδικασμένου. Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικό να αποφευχθούν τυχόν εκτροπές αυτοδικίας ή καταχρηστικής ανάμειξης ή παρείσφρησης στην ποινική διαδικασία ατόμων που δεν διαθέτουν δημόσια εξουσία.

4.3.9

Τέλος, η ΕΟΚΕ ανησυχεί όσον αφορά την τάση για αύξηση της εμπορικής χρήσης των δικτύων του Διαδικτύου και για αιτήματα επέκτασης στον εν λόγω τομέα δραστηριότητας των ποινικών κυρώσεων που προβλέπονται από τις συμφωνίες TRIP, όπως διατυπώνεται σαφώς στην έκθεση του Υπουργείου Εμπορίου των ΗΠΑ για το 2006 σχετικά με τη ρήτρα 301 και «Super 301» (13), κατ' εφαρμογή των Συνθηκών της OMPI για την προστασία των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας στο Διαδίκτυο, ένα μέσον που συνιστά κοινό κτήμα ελεύθερης χρήσης και κοινό παγκόσμιο αγαθό.

Βρυξέλλες, 12 Ιουλίου 2007

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Δημήτρης ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ


(1)  Έτσι, το δικαίωμα «opt-in» (ρήτρα προαιρετικής συμμετοχής) του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιρλανδίας και η εξαίρεση της Δανίας δεν θα είναι πλέον αντιτάξιμα στη νομοθεσία, όπως συμβαίνει για τις πρωτοβουλίες που υπάγονται στον τρίτο πυλώνα.

(2)  Συμφωνία για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας στον τομέα του εμπορίου (Agreement on Trade-related Aspects of Intellectual Property Rights — TRIPs Agreement).

(3)  Άρθρο 61 της Συμφωνίας TRIP.

(4)  Οδηγία 2004/48/ΕΚ σχετικά με την επιβολή των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας.

(5)  Δήλωση 2005/295/ΕΚ της Επιτροπής σχετικά με την ερμηνεία του άρθρου 2 της προαναφερθείσας οδηγίας.

(6)  Με αξιοσημείωτη εξαίρεση το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, το οποίο παραμένει στα σπάργανα (Σημ. τ. συντ.).

(7)  Απόφαση-πλαίσιο 2005/212/ΔΕΥ για τη δήμευση των προϊόντων, οργάνων και περιουσιακών στοιχείων του εγκλήματος (παραποίηση/απομίμηση, πειρατεία), ΕΕ L 68 της 15.3.2005.

(8)  Πρόταση απόφασης-πλαισίου του Συμβουλίου σχετικά με την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος. Η παραποίηση/απομίμηση ενδέχεται να εμπλέκεται επίσης στη χρηματοδότηση τρομοκρατικών δικτύων. Η νομιμοποίηση εσόδων από την παραποίηση/απομίμηση αποτελεί επίσης πράξη εγκληματικής φύσεως που πρέπει να καταπολεμηθεί σθεναρά.

(9)  COM(2005) 696 τελικό.

(10)  Βλ. Γνωμοδότηση Malosse (ΕΕ C 221, της 7.8.2001).

(11)  Άδεια «Creative Commons», «General Public Licence», «BSD», άδεια ελεύθερης χρήσης οπτικοακουστικού υλικού του BBC κλπ.

(12)  Digital Rights Management (Διαχείριση Ψηφιακών Δικαιωμάτων, ευφημισμός για την «προστασία κατά της αντιγραφής»).

(13)  2006 SPECIAL 301 REPORT USA.


27.10.2007   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 256/8


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Το δυναμικό των επιχειρήσεων, ιδιαίτερα των ΜΜΕ (Στρατηγική της Λισσαβώνας)»

(2007/C 256/03)

Στις 14 Σεπτεμβρίου 2006 η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 31 του Εσωτερικού της Κανονισμού, να αναθέσει στο ειδικευμένο τμήμα «Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση» να καταρτίσει ενημερωτική έκθεση με θέμα: Το δυναμικό των επιχειρήσεων, ιδιαίτερα των ΜΜΕ (Στρατηγική της Λισσαβώνας).

Κατά τη σύνοδο ολομέλειας της 14ης και 15ης Μαρτίου 2007, αποφασίσθηκε η μετατροπή της ενημερωτικής έκθεσης σε γνωμοδότηση πρωτοβουλίας (άρθρο 29, παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού).

Το ειδικευμένο τμήμα «Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 3 Μαΐου 2007, με εισηγήτρια την κ. Faes.

Κατά την 437η σύνοδο ολομέλειάς της, που πραγματοποιήθηκε στις 11 και 12 Ιουλίου 2007 (συνεδρίαση της 12ης Ιουλίου 2007), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 123 ψήφους υπέρ, 1 ψήφου κατά και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Εισαγωγή

1.1

Στα συμπεράσματα της Προεδρίας του, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 23ης και 24ης Μαρτίου 2006 ζήτησε από την ΕΟΚΕ να παρουσιάσει, στις αρχές του 2008, συνοπτική έκθεση προς στήριξη της εταιρικής σχέσης για την ανάπτυξη και την απασχόληση.

1.2

Επιπλέον, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο πρότεινε τους παρακάτω ειδικούς τομείς δράσεων προτεραιότητας για το διάστημα 2005-2008:

i.

επένδυση στη γνώση και την καινοτομία,

ii.

επιχειρηματικό δυναμικό, ιδίως των ΜΜΕ,

iii.

απασχόληση των κατηγοριών προτεραιότητας (…),

iv.

καθορισμός μιας ενεργειακής πολιτικής για την Ευρώπη (…)

v.

οριζόντια μέτρα για τη διατήρηση της δυναμικής σε όλους τους πυλώνες της εταιρικής σχέσης για την ανάπτυξη και την απασχόληση (…).

2.   Σύνοψη και συστάσεις

2.1

Παρά τα θετικά της αποτελέσματα, η στρατηγική της Λισσαβώνας δεν έχει αποδώσει τα μέγιστα μέχρι σήμερα, ιδίως στους τομείς της οικονομικής και της βιομηχανικής ανάπτυξης και της δημιουργίας περισσότερων και καλύτερων θέσεων εργασίας. Όσον αφορά τον παγκόσμιο ανταγωνισμό, η Ευρώπη αντιμετωπίζει προκλήσεις από τους παραδοσιακούς και από πιο πρόσφατους ανταγωνιστές, στις οποίες δεν μπορεί να ανταποκριθεί καταλλήλως.

2.2

Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις είναι αναγκασμένες να λειτουργούν σε μία ενιαία αγορά που παραμένει ατελής, ιδίως όσον αφορά την εναρμόνιση των φορολογικών κανόνων, την πολύ βραδεία εφαρμογή των οδηγιών από τα κράτη μέλη, τις εναπομένουσες διοικητικές επιβαρύνσεις και την έλλειψη κινητικότητας των εργαζομένων. Οι ΜΜΕ, ειδικότερα, δυσκολεύονται να υπερνικήσουν αυτά τα εμπόδια.

2.3

Άλλες προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπισθούν είναι η έλλειψη επιχειρηματικού πνεύματος, η γήρανση του πληθυσμού και ο αντίκτυπός της στην επιχειρηματικότητα, η προσφορά εργασίας και η ανάγκη μεγαλύτερης επικέντρωσης στα θέματα της μεταβίβασης των επιχειρήσεων, της πρόσβασής τους στη χρηματοδότηση κατά τα στάδια της ίδρυσης και της ανάπτυξής τους, καθώς επίσης της πρόσβασής τους στα αποτελέσματα των ερευνών και, κατά συνέπεια, στις ευκαιρίες καινοτομίας.

2.4

Οι μικρές και οι μεσαίες επιχειρήσεις διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην επίτευξη των στόχων της Λισσαβώνας. Η απαραίτητη αυτή συμβολή τους δεν λήφθηκε, εντούτοις, υπόψη κατά τα πρώτα έτη εφαρμογής της στρατηγικής. Θα πρέπει, ειδικότερα, να ενισχυθεί η συμμετοχή των οργανώσεων των ΜΜΕ στην αξιολόγηση της προόδου, όπως και ο ρόλος τους στην προώθηση των ΜΜΕ σε όλα τα επίπεδα πολιτικής. Επ' ευκαιρία της επόμενης αναθεώρησης των ολοκληρωμένων κατευθυντήριων γραμμών για την ανάπτυξη και την απασχόληση για τα έτη 2008-2010, η ΕΟΚΕ ζητεί καλύτερα στοχοθετημένες και εξορθολογισμένες ολοκληρωμένες κατευθυντήριες γραμμές για τις ΜΜΕ, ιδίως όσον αφορά το κεφάλαιο των μικροοικονομικών μεταρρυθμίσεων. Προκειμένου να εξασφαλισθεί η πλήρης συμμετοχή τους στην διαδικασία αυτή, η ΕΟΚΕ παροτρύνει το Συμβούλιο να δώσει νομική βάση στον Χάρτη των Μικρών Επιχειρήσεων -όπως ζητήθηκε από το Κοινοβούλιο- ώστε να ενισχυθεί η βάση για ευρύτερη δράση. Οι ακόλουθες κατευθυντήριες γραμμές και δράσεις κρίνονται καθοριστικές για την ανάπτυξη του επιχειρηματικού δυναμικού των ΜΜΕ

2.4.1

Η ΕΟΚΕ παροτρύνει την Επιτροπή και το Συμβούλιο να καταβάλουν κάθε προσπάθεια ώστε να καταστεί η προσέγγιση «Σκέψου πρώτα σε μικρή κλίμακα» κατευθυντήρια αρχή σε όλη τη σχετική νομοθεσία.

2.4.2

Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να ανακηρυχθεί το 2009 «Έτος του επιχειρηματία», ούτως ώστε, αφενός, να δοθεί έμφαση στον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζουν οι επιχειρηματίες στην ανάπτυξη και την ευημερία και, αφετέρου, να ενθαρρυνθούν οι νέοι κυρίως, αλλά όχι μόνον, να εξετάσουν το ενδεχόμενο μίας σταδιοδρομίας στον επιχειρηματικό χώρο.

2.4.3

Η ΕΟΚΕ ζητά να καταβληθεί κάθε προσπάθεια για να εξασφαλισθεί ένα αποτελεσματικό πρόγραμμα «Ανταγωνιστικότητα και καινοτομία», το οποίο να παρέχει στήριξη και εύκολη πρόσβαση στις ΜΜΕ, και να διευκολυνθεί η πρόσβαση των ΜΜΕ τόσο στο 7o πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας και ανάπτυξης όσο και στα διαρθρωτικά ταμεία. Η αποτελεσματικότητα και η προσβασιμότητα των εν λόγω προγραμμάτων, όπως επίσης της πρωτοβουλίας JEREMIE, θα πρέπει να τελούν υπό στενή παρακολούθηση.

2.4.4

Το ανθρώπινο κεφάλαιο αποτελεί το πολυτιμότερο στοιχείο μίας εταιρείας. Κατάλληλοι μηχανισμοί στήριξης, προσφορές προσαρμοσμένης κατάρτισης και ορθά σχεδιασμένα χρηματοοικονομικά κίνητρα θα έδιναν στις ΜΜΕ τη δυνατότητα να αναβαθμίσουν τις ικανότητες και τις δεξιότητες των εργαζομένων και των επιχειρηματιών μέσω της πραγματοποίησης περαιτέρω επενδύσεων στη συνεχή κατάρτιση.

2.4.5

Η ΕΟΚΕ παροτρύνει την Επιτροπή να προβεί σε ανάλυση της συμμετοχής των ΜΜΕ στα κοινοτικά προγράμματα. Αν η συμμετοχή τους δεν κριθεί ικανοποιητική, θα πρέπει να τεθεί ένα υποχρεωτικό ελάχιστο ποσοστό συμμετοχής.

2.4.6

Οι δημόσιες συμβάσεις συνιστούν ένα σημαντικό εργαλείο για την ανάπτυξη των δραστηριοτήτων των ΜΜΕ. Η συμμετοχή των ΜΜΕ θα πρέπει να παρακολουθείται στενά και θα πρέπει να ληφθούν μέτρα για τη διευκόλυνση της πρόσβασής τους στις δημόσιες συμβάσεις. Θα πρέπει να ενθαρρυνθεί, επίσης, η ανταλλαγή ορθών πρακτικών.

2.4.7

Στο επίπεδο της Επιτροπής, χρειάζεται να δημιουργηθεί μία συντονιστική διάρθρωση για μία πραγματική, αποδοτική και αποτελεσματική πολιτική για τις ΜΜΕ σε όλα τα προγράμματα, τις δράσεις και τα νομοθετικά μέτρα.

2.4.8

Είναι αναγκαίο να σχεδιαστούν ειδικές δράσεις προώθησης και αξιοποίησης των ορθών πρακτικών στον τομέα των ΜΜΕ και όσον αφορά την αύξηση της ανταγωνιστικότητας, ιδίως στις περιφέρειες που παρουσιάζουν χαμηλό βαθμό ανάπτυξης σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές περιφέρειες. Αυτός ο τύπος δράσεων θα πρέπει να υλοποιηθεί μέσω των οργανώσεων των ΜΜΕ.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

3.1

Η στρατηγική της Λισσαβώνας είναι ευρύτερα γνωστή, με λίγα λόγια, ως δέσμευση να καταστεί η Ευρώπη μέχρι το 2010 η πιο ανταγωνιστική και δυναμική οικονομία της γνώσης στον κόσμο. Επιπροσθέτως αυτών των γενικών γραμμών, το Συμβούλιο υιοθέτησε, τον Ιούνιο του 2000, στη Σάντα Μαρία ντα Φέιρα, τον «Χάρτη των Μικρών Επιχειρήσεων».

3.2

Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι, εξ αρχής, η εντολή της Λισσαβώνας της 24ης Μαρτίου 2000:

επεσήμαινε την ανάγκη ενεργού συμμετοχής των κοινωνικών εταιρών και της κοινωνίας των πολιτών στη στρατηγική, μέσω διάφορων μορφών εταιρικής σχέσης·

προσδιόριζε ότι η επιτυχία της εξαρτάται πρωτίστως από τον ιδιωτικό τομέα και από τις εταιρικές σχέσεις ιδιωτικού-δημοσίου τομέα, καθώς επίσης από τη συμμετοχή τόσο των κρατών μελών όσο και της Ένωσης·

αποσκοπούσε σε μία ισορροπημένη ανάπτυξη και των τριών της πτυχών, δηλαδή της οικονομικής ανάπτυξης, της κοινωνικής συνοχής και της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας, μέσω της τόνωσης της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας και της δημιουργίας θέσεων εργασίας, στηριζόμενη ταυτόχρονα σε κατάλληλες περιβαλλοντικές πολιτικές.

3.3

Στο εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου του 2005, το Συμβούλιο προέβη σε μία ενδιάμεση επανεξέταση της στρατηγικής της Λισσαβώνας και αποφάσισε να ανακινήσει τη διαδικασία, εστιάζοντας εκ νέου στην ανάπτυξη και την απασχόληση ως κορυφαίες πολιτικές προτεραιότητες της Ευρώπης. Συμφωνήθηκαν ολοκληρωμένες κατευθυντήριες γραμμές για την ανάπτυξη και την απασχόληση (1) με σκοπό την ενίσχυση της συνοχής των μεταρρυθμιστικών μέτρων και τη χάραξη ενός «χάρτη πορείας» για τον σχεδιασμό των εθνικών προγραμμάτων μεταρρυθμίσεων.

3.4

Κατά την εξέλιξη της στρατηγικής της Λισσαβώνας, η επιδίωξη της ανταγωνιστικότητας και της ανάπτυξης συνιστά ένα κρίσιμο στοιχείο για τη βελτίωση της οικονομικής ευημερίας, τη δημιουργία θέσεων εργασίας, την προστασία και τη βελτίωση των βιοτικών προτύπων. Με τη σειρά τους, η καλύτερη ποιότητα ζωής, οι κοινωνικές βελτιώσεις και η περιβαλλοντική βιωσιμότητα μπορούν επίσης να συμβάλουν στην ανάπτυξη. Εκεί όπου η στρατηγική της Λισσαβώνας δεν έχει αποδώσει μέχρι σήμερα είναι κυρίως στους τομείς της οικονομικής και βιομηχανικής ανάπτυξης και της δημιουργίας περισσότερων και καλύτερων θέσεων εργασίας. Σε ό,τι αφορά τον παγκόσμιο ανταγωνισμό, η Ευρώπη αντιμετωπίζει δυσκολίες. Από την έναρξη της διαδικασίας της Λισσαβώνας, πραγματοποιήθηκαν δύο διευρύνσεις της ΕΕ, με τις οποίες ο αριθμός των κρατών μελών της αυξήθηκε από τα 15 στα 25 και έπειτα στα 27 κράτη μέλη.

3.5

Η ΕΟΚΕ θα ήθελε να επισημάνει κατ' αρχάς ότι η στρατηγική της Λισσαβώνας συνέβαλε στην υλοποίηση διαφόρων θετικών εξελίξεων, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται οι εξής:

μια συνειδητοποίηση της ανάγκης μεταρρύθμισης που υπερβαίνει τις παραδοσιακές διαιρέσεις·

ταχύτερη διάδοση των τεχνολογιών των πληροφοριών και των καινοτόμων διαδικασιών·

αύξηση της παρεχόμενης υποστήριξης για τη δημιουργία νέων επιχειρήσεων και τη χρηματοδότηση των ΜΜΕ·

μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τη βιώσιμη ανάπτυξη, η οποία αποσκοπεί στη μείωση των δημοσίων ελλειμμάτων, στην αποκατάσταση της σταθερότητας του προϋπολογισμού για την κοινωνική προστασία και στην προστασία του περιβάλλοντος·

ανάληψη πρωτοβουλιών εκ μέρους των κοινωνικών εταίρων στον τομέα των κοινωνικών μεταρρυθμίσεων·

λήψη μέτρων, έστω και περιορισμένης έως σήμερα εμβέλειας, για την απλοποίηση των νομικών και των διοικητικών διαδικασιών.

3.6

Παρά τα προαναφερθέντα θετικά σημεία, η βασική παρατήρηση είναι ότι η Ευρώπη, παγιδευμένη μεταξύ των μεγάλων βιομηχανοποιημένων ανταγωνιστών της και των αναδυόμενων οικονομιών με χαμηλό κόστος παραγωγής της που κάνουν ολοένα και μεγαλύτερη χρήση των νέων τεχνολογιών, βρίσκεται αντιμέτωπη με όλο και μεγαλύτερες ανταγωνιστικές προκλήσεις. Αρκετοί δείκτες προξενούν ανησυχία, και πιο συγκεκριμένα:

η ισχνότερη εγχώρια ζήτηση, οι πιο περιορισμένες επενδύσεις και οι χαμηλότεροι ρυθμοί παραγωγικότητας και ανάπτυξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, που την κάνουν να χάνει έναντι των κυριότερων ανταγωνιστών της και των ανερχόμενων αγορών·

η παγκοσμιοποίηση, η οποία οδηγεί στην ένταξη νέων κρατών στο διεθνές οικονομικό σύστημα·

η αποτυχία επίτευξης των στόχων στον τομέα της απασχόλησης·

τα συνεχιζόμενα δημοσιονομικά ελλείμματα σε πολλά κράτη μέλη, αν και όχι πάντα στα ίδια·

η μεγάλη ανομοιογένεια των φορολογικών νομοθεσιών και των φορολογικών συντελεστών για τις επιχειρήσεις·

τα διοικητικά εμπόδια που εξακολουθούν να υφίστανται για τις επιχειρήσεις και η βραδεία εφαρμογή των οδηγιών στα κράτη μέλη·

η γήρανση του πληθυσμού της Ευρώπης, η οποία αναμένεται να προκαλέσει τεράστιες πιέσεις στα δημόσια οικονομικά και στην προσφορά εργατικού δυναμικού·

η απειλή της αυξανόμενης σπανιότητας των πόρων ή της αστάθειας των τιμών, της αλλαγής του κλίματος και της απώλειας βιοποικιλότητας·

η έλλειψη κινητικότητας του εργατικού δυναμικού, που είναι απαραίτητη για την υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς·

η στροφή των ευρωπαϊκών εταιρειών προς τις ανερχόμενες και ταχέως αναπτυσσόμενες αγορές·

το φθίνον ενδιαφέρον των ευρωπαίων πολιτών για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

3.7

Ταυτόχρονα, οι μεταρρυθμίσεις της στρατηγικής της Λισσαβώνας σημειώνουν καθυστέρηση:

3.7.1

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τα κράτη μέλη ανέλαβαν μεν να ολοκληρώσουν την ενιαία αγορά σε πολλούς τομείς (ενέργεια, υπηρεσίες, δημόσιες συμβάσεις, διευρωπαϊκά δίκτυα, προσαρμογή των δημοσίων υπηρεσιών), αρνούνται όμως να προβούν στην εφαρμογή των αναγκαίων μέτρων εντός του προβλεπομένου χρονικού πλαισίου.

3.7.1.1

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Επιτροπή ανέλαβε, ήδη από τη δεκαετία του 1990, μία πληθώρα πρωτοβουλιών, προκειμένου, πρώτον, να κατανοήσει καλύτερα τις ανάγκες και τη λειτουργία των ΜΜΕ και, δεύτερον, να στηρίξει την ανάπτυξή τους και να τις βοηθήσει να αξιοποιήσουν καλύτερα το δυναμικό τους για δημιουργία θέσεων εργασίας. Αυτές οι δράσεις ενισχύθηκαν τα τελευταία χρόνια με τον διορισμό του Εκπροσώπου της Επιτροπής για τις ΜΜΕ, με το σχέδιο δράσης για την επιχειρηματικότητα που υιοθετήθηκε το 2004, με τις προσπάθειες για καλύτερη νομοθεσία και καλύτερη πρόσβαση στη χρηματοδότηση (Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων και Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων) και με το πρόγραμμα για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία (ΠΑΚ).

3.7.2

Σε εθνικό επίπεδο, τα αποτελέσματα ποικίλλουν και οι αδυναμίες αφορούν κατά κύριο λόγο:

τον δομικά περίπλοκο χαρακτήρα των κανονισμών και των διοικητικών διαδικασιών·

τα υψηλά ποσοστά ανεργίας, ιδίως σε συγκεκριμένες ομάδες του πληθυσμού·

το υψηλό ποσοστό πρόωρης συνταξιοδότησης, παρά τις αντίθετες δεσμεύσεις·

τα μη προσαρμοσμένα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης, ιδίως όσον αφορά την επιχειρηματικότητα και τις δεξιότητες ΤΠΕ·

την ανεπαρκή παροχή δυνατοτήτων διά βίου μάθησης·

τις δαπάνες για την έρευνα, οι οποίες γενικά έχουν μειωθεί περαιτέρω αντί να αυξηθούν στο 3 % του ΑΕγχΠ, που αποτελεί στόχο της Λισσαβώνας·

την έλλειψη καινοτομίας, παρά το γεγονός ότι οι πλέον πρόσφατοι πίνακες αποτελεσμάτων δείχνουν καλύτερα αποτελέσματα·

την έλλειψη πρόσβασης των ΜΜΕ στη χρηματοδότηση, σε συνδυασμό με την έλλειψη γνώσης των διαφόρων δυνατοτήτων, ακόμα και στο επίπεδο της ΕΕ·

τα συνεχιζόμενα δημοσιονομικά ελλείμματα, αν και όχι πάντα στα ίδια κράτη.

3.7.3

Τα νέα κράτη μέλη πρέπει συχνά να υπερνικήσουν πρόσθετα μειονεκτήματα, οφειλόμενα στην ύπαρξη αναπτυξιακού χάσματος, παραδείγματος χάρη στον τομέα της απασχόλησης, των τεχνολογιών ή του περιβάλλοντος, παρότι ορισμένες φορές τα μειονεκτήματα αυτά αντισταθμίζονται επίσης από μέτρα ανανέωσης που είναι πιο ριζικά από ό,τι στην ΕΕ-15.

3.8

Πρέπει, τέλος, να αναφερθεί και η έκθεση που καταρτίστηκε από την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) κατόπιν αιτήσεως του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Μαρτίου 2005, όπου παρουσιάζονται τα αποτελέσματα των διαβουλεύσεων της ΕΟΚΕ με τους εταίρους της, σε όλα τα κράτη μέλη και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, σχετικά με την εφαρμογή της στρατηγικής της Λισσαβώνας και τον ρόλο των κοινωνικών εταίρων και άλλων παραγόντων της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών (2). Τα τελευταία χρόνια, η ΕΟΚΕ έχει δημοσιεύσει διάφορες εκθέσεις σχετικά με τη στρατηγική της Λισσαβώνας και τις ειδικότερες πτυχές της (3).

4.   Βελτίωση του δυναμικού των επιχειρήσεων, ιδιαίτερα των ΜΜΕ

4.1   Η σημασία των ΜΜΕ στην ευρωπαϊκή οικονομία

4.1.1

Οι ΜΜΕ αποτελούν τη συντριπτική πλειοψηφία των επιχειρήσεων (99,8 %) στην Ευρώπη. Η πιο συνηθισμένη μορφή ευρωπαϊκής επιχείρησης είναι η πολύ μικρή επιχείρηση (91 %), ενώ οι μικρές επιχειρήσεις αποτελούν το 7 %. Οι περισσότερες λοιπόν επιχειρήσεις στην Ευρώπη όχι μόνο είναι μικρές, αλλά αντιπροσωπεύουν και ένα σημαντικό ποσοστό τόσο της ευρωπαϊκής επαγγελματικής πείρας (τα δύο τρίτα της απασχόλησης στον ιδιωτικό τομέα) όσο και της οικονομικής δραστηριότητας (57 % του ΑΕγχΠ) (4).

4.1.2

Προκειμένου να βελτιωθεί η παρακολούθηση των οικονομικών επιδόσεων των ΜΜΕ, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ανακινήσει τις δραστηριότητες του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για τις ΜΜΕ.

4.1.3

Οι ΜΜΕ είναι οι κύριες επιχειρήσεις που δημιουργούν θέσεις εργασίας, ενώ ταυτόχρονα αντιπροσωπεύουν μια από τις βασικές πηγές εσόδων του κρατικού προϋπολογισμού (φόροι, ΦΠΑ, κλπ.) και προσφέρουν τη δυνατότητα επαγγελματικής και κοινωνικής ολοκλήρωσης σε σημαντικό μέρος του πληθυσμού, ιδίως στο πλέον δραστήριο και καινοτόμο τμήμα στοιχείο που ωθεί την οικονομία στην πρόοδο. Επιπλέον, διασφαλίζουν το βασικό συστατικό στοιχείο ενός οικονομικού υπόβαθρου που ευνοεί την οικονομία της αγοράς, χαρακτηρίζεται από ευελιξία, καινοτομικότητα και δυναμισμό και αποτελεί το φυτώριο των μελλοντικών μεγάλων επιχειρήσεων, ιδιαίτερα στους νέους τομείς της οικονομίας που βασίζονται σε σύνθετες τεχνολογίες υψηλής αποδοτικότητας.

4.2   Ανταγωνιστικότητα

4.2.1

Με την έμφαση που δίδεται στην ανταγωνιστικότητα αναγνωρίζεται η ανάγκη να επιτευχθεί βιώσιμη ανταγωνιστικότητα σε μια ανοικτή και παγκόσμια οικονομία με την αύξηση της χρήσης των νέων τεχνολογιών στην Ευρώπη, τον προσδιορισμό αποτελεσματικότερης επαγγελματικής κατάρτισης, την εξειδίκευση του εργατικού δυναμικού και τη βελτίωση της παραγωγικότητας. Η έννοια της ποιότητας (ποιότητα των αγαθών, των υπηρεσιών, των κανονιστικών ρυθμίσεων, της διακυβέρνησης, της απασχόλησης, των κοινωνικών σχέσεων και του περιβάλλοντος) κατέχει κεντρική θέση στη στρατηγική.

4.2.2

Προκειμένου να εξασφαλισθεί οικονομική σταθερότητα, τα κράτη μέλη θα πρέπει να διατηρήσουν τους μεσοπρόθεσμους δημοσιονομικούς τους στόχους καθ' όλη τη διάρκεια του οικονομικού κύκλου ή να λάβουν όλα τα αναγκαία διορθωτικά μέσα. Με την επιφύλαξη αυτής της υποχρέωσης, θα πρέπει να αποφεύγουν προκυκλικές δημοσιονομικές πολιτικές. Τα κράτη μέλη που παρουσιάζουν ελλείμματα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, με κίνδυνο τη μη βιωσιμότητα, οφείλουν να προσπαθήσουν να τα διορθώσουν με την εφαρμογή διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που θα προάγουν τη διεθνή ανταγωνιστικότητα, καθώς και μέσω δημοσιονομικών πολιτικών. Τα μέτρα αυτά συνιστούν το ελάχιστο, δεδομένης της γήρανσης του ευρωπαϊκού πληθυσμού.

4.2.3

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι μόνο ο εκ βάθρων αναπροσανατολισμός της οικονομικής πολιτικής και ιδιαίτερα της μακροοικονομικής πολιτικής μπορεί να άρει τα εσωτερικά εμπόδια που αναχαιτίζουν τη βιώσιμη και ευρεία ανάκαμψη της οικονομικής συγκυρίας στην ΕΕ. Η ΕΕ πρέπει να στηριχθεί στις δικές της δυνάμεις για να επαναφέρει την ευρωπαϊκή οικονομία στον δρόμο της ανάπτυξης και της πλήρους απασχόλησης. Αυτό θα απαιτήσει μια ισορροπημένη μακροοικονομική πολιτική, με δεδηλωμένο στόχο την επίτευξη των στόχων της Στρατηγικής της Λισσαβώνας, και ειδικότερα την πλήρη απασχόληση, την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας· και τον πραγματικό συνυπολογισμό της υποχρέωσης για βιώσιμη ανάπτυξη, σύμφωνα με τα συμπεράσματα της Διάσκεψης Κορυφής του Γκέτεμποργκ.

4.2.4

Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι ο στόχος της νομισματικής πολιτικής θα πρέπει να είναι η επίτευξη ισορροπίας μεταξύ της σταθερότητας των τιμών, της οικονομικής ανάπτυξης και της απασχόλησης. Θα ήταν σκόπιμο να παροτρυνθεί η ΕΚΤ να επιδιώξει τη σταθερότητα υπό την ευρεία έννοια, δηλαδή όχι μόνο τη σταθερότητα των τιμών, αλλά και τη σταθερότητα της ανάπτυξης, της πλήρους απασχόλησης και της κοινωνικής συνοχής (5). Για να επιτευχθούν αποτελέσματα, είναι σημαντικό να συμφωνούν οι εθνικοί προϋπολογισμοί με τις πολιτικές της ΕΚΤ και να τηρείται το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης.

4.2.5

Επιπλέον, η ΕΟΚΕ επισημαίνει την ιδιαίτερη σημασία των υπηρεσιών προς τις επιχειρήσεις ως μέρους των ΜΜΕ για την επιτυχία της διαδικασίας της Λισσαβώνας και για την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ. Σε συνέχεια της σχετικής ανακοίνωσης της Επιτροπής (6), η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη δημιουργίας ενός ρυθμιστικού περιβάλλοντος εντός του οποίου οι ΜΜΕ να είναι σε θέση να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της κοινωνίας με τις οποίες έρχονται αντιμέτωπες.

4.2.6

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει επίσης την εκτενή ανάλυση των μέτρων στήριξης που απαιτούνται σε 27 τομείς της μεταποιητικής βιομηχανίας, που γίνεται στο έγγραφο της Επιτροπής για μία ολοκληρωμένη βιομηχανική πολιτική, αλλά επιμένει στην ανάγκη πραγματικής εφαρμογής αυτής της πολιτικής σε συντονισμό με τα κράτη μέλη (7).

4.3   Βελτίωση της νομοθεσίας (8)

4.3.1

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως την πρόσφατη πρόταση της Επιτροπής να μειώσει τον διοικητικό φόρτο για τις επιχειρήσεις κατά 25 % μέχρι το 2012 (9). Τούτο μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση του ΑΕγχΠ της ΕΕ κατά 1,5 %. Η ΕΟΚΕ παροτρύνει την Επιτροπή να παρουσιάσει μία σαφή στρατηγική για την απλοποίηση του ρυθμιστικού περιβάλλοντος, προκειμένου να αποφευχθεί η αποτυχία τελεσφόρησης (10).

4.3.2

Η ελάφρυνση του διοικητικού φόρτου μπορεί να ενισχύσει τον οικονομικό δυναμισμό. Ο περιορισμός του όγκου των νομικών και των κανονιστικών υποχρεώσεων απαιτεί μία σφαιρική προσέγγιση, όχι μόνο εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και εκ μέρους των τοπικών, περιφερειακών και εθνικών αρχών. Είναι σημαντικό να είναι οι ρυθμίσεις καλά σχεδιασμένες και αναλογικές.

4.3.3

H EOKE είναι υπέρ της σύστασης της Επιτροπής Ανάλυσης Επιπτώσεων (στις επιχειρήσεις), η οποία αναγγέλθηκε από την Επιτροπή στη στρατηγική της επισκόπησης του προγράμματος για τη βελτίωση της νομοθεσία (11) με στόχο την ενίσχυση της ποιότητας και της αποτελεσματικότητας των αναλύσεων επιπτώσεων. Το πεδίο δράσης της ωστόσο, δεν θα πρέπει να περιοριστεί στον απλό συντονισμό, αλλά θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη η ποιότητα της εργασίας σε σχέση με τις ΜΜΕ και η ανάλυση των οικονομικών και κοινωνικών συνεπειών των νομοθετικών προτάσεων. Οι νέες ρυθμίσεις στο εθνικό και στο κοινοτικό επίπεδο θα πρέπει να εξετάζονται για να αναλύονται οι επιπτώσεις τους στις ΜΜΕ.

4.3.4

Οι οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις των νέων ή των αναθεωρημένων κανονιστικών ρυθμίσεων πρέπει να αναλύονται προσεκτικά, ώστε να προσδιορίζονται οι δυνητικές αντισταθμίσεις και συνέργειες μεταξύ των διάφορων στόχων πολιτικής. Επιπλέον, οι υφιστάμενες ρυθμίσεις θα πρέπει να ελέγχονται ως προς τη δυνατότητα απλοποίησης και να αξιολογείται η επίπτωσή τους στην ανταγωνιστικότητα. Θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις εκτιμήσεις επιπτώσεων των ανεξάρτητων επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένων των μικρών επιχειρήσεων, σε σχέση με όλες τις νομοθετικές και τις κανονιστικές προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Τέλος, αναπτύσσεται επί του παρόντος μία κοινή προσέγγιση για τον υπολογισμό του διοικητικού κόστους της νέας και της ήδη υφιστάμενης νομοθεσίας. Η προσέγγιση «Σκέψου πρώτα σε μικρή κλίμακα» θα πρέπει να αποτελέσει κατευθυντήρια αρχή τόσο κατά την επανεξέταση της υφιστάμενης νομοθεσίας όσο και κατά την εκπόνηση νέας. Τούτο σημαίνει ότι η νομοθεσία οφείλει να λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες των ΜΜΕ.

4.3.5

Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι οι βελτιώσεις είναι ιδιαιτέρα σημαντικές για τις μικρές και τις μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ), που συνήθως διαθέτουν περιορισμένους μόνον πόρους για να αντιμετωπίσουν τον διοικητικό φόρτο, τον οποίο επιβάλλει τόσο η κοινοτική όσο και η εθνική νομοθεσία.

4.3.6

Πρέπει να γίνουν τα απαραίτητα βήματα, ώστε να εξασφαλισθεί ότι όλα τα κράτη μέλη εφαρμόζουν έγκαιρα και ποιοτικά όλες τις οδηγίες, ώστε να πεισθούν οι εθνικές και περιφερειακές κυβερνήσεις και νομοθέτες να αρχίσουν το δικό τους σχέδιο απλοποίησης, ξεκινώντας από εκείνες τις ρυθμίσεις όπου υπήρξε υπερβολική συσσώρευση ρυθμιστικών παρεμβάσεων («gold-plating») κατά την εφαρμογή του ευρωπαϊκού δικαίου.

4.3.7

Οι περισσότεροι από τους φορείς χάραξης της πολιτικής σε περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο δεν γνωρίζουν αρκετά για τις μικρές επιχειρήσεις και τις πραγματικές τους ανάγκες. Η καλύτερη συμμετοχή των αντιπροσωπευτικών οργανώσεων των ΜΜΕ (12) σε όλα τα επίπεδα αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη βελτίωση της ποιότητας της πολιτικής των ΜΜΕ στην Ευρώπη. Η ενίσχυση των ενώσεων των μικρών επιχειρήσεων αποτελεί επίσης ουσιώδες στοιχείο του Ευρωπαϊκού Χάρτη των Μικρών Επιχειρήσεων (2000). Οι αντιπροσωπευτικές οργανώσεις των ΜΜΕ θα πρέπει να συμμετέχουν, ως σημαντικοί συντελεστές, στη διαδικασία λήψης αποφάσεων σε όλα τα επίπεδα.

4.3.8

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει σθεναρά τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Μικρών Επιχειρήσεων που αποδείχθηκε χρήσιμο μέσο για την παρακολούθηση της προόδου και τον εντοπισμό των προβλημάτων των ΜΜΕ και το οποίο κινητοποιεί, επίσης, τα κράτη μέλη να αναλαμβάνουν δράση με στόχο τη βελτίωση του συντονισμού των επιχειρηματικών πολιτικών σε ολόκληρη την Ευρώπη. Είναι σημαντικό να υπάρξει ένας σταθερός ρυθμός ένταξης των εκθέσεων εφαρμογής του Χάρτη στις ετήσιες εκθέσεις του προγράμματος της Λισσαβώνας. Ο Χάρτης πρέπει να συνεχίσει να επικαιροποιείται και να συμπληρώνεται υπό το φως της αναθεωρημένης στρατηγικής της Λισσαβώνας και της διαδικασίας διεύρυνσης της ΕΕ.

4.4   Επιχειρηματικό πνεύμα και ίδρυση νέων επιχειρήσεων (13)

4.4.1

Η επιχειρηματικότητα αποτελεί ένα σύνθετο φαινόμενο, που περιλαμβάνει στοιχεία πρωτοβουλίας, κινδύνου και καινοτομίας. Οι μικρές και νέες επιχειρήσεις παράγουν καινοτομίες, γεμίζουν τα εξειδικευμένα τμήματα της αγοράς, δημιουργούν θέσεις εργασίας και αυξάνουν τον ανταγωνισμό, προάγοντας έτσι την οικονομική αποδοτικότητα.

4.4.2

Η Ευρωπαϊκή Ένωση πλήττεται στο σύνολό της από χαμηλή νέα επιχειρηματική δραστηριότητα. Στην πιο πρόσφατη έκθεση του Global Entrepreneurship Monitor, κανένα ευρωπαϊκό κράτος μέλος δεν περιλαμβάνεται ανάμεσα στα 10 πρώτα κράτη (14). Αντιθέτως, 8 κράτη μέλη περιλαμβάνονται στα 10 κράτη με τα χαμηλότερα επίπεδα συμμετοχής (15).

4.4.3

Η επιχειρηματικότητα είναι σημαντική για το σύνολο της κοινωνίας. Για να προαχθεί και να αυξηθεί η συνειδητοποίηση της καλλιέργειας στην επιχειρηματική σκέψη και η κατανόηση της σημασίας της επιχειρηματικότητας για τη συνολική ανάπτυξη μιας χώρας, η EOKE προτείνει να ανακηρυχθεί το 2009 «Ευρωπαϊκό Έτος της Επιχειρηματικότητας». Στο πλαίσιο αυτό, η EOKE σημειώνει ότι το 2010 θα πραγματοποιηθεί η ενδιάμεση αναθεώρηση αρκετών σχετικών κοινοτικών προγραμμάτων. Είναι απαραίτητο να διαμορφωθεί μια θετική στάση του κοινού έναντι της επιχειρηματικότητας. Το Ευρωπαϊκό Έτος θα παράσχει την ευκαιρία παγίωσης και ενίσχυσης των υφιστάμενων ανταλλαγών βέλτιστων πρακτικών.

4.4.4

Υπάρχει μεγάλη ανάγκη στην ΕΕ για αλλαγές στα προγράμματα εκπαίδευσης και κατάρτισης, ιδίως στο επίπεδο της ανώτατης εκπαίδευσης, προκειμένου να δοθεί περισσότερη έμφαση στην προηγμένη επιχειρηματική εκπαίδευση, στη στρατηγική αξία της διαχείρισης των πληροφοριών και στις ΤΠΕ και τη δικτύωση. Ο ρόλος των σχολείων και των πανεπιστημίων συνιστά ουσιώδη παράγοντα για την προώθηση ενός επιχειρηματικού πνεύματος μεταξύ των νέων. Προτείνεται, παραδείγματος χάρη, η ενεργός συμμετοχή εκπροσώπων των εταιρειών στην εκπαίδευση, όπως επίσης η συμμετοχή των επιχειρηματικών οργανώσεων. Οι δραστηριότητες των μέσων ενημέρωσης και η εικόνα που διαβιβάζουν για τις επιχειρήσεις είναι εξίσου σημαντικές.

4.4.5

Κρίνεται σκόπιμο να ενταθούν οι πολιτικές που αποσκοπούν στην παροχή βοήθειας για τη δημιουργία και την ανάπτυξη επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένων, μεταξύ άλλων, της μείωσης του χρόνου και του κόστους για την ίδρυση επιχειρήσεων, μέτρων για τη βελτίωση της πρόσβασης στο κεφάλαιο επιχειρηματικού κινδύνου, του πολλαπλασιασμού των προγραμμάτων επιχειρηματικής κατάρτισης, δράσεων για τη διευκόλυνση της πρόσβασης σε δίκτυα και υπηρεσίες κοινής ωφελείας και της καθιέρωσης πυκνότερου δικτύου υπηρεσιών υποστήριξης των μικρών επιχειρήσεων. Χρειάζονται, επιπλέον, πολιτικές αποφάσεις για τη μεταρρύθμιση των φορολογικών συστημάτων, των κανονιστικών ρυθμίσεων, της πρόσβασης στην αγορά, των διαδικασιών διάσωσης και αναδιάρθρωσης, καθώς επίσης του κληρονομικού δικαίου. Απαραίτητη είναι, τέλος, και μία αλλαγή νοοτροπίας σχετικά με την αντιμετώπιση της χρεοκοπίας.

4.4.6

Η δυνατότητα χρηματοδότησης κατά τα πρώτα στάδια μίας επιχείρησης αποτελεί καίριο ζήτημα. Στο Βέλγιο η κυβέρνηση ανέλαβε πρωτοβουλίες για την κάλυψη του ελλείμματος ιδίων κεφαλαίων. Ένα παράδειγμα αποτελεί το ταμείο ARKimedes, το οποίο έχει συγκεντρώσει 110 εκατομμύρια ευρώ σε μορφή μετοχών ή ομολογιών, υπό την εγγύηση της περιφερειακής κυβέρνησης της Φλάνδρας.

4.4.7

Εξίσου απαραίτητη είναι η παροχή πληροφοριών και υπηρεσιών υποστήριξης στις επιχειρήσεις και ιδιαίτερα στους νέους επιχειρηματίες. Στην Φλάνδρα (Βέλγιο) τα προγράμματα παροχής συμβουλών έχουν αποδειχθεί πολύ χρήσιμα.

4.4.8

Ο φόβος της αποτυχίας έχει ισχυρό αρνητικό αντίκτυπο στη δυνητική ίδρυση νέων επιχειρήσεων. Χρειάζεται να υιοθετηθεί ένα κατάλληλο κοινωνικό πλαίσιο για τους αυτοαπασχολούμενους. Θα πρέπει, επίσης, να δίνεται ευκολότερα στους αυτοαπασχολούμενους μία δεύτερη ευκαιρία.

4.5   Εσωτερική αγορά (16)

4.5.1

Θα πρέπει να αξιοποιηθούν οι δυνατότητες της ενιαίας αγοράς. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα έπρεπε πλέον να καρπούται τα πλεονεκτήματα μιας αγοράς, η οποία είναι μεγαλύτερη από των ΗΠΑ ή της Κίνας, εντούτοις:

πάρα πολλές οδηγίες δεν έχουν μεταφερθεί πλήρως στις εθνικές νομοθεσίες·

η πρόοδος που συντελέσθηκε για την εξασφάλιση της τυποποίησης και της αμοιβαίας αναγνώρισης στον τομέα της παροχής υπηρεσιών είναι ανεπαρκής·

σημειώθηκαν καθυστερήσεις στην ελευθέρωση των αγορών, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων του δημοσίου τομέα·

ανέκυψαν δυσκολίες όσον αφορά την επίτευξη συμφωνίας περί εφαρμόσιμων ευρωπαϊκών δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας·

προκαλούνται στρεβλώσεις λόγω ποικιλόμορφων φορολογικών διαφορών.

4.5.2

Η ελκυστικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως τόπου πραγματοποίησης επενδύσεων εξαρτάται από το μέγεθος και το άνοιγμα των αγορών της, από το κανονιστικό της περιβάλλον και την ποιότητα των υποδομών της. Η αύξηση των επενδύσεων θα καταστήσει την Ευρώπη πιο παραγωγική, δεδομένου ότι τα επίπεδα παραγωγικότητας του εργατικού δυναμικού δεν εξαρτώνται μόνο από τις επενδύσεις στη γνώση και στην υποδομή, αλλά και από τις επενδύσεις στο υλικό και στο ανθρώπινο κεφάλαιο.

4.5.3

Η ικανότητα των ευρωπαίων παραγωγών να ανταγωνίζονται και να επιβιώνουν στην διεθνή αγορά αποτελεί το κλειδί της ανταγωνιστικής τους δύναμης στις παγκόσμιες αγορές. Ενώ το επίπεδο ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς αγαθών είναι ικανοποιητικό, οι αγορές υπηρεσιών παραμένουν, σε νομική ή σε πραγματική βάση, μάλλον κατακερματισμένες. Για να προαχθεί η οικονομική ανάπτυξη και η απασχόληση και να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα, η εσωτερική αγορά υπηρεσιών πρέπει να είναι πλήρως λειτουργική, διαφυλάσσοντας παράλληλα το ευρωπαϊκό κοινωνικό πρότυπο. Η κατάργηση των φορολογικών εμποδίων στις διασυνοριακές δραστηριότητες και η άρση των εναπομεινάντων εμποδίων στην κινητικότητα των εργαζομένων θα επιφέρει επίσης σημαντικά κέρδη αποδοτικότητας. Τέλος, η πλήρης ολοκλήρωση των χρηματοπιστωτικών αγορών θα έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της παραγωγής και της απασχόλησης, επιτρέποντας έτσι μια αποτελεσματικότερη κατανομή των κεφαλαίων και βελτιώνοντας τις συνθήκες για τη χρηματοδότηση των επιχειρήσεων.

4.5.4

Για τις ΜΜΕ, ιδίως στον τομέα των υπηρεσιών, η εσωτερική αγορά δεν έχει υλοποιηθεί πλήρως. Τα μεγάλα διοικητικά εμπόδια στις διασυνοριακές δραστηριότητες και τα μη προσαρμοσμένα ευρωπαϊκά πρότυπα εμποδίζουν τις μικρές επιχειρήσεις να επωφεληθούν μίας μεγαλύτερης αγοράς.

4.5.5

Τα πρότυπα διαδραματίζουν μείζονα ρόλο για την πρόσβαση στις αγορές. Οι τρέχουσες διαδικασίες τυποποίησης δεν λαμβάνουν επαρκώς υπόψη τους τις ιδιαιτερότητες της βιοτεχνίας και των ΜΜΕ. Οι μικρές επιχειρήσεις δεν συμμετείχαν στην επεξεργασία των ευρωπαϊκών και των διεθνών προτύπων. Παρά τη σημαντική υποστήριξη της Επιτροπής προς διαρθρώσεις όπως η NORMAPME (17), απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες προς όφελος των ΜΜΕ, ιδίως για τις περιορισμένες σειρές και τις ειδικά προσαρμοσμένες παραγωγές, προκειμένου να επιτευχθεί χαμηλότερο κόστος των προτύπων, πιο ισορροπημένη εκπροσώπηση στις τεχνικές επιτροπές και απλούστευση των συστημάτων τυποποίησης.

4.5.6

Υπάρχει σημαντικό περιθώριο για περαιτέρω βελτιώσεις στις πρακτικές των δημοσίων συμβάσεων. Οι βελτιώσεις αυτές θα αντικατοπτριστούν στην αύξηση του ποσοστού των δημοσίων συμβάσεων που δημοσιοποιούνται. Πρέπει να δοθεί έμφαση στις δυνατότητες των ΜΜΕ να συμμετάσχουν στις διαδικασίες δημοσίων συμβάσεων. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την κατάρτιση εκ μέρους της Επιτροπής μιας σύνοψης των ορθών πρακτικών σε αυτόν τον τομέα που έχουν καταγραφεί από τα κράτη μέλη της ΕΕ, αλλά και από τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία και οι οποίες οδήγησαν σε ενίσχυση της πρόσβασης των ΜΜΕ στις δημόσιες συμβάσεις.

4.5.7

Οι ΜΜΕ στην Ευρώπη είναι αντιμέτωπες με 27 διαφορετικά φορολογικά συστήματα, γεγονός που προκαλεί απαγορευτικά έξοδα συμμόρφωσης και δημιουργεί σοβαρούς φραγμούς στην εσωτερική αγορά. Το κόστος συμμόρφωσης για τις μικρές επιχειρήσεις είναι πολύ υψηλότερο από ό,τι για τις μεγάλες επιχειρήσεις (18). Αναμένεται απλοποίηση, ιδίως προς όφελος των ΜΜΕ.

4.6   Ανθρώπινο κεφάλαιο, ανάπτυξη των δεξιοτήτων και κοινωνικός διάλογος

4.6.1

Στο πλαίσιο μιας παγκοσμιοποιημένης και γνωσιοκεντρικής οικονομίας, οι επιχειρήσεις οφείλουν να προσαρμόζονται διαρκώς στις αλλαγές. Οι επιτυχημένοι επιχειρηματίες χρειάζονται, περισσότερο από ποτέ, μία στέρεα βάση γνώσεων και προσόντων προκειμένου να αντιμετωπίσουν τον αυξανόμενο ανταγωνισμό και να μπορέσουν να κερδίσουν τον αγώνα της καινοτομίας. Επιπλέον, οι τεχνολογικές εξελίξεις απαιτούν τη διαρκή ανάπτυξη νέων ικανοτήτων, ιδίως στον τομέα των ΤΠΕ, και την απόκτηση ενημερωμένων δεξιοτήτων τόσο για τους επιχειρηματίες όσο και για τους εργαζόμενους (19).

4.6.2

Από το 2000, με τη στρατηγική της Λισσαβώνας, έχουν σαφώς ενισχυθεί οι στόχοι της εκπαίδευσης και οι στρατηγικές της διά βίου μάθησης στην Ευρώπη, χρειάζονται εντούτοις ακόμα περαιτέρω βελτιώσεις, όπως αναφέρεται στην έκθεση αξιολόγησης του 2006 για το «Κοινό πλαίσιο δράσεων για τη διά βίου ανάπτυξη προσόντων και ικανοτήτων», το οποίο συμφωνήθηκε από τους ευρωπαίους κοινωνικούς εταίρους (ETUC, Business Europe, CEEP, UEAPME) το 2002. Σε αυτό το πλαίσιο, το νέο κοινοτικό «Ολοκληρωμένο πρόγραμμα δράσης στον τομέα της διά βίου μάθησης» πρέπει επίσης να ενταχθεί πλήρως σε αυτήν την προσπάθεια, δεδομένου ότι ο επίσημος σκοπός του είναι να συμβάλει στην υλοποίηση των στόχων της Λισσαβώνας, δηλαδή «την ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προηγμένης κοινωνίας της γνώσης με βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη, με περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας και με μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή».

4.6.3

Όπως ορθά υπογράμμισε η ΕΟΚΕ (20), «τα μέχρι τώρα ευρωπαϊκά εκπαιδευτικά προγράμματα, ήταν από τις λίγες δραστηριότητες της Ένωσης που απευθύνονταν άμεσα στους ευρωπαίους πολίτες. Το νέο πρόγραμμα πρέπει να έχει ως στόχο, αφενός μεν την προώθηση μιας δημοκρατικής εξέλιξης βασιζόμενης στο ιδανικό της συμμετοχικής δημοκρατίας και σε ενεργούς πολίτες, αφετέρου δε την προώθηση της απασχόλησης και μιας ευρείας αγοράς εργασίας». Δεδομένου μάλιστα, ότι το νέο πρόγραμμα ενσωματώνει τα βασικά ευρωπαϊκά προγράμματα για την κινητικότητα, δηλαδή το Leonardo da Vinci για τους μαθητευόμενους, τους νέους στο στάδιο της αρχικής επαγγελματικής κατάρτισης και τους νεαρούς εργαζόμενους και το Erasmus για τους φοιτητές, θα πρέπει να διευκολυνθεί η πρόσβαση στην ατομική κινητικότητα. Η μάθηση και η εργασία στο εξωτερικό για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, όχι μόνον εμπλουτίζουν τις ικανότητες και την τεχνογνωσία του ατόμου, αλλά αυξάνουν και την κατανόησή του αναφορικά με την Ευρώπη και την ευρωπαϊκή ιθαγένεια. Επιπροσθέτως, βοηθούν τα άτομα να γίνουν πιο ενεργά και να αναλαμβάνουν ευκολότερα πρωτοβουλίες σε σχέση με τις δυνατότητες απασχόλησής τους κατά τη διάρκεια του επαγγελματικού τους βίου.

4.6.4

Επιπλέον, η ΕΟΚΕ τόνισε την «ιδιαίτερη σημασία της δυνατότητας πρόσβασης των ΜΜΕ στις διαδικασίες του προγράμματος» και πρότεινε «μια ιδιαίτερη προσέγγιση στο πρόβλημα των ΜΜΕ, με απλούστευση των σχετικών διαδικασιών, για να καταστεί η συμμετοχή τους στο πρόγραμμα εφικτή και αποδοτική». Σε μία οικονομία βασισμένη στις υπηρεσίες, το πολυτιμότερο στοιχείο μίας επιχείρησης είναι το ανθρώπινο κεφάλαιό της. Προκειμένου να είναι σε θέση οι επιχειρήσεις, ιδίως δε οι ΜΜΕ, να χαράξουν μία στρατηγική για την ανάπτυξη των ικανοτήτων, θα πρέπει να σχεδιασθούν εξατομικευμένες πρωτοβουλίες στήριξης, οι οποίες θα τις βοηθήσουν να επενδύσουν στη συνεχή κατάρτιση, όπως οι κατάλληλα σχεδιασμένες προσφορές κατάρτισης, η οικονομική υποστήριξη και τα φορολογικά κίνητρα.

4.6.5

Ο κοινωνικός διάλογος αποτελεί σημαντικό εργαλείο για την αντιμετώπιση των οικονομικών και των κοινωνικών προκλήσεων. Ένα από τα κύρια επιτεύγματά του είναι η βελτίωση της λειτουργίας της αγοράς εργασίας και η πρόβλεψη των αλλαγών. Επιπρόσθετα, ο κοινωνικός διάλογος συμβάλλει στη δημιουργία ενός κλίματος εμπιστοσύνης στις επιχειρήσεις. Μπορεί επίσης να παρέχει κατάλληλα προσαρμοσμένες απαντήσεις για τις μικρές επιχειρήσεις, δεδομένου ότι λαμβάνει υπόψη την ιδιαιτερότητα και την ποιότητα του εργασιακού περιβάλλοντος και των εργασιακών σχέσεων, καθώς και την ιδιαίτερη εκείνη κατάσταση εντός της οποίας οι βιοτεχνίες και οι μικρές επιχειρήσεις λειτουργούν και αναπτύσσονται.

4.7   Καινοτομία

4.7.1

Το πρόγραμμα της Λισσαβώνας έθετε ως στόχο τη διάθεση στην έρευνα και ανάπτυξη του 3 % του ΑΕγχΠ, εκ του οποίου τα δύο τρίτα θα πρέπει να προέρχονται από τον ιδιωτικό τομέα. Επί του παρόντος ο ιδιωτικός τομέας συμβάλλει μόνο κατά 56 %. Δυστυχώς, οφείλουμε να επισημάνουμε ότι η Ευρώπη διαθέτει πολύ μικρότερο μερίδιο του ΑΕγχΠ της στην Ε&A από ό,τι οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία (1,93 % σε σύγκριση με 2,59 % στις ΗΠΑ και 3,15 % στην Ιαπωνία). Επιπρόσθετα, η Κίνα αναμένεται να φθάσει την ένταση έρευνας της ΕΕ μέχρι το 2010. Όσον αφορά τον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης, ο ιδιωτικός τομέας δαπάνησε το 2002 για την έρευνα και την ανάπτυξη στις ΗΠΑ 100 δισ. ευρώ περισσότερα από ό,τι στην Ευρώπη.

4.7.2

Το μελλοντικό Ευρωπαϊκό Ίδρυμα Τεχνολογίας (ΕΙΤ), στόχος του οποίου είναι η επίτευξη της μεγαλύτερης δυνατής ολοκλήρωσης της εκπαίδευσης, της έρευνας και της καινοτομίας σε επίπεδο αριστείας, θα πρέπει να αναγνωρίσει και να αξιοποιήσει πλήρως το δυναμικό των ΜΜΕ. Είναι σημαντικό να ενισχυθεί η συνεργασία μεταξύ των πανεπιστημίων, των ερευνητικών κέντρων και των επιχειρήσεων, ιδίως των μικρών. Οι ερευνητές θα πρέπει να ενθαρρύνονται να αναπτύξουν επαφές με τις επιχειρήσεις. Δεν μπορεί να υποτιμηθεί, έξαλλου, η σημασία της προαγωγής των μεταφορών τεχνολογίας μέσω τεχνολογικών κέντρων και «εκκολαπτηρίων» επιχειρήσεων. Μέτρα για την υποστήριξη των φορέων παροχής υπηρεσιών υποστήριξης της καινοτομίας, των ομίλων και των δικτύων θα πρέπει να προβλεφθούν, επίσης, στο νέο «πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία» (Ε&Α&Κ). Θα πρέπει να δοθούν περισσότερες ευκαιρίες στους ευρωπαίους ερευνητές σε καθένα από τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ. Είναι αναγκαία η καλύτερη προώθηση και διάδοση των ερευνητικών αποτελεσμάτων προκειμένου να βελτιωθούν η πρόσβαση των επιχειρήσεων σε αυτά τα αποτελέσματα καθώς και ο οικονομικός τους αντίκτυπος.

4.7.3

Η Ευρώπη θα πρέπει να παράσχει ένα εναρμονισμένο κανονιστικό περιβάλλον σε όλη την ΕΕ, το οποίο να είναι ευνοϊκό για την καινοτομία. Χρειάζονται νέες πρωτοβουλίες για ένα ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, ώστε να προστατευθεί η καινοτομία και να ικανοποιηθούν οι ανάγκες των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων. Ένα τέτοιο σύστημα θα πρέπει να προβλέπει μειωμένους φόρους για τις ΜΜΕ και μια κατάλληλη διάρθρωση ασφάλισης της νομικής προστασίας για τις διαφορές που προκύπτουν σε σχέση με τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας.

4.7.4

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αναγνωρίσει στις πρόσφατες ανακοινώσεις της την ανάγκη να διευρυνθεί η έννοια της καινοτομίας, ώστε να υπάρξει εστίαση στις ΜΜΕ, και να ληφθεί υπόψη η μη τεχνική καινοτομία σε όλους τους οικονομικούς τομείς. Η νέα αυτή προσέγγιση πρέπει τώρα να εφαρμοσθεί σε όλους τους τομείς πολιτικής, ούτως ώστε να είναι χρήσιμη και στις μικρές επιχειρήσεις.

4.7.5

Είναι ουσιώδες για τις ΜΜΕ να αναβαθμίσουν το υπάρχον ανθρώπινο κεφάλαιό τους και να εισαγάγουν ακαδημαϊκό εργατικό δυναμικό στην παραγωγή και την καινοτομία. Το 7ο πρόγραμμα-πλαίσιο θα πρέπει να παράσχει στήριξη στις ΜΜΕ για την εισαγωγή προηγμένων τεχνικών τεχνολογικής έρευνας και παραγωγής, καθώς και για άλλες μορφές καινοτομίας, που είναι σημαντικές στη δομή των ΜΜΕ.

4.7.6

Οι αναγκαίοι πόροι σε επίπεδο ΕΕ θα προέλθουν από το πρόγραμμα-πλαίσιο για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία, από το πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα, από τα διαρθρωτικά ταμεία και από τα εκπαιδευτικά προγράμματα, για να αναφερθούν τα σημαντικότερα. Ο συντονισμός των πολιτικών, συμπεριλαμβανομένων των πόρων, θα είναι μία δύσκολη και λεπτή εργασία, ιδίως ενόψει των σχετικά περιορισμένων διαθέσιμων ευρωπαϊκών οικονομικών πόρων σε σχέση με τις ανάγκες και τη ζήτηση. Θα ήταν σκόπιμο να εξασφαλισθεί η χρήση οικονομικών μέσων από τα διαρθρωτικά ταμεία, προκειμένου να συγχρηματοδοτηθούν προγράμματα για καινοτόμους ΜΜΕ, νέες επιχειρήσεις και μεταβιβάσεις επιχειρήσεων (για παράδειγμα μέσω των ευρωπαϊκών ταμείων επενδύσεων — πρωτοβουλία JEREMIE). Θα πρέπει να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα, ενώ η αποτελεσματικότητά τους και η δυνατότητα πρόσβασης σε αυτά θα πρέπει να παρακολουθούνται στενά.

4.7.7

Για την εισαγωγή νέων, προηγμένων μεθόδων και μηχανημάτων παραγωγής, ιδίως στις ΜΜΕ, θα χρειαστούν πιστώσεις με ευνοϊκούς όρους. Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων (ΕΤΑΕ) θα πρέπει να συμμετέχουν στενά στις εργασίες των τομεακών και διατομεακών ομάδων σχεδιασμού.

4.7.8

Οι ΜΜΕ θα πρέπει να στραφούν περισσότερο προς τις νέες εφαρμογές ΤΠΕ, οι οποίες μπορούν να μειώσουν τα έξοδά τους, να αυξήσουν την παραγωγικότητά τους και να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητά τους.

4.8   Μεταβιβάσεις επιχειρήσεων (21)

4.8.1

Ευρωπαϊκές μελέτες δείχνουν ότι σχεδόν το ένα τρίτο των επιχειρηματιών της Ευρώπης, κυρίως ιδιοκτήτες οικογενειακών επιχειρήσεων, πρόκειται να συνταξιοδοτηθεί μέσα στα 10 επόμενα έτη. Υπολογίζεται ότι αυτό το γεγονός θα επηρεάσει περίπου 690 000 επιχειρήσεις, που παρέχουν 2,8 εκατομμύρια θέσεις εργασίας. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να προωθηθούν οι μεταβιβάσεις επιχειρήσεων ως σημαντική εναλλακτική λύση αντί της ίδρυσης νέας επιχείρησης.

4.8.2

Σε αντίθεση με το παρελθόν, ολοένα και περισσότερες μεταβιβάσεις επιχειρήσεων πραγματοποιούνται εκτός της οικογένειας, προς τρίτα μέρη. Επιπλέον, υπάρχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον για την αγορά μίας εδραιωμένης εταιρείας παρά για το ξεκίνημα μίας νέας επιχείρησης από το μηδέν. Έρευνες έδειξαν ότι το 96 % των μεταβιβάσεων επιχειρήσεων επιβιώνει τα πρώτα 5 έτη, ενώ στις νέες επιχειρήσεις το αντίστοιχο ποσοστό ανέρχεται σε 75 %.

4.8.3

Η πρώτη πρόκληση, λοιπόν, συνίσταται στη δημιουργία μίας πλατφόρμας, ώστε να διευκολυνθεί η σύναψη επαφών μεταξύ των δυνητικών πωλητών και αγοραστών επιχειρήσεων. Η εν λόγω αγορά θα πρέπει να χαρακτηρίζεται από διαφάνεια, προκειμένου να αυξηθεί η πιθανότητα επίτευξης επαφών και να εξασφαλιστεί η συνέχεια των υφιστάμενων βιώσιμων επιχειρήσεων. Απαραίτητη είναι η υψηλή ποιότητα των υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων της σύναψης επαφών, της παροχής συμβουλών και της εμπιστευτικής μεταχείρισης. Στα περισσότερα από τα ευρωπαϊκά κράτη υπάρχουν αγορές μεταβίβασης επιχειρήσεων, είτε κρατικές είτε υποστηριζόμενες από το κράτος (22). Αυτές οι πρωτοβουλίες θα πρέπει να αναπτυχθούν σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ.

4.9   Πρόσβαση στη χρηματοδότηση

4.9.1

Οι ΜΜΕ και ιδιαίτερα οι νέες, οι μεταβιβαζόμενες και οι καινοτόμοι επιχειρήσεις θα πρέπει να έχουν καλύτερη πρόσβαση στη χρηματοδότηση, ώστε να αναπτύξουν πλήρως το δυναμικό τους και να δημιουργήσουν οικονομική ανάπτυξη και περισσότερη απασχόληση στην Ευρώπη. Τα συστήματα καταμερισμού του κινδύνου, όπως π.χ. τα αμοιβαία και τα δημόσια συστήματα εγγυήσεων, έχουν αποδειχθεί πολύ αποτελεσματικά εργαλεία και πρέπει να προωθηθούν περαιτέρω τόσο στο ευρωπαϊκό όσο και στο εθνικό επίπεδο.

4.9.2

Προκειμένου οι νέες επιχειρήσεις, οι ΜΜΕ και οι ταχέως αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις να διαθέτουν κεφάλαια σε λογικό κόστος, απαιτείται, εκτός από τον εξορθολογισμό των κρατικών καθεστώτων ενίσχυσης, να διατηρούνται τα επιτόκια και τα ασφάλιστρα σε λογικά ύψη.

4.9.3

Η παροχή συμβουλών στις ΜΜΕ από τις οργανώσεις των ΜΜΕ θα πρέπει να ενισχυθεί και να υποστηριχθεί. Πρέπει επίσης απαραιτήτως να δημιουργηθούν χρηματοδοτικοί μηχανισμοί, προσαρμοσμένοι στις ανάγκες και τα μέσα των μικρών επιχειρήσεων. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την ΕΤΕπ/ΕΤαΕ να χρηματοδοτήσουν την καινοτομία στις μικρές επιχειρήσεις με τη μορφή επιχειρηματικών κεφαλαίων και συστημάτων εγγύησης.

4.9.4

Οι επενδυτές επιχειρηματικών κεφαλαίων και οι «επιχειρηματικοί άγγελοι» αποτελούν για τις ΜΜΕ σημαντικούς τρόπους πρόσβασης στη χρηματοδότηση. Η τόνωση της δικτύωσης μεταξύ, αφενός, των κεφαλαιούχων και των «επιχειρηματικών αγγέλων» και, αφετέρου, των (νέων) επιχειρηματιών, είναι σημαντική προκειμένου να μειωθεί το μικρό έλλειμμα ιδίων κεφαλαίων.

4.9.5

Τα συστήματα εγγύησης αποδεικνύονται ένα πολύ αποτελεσματικό και αποδοτικό μέσο για τη στήριξη των μικρών επιχειρήσεων. Η Caisse Mutuelle de Garantie de la Mécanique (CMGM) στη Γαλλία μετρά πάνω από 45 έτη πείρας σε αυτόν τον τομέα. Ο εν λόγω φορέας παρέχει στις τράπεζες εγγυήσεις για όλες σχεδόν τις πιστώσεις (επενδυτικές πιστώσεις, μεταβιβάσεις επιχειρήσεων, μακροπρόθεσμα δικαιώματα, ταμειακές πιστώσεις) που χορηγούν σε εταιρείες. Οι επιχειρήσεις εγγράφονται στο κεφάλαιο και το ταμείο εγγυήσεών του. Το σύστημα αυτό επιτρέπει τη μείωση των προσωπικών εγγυήσεων που ζητούνται από τους επιχειρηματίες, καθιστά διαθέσιμες περισσότερες πιστώσεις και προσφέρει στον επιχειρηματία ένα πλέγμα ασφαλείας έναντι της τράπεζάς του. Κρίνεται σκόπιμη η ενθάρρυνση των ανταλλαγών ορθών πρακτικών μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ σε θέματα πρόσβασης στις χρηματοδοτήσεις και τα ταμεία εγγυήσεων για τις ΜΜΕ.

4.10   Διεθνοποίηση

4.10.1

Η ΕΕ οφείλει να εκμεταλλευθεί τις ευκαιρίες που παρέχει το άνοιγμα των ταχέως αναπτυσσόμενων αγορών στην Ασία, όπως οι αγορές της Κίνας και της Ινδίας. Ταυτόχρονα, η ΕΕ πρέπει να αντιμετωπίσει το θέμα του νέου διεθνούς καταμερισμού της εργασίας που προκύπτει, καθώς η Κίνα αρχίζει να ειδικεύεται περισσότερο στην παραγωγή αγαθών υψηλής προστιθέμενης αξίας και η Ινδία εξελίσσεται σε παγκόσμιο κόμβο εξωτερικής ανάθεσης υπηρεσιών. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι χρειάζεται απαραίτητα μία κοινή προσέγγιση στις σχέσεις της με τις τρίτες χώρες, ώστε να βελτιωθούν οι συνθήκες πρόσβασης στην αγορά για τις ευρωπαϊκές εταιρείες.

4.10.2

Μολονότι η ενιαία αγορά υφίσταται ήδη για περισσότερα από 14 έτη, πολλές επιχειρήσεις λειτουργούν ακόμα αποκλειστικά εντός του δικού τους κράτους. Τα κύρια εμπόδια συνίστανται στους γλωσσικούς φραγμούς, στις εναπομείνασες νομοθετικές και κανονιστικές διαφορές και στην έλλειψη γνώσης των άλλων αγορών. Η ΕΟΚΕ κρίνει σκόπιμη τη δημιουργία υπηρεσιών στήριξης κοντά στους επιχειρηματίες, συγκρίσιμες με το «διαβατήριο για εξαγωγή» στο Ηνωμένο Βασίλειο (23). Θα πρέπει επίσης να ενθαρρυνθεί η πρόσβαση των ΜΜΕ στις δημόσιες συμβάσεις.

4.10.3

Χρειάζεται επίσης να αναπτυχθούν κατάλληλα συστήματα στήριξης για να τονωθούν οι διασυνοριακές δραστηριότητες, τόσο εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και σε άλλες αγορές.

4.10.4

Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στις ΜΜΕ στα έγγραφα της Επιτροπής σχετικά με την εμπορική πολιτική (στρατηγική για την πρόσβαση στην αγορά, μέσα εμπορικής άμυνας, η Ευρώπη στον κόσμο).

Βρυξέλλες, 12 Ιουλίου 2007.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Δημήτρης ΔΗΜΗΤΡΙΆΔΗΣ


(1)  Απόφαση του Συμβουλίου, της 12ης Ιουλίου 2005, σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές των πολιτικών απασχόλησης των κρατών μελών (2005/600/EΚ), ΕΕ L 205 της 6.8.2005, σ. 21.

(2)  Εφαρμογή της στρατηγικής της Λισσαβώνας. Συνοπτική έκθεση προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

(3)  ΕΕ C 185, 8.8.2006 + CCMI/032.

(4)  Διαθέσιμα στοιχεία για το 2003. Pocket Book της Eurostat για το 2006.

(5)  Η ίδια η ΕΟΚΕ έχει επανειλημμένα αιτηθεί να επιδιώκει η νομισματική πολιτική επίσης την επίτευξη των στόχων της πλήρους απασχόλησης και της ανάπτυξης.

(6)  «Η ανταγωνιστικότητα των υπηρεσιών προς τις επιχειρήσεις και η συμβολή τους στις επιδόσεις των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων» (COM(2003) 747 τελικό) της 4ης Δεκεμβρίου 2003.

(7)  Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή του κοινοτικού προγράμματος της Λισσαβώνας: Πλαίσιο πολιτικής για την ενίσχυση του μεταποιητικού τομέα της ΕΕ — Προς μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση της βιομηχανικής πολιτικής (COM(2005) 474 τελικό και «Σύγχρονη βιομηχανική πολιτική»).

(8)  Η ΕΟΚΕ έχει δημοσιεύσει πρόσφατα πολλές γνωμοδοτήσεις σχετικά με την απλοποίηση και τη βελτίωση της νομοθεσίας:

 

ΕΕ C 24, 31.1.2006«Βελτίωση της νομοθεσίας», διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήσεως της βρετανικής Προεδρίας, εισηγητής: ο κ. Retureau

 

ΕΕ C 24, 31.1.2006«Τρόποι βελτίωσης της εφαρμογής και επιβολής της κοινοτικής νομοθεσίας», γνωμοδότηση πρωτοβουλίας, εισηγητής ο κ. van Iersel

 

ΕΕ C 112, 30.4.2004 Γνωμοδότηση με θέμα την «Βελτίωση και απλούστευση του κοινοτικού κεκτημένου» (COM(2003) 71 τελικό), εισηγητής: ο κ. Retureau.

(9)  COM(2006) 689, 690 και 691 της 14ης Νοεμβρίου 2006.

(10)  Πρόγραμμα δράσης για τη μείωση του διοικητικού φόρτου στην Ευρωπαϊκή Ένωση. COM(2007) 23 τελικό της 24.1.2007.

(11)  Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 14 Νοεμβρίου 2006.

(12)  Με τον όρο «οργανώσεις των ΜΜΕ» νοούνται οι οργανώσεις που εκπροσωπούν τις ΜΜΕ (ευρωπαϊκός ορισμός) σε διάφορα πεδία δράσης: βιοτεχνία, βιομηχανία, υπηρεσίες, εμπόριο, ελευθέρια επαγγέλματα. Περιλαμβάνονται τόσο οι πολυτομεακές οργανώσεις όσο και εκείνες που σχετίζονται περισσότερο με ένα συγκεκριμένο τομέα.

(13)  ΕΕ C 309, 12.12.2006. Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής: Εφαρμογή του κοινοτικού προγράμματος της Λισσαβώνας: Προώθηση της επιχειρηματικής νοοτροπίας μέσω της εκπαίδευσης και της μάθησης», COM(2006) 33 τελικό.

(14)  Η Ιρλανδία κατατάσσεται 11η.

(15)  Ουγγαρία, Βέλγιο, Σουηδία, Σλοβενία, Κάτω Χώρες, Δανία, Ιταλία και Φινλανδία.

(16)  ΕΕ C 93, 27.4.2007, Διερευνητική γνωμοδότηση για την «Αναθεώρηση της Ενιαίας Αγοράς».

(17)  NORMAPME: Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Τυποποίησης για τη Βιοτεχνία, το Εμπόριο και τις ΜΜΕ —

www.normapme.com.

(18)  Πρόκειται για το κόστος συμμόρφωσης με τη φορολογία στις διασυνοριακές δραστηριότητες.

(19)  Ακόμη και τα παραδοσιακά επαγγέλματα, όπως αυτά του υδραυλικού και του ξυλουργού, πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους τεχνικές για την εξοικονόμηση ενέργειας.

(20)  ΕΕ C 221, 8.9.2005.

(21)  Εφαρμογή του κοινοτικού προγράμματος της Λισσαβώνας για την ανάπτυξη και την απασχόληση. Μεταβίβαση επιχειρήσεων — Εξασφάλιση της συνέχειας με μια νέα αρχή. CΟΜ(2006) 117 τελικό, 14.3.2006.

(22)  Γαλλία, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Κάτω Χώρες, Αυστρία, Φινλανδία και Βέλγιο (που έχει ξεχωριστή βάση δεδομένων για κάθε περιφέρεια). Ο βαθμός επιτυχίας για αυτές τις χώρες κυμαίνεται περίπου στο 25 %, δηλαδή μία στις τέσσερις επιχειρήσεις στη βάση δεδομένων έχει βρει διάδοχο.

(23)  Για λεπτομέρειες σχετικά με την ενιαία αγορά βλ. Flash Barometer 180 — TNS Sofres/EOS Gallup Group Europe, Internal Market Opinions and Experiences of Businesses in EU-15, που εκδόθηκε τον Ιούνιο του 2006.

Για λεπτομέρειες σχετικά με το «Διαβατήριο για εξαγωγή», ένα πρόγραμμα του κρατικού οργανισμού Trade and Investment του Ηνωμένου Βασιλείου για την στήριξη των βρετανών εξαγωγέων προκειμένου να ξεπεράσουν τις αδυναμίες τους στο διεθνές εμπόριο, βλ. Χάρτη των Μικρών Επιχειρήσεων, Επιλογή ορθών πρακτικών 2006, σ. 9.


27.10.2007   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 256/17


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Επενδύσεις στη γνώση και την καινοτομία (στρατηγική της Λισσαβώνας)»

(2007/C 256/04)

Στις 14 Σεπτεμβρίου 2006, και σύμφωνα με το άρθρο 31 του Εσωτερικού Κανονισμού, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να αναθέσει στο ειδικευμένο τμήμα «Ενιαία Αγορά, παραγωγή και κατανάλωση» την κατάρτιση ενημερωτικής έκθεσης με θέμα: «Επενδύσεις στη γνώση και την καινοτομία».

Στη σύνοδο ολομέλειας της 14ης και 15ης Μαρτίου 2007 αποφασίστηκε η μετατροπή της ενημερωτικής έκθεσης σε γνωμοδότηση πρωτοβουλίας (άρθρο 29, παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού).

Το τμήμα «Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση» στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 3 Μαΐου 2007 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. WOLF.

Κατά την 437η σύνοδο ολομέλειας της 11ης και 12ης Ιουλίου 2007 (συνεδρίαση της 12ης Ιουλίου 2007) η ΕΟΚΕ υιοθέτησε με 120 ψήφους υπέρ, και 1 αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση:

ΠΕΡΙΕΧΌΜΕΝΟ

1.

Εισαγωγή

2.

Σύνοψη και συστάσεις

3.

Γενικές πτυχές

4.

Εκπαίδευση, κατάρτιση και επιμόρφωση

5.

Οικονομικά ζητήματα και σχετικές διαδικασίες

6.

Διαρθρωτικές πτυχές και γενικό πλαίσιο

7.

Ο παράγοντας άνθρωπος — Ανθρώπινο κεφάλαιο — Επιστήμονες, μηχανικοί και επιχειρηματίες

1.   Εισαγωγή

1.1

Υπό τον τίτλο «ΕΠΑΝΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΛΙΣΣΑΒΩΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο χαιρέτισε στα συμπεράσματα της Προεδρίας της 23ης και 24ης Μαρτίου 2006 (σημείο 12) την πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για αύξηση της αυτενέργειας για τη στρατηγική της Λισσαβώνας σε κοινοτικό επίπεδο. Ενθάρρυνε την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να συνεχίσει τις εργασίες της και ζήτησε από την ΕΟΚΕ να εκπονήσει στις αρχές του 2008 συνοπτική έκθεση προς στήριξη της εταιρικής σχέσης για την ανάπτυξη και την απασχόληση.

1.2

Εν τω μεταξύ, η ΕΟΚΕ υιοθέτησε ήδη στις 15 Φεβρουαρίου 2007 ψήφισμα για την εφαρμογή της ανανεωμένης στρατηγικής της Λισσαβώνας, το οποίο παρουσιάστηκε στην εαρινή Σύνοδο Κορυφής 2007 του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.

1.3

Για την προετοιμασία της συνοπτικής έκθεσης που ζητήθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, θα καταρτιστούν τέσσερις ενημερωτικές εκθέσεις για τα εξής θέματα:

«Επενδύσεις στη γνώση και την καινοτομία»,

«Το δυναμικό των επιχειρήσεων — ιδίως των ΜΜΕ»,

«Η απασχόληση για τις κατηγορίες προτεραιότητας», και

«Η χάραξη μιας ενεργειακής πολιτικής για την Ευρώπη».

Αυτές οι ενημερωτικές εκθέσεις θα αποτελέσουν τα βασικά στοιχεία της συνοπτικής έκθεσης.

1.4

Στο παρόν κείμενο εξετάζεται αποκλειστικά το θέμα «Επενδύσεις στη γνώση και την καινοτομία».

2.   Σύνοψη και συστάσεις

2.1

Η δύναμη της Ευρώπης έγκειται στην ικανότητα επιδόσεων των πολιτών της.

2.2

Η ελεύθερη αλληλεπίδραση μεταξύ βιοτεχνικής εφευρετικότητας, επιχειρηματικής πρωτοβουλίας και επιστημονικής μεθοδολογίας και συστηματικότητας, καθώς και οι ανεπτυγμένες τεχνολογίες και βιομηχανικές διαδικασίας που προέκυψαν ως απόρροια αυτών, αποτελέσαν την ευρωπαϊκή «συνταγή επιτυχίας» για τις προόδους που είχαν ως αποτέλεσμα το σύγχρονο βιοτικό επίπεδο. Αυτές συμβάδισαν με τις ιστορικές κοινωνικοπολιτικές εξελίξεις απόρροια των οποίων ήταν ο ελεύθερος πολίτης στο σύγχρονο κράτος με τη διάκριση των εξουσιών, τη δημοκρατία, και τα θεμελιώδη δικαιώματα.

2.3

Η ανάπτυξη και η εντατική αξιοποίηση βιομηχανικών διαδικασιών, μηχανών και μέσων μεταφοράς που καταναλώνουν ενέργεια συνέβαλαν αποφασιστικά στην επίτευξη αυτής της προόδου. Η ενέργεια απάλλαξε τον άνθρωπο από τη βαριά σωματική εργασία, πολλαπλασίασε την παραγωγικότητά του, κατέστησε δυνατή την παροχή θέρμανσης και φωτισμού, ενώ εξασφάλισε την κινητικότητα και την επικοινωνία, που κανένας δεν μπορούσε να φανταστεί προηγουμένως. Η ενέργεια εξελίχθηκε σε «τροφή» και κινητήρια δύναμη των σύγχρονων οικονομιών.

2.3.1

Λαμβανομένων υπόψη του πεπερασμένου χαρακτήρα των ορυκτών πηγών ενέργειας, της ταχέως αυξανόμενης παγκόσμιας ενεργειακής ζήτησης, καθώς και των αναμενόμενων επιπτώσεων της ενεργειακής κατανάλωσης στην μελλοντική εξέλιξη του κλίματος, δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι η διασφάλιση ενός βιώσιμου, φιλικού προς το κλίμα ενεργειακού εφοδιασμού βρίσκεται στο προσκήνιο της πολιτικής συζήτησης. Βασική προϋπόθεση για την επίτευξη αυτού του εξαιρετικά δύσκολου στόχου είναι η ανάπτυξη ενός δυναμικού, εκτεταμένου και αποτελεσματικού προγράμματος έρευνας και ανάπτυξης για την ενέργεια.

2.4

Ωστόσο, πέραν αυτού, εξακολουθούν να υφίστανται πολλά προβλήματα και καθήκοντα, τα οποία μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνον μέσω της έρευνας, της ανάπτυξης και των καινοτομιών. Μεταξύ αυτών των προβλημάτων και καθηκόντων συγκαταλέγονται η καταπολέμηση των φυσικών και ψυχικών ασθενειών, η διευκόλυνση της διαβίωσης και η κοινωνική συμμετοχή των ατόμων με αναπηρίες, οι συνέπειες των δημογραφικών μεταβολών συμπεριλαμβανομένης της γεροντολογίας, η προστασία του περιβάλλοντος, καθώς και, γενικά, η διασφάλιση και η περαιτέρω εξέλιξη των όρων διαβίωσης, του ευρωπαϊκού συστήματος αξιών και του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου. Σε τελευταία ανάλυση, μέσω της έρευνας και της ανάπτυξης μπορεί να υλοποιηθεί ο θεμελιώδης στόχος της απόκτησης περισσότερων και νέων γνώσεων. Η αυξημένη γνώση βοηθάει όχι μόνον στην επίλυση των προβλημάτων, αλλά διευρύνει και την εικόνα που έχουμε για τον κόσμο, αντικειμενοποιεί καταστάσεις σύγκρουσης και εμπλουτίζει τον πολιτισμό μας.

2.5

Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα βρίσκεται αντιμέτωπη με την πρόκληση του οξυνόμενου παγκόσμιου ανταγωνισμού, όπου στόχος είναι η διατήρηση των ευρωπαϊκών θέσεων απασχόλησης, των εισοδηματικών επιπέδων καθώς και των κοινωνικών και περιβαλλοντικών προτύπων. Η Ευρώπη αντιμετωπίζει όχι μόνον την πρόκληση της οικονομικής δύναμης των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας, αλλά ιδιαίτερα των αξιοσημείωτων και ολοένα πιο δυναμικών επιδόσεων στο χώρο της βιομηχανίας και της έρευνας κρατών όπως η Κίνα, η Ινδία και η Βραζιλία, δεδομένου ότι σε αυτές τις χώρες τα επίπεδα των αμοιβών, καθώς και των κοινωνικών και περιβαλλοντικών προτύπων είναι σαφώς χαμηλότερα.

2.6

Η Ευρώπη μπορεί να διατηρήσει την ανταγωνιστική της θέση μόνον εφόσον διατηρήσει και στο μέλλον το προβάδισμα στους χώρους της έρευνας, της τεχνολογικής ανάπτυξης και της καινοτομίας, μέσα σε ένα κοινωνικό και πολιτιστικό πλαίσιο δημοκρατίας, κράτους δικαίου, πολιτικής σταθερότητας, επιχειρηματικής ελευθερίας, ασφάλειας προγραμματισμού, βούλησης για επιδόσεις, αναγνώρισης των επιτεύξεων και κοινωνικής ασφάλειας.

2.7

Ως εκ τούτου, η επιστημονική και τεχνολογική αριστεία και η μετατροπή της σε ανταγωνιστική οικονομική ισχύ αποτελούν τις καθοριστικές προϋποθέσεις για τη διασφάλιση του μέλλοντός μας — π.χ. όσον αφορά το ενεργειακό ζήτημα και το πρόβλημα του κλίματος — τη διατήρηση και βελτίωση της θέσης της Ευρώπης στο παγκόσμιο περιβάλλον, καθώς και για την περαιτέρω επέκταση του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου, και όχι τη διακινδύνευσή του.

2.8

Για την υλοποίηση αυτού του στόχου, βασική προϋπόθεση είναι η δημιουργία ενός κοινωνικού περιβάλλοντος ανοικτού στην πρόοδο, στο πλαίσιο του οποίου η ανωτέρω προσέγγιση μπορεί να αποδώσει τα μέγιστα, ούτως ώστε να εξασφαλιστεί σε όλα τα επίπεδα πολιτικής το απαραίτητο ρυθμιστικό πλαίσιο και να ληφθούν οι αντίστοιχες καθοριστικές αποφάσεις, με στόχο να καλλιεργηθεί αρκετή εμπιστοσύνη και αισιοδοξία εκ μέρους της βιομηχανίας σε ό,τι αφορά τις απαραίτητες στην Ευρώπη επενδύσεις και να δημιουργηθούν νέες θέσεις απασχόλησης. Βασική προϋπόθεση αποτελεί επίσης η καλύτερη συνειδητοποίηση της στοιχειώδους σημασίας της βασικής έρευνας, διότι αυτή συνιστά τον θεμέλιο λίθο για τις μελλοντικές καινοτομίες. Για την επίτευξη των ανωτέρω στόχων απαραίτητα στοιχεία είναι ένα επιχειρηματικό πνεύμα πρόθυμο για την καινοτομία και την ανάληψη κινδύνων, καθώς και πολιτική ηγεσία, αξιοπιστία και ρεαλισμός.

2.9

Ειδικότερα, ο στόχος της Βαρκελώνης, που διατυπώθηκε με σκοπό την υλοποίηση της στρατηγικής της Λισσαβώνας, πρέπει να ληφθεί πολύ σοβαρά υπόψη από όλους τους αναφερόμενους παράγοντες, έτσι ώστε να μην αποδυναμωθεί ακόμη περισσότερο η θέση της Ευρώπης στον παγκόσμιο ανταγωνισμό επενδύσεων στο χώρο της E&A. Ο στόχος αυτός επιβάλει αύξηση των σχετικών δαπανών της ΕΕ, έως σχεδόν το 3 % του ΑΕγχΠ αυτής μέχρι το 2010. Οι απαραίτητες για το σκοπό αυτό επενδύσεις πρέπει κατά τα δύο τρίτα να προέλθουν από τον ιδιωτικό τομέα.

2.10

Το Δεκέμβριο του 2006, το Συμβούλιο ενέκρινε το 7ο πρόγραμμα-πλαίσιο Ε&Α (ΠΠ7) για την περίοδο 2007-2013 με έναν σαφώς αυξημένο προϋπολογισμό ύψους 50 δισεκατομμυρίων ευρώ σε σχέση με το προηγούμενο αντίστοιχο πρόγραμμα. Αυτό συνιστά άλλη μια αξιόλογη επιτυχία της ευρωπαϊκής πολιτικής, την οποία η ΕΟΚΕ υποστήριξε αποφασιστικά. Παρόλα αυτά, το ποσοστό της συνολικής συμμετοχής της Κοινότητας στις επενδύσεις στην έρευνα και την ανάπτυξη θα ανέλθει περίπου μόλις στο 2 % (δηλαδή μόνον το ένα πεντηΟΚΕτό) του στόχου που προσδιορίστηκε στη Βαρκελώνη! Η ΕΟΚΕ έχει τονίσει επανειλημμένα ότι αυτό δεν αρκεί για να ενεργοποιηθεί πλήρως η επιδιωκόμενη σημαντική μόχλευση και η ικανότητα ολοκλήρωσης της κοινοτικής ενίσχυσης για την πολιτική προώθησης των κρατών μελών και την αναγκαία επενδυτική ετοιμότητα της βιομηχανίας.

2.11

Για το λόγο αυτό, η ΕΟΚΕ επαναδιατυπώνει την προηγούμενη σύστασή της, ότι, στο πλαίσιο της επικείμενης αναθεώρησης του κοινοτικού προϋπολογισμού που θα πραγματοποιηθεί το 2008, το μερίδιο της κοινοτικής ενίσχυσης θα πρέπει σε πρώτη φάση να αυξηθεί κατά το ήμισυ, δηλαδή στο 3 % περίπου του συνόλου των επιδιωκόμενων επενδύσεων σύμφωνα με το στόχο της Βαρκελώνης. Αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο εν όψει της ίδρυσης του μελλοντικού Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Τεχνολογίας (ΕΙΤ) και της επείγουσας ανάγκης για αύξηση δραστηριοτήτων Ε&Α όσον αφορά τον φιλικό προς το κλίμα βιώσιμο ενεργειακό εφοδιασμό.

2.12

Ομοίως, είναι ωστόσο απαραίτητο να προωθηθεί η επενδυτική ετοιμότητα της βιομηχανίας στην έρευνα και την ανάπτυξη — ειδικότερα των μικρότερων και μεσαίων επιχειρήσεων — και η ενίσχυση της ελκυστικότητας και της αποδοτικότητας αυτής μέσω κατάλληλου νομικού (επίσης η νομοθεσία περί ευθύνης), διοικητικού, φορολογικού και χρηματοδοτικού πλαισίου. Στο πλαίσιο αυτό, σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν οι κοινοτικοί κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων: πρέπει να εξασφαλίζουν στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να προωθούν εντατικότερα, πιο αποτελεσματικά και με λιγότερη γραφειοκρατία απ' ότι μέχρι σήμερα ερευνητικά και αναπτυξιακά σχέδια των πανεπιστημίων, των ερευνητικών οργανισμών και της βιομηχανίας, καθώς και την αναγκαία δικτύωσή τους. Ως εκ τούτου, πρέπει να αξιολογηθεί προσεκτικά κατά πόσο το «κοινοτικό πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις για την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία» συνεισφέρει στην υλοποίηση αυτών των στόχων.

2.13

Η γνώση θεμελιώνεται σε δύο ισοδύναμους, αλληλεξαρτώμενους πυλώνες: στην εκπαίδευση και την έρευνα. Οι νέες γνώσεις πρέπει να αποκτηθούν μέσω της έρευνας και της ανάπτυξης. Σημείο εκκίνησης αποτελεί η υφιστάμενη γνώση. Αυτή πρέπει να εδραιωθεί και να διαδοθεί στο ευρύ κοινό μέσω της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της επιμόρφωσης. Για το σκοπό αυτό πρέπει να εξεταστούν τόσο οι μέθοδοι όσο και το περιεχόμενο, ως προς το κατά πόσο εξυπηρετούν την υλοποίηση των προαναφερόμενων στόχων. Επιπροσθέτως, για αμφότερους τους πυλώνες πρέπει σαφώς να αυξηθούν οι χρηματοοικονομικές επενδύσεις και να δημιουργηθεί το κατάλληλο γενικό πλαίσιο.

2.14

Η δύναμη της Ευρώπης έγκειται στην ικανότητα επιδόσεων των πολιτών της. Συνεπώς, πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα η ακόμη μεγαλύτερη προώθηση της εν λόγω ικανότητας και η ανάπτυξή της στην πράξη. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να ενισχύσουν και να βελτιώσουν τα εκπαιδευτικά τους ιδρύματα και, επίσης, να εξασφαλίσουν τις απαραίτητες για την υλοποίηση αυτού του στόχου εκτεταμένες επενδύσεις. Η εξασφάλιση εμπεριστατωμένης κατάρτισης σε μεγάλα στρώματα του πληθυσμού είναι εξίσου σημαντική με την εκπαίδευση κορυφαίων επιστημόνων. Κατ' αυτήν την έννοια, είναι απαραίτητη η δημιουργία ενός ευρέως φάσματος και επαρκούς αριθμού κατάλληλων και εξειδικευμένων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, από σχολεία πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης έως πανεπιστήμια. Μόνον έτσι μπορεί συνολικά να δημιουργηθεί μια ευρωπαϊκή κοινωνία φιλικά διακείμενη προς την εκπαίδευση και την επιστήμη.

2.15

Επιπλέον, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τη σύστασή της όσον αφορά την ανάπτυξη ενός ενιαίου ευρωπαϊκού χώρου της γνώσης, μέσω εντατικής διακρατικής συνεργασίας στους τομείς της μάθησης, της καινοτομίας και της έρευνας, ο οποίος να συμπληρώνει και να ολοκληρώνει τον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας. Για το σκοπό αυτό, σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν όλες οι πρωτοβουλίες και τα μέτρα που αναλαμβάνονται υπέρ της διά βίου μάθησης, η οποία είναι το κλειδί για την κοινωνία της γνώσης. Πρέπει να εξαλειφθούν όσο το δυνατόν συντομότερα τα εμπόδια στην εσωτερική αγορά που παρακωλύουν τη μετάβαση στην κοινωνία της γνώσης.

2.16

Είναι, επίσης, απαραίτητη η εντατικότερη προώθηση της κινητικότητας προσώπων εκ μέρους των κρατών μελών καθώς και η ενίσχυση αντίστοιχων αποτελεσματικών κοινοτικών προγραμμάτων (Erasmus, Μαρία Κιουρί). Η κινητικότητα προάγει την απόκτηση και τη μεταφορά δεξιοτήτων. Η ελεύθερη κυκλοφορία εργαζομένων, ερευνητών και σπουδαστών πρέπει να διασφαλιστεί και να ανταμειφθεί με κατάλληλα κίνητρα. Πρέπει δε να συνοδεύεται από αξιοπρεπείς μισθούς, συνθήκες εργασίας και στήριξη του ρόλου της οικογένειας. Για το λόγο αυτό πρέπει να βελτιωθεί σε όλα τα κράτη μέλη η πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με κενές θέσεις εργασίας σε ολόκληρη την Ευρώπη.

2.17

Σε ό,τι αφορά το ρόλο και την προώθηση της καινοτομίας, η ΕΟΚΕ παραπέμπει αφενός στις συστάσεις της που διατυπώνονται παρακάτω, αλλά και, κυρίως, στην εξαιρετική «έκθεση Aho», την οποία και επικροτεί. Αυτό αφορά κυρίως το γενικό νομικό και κοινωνικό πλαίσιο που προωθεί την καινοτόμο επιχειρηματικότητα και μια ευνοϊκή απέναντι στην καινοτομία αγορά. Η ΕΟΚΕ παραπέμπει επίσης στην λεπτομερέστερη γνωμοδότησή της με τίτλο «Αποδέσμευση και ενίσχυση του δυναμικού της Ευρώπης στους τομείς της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας».

2.18

Η πρόοδος και η καινοτομία θεμελιώνονται στην εφαρμογή νέων πορισμάτων σε νέες, καλύτερες μεθόδους και προϊόντα (συμπεριλαμβανομένης της συνεχούς βελτίωσης υφιστάμενων μεθόδων και προϊόντων), σε νέα επιχειρηματικά μοντέλα και στις ορθές διαχειριστικές μεθόδους· συνεπώς, βασική συνιστώσα αποτελεί το καινοτόμο επιχειρηματικό πνεύμα και οι επιχειρηματικές πρωτοβουλίες. Η πρόοδος και η καινοτομία θεμελιώνονται σε καινοτόμες υπηρεσίες, στην ανάπτυξη του συστήματος υγειονομικής περίθαλψης και, γενικότερα, στην καλύτερη επίλυση κοινωνικών προβλημάτων στο πλαίσιο των υφιστάμενων οικονομικών περιορισμών.

2.19

Συνεπώς, καινοτομία σημαίνει ανάπτυξη και υλοποίηση νέων τεχνικών, διαδικασιών, μεθόδων οργάνωσης, επιχειρηματικών και εκπαιδευτικών μοντέλων, κλπ., παράγοντες που δεν είχαν συνυπολογιστεί ή δεν μπορούσαν να συνυπολογιστούν προηγουμένως. Για το λόγο αυτό είναι σημαντικό, το συναφές κανονιστικό πλαίσιο να εξασφαλίζει επαρκή περιθώρια ελιγμών και ελευθερίας, προκειμένου να δοθεί η ευκαιρία υλοποίησης των νέων ιδεών και να προληφθεί ο εκ των προτέρων «μαρασμός» τους, δεδομένου ότι δεν μπορούν να ενταχθούν σε ένα υπερβολικά λεπτομερές κανονιστικό πλαίσιο. Ο υπερβολικός αριθμός περιοριστικών διατάξεων συνιστά τροχοπέδη για την καινοτομία. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει κάθε προσπάθεια απλούστευσης των κανονιστικών πλαισίων και επανεξέτασής τους για το ενδεχόμενο ύπαρξης υπερβολικών, πολύ λεπτομερών ή/και περιττών περιοριστικών διατάξεων.

2.20

Η καινοτομία συνεπάγεται επίσης την αποδοχή συγκεκριμένων κινδύνων όσον αφορά την επιτυχία, ή ακόμη και δυνητικών ζημιών· διότι κατά κανόνα, η αποτελεσματικότητα αλλά και τα μειονεκτήματα ή οι παρενέργειες μιας νέας προσέγγισης ή ιδέας μπορούν να αναγνωριστούν μόνον μέσω της πρακτικής τους εφαρμογής και σε αντιπαράθεση με άλλες παρόμοιες διαδικασίες. Η αποτυχία αποτελεί επίσης πηγή διδαγμάτων. Οι ευκαιρίες και οι κίνδυνοι είναι δύο πλευρές του ίδιου νομίσματος. Κατά βάση, το προσδοκώμενο όφελος από μια καινοτομία πρέπει να υπερισχύει των ενδεχόμενων κινδύνων που αυτή συνεπάγεται. Οι δυνητικοί κίνδυνοι για την κοινωνία πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο ειδικής αξιολόγησης. Επιπλέον θα μπορούσε να εξεταστεί, τουλάχιστον για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, η προοπτική δημιουργίας ταμείου κάλυψης κινδύνων, π.χ. στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, το οποίο θα συμβάλλει στην κάλυψη πιθανών ζημιών ή απωλειών.

2.21

Η ΕΟΚΕ έχει υπογραμμίσει επανειλημμένως ότι οι ανθρώπινες ικανότητες και η αποδοτικότητα αποτελούν την πιο ευαίσθητη και πολύτιμη πηγή γνώσης και καινοτομίας. Για το λόγο αυτό, ο επαρκής αριθμός, ο εξοπλισμός και η ποιότητα των απαιτούμενων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων συνιστούν βασικές προϋποθέσεις για την κάλυψη της ανάγκης σε καλούς επιστήμονες, μηχανικούς και εκπαιδευτικούς.

2.22

Από τη μια πλευρά μέσω των επενδύσεων της κοινωνίας και, από την άλλη πλευρά, μέσω των επενδύσεων των ίδιων των επιστημόνων και μηχανικών για την απόκτηση μιας ευρείας, απαιτητικής βασικής και προηγμένης εξειδικευμένης γνώσης, η κοινωνία αναλαμβάνει διά των πολιτικών της εκπροσώπων την ευθύνη να διασφαλίσει τη μέγιστη αξιοποίηση των εν λόγω επενδύσεων. Η ανάληψη της ευθύνης αυτής πρέπει να αντικατοπτρίζεται στη μέριμνα για την εξασφάλιση των απαραίτητων δυνατοτήτων απασχόλησης και ανάπτυξης του δυναμικού των καταρτισμένων ερευνητών και μηχανικών, τη δυνατότητα δημιουργίας οικογένειας καθώς και την κατάλληλη προοπτική σταδιοδρομίας με ελκυστικές επιλογές ειδίκευσης — και μάλιστα χωρίς τον κίνδυνο επαγγελματικών αδιεξόδων! Η ανεργία, οι χαμηλές αμοιβές ή η ετεροαπασχόληση των υψηλά καταρτισμένων επιστημόνων και μηχανικών (μεταξύ άλλων λόγω υπερβολικού διοικητικού φόρτου και εργασίας σε επιτροπές) συνιστούν σπατάλη των επενδύσεων της οικονομίας και αποτρεπτικό παράγοντα για τους νέους ταλαντούχους μελλοντικούς επιστήμονες και μηχανικούς, οι οποίοι αποθαρρύνονται από το να ακολουθήσουν σταδιοδρομία στους τομείς της επιστήμης και της τεχνολογίας ή αναγκάζονται να εγκαταλείψουν την Ευρώπη!

2.23

Αυτό δεν είναι αντίθετο προς την ανάγκη μεγαλύτερης σε σχέση με το παρελθόν προώθησης της συμμετοχής έμπειρων ειδικών εμπειρογνωμόνων και αξιόλογων ερευνητών στους τομείς της επιστήμης και τεχνολογίας σε διαδικασίες λήψης αποφάσεων και διοικητικές διαδικασίες όσον αφορά την ερευνητική πολιτική, θέματα επιχειρηματικότητας και την πολιτική καινοτομίας. Στο πλαίσιο αυτό, η ίδρυση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (ΕΣΕ) αποτελεί ένα πολύ ενθαρρυντικό, πρώτο βήμα. Εκτός αυτού, κρίνεται αναγκαία η προσέλκυση και διατήρηση επαρκούς αριθμού εμπειρογνωμόνων στην Ευρωπαϊκή Ένωση (συμπεριλαμβανομένης της Επιτροπής) και στα κράτη μέλη, προκειμένου να προωθηθεί η έρευνα και η καινοτομία. Η διοίκηση μόνον δεν φτάνει.

2.24

Ένα σημαντικό ζήτημα αποτελεί η εφαρμογή της έρευνας και της καινοτομίας σε βιομηχανικά προϊόντα και βιομηχανικές διαδικασίες. Ο στόχος που τέθηκε στη Λισσαβώνα, σύμφωνα με τον οποίο τα 2/3 των επενδύσεων σε Ε&Α πρέπει να προέλθουν από τη βιομηχανία, δεν είναι αναιτιολόγητος. Ως εκ τούτου, ιδιαίτερα σημαντικό στόχο αποτελεί η αναβάθμιση της επαγγελματικής εικόνας του επιχειρηματία και η μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης σχετικά με τον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζει για την καινοτομία, την οικονομική πρόοδο και τη συνολική ευημερία. Για το λόγο αυτό, η ΕΟΚΕ, ως γέφυρα με την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών, έθεσε την επιχειρηματικότητα με ανθρώπινο πρόσωπο στο επίκεντρο του προσεχούς προγράμματος εργασίας της. Σε τελευταία ανάλυση, μόνον μέσω μιας υπεύθυνης, δραστήριας και δημιουργικής επιχειρηματικότητας, η οποία αναπτύσσεται ελεύθερα, μπορούν να επιτευχθούν οι στόχοι της Λισσαβώνας.

2.25

Πολλές περαιτέρω πτυχές και λεπτομέρειες εξετάζονται στις αναλυτικές παρακάτω παρατηρήσεις καθώς και στις γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ με θέμα «Η πορεία προς την ευρωπαϊκή κοινωνία της γνώσης — Η συμβολή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στη στρατηγική της Λισσαβώνας» (1) και «Αποδέσμευση και ενίσχυση του δυναμικού της Ευρώπης στους τομείς της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας» (2).

3.   Γενικές πτυχές

3.1

Ανάπτυξη της επιστήμης και της τεχνολογίας. Η κοιτίδα μιας αδιάλειπτα εξελισσόμενης σύγχρονης επιστήμης και έρευνας βρίσκεται στην Ευρώπη. Για την κοιτίδα των επιστημών γενικότερα, πρέπει να συνυπολογιστούν επίσης ο ελληνικός και ο αιγυπτιακός πολιτισμός καθώς και η παροδική, αλλά γόνιμη αλληλεπίδραση με τον ινδοαραβικό πολιτισμό (3). Η επιστήμη και η έρευνα συνδέονταν στενά μεταξύ τους σε ολόκληρη την Ευρώπη ανεξάρτητα από εθνικά σύνορα και παρά τις κατά καιρούς διακυμάνσεις και διακοπές που προκάλεσαν οι πόλεμοι. Η μεθοδολογία τους και ο τρόπος σκέψης αποτέλεσαν καθοριστικό πρόδρομο της σύγχρονης ευρωπαϊκής κοινωνίας, των αξιών της, του σύγχρονου τρόπου ζωής και του βιοτικού της επιπέδου· αποτέλεσαν το διακριτικό γνώρισμα του ευρωπαϊκού πολιτιστικού χώρου (4). Ως αποτέλεσμα, η «συνταγή» επιτυχίας για τα επιτεύγματα που προέκυψαν ήταν η ελεύθερη αλληλεπίδραση μεταξύ βιοτεχνικής εφευρετικότητας, επιχειρηματικής πρωτοβουλίας και επιχειρηματικού πνεύματος και επιστημονικής μεθοδολογίας και επιστημονικού συστήματος, καθώς και των τεχνολογιών που αναπτύχθηκαν ως απόρροια αυτών.

3.2

Η εξέλιξη της κοινωνίας. Σχεδόν παράλληλα με την επιστημονικοτεχνική πρόοδο σημειώθηκαν οι καθοριστικές κοινωνικοπολιτικές εξελίξεις που οδήγησαν στο σύγχρονο κράτος των ελεύθερων πολιτών με τη διάκριση των εξουσιών, τη δημοκρατία, τα θεμελιώδη δικαιώματα και την κοινωνική νομοθεσία.

3.3

Εξέλιξη των συνθηκών διαβίωσης. Ως αποτέλεσμα αυτών των κοινών διεργασιών, οι συνθήκες διαβίωσης των ανθρώπων στα κράτη και τις περιφέρειες όπου σημειώθηκαν οι μεταβολές αυτές, βελτιώθηκαν όσο ποτέ άλλοτε στην ιστορία της ανθρωπότητας. Τα τελευταία 135 χρόνια, ο μέσος όρος του προσδόκιμου επιβίωσης του πληθυσμού (5) υπερδιπλασιάστηκε (6). Τα τελευταία 50 χρόνια, η γεωργική απόδοση ανά γεωργική έκταση σχεδόν τριπλασιάστηκε. Τα θέματα που απασχολούν τα επιτυχημένα βιομηχανικά κράτη είναι η παχυσαρκία αντί του υποσιτισμού, ο κατακλυσμός πληροφοριών αντί της έλλειψης ενημέρωσης, η γήρανση του πληθυσμού αντί της παιδικής θνησιμότητας. Οι ικανότητες και οι επιδόσεις της σύγχρονης βιομηχανικής κοινωνίας που χαρακτηρίζεται από κινητικότητα, οι οποίες αποκτώνται μέσω της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας καλύπτουν όλες τις πτυχές της ανθρώπινης έκφανσης και ποιότητας ζωής.

3.4

Χρήση της ενέργειας. Ένας άλλος καθοριστικός για την επιτευχθείσα πρόοδο παράγοντας ήταν η ανάπτυξη και η εντατική αξιοποίηση βιομηχανικών διαδικασιών, μηχανών και μεταφορικών μέσων που λειτουργούν με ενέργεια: Η ενέργεια απάλλαξε τον άνθρωπο από τη βαριά σωματική εργασία, πολλαπλασίασε την παραγωγικότητά του, κατέστησε δυνατή την παροχή θέρμανσης και φωτισμού, ενώ εξασφάλισε την κινητικότητα και την επικοινωνία, που κανένας δεν μπορούσε να φανταστεί προηγουμένως. Η ενέργεια εξελίχθηκε σε «τροφή» και κινητήρια δύναμη των σύγχρονων οικονομιών.

3.5

Το πρόβλημα του κλίματος και του ενεργειακού εφοδιασμού. Ωστόσο, αυτή η αξιόλογη εξέλιξη συνεπάγεται επίσης νέα προβλήματα και προκλήσεις. Η υπερθέρμανση του πλανήτη, οι πιθανές επιπτώσεις της καθώς και η στρατηγική για τον μετριασμό τους, αποτελούν αντικείμενο εκτεταμένων πολιτικών αποφάσεων (7) και πλήθους μελετών (8) στις οποίες διατυπώνονται εν μέρει αμφιλεγόμενες απόψεις. Στην έκθεση STERN (9): με τίτλο «The Economics of Climate Change» (Οι οικονομικές πτυχές της αλλαγής του κλίματος) που δημοσιεύτηκε στο τέλος Οκτωβρίου 2006, επισημαίνεται ότι για τη μείωση και μόνον της υπερθέρμανσης του πλανήτη που προκαλούν τα αέρια του θερμοκηπίου πρέπει να δαπανηθεί περίπου το 1 % του ΑΕγχΠ, ενώ είναι απαραίτητο να αναληφθούν περαιτέρω δραστηριότητες κυρίως στους τομείς της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης. Πέρα από το πρόβλημα του κλίματος, το ζήτημα ενός ασφαλούς βιώσιμου ενεργειακού εφοδιασμού της Ευρώπης (και της υφηλίου!) αποτελεί μια βασική πολιτική πρόκληση, στην αντιμετώπιση της οποίας θα διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο η εντατικοποίηση της έρευνας και της ανάπτυξης (10).

3.6

Περαιτέρω προβλήματα και προκλήσεις  (11) . Ωστόσο, η αλλαγή του κλίματος και ο ενεργειακός εφοδιασμός δεν αποτελούν το μοναδικό κύκλο προβλημάτων. Επίσης, η καταπολέμηση των φυσικών και ψυχικών ασθενειών, η διευκόλυνση της διαβίωσης των ατόμων με αναπηρίες ή ατόμων που αντιμετωπίζουν άλλα μειονεκτήματα με στόχο τη βελτίωση της επαγγελματικής τους εξέλιξης και την ενίσχυση της συμμετοχής τους στην κοινωνία της γνώσης, οι συνέπειες των δημογραφικών μεταβολών, συμπεριλαμβανομένης της γεροντολογίας, η καλύτερη κατανόηση περίπλοκων οικονομικών, κοινωνικών και πολιτισμικών συσχετισμών και μηχανισμών δράσης, η προστασία του περιβάλλοντος, καθώς και γενικά η διασφάλιση των όρων διαβίωσης και του ευρωπαϊκού συστήματος αξιών, αποτελούν παραδείγματα σημαντικών ερευνητικών αντικειμένων για τα οποία η ΕΟΚΕ έχει διατυπώσει σαφείς συστάσεις σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις, όπως, λόγου χάρη, στη γνωμοδότηση με θέμα το 7ο πρόγραμμα-πλαίσιο Ε&Α (12) καθώς και τα ειδικά προγράμματά του (13)

3.7

Παγκόσμιος ανταγωνισμός. Είναι γνωστό ότι η Ευρωπαϊκή Κοινότητα βρίσκεται επιπλέον αντιμέτωπη με την πολύ σοβαρή πρόκληση της όξυνσης του παγκόσμιου ανταγωνισμού, στο πλαίσιο του οποίου στόχος είναι η διατήρηση των ευρωπαϊκών θέσεων απασχόλησης, των εισοδηματικών επιπέδων καθώς και των κοινωνικών και περιβαλλοντικών προτύπων. Η Ευρώπη αντιμετωπίζει όχι μόνον την πρόκληση της οικονομικής δύναμης των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας, αλλά, ιδιαίτερα, των αξιοσημείωτων και ολοένα πιο δυναμικών επιδόσεων στο χώρο της βιομηχανίας και της έρευνας κρατών όπως η Κίνα (η Κίνα φιλοδοξεί να καταστεί μέχρι το 2050 πρώτη παγκόσμια τεχνολογική δύναμη παίρνοντας τα ηνία από τις ΗΠΑ!) (14), η Ινδία και η Βραζιλία, δεδομένου ότι σε αυτές τις χώρες τα επίπεδα των αμοιβών, καθώς και των κοινωνικών και περιβαλλοντικών προτύπων είναι σαφώς χαμηλότερα. Ακριβώς σε αυτό το πλαίσιο του παγκόσμιου ανταγωνισμού, καθώς και του συνεπαγόμενου παγκόσμιου αγώνα δρόμου των αυξανόμενων επενδύσεων στην έρευνα και την ανάπτυξη, συμπεριλαμβανομένου του παγκόσμιου ανταγωνισμού για τους καλύτερους επιστήμονες και μηχανικούς, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα πρέπει να βελτιστοποιήσει την αντίστοιχη πολιτική της. Επομένως, πρωταρχικός στόχος είναι ο παγκόσμιος και όχι ο ενδοκοινοτικός ανταγωνισμός!

3.8

Προβάδισμα στους τομείς της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας. Συνεπώς, η Ευρώπη μπορεί να διατηρήσει την ανταγωνιστική της θέση μόνον εφόσον διατηρεί και το προβάδισμα στους χώρους της έρευνας, της τεχνολογικής ανάπτυξης και της καινοτομίας μέσα σε ένα κοινωνικό και πολιτιστικό πλαίσιο δημοκρατίας, κράτους δικαίου, πολιτικής σταθερότητας και αξιοπιστίας, επιχειρηματικής ελευθερίας, ασφάλειας προγραμματισμού, βούλησης για επιδόσεις και αναγνώρισης των επιτευγμάτων. Ο Ευρωπαϊκός Χώρος Έρευνας πρέπει να ενισχυθεί και να επεκταθεί. Αφενός αυτό αναγνωρίζεται πλέον στις πολιτικές δηλώσεις πρόθεσης, ωστόσο, σε ό,τι αφορά τις ενέργειες που αναλαμβάνονται και την πρακτική εφαρμογή μέσω του καθορισμού πραγματικών προτεραιοτήτων (π.χ. προϋπολογισμοί για την έρευνα) και της θέσπισης σχετικών κανονιστικών πλαισίων (π.χ. διάρθρωση των συλλογικών συμβάσεων εργασίας (15), φορολογική νομοθεσία (16)) εξακολουθούν, δυστυχώς, να υφίστανται σαφή ελλείμματα, τόσο σε επίπεδο Κοινότητας, όσο και σε επίπεδο των περισσότερων κρατών μελών. Η δραματική αυτή κατάσταση δεν θα πρέπει να υποτιμηθεί, ακόμη και εάν σε ορισμένα κράτη μέλη παρατηρείται σαφής τάση κάλυψης της καθυστέρησης (17).

3.9

Επιστημονική και τεχνολογική αριστεία. Η επιστημονική και η τεχνολογική αριστεία και η μετατροπή τους σε ανταγωνιστική οικονομική ισχύ αποτελούν τις καθοριστικές προϋποθέσεις για τη διασφάλιση του μέλλοντός μας — π.χ. όσον αφορά το ενεργειακό ζήτημα και το πρόβλημα του κλίματος — τη διατήρηση και βελτίωση της θέσης της Ευρώπης στο παγκόσμιο περιβάλλον, καθώς και για την περαιτέρω επέκταση του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου και όχι τη διακινδύνευσή του. Σε τελευταία ανάλυση, μέσω της έρευνας και της ανάπτυξης μπορεί να υλοποιηθεί ο θεμελιώδης στόχος της απόκτησης περισσότερων και νέων γνώσεων. Η αυξημένη γνώση βοηθάει όχι μόνον στην επίλυση των προβλημάτων, αλλά διευρύνει και την εικόνα που έχουμε για τον κόσμο, αντικειμενοποιεί καταστάσεις σύγκρουσης και εμπλουτίζει τον πολιτισμό μας.

3.10

Αναζωογόνηση της παράδοσης. Συνεπώς, η Ευρώπη θα πρέπει να συνειδητοποιήσει την παραδοσιακά ηγετική της θέση στους τομείς της έρευνας και της καινοτομίας και να τους αναζωογονήσει. Η δύναμη της Ευρώπης έγκειται στην αποδοτικότητα των πολιτών της. Ως εκ τούτου, είναι αναγκαίο να προωθηθεί αυτή η αποδοτικότητα ακόμη περισσότερο απ' ότι μέχρι σήμερα. Για το σκοπό αυτό, πρέπει να αυξηθούν σημαντικά οι επενδύσεις στην έρευνα και την ανάπτυξη, να ενισχυθεί η αποτελεσματικότητά τους, να ενδυναμωθεί το πνεύμα και η ικανότητα καινοτομίας στους κλάδους της βιομηχανίας, του εμπορίου και της διοίκησης, να ενθαρρυνθούν και να αναγνωριστούν οι επιδόσεις και, επίσης, να εξαλειφθούν τα υφιστάμενα εμπόδια.

3.11

Αύξηση των επενδύσεων. Αυτό σημαίνει πρωτίστως ότι η Κοινότητα και τα κράτη μέλη πρέπει να αυξήσουν ακόμη περισσότερο τις επενδύσεις τους στην έρευνα και την ανάπτυξη, στην αντίστοιχη γενική εκπαίδευση καθώς και στην κατάρτιση των αναγκαίων επιστημόνων και μηχανικών (αμφότερων των φύλων!) Αυτό σημαίνει όμως κατ' αρχάς ότι πρέπει να προωθηθεί η επενδυτική ετοιμότητα της βιομηχανίας στην έρευνα και την ανάπτυξη, ειδικότερα των μικρότερων και μεσαίων επιχειρήσεων, και να ενισχυθούν η ελκυστικότητα και η αποδοτικότητά τους μέσω κατάλληλου νομικού, διοικητικού και χρηματοδοτικού πλαισίου (18).

3.12

Κοινωνικό περιβάλλον που ευνοεί την πρόοδο. Για την υλοποίηση αυτού του στόχου η πλέον σημαντική προϋπόθεση είναι η δημιουργία ενός προσπελάσιμου κοινωνικού περιβάλλοντος για την πρόοδο, στο πλαίσιο του οποίου η ανωτέρω προσέγγιση μπορεί να αποδώσει τα μέγιστα, ούτως ώστε να εξασφαλιστεί σε όλα τα επίπεδα πολιτικής το απαραίτητο ρυθμιστικό πλαίσιο και να ληφθούν οι αντίστοιχες καθοριστικές αποφάσεις, αλλά και για να δημιουργηθούν θέσεις απασχόλησης και να καλλιεργηθεί αρκετή εμπιστοσύνη και αισιοδοξία εκ μέρους της βιομηχανίας σε ό,τι αφορά τις απαραίτητες επενδύσεις. Στο πλαίσιο αυτό πρέπει να ενισχυθεί η εξοικείωση των πολιτών με τα επιτεύγματα και τον σημαντικό ρόλο της επιστήμης και της τεχνολογίας και τις πρωτοποριακές καινοτομίες των επιχειρήσεων. Επίσης πρέπει να αναγνωριστεί ότι ειδικότερα η βασική έρευνα (19) αποτελεί τον αναγκαίο θεμέλιο λίθο για τη μελλοντική γνώση και τις μελλοντικές καινοτομίες.

3.13

Αναγνώριση των επιτευγμάτων. Το κοινωνικό σύνολο οφείλει να συνειδητοποιήσει τον καθοριστικό ρόλο των ανωτέρω επιτευγμάτων για τον σύγχρονο τρόπο ζωής, τις προϋποθέσεις υλοποίησής τους καθώς και τις επιστημονικοτεχνικές, επιχειρηματικές και πολιτιστικές επιδόσεις που συνδέονται με αυτά, να αποτελέσουν αντικείμενο διδασκαλίας στα σχολεία και να τους αποδοθεί η αξία που τους αρμόζει.

3.14

Περαιτέρω προϋποθέσεις. Άλλωστε, η πρόοδος και η συνεχής καινοτομία δεν βασίζονται μόνον στην επιστήμη και στην τεχνολογία, αλλά και στα κίνητρα, τις ικανότητες και την αποδοτικότητα όλων των φορέων που συμμετέχουν καθώς και σε νέα επιχειρηματικά μοντέλα, σε ορθές διαχειριστικές μεθόδους και σε ένα ευνοϊκό νομοθετικό πλαίσιο.

3.15

Αποδοχή κινδύνων. Η προώθηση νέων ερευνητικών προσεγγίσεων, καινοτόμων τεχνολογιών, παραγωγικών διαδικασιών ή επιχειρηματικών μοντέλων συνεπάγεται κατ' ανάγκη την αποδοχή συγκεκριμένων κινδύνων όσον αφορά την επιτυχία ή ακόμη και δυνητικών ζημιών· διότι, κατά κανόνα, τα πλεονεκτήματα και η αποδοτικότητα αλλά και τα μειονεκτήματα, οι κίνδυνοι και οι παρενέργειες μιας νέας προσέγγισης ή ιδέας φαίνονται μόνον μέσω της πρακτικής τους εφαρμογής και σε ανταγωνισμό με άλλες παρόμοιες διαδικασίες. Η αποτυχία αποτελεί επίσης πηγή άντλησης διδαγμάτων. Οι ευκαιρίες και οι κίνδυνοι είναι δύο πλευρές του ίδιου νομίσματος. Κατά βάση, το προσδοκώμενο όφελος από μια καινοτομία πρέπει να υπερισχύει των ενδεχόμενων κινδύνων που αυτή συνεπάγεται. Οι δυνητικοί κίνδυνοι για την κοινωνία πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο ειδικής αξιολόγησης. Επιπλέον θα μπορούσε να εξεταστεί, τουλάχιστον για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, η προοπτική δημιουργίας ταμείου κάλυψης κινδύνων, π.χ. στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, το οποίο θα διευκολύνει τις επιχειρήσεις στην κάλυψη ζημιών ή απωλειών.

4.   Εκπαίδευση, κατάρτιση και επιμόρφωση

4.1

Βάση γνώσεων. Η γνώση θεμελιώνεται σε δύο ισοδύναμους πυλώνες: στην εκπαίδευση και την έρευνα. Νέες γνώσεις μπορούν να αποκτηθούν μόνον μέσω της έρευνας και της ανάπτυξης. Η υφιστάμενη γνώση πρέπει συνεπώς να αποτελέσει το σημείο εκκίνησης, να εδραιωθεί και να διαδοθεί στο ευρύ κοινό μέσω της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της επιμόρφωσης. Πρόκειται για τους εξής στόχους.

4.1.1

Βασικές γνώσεις. Από τη μία πλευρά πρέπει να διασφαλιστεί ότι κάθε πολίτης αποκτά επαρκείς βασικές γνώσεις στους τομείς της επιστήμης, της τεχνολογίας και της οικονομίας, όσον αφορά τον τρόπο λειτουργίας τους και τις κύριες θεμελιώδεις αρχές, στο πλαίσιο της γενικής του εκπαίδευσης Μόνον κατ' αυτόν τον τρόπο μπορούν οι πολίτες, παραδείγματος χάρη, να είναι σε θέση να αξιολογούν τους συχνά περίπλοκους συσχετισμούς, η γνώση των οποίων είναι απαραίτητη για τη διαμόρφωση τεκμηριωμένης πολιτικής άποψης. Ως εκ τούτου, τα αναλυτικά προγράμματα και ο χρόνος διδασκαλίας σε όλα τα επίπεδα εκπαίδευσης πρέπει να διαμορφωθούν κατά τρόπο ώστε να μυήσουν σταδιακά τα παιδιά και τους νέους στον επιστημονικό, τεχνικό και οικονομικό τρόπο σκέψης, καθώς και στο υφιστάμενο απόθεμα γνώσεων, με πρακτικά παραδείγματα αλλά και μέσω ερμηνειών και εκπαιδευτικού υλικού που κινούν το ενδιαφέρον (20) Επίσης, θα πρέπει να συμβάλλουν στη συνειδητοποίηση της αποφασιστικής σημασίας της επιστήμης, της τεχνολογικής ανάπτυξης, των καινοτόμων οικονομικών και κοινωνικών δράσεων, καθώς και της κοινωνίας της γνώσης γενικότερα για τις μελλοντικές προοπτικές της ζωής των παιδιών και των νέων. Για την επίτευξη αυτού του στόχου πρέπει να δοθεί σαφώς μεγαλύτερη έμφαση σε αυτό το σκέλος των αναλυτικών προγραμμάτων. Η ΕΟΚΕ επικροτεί και υποστηρίζει τις συστάσεις επί του θέματος αυτού που περιλαμβάνονται στην έκθεση Rocard (21).

4.1.2

Κίνητρα επιλογής σταδιοδρομίας. Από την άλλη πλευρά, οι ταλαντούχοι νέοι θα πρέπει να ενθαρρυνθούν προς μια συναφή επιλογή σταδιοδρομίας και ένα, ως γνωστόν, απαιτητικό κύκλο σπουδών και να τους παρασχεθούν για το σκοπό αυτό επαρκείς βασικές γνώσεις. Αυτό συνεπάγεται επίσης ότι τα αναλυτικά προγράμματα των σχολείων, κυρίως των γυμνασίων και λυκείων, πρέπει να περιέχουν διευρυμένη και υψηλής ποιότητας διδακτική ύλη.

4.1.3

Ανάγκη κάλυψης της καθυστέρησης σε έκταση και σε βάθος. Διαπιστώνεται, επομένως, σαφής ανάγκη κάλυψης της καθυστέρησης όσον αφορά τη διδακτική ύλη στον τομέα των φυσικών επιστημών και της τεχνολογίας, ανεξαρτήτως του γεγονότος ότι το δυναμικό ταλέντων πρέπει φυσικά να προωθηθεί ευρέως τόσο στους τομείς των κοινωνικών και οικονομικών επιστημών, όσο και στους κλάδους των ανθρωπιστικών επιστημών. Η εξασφάλιση εμπεριστατωμένης κατάρτισης σε μεγάλα στρώματα του πληθυσμού — για την οποία η αποδοτικότητα και η πειθαρχία εκ μέρους των μαθητών αποτελούν αναγκαίες προϋποθέσεις — είναι εξίσου σημαντική με την εκπαίδευση κορυφαίων επιστημόνων και ερευνητών. Εκπαιδευτικά ιδρύματα υψηλού ποιοτικού επιπέδου, τα οποία εκτείνονται από τα σχολεία πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης έως τα πανεπιστήμια, συνιστούν τη βασική προϋπόθεση για τη δημιουργία μιας κοινωνίας θετικά προσανατολισμένης προς την εκπαίδευση και την επιστήμη.

4.1.4

Ο ευρωπαϊκός χώρος γνώσης. Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τη σύστασή της όσον αφορά την ανάπτυξη ενός ενιαίου ευρωπαϊκού χώρου γνώσης, μέσω εντατικής διακρατικής συνεργασίας στους τομείς της μάθησης, της καινοτομίας και της έρευνας, ο οποίος να συμπληρώνει και να ολοκληρώνει τον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας. Συνεπώς, πρέπει να εξαλειφθούν όσο το δυνατόν συντομότερα τα εμπόδια στην εσωτερική αγορά που παρακωλύουν τη μετάβαση στην κοινωνία της γνώσης. Η ΕΟΚΕ παραπέμπει σχετικά με αυτό το θέμα στη γνωμοδότησή της με θέμα «Η πορεία προς την ευρωπαϊκή κοινωνία της γνώσης — Η συμβολή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στη στρατηγική της Λισσαβώνας» (22).

4.1.5

Διά βίου μάθηση και κινητικότητα. Για το σκοπό αυτό, σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν όλες οι πρωτοβουλίες και δράσεις που αναλαμβάνονται υπέρ της διά βίου μάθησης: η διά βίου μάθηση είναι το κλειδί για την κοινωνία της γνώσης. Είναι επίσης απαραίτητη η εντατικότερη προώθηση της κινητικότητας προσώπων εκ μέρους των κρατών μελών, καθώς και η ενίσχυση αντίστοιχων αποτελεσματικών κοινοτικών προγραμμάτων (Erasmus, Μαρία Κιουρί). Μέσω της κινητικότητας επιτυγχάνεται η δικτύωση της Ευρώπης καθώς και η απόκτηση και μεταφορά δεξιοτήτων. Πρέπει να ενθαρρυνθεί η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων, των ερευνητών και των σπουδαστών με αξιοπρεπείς μισθούς και συνθήκες εργασίας καθώς και με την ενθάρρυνση της δημιουργίας οικογένειας. Για το λόγο αυτό πρέπει να βελτιωθεί σε όλα τα κράτη μέλη η πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με κενές θέσεις εργασίας σε ολόκληρη την Ευρώπη.

4.2

Πρότυπα ειδικευμένης κατάρτισης. Μεταξύ άλλων, πρέπει επιπλέον να διασφαλιστεί ότι στα πανεπιστήμια και τα πολυτεχνικά ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα η παρεχόμενη επιστημονικοτεχνική ειδίκευση είναι τουλάχιστον ισότιμη με τα υψηλότερα διεθνή πρότυπα: το σημαντικότερο κεφάλαιο για την έρευνα και την καινοτομία αποτελούν οι εξαιρετικά καταρτισμένοι, πρόθυμοι επιστήμονες και μηχανικοί αμφότερων των φύλων, οι οποίοι αποκτούν και διευρύνουν την εμπειρογνωσία τους μέσω της δια βίου μάθησης καθ'όλη τη διάρκεια του επαγγελματικού τους βίου και, μεταξύ των οποίων αρκετοί διαθέτουν την ικανότητα να αναλάβουν ηγετικό ρόλο και να υλοποιήσουν πρωτοποριακά επιτεύγματα στους πλέον απαιτητικούς κλάδους.

4.3

Ευκαιρίες για όλους. Η πρόοδος και η επιτυχία θα είναι στο μέλλον περισσότερο από ποτέ το αποτέλεσμα διαρθρωμένης ομαδικής εργασίας, βασιζόμενης στην αρχή του καταμερισμού εργασίας στο πλαίσιο της οποίας είναι αναγκαίο να προσφέρονται άριστες ευκαιρίες σε όλους τους συμμετέχοντες να αναπτύξουν τα ταλέντα τους και να αναλάβουν πρωτοβουλίες, ανάλογα με τις ξεχωριστές τους δεξιότητες, την αποδοτικότητα και τη δημιουργικότητά τους Για την υλοποίηση αυτού του στόχου απαιτείται επαρκής ευελιξία των σχολικών συστημάτων, ούτως ώστε να διασφαλιστεί σε όλους τους ανθρώπους, ανεξάρτητα από τις ικανότητες που διαθέτουν, π.χ. ακόμη και σε μαθητές που αναπτύσσονται με καθυστέρηση, η δυνατότητα βέλτιστης εκπαίδευσης. Στο πλαίσιο αυτό είναι επίσης απαραίτητο να δημιουργηθούν υψηλής ποιότητας εκπαιδευτικά ιδρύματα για όλο το φάσμα των επαγγελματικών ειδικοτήτων, το οποίο είναι σήμερα και μελλοντικά αναγκαίο για το ευρύ φάσμα προτεραιοτήτων στους τομείς της τεχνολογίας, της επιστήμης και της οικονομίας.

4.4

Δικτύωση. Ειδικά όσον αφορά τις πτυχές της κατάρτισης και της διά βίου μάθησης είναι απαραίτητη η ενίσχυση της δικτύωσης των πυλώνων κατάρτιση, έρευνα και βιομηχανική εφαρμογή, δεδομένου ότι υπάρχει προφανής συνάφεια με τη διά βίου μάθηση και την κινητικότητα (βλέπε σημείο 4.1.5). Επιπλέον, είναι απαραίτητο να ενισχυθεί η διασυνοριακή δικτύωση των πανεπιστημίων και των πολυτεχνείων. Έχοντας αυτό κατά νου, η ΕΟΚΕ επικροτεί τα σχέδια για τη σύσταση του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Τεχνολογίας (ΕΙΤ) (23) το οποίο θα συμβάλλει στην περαιτέρω ανάπτυξη του δυναμικού καινοτομίας της Κοινότητας και των κρατών μελών, μέσω της διασύνδεσης δραστηριοτήτων κατάρτισης, έρευνας και καινοτομίας σε υψηλό επίπεδο. Παρόλα αυτά, πέρα από την εκπαίδευση και κατάρτιση, αυτή η δικτύωση βρίσκει εφαρμογή και στην περίπτωση της «προανταγωνιστικής» έρευνας και ανάπτυξης (24) βιομηχανικών επιχειρήσεων, όπως π.χ. η κοινή ανάπτυξη βελτιωμένων τεχνολογιών κινητήρων στην αυτοκινητοβιομηχανία.

5.   Οικονομικά ζητήματα και διαδικασίες

5.1

Οι επενδύσεις αποτελούν καθήκον όλων των ενδιαφερόμενων μερών. Η Κοινότητα, τα κράτη μέλη και οι επιχειρήσεις πρέπει να καταβάλουν κάθε εύλογη προσπάθεια — δηλαδή να πράξουν πολύ περισσότερα απ' ό,τι επί του παρόντος — προκειμένου να εξασφαλίσουν τις απαραίτητες επενδύσεις για την εκπαίδευση, την έρευνα και την ανάπτυξη.

5.2

Ο στόχος της Βαρκελώνης. Ο στόχος της Βαρκελώνης, που διατυπώθηκε με σκοπό την υλοποίηση της στρατηγικής της Λισσαβώνας, πρέπει να ληφθεί πολύ σοβαρά υπόψη και να επιδιωχθεί σθεναρά από όλους τους παράγοντες που αναφέρονται σε αυτήν, έτσι ώστε η Ευρώπη να μην καταλήξει ουραγός στον παγκόσμιο ανταγωνισμό επενδύσεων στο χώρο της έρευνας και ανάπτυξης. Ο στόχος αυτός επιβάλει αύξηση των συνολικών δαπανών για Ε&Α στην Ένωση, έτσι ώστε να φτάσουν σχεδόν το 3 % του ΑΕγχΠ αυτής μέχρι το 2010. Οι απαραίτητες για το σκοπό αυτό επενδύσεις πρέπει να προέλθουν κατά τα δύο τρίτα από τον ιδιωτικό τομέα.

5.3

Μόχλευση του 7ου προγράμματος-πλαισίου Ε&Α. Τον Δεκέμβριο του 2006 το Συμβούλιο ενέκρινε το 7ο πρόγραμμα-πλαίσιο Ε&Α (ΠΠ7) για την περίοδο 2007-2013 με έναν σαφώς αυξημένο προϋπολογισμό ύψους 50 δισεκατομμυρίων ευρώ σε σχέση με το προηγούμενο αντίστοιχο πρόγραμμα. Αυτό συνιστά άλλη μια αξιόλογη επιτυχία της ευρωπαϊκής πολιτικής, την οποία η ΕΟΚΕ υποστήριξε αποφασιστικά. Παρόλα αυτά, το ποσοστό της συνολικής συμμετοχής της Κοινότητας στις επενδύσεις για την έρευνα και ανάπτυξη μέσω του προβλεπόμενου για το σκοπό αυτό προϋπολογισμού ύψους περίπου 50 δισεκατομμυρίων ευρώ θα ανέλθει περίπου μόλις στο 2 % (δηλαδή μόνον το ένα πεντηΟΚΕτό!) του στόχου που προσδιορίστηκε στη Βαρκελώνη. Η ΕΟΚΕ έχει τονίσει επανειλημμένα ότι αυτό δεν επαρκεί για να ενεργοποιηθεί πλήρως η σημαντική μόχλευση και η ικανότητα ολοκλήρωσης της κοινοτικής ενίσχυσης για την πολιτική προώθησης των κρατών μελών και την αναγκαία επενδυτική ετοιμότητα της βιομηχανίας και να επιτευχθεί στον συγκεκριμένο τομέα η απαιτούμενη σημαντική αύξηση.

5.4

Επανάληψη σύστασης. Για το λόγο αυτό, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τη σύστασή της, ειδικά εν όψει του μελλοντικού Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Τεχνολογίας (ΕΙΤ) και της επείγουσας ανάγκης για αύξηση δραστηριοτήτων Ε&Α όσον αφορά τον φιλικό προς το κλίμα βιώσιμο ενεργειακό εφοδιασμό (25), ότι στο πλαίσιο της επικείμενης αναθεώρησης του κοινοτικού προϋπολογισμού που θα πραγματοποιηθεί το 2008, το μερίδιο της κοινοτικής ενίσχυσης θα πρέπει σε πρώτη φάση να αυξηθεί κατά το ήμισυ, δηλαδή στο 3 % περίπου του συνόλου των επιδιωκόμενων επενδύσεων σύμφωνα με το στόχο της Βαρκελώνης. Αυτό θα αποτελούσε ένα εξαιρετικά αποτελεσματικό μέτρο της Κοινότητας, προκειμένου να επιτευχθούν ταχύτερα απ' ό,τι διαβλέπεται επί του παρόντος οι όλο και σημαντικότεροι στόχοι της Λισσαβώνας και της Βαρκελώνης, καθώς και για να επιλυθούν ταχύτερα και πιο αποτελεσματικά τα προαναφερόμενα προβλήματα.

5.4.1

Ανταγωνισμός με την Κίνα. Οι σχετικές ερευνητικές προσπάθειες π.χ. της Κίνας σημειώνουν ταχεία αύξηση και η Ευρώπη πρέπει να καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια, ώστε να μην υποστεί απώλεια αγορών στον τομέα των παγΟΚΕμίως βασικών και απαραίτητων τεχνολογιών έναντι των διεθνών ανταγωνιστών της. Ωστόσο, δεν είναι πολιτικά αξιόπιστο να απαιτείται από τον ιδιωτικό τομέα η πραγματοποίηση των αναγκαίων για το σκοπό αυτό επενδύσεων, ενόσω η Κοινότητα και τα κράτη μέλη δεν έχουν συνεισφέρει το μερίδιό τους στη χρηματοδότηση του στόχου που όρισαν τα ίδια στη Βαρκελώνη.

5.4.2

Βασική χρηματοδότηση εκ μέρους των κρατών μελών. Τα κράτη μέλη πρέπει τουλάχιστον να μεριμνήσουν για την επαρκή βασική χρηματοδότηση των πανεπιστημίων και των ερευνητικών οργανισμών τους, προκειμένου να μπορέσουν να αξιοποιήσουν στον προσδοκώμενο βαθμό το πλεονέκτημα της συγχρηματοδότησης μέσω του 7ου προγράμματος-πλαισίου ΕΤΑ.

5.5

Κοινοτικό πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις. Οι κοινοτικοί κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων πρέπει να διαμορφωθούν κατά τρόπο ώστε να ενθαρρύνουν τα κράτη μέλη και να τους παρέχουν τα απαραίτητα περιθώρια ελευθερίας, προκειμένου αυτά να προωθούν περισσότερο εντατικά και αποτελεσματικά, και με λιγότερη γραφειοκρατία ερευνητικά και αναπτυξιακά προγράμματα των πανεπιστημίων, των ερευνητικών οργανισμών και της βιομηχανίας, καθώς και την αναγκαία δικτύωσή τους. Συνεπώς, πρέπει να εξεταστεί προσεκτικά εάν το «Κοινοτικό πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις για την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία»  (26), συμβάλει πραγματικά στην επίτευξη των ανωτέρω στόχων.

5.6

Δημοσιονομικό δίκαιο των κρατών μελών. Όσον αφορά την προώθηση δράσεων Ε&Α, το δημοσιονομικό δίκαιο των κρατών μελών πρέπει να εξασφαλίζει μια πιο ευέλικτη απόληψη/εκροή πόρων, προσαρμοσμένη στην εξελικτική πορεία του εκάστοτε έργου, λόγου χάρη, μέσω της δυνατότητας μεταβίβασης διατιθέμενων κονδυλίων στο επόμενο ημερολογιακό ή οικονομικό έτος.

5.7

Ανάπτυξη της επιστημονικής υποδομής. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ έχει επανειλημμένα συστήσει (27) να χρησιμοποιηθεί σημαντικά μεγαλύτερο μέρος των πιστώσεων των διαρθρωτικών ταμείων της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ανάπτυξη επιστημονικής υποδομής. Για το σκοπό αυτό, η χρήση πιστώσεων της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων θα μπορούσε να αποφέρει σημαντικά οφέλη.

5.8

Δυναμικό των ΜΜΕ. Ακόμη, είναι σημαντικό να ενισχυθεί περαιτέρω το δυναμικό καινοτομίας των ΜΜΕ και κυρίως των νεοσύστατων επιχειρήσεων και, επίσης, να παρασχεθούν γενικότερα πιο ισχυρά κίνητρα για την αύξηση των επενδύσεων της βιομηχανίας σε αυτόν τον τομέα. Αναφορικά με αυτό το θέμα, η ΕΟΚΕ παραπέμπει στις συστάσεις της (28) για το κοινοτικό «Πολυετές πρόγραμμα για τις επιχειρήσεις και την επιχειρηματικότητα, ιδίως για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ)» και την ζωτική, σε αυτό το πλαίσιο, προώθηση στον τομέα της οικονομίας της γνώσης. Με δεδομένο ότι το 98 % όλων των επιχειρήσεων στην Ε.Ε. είναι μικρομεσαίες, γίνεται απόλυτα σαφές πόσο σημαντική είναι η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας αυτής της κατηγορίας επιχειρήσεων (ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι στο ΠΠ7 έχουν δεσμευθεί 1,3 δισεκατομμύρια ευρώ για δράσεις Ε&Α μέσω και για λογαριασμό των ΜΜΕ). Οι υφιστάμενες διατάξεις που επιβαρύνουν τις ΜΜΕ θα πρέπει να επανεξεταστούν και να καταστούν όσο το δυνατό λιγότερο γραφειοκρατικές, όσο το δυνατόν συντομότερα· επιπλέον, οι αρχές θα μπορούσαν να βοηθήσουν τις επιχειρήσεις σε ό,τι αφορά την πρόσβαση σε δυνατότητες χρηματοδότησης μέσω «επιχειρηματικών αγγέλων» (Business Angels). Η Ευρώπη μπορεί επίσης να αντλήσει ιδέες από τη συναφή πολιτική ενισχύσεων που εφαρμόζουν άλλα κράτη.

6.   Διαρθρωτικές πτυχές και γενικό πλαίσιο

6.1

Παραπομπή σε άλλες και προηγούμενες εκθέσεις. Σχετικά με αυτό το θέμα η ΕΟΚΕ παραπέμπει στις δύο πρόσφατα δημοσιευθείσες ανακοινώσεις (29) της Επιτροπής με θέμα την «Καινοτομία» καθώς και στην εξαιρετική έκθεση-Aho (30). Επιπλέον, παραπέμπει στη γνωμοδότησή της (31) με θέμα «Αποδέσμευση και ενίσχυση του δυναμικού της Ευρώπης στους τομείς της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας», στην οποία εντοπίζεται πλήθος αλληλεπικαλύψεων με το κείμενο της παρούσας γνωμοδότησης, ωστόσο, πολλά από τα θέματα της παρούσας γνωμοδότησης εξετάζονται πιο αναλυτικά.

6.2

Καινοτομία σημαίνει πολύ περισσότερα. Επικροτώντας και συμπληρώνοντας τις προαναφερόμενες εκθέσεις, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τη θέση της: η πρόοδος και η καινοτομία δεν θεμελιώνονται μόνον στην επιστήμη και την τεχνολογία, αλλά και στην εφαρμογή των πορισμάτων τους σε νέες, καλύτερες μεθόδους και προϊόντα, σε νέα επιχειρηματικά μοντέλα και στις ορθές διαχειριστικές μεθόδους· συνεπώς, βασική συνιστώσα αποτελεί το καινοτόμο επιχειρηματικό πνεύμα και οι επιχειρηματικές πρωτοβουλίες. Η πρόοδος και η καινοτομία θεμελιώνονται σε καινοτόμες υπηρεσίες, στην ανάπτυξη του συστήματος υγειονομικής περίθαλψης και, γενικότερα, στην καλύτερη επίλυση κοινωνικών προβλημάτων — σχετικό παράδειγμα αποτελεί η προσέγγιση «ευελιξία με ασφάλεια», η οποία και εξετάζεται από την ΕΟΚΕ (32).

6.3

Καινοτομίατο βήμα προς «νέα εδάφη». Συνεπώς, καινοτομία σημαίνει ανάπτυξη και υλοποίηση νέων τεχνικών, διαδικασιών, μεθόδων οργάνωσης, επιχειρηματικών και εκπαιδευτικών μοντέλων, κλπ., παράγοντες που δεν είχαν συνυπολογιστεί προηγουμένως. Για το λόγο αυτό, στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, η αποτελεσματικότητά της μπορεί να αποδειχθεί εκ των υστέρων, αφότου δοκιμαστεί σε συνθήκες πραγματικού ανταγωνισμού.

6.4

Ευέλικτα κανονιστικά πλαίσια. Αντιθέτως, τα κανονιστικά πλαίσια θεσπίζονται βάσει του υφιστάμενου επιπέδου γνώσεων. Για το λόγο αυτό, είναι εξαιρετικά σημαντικό το συναφές κανονιστικό πλαίσιο να εξασφαλίζει επαρκή περιθώρια ελιγμών και ελευθερίας, συνεπώς επαρκή πολυφωνία και μεταβλητότητα, προκειμένου να δοθεί η ευκαιρία υλοποίησης των νέων ιδεών και να προληφθεί η εκ των προτέρων αποθάρρυνση ήδη κατά τη γέννησή τους ή ο αργός «μαρασμός» τους, καθότι δεν μπορούν να ενταχθούν σε ένα υπερβολικά λεπτομερές κανονιστικό πλαίσιο. Συνεπώς, με τη θέσπιση της νομοθεσίας πρέπει να συμπεριλαμβάνονται και να ρυθμίζονται όλα τα βασικά ζητήματα. Ωστόσο, πρέπει να αποφεύγονται υπερβολικά λεπτομερείς διατάξεις· οποιαδήποτε υπέρμετρη ρύθμιση οποιεσδήποτε υπερβολικά περιοριστικές διατάξεις, όσο καλοπροαίρετες και αν είναι, συνιστούν τροχοπέδη για την καινοτομία. Για το σκοπό αυτό, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει κάθε προσπάθεια απλούστευσης των κανονιστικών πλαισίων και επανεξέτασή τους για τον εντοπισμό υπερβολικών, πολύ λεπτομερών ή/και περιττών περιοριστικών διατάξεων. Αυτό συμβάλλει επίσης στην απαλλαγή (βλέπε παρακάτω) των εμπειρογνωμόνων από την περιττή γραφειοκρατία. Επιπλέον: Σφάλματα μεμονωμένων προσώπων δεν πρέπει να επιφέρουν υπερρύθμιση για όλους.

6.5

Ελευθερία της έρευνας. Επαναλαμβάνουμε ότι: Για την καινοτομία απαιτούνται επαρκή επιχειρηματικά πλαίσια ελευθερίας. Η ελευθερία της έρευνας — αλλά και η αποδέσμευση από μη ενδεδειγμένα, περιοριστικά (33) ή ιδεολογικά πρότυπα — συνιστά βασική προϋπόθεση για την επιστημονική δημιουργικότητα καθώς και για τις νέες ανακαλύψεις και εφευρέσεις, ανεξάρτητα από τα όρια που καθορίζονται μέσω της νομοθετικής ρύθμισης θεμάτων ηθικής δεοντολογίας και ανεξαρτήτως της δέουσας χρήσης των διατιθέμενων ενισχύσεων.

6.6

Επιβεβαίωση των θέσεων της γνωμοδότησης CESE 1566/2006. Η ΕΟΚΕ παραπέμπει σε περαιτέρω σημαντικές παρατηρήσεις, που συμπεριλαμβάνονται στο σημείο 5.1 της ανωτέρω γνωμοδότησης (34), τις οποίες και επικροτεί σθεναρά. Στην προαναφερόμενη γνωμοδότηση στα σημεία 4.7 έως 4.11 διατυπώνονται συστάσεις για τα ακόλουθα συναφή για την παρούσα γνωμοδότηση θέματα: Η μετάβαση από τη γνώση της φύσης σε καινοτόμα προϊόντα, καινοτόμες μεθόδους και υπηρεσίες. Κινητικότητα μεταξύ πανεπιστημίων και βιομηχανίας Προσβάσιμα στο κοινό συστήματα πληροφοριών. Συσπειρώσεις«cluster». Νεοσύστατες επιχειρήσεις. Βασική έρευνα. Το καινοτομικό προϊόν. Δημόσιες συμβάσεις. Πνευματική ιδιοκτησία και κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Καθιέρωση προθεσμίας προκαταρκτικής δημοσίευσης η οποία δεν βλάπτει τον καινοτόμο χαρακτήρα της εφεύρεσης. Το γλωσσικό πρόβλημα. Ειδικές συνθήκες στα νέα κράτη μέλη.

6.6.1

Προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίαςτο ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να υπογραμμισθεί ιδιαίτερα η ανάγκη ικανοποιητικής προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας (35): Οι επενδύσεις των επιχειρήσεων στον τομέα της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας πρέπει να αποδίδουν, ενώ οι νομικές, οικονομικές και διοικητικές δαπάνες, που συνεπάγεται η επίτευξη και εξασφάλιση της προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας, δεν πρέπει να μειώνουν την οικονομική δύναμη της Ευρώπης σε σύγκριση με τους διεθνείς ανταγωνιστές της. Αυτό επιβεβαιώνει και την επείγουσα ανάγκη καθιέρωσης ενός ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνία.

7.   Ο παράγοντας άνθρωπος

7.1

Ο πολυτιμότερος πόρος. Κατ' αρχάς η ΕΟΚΕ παραπέμπει στη γνωμοδότησή που πραγματεύεται ειδικά αυτό το θέμα (36), επιβεβαιώνει εκ νέου και υπογραμμίζει τις συστάσεις που περιέχονται σε αυτήν. Η ΕΟΚΕ έχει τονίσει και παλαιότερα ότι το ανθρώπινο δυναμικό αποτελεί την πιο ευαίσθητη και πολύτιμη πηγή έρευνας και ανάπτυξης. Συνεπώς, ύψιστη προτεραιότητα αποτελεί η παροχή κινήτρων σε ταλαντούχους, νέους ανθρώπους να ακολουθήσουν επιστημονική ή τεχνική σταδιοδρομία και η εξασφάλιση της καλύτερης δυνατής συναφούς εκπαίδευσης.

7.2

Ποιότητα των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων (βλέπε 4ο κεφάλαιο). Για το λόγο αυτό, ο αριθμός, ο εξοπλισμός και η ποιότητα των απαιτούμενων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων συνιστούν βασικές προϋποθέσεις για την κάλυψη της ανάγκης σε καλούς επιστήμονες, μηχανικούς και επιχειρηματίες. Επομένως, είναι απαραίτητο να δημιουργηθεί και να διατηρηθεί — και σε συνεργασία με τους τομείς της έρευνας και της εκπαίδευσης (37) — επαρκής αριθμός κατάλληλα εξοπλισμένων πανεπιστημίων — προπάντων πολυτεχνείων — τα οποία προσφέρουν υψηλή ποιότητα και προσελκύουν τους σπουδαστές. Αυτά τα ιδρύματα πρέπει να είναι σε θέση να ανταγωνιστούν τα καλύτερα πανεπιστήμια των ΗΠΑ ή άλλων χωρών εκτός Ευρώπης και να μπορούν να προσελκύσουν το ενδιαφέρον των καλύτερων σπουδαστών εκτός Ευρώπης.

7.3

Ευθύνη της κοινωνίας. Πέραν των στόχων των ίδιων των ερευνητών, η κοινωνία επενδύει επίσης στην απόκτηση της αναγκαίας ευρείας βασικής και προηγμένης εξειδικευμένης γνώσης μέσω του ερευνητικού έργου. Οι πολιτικοί ιθύνοντες που εκπροσωπούν την κοινωνία αναλαμβάνουν την ευθύνη για την καλύτερη δυνατή αξιοποίηση της εν λόγω επένδυσης. Η ανάληψη της ευθύνης αυτής πρέπει να αντικατοπτρίζεται στη μέριμνα για κατάλληλες ευκαιρίες απασχόλησης και επαγγελματικής εξέλιξης καθώς και στη διασφάλιση πρόσφορων δυνατοτήτων επαγγελματικής σταδιοδρομίας για τους καταρτισμένους ερευνητές με ελκυστικές επιλογές ειδίκευσης οι οποίες δεν συνεπάγονται επαγγελματική στασιμότητα ή επαγγελματικό αδιέξοδο. Η ανεργία, οι χαμηλές αμοιβές και η ετεροαπασχόληση των καταρτισμένων επιστημόνων και μηχανικών συνιστούν σπατάλη των επενδύσεων της οικονομίας και αποτρεπτικό παράγοντα για τους νέους ταλαντούχους μελλοντικούς επιστήμονες και μηχανικούς, οι οποίοι αποθαρρύνονται από το να ακολουθήσουν σταδιοδρομία στους τομείς της επιστήμης και της τεχνολογίας ή αναγκάζονται να εγκαταλείψουν την Ευρώπη! Η υπερβολική γραφειοκρατία (βλέπε σημείο 7.7) αποτελεί επίσης μια μορφή ετεροαπασχόλησης.

7.4

Ανάπτυξη των ιδιαίτερων ταλέντων. Συνεπώς, στόχο αποτελεί να δοθούν στους ανθρώπους — ως εκ τούτου και σε όλους τους εργαζόμενους σε επιχειρήσεις, πανεπιστήμια και ερευνητικά ινστιτούτα — άριστες ευκαιρίες να αναπτύξουν τα ιδιαίτερα ταλέντα τους και να αναλάβουν πρωτοβουλίες, ανάλογα με τις ξεχωριστές τους δεξιότητες, την αποδοτικότητα και τη δημιουργικότητά τους, και, επίσης, να δημιουργηθεί το κατάλληλο κοινωνικό περιβάλλον, το οποίο καθιστά δυνατή τη δημιουργία οικογένειας και ανταποκρίνεται στο δημιουργικό τους δυναμικό και το προάγει. Εντούτοις, αυτό προϋποθέτει επίσης ότι οι νέοι που επωφελούνται από αυτήν την κατάρτιση και στήριξη πρέπει να επιδείξουν από την πλευρά τους ένα αίσθημα ευθύνης και μια αίσθηση δέσμευσης ότι θα καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια προκειμένου να αξιοποιήσουν κατά βέλτιστο τρόπο τις αποκτηθείσες δεξιότητες και το ταλέντο τους. Τα ανωτέρω συνιστούν σημαντικά ζητήματα της κοινωνικής πολιτικής και της κοινωνικής έρευνας, της οικογενειακής πολιτικής, της οικονομικής των επιχειρήσεων και, γενικότερα, της διαχειριστικής νοοτροπίας. Σε αυτό το πλαίσιο, αναγνωρίζεται πλέον και ο ρόλος της δέουσας ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικού και οικογενειακού βίου για την προαγωγή της δημιουργικότητας και παραγωγικότητας (38).

7.5

Εντοπισμός και αξιολόγηση των κορυφαίων ερευνητών (39). Εξαίρετες ικανότητες και επιδόσεις δεν μπορούν να εκτιμηθούν με συμβατικά μοντέλα αξιολόγησης, τα οποία υπόκεινται ενδεχομένως σε κατάχρηση. Προβληματική είναι π.χ. η συμπεριφορά συγγραφέων οι οποίοι κάνουν κατά προτίμηση αμοιβαία χρήση των δημοσιεύσεών τους και παραθέτουν χωρία, με αποτέλεσμα να δημιουργούν «καρτέλ παραθεμάτων» και να εκμεταλλεύονται το πλεονέκτημα αυτό για την τυπική τους αξιολόγηση. Ούτε ο αριθμός των δημοσιεύσεων, αλλά ούτε ο αριθμός των παραθεμάτων ή των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ή άλλα συναφή αριθμητικά στοιχεία δεν συνιστούν επαρκή και αξιόπιστα κριτήρια αξιολόγησης· η ποιότητα, η αξία της καινοτομίας και η σπουδαιότητα είναι πολύ σημαντικότερα κριτήρια. Επιπλέον, υπάρχουν ορισμένες περιπτώσεις στις οποίες, οι ιδιαίτερα πρωτοποριακές καινοτόμες ανακαλύψεις, δημοσιεύτηκαν, αναγνωρίστηκαν και αναφέρθηκαν στη σχετική βιβλιογραφία με κάποια καθυστέρηση. Ως εκ τούτου, προκειμένου να αξιολογήσουμε την προσωπικότητα και τις επιδόσεις με όλες τους τις εκφάνσεις και πτυχές είναι απαραίτητο να επικαλεστούμε την πείρα και την προσωπική κρίση (χωρίς να είναι δυνατή η πλήρης αποφυγή εσφαλμένων εκτιμήσεων, ακόμη και σε αυτές τις περιπτώσεις) των κορυφαίων εκπροσώπων του εκάστοτε επιστημονικού κλάδου, στον οποίο έχουν σημειωθεί ή αναμένονται οι εξαίρετες επιδόσεις.

7.6

Συμμετοχή στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Πέραν αυτού, είναι αναγκαίο να προωθηθεί περισσότερο απ' ό,τι στο παρελθόν η συμμετοχή έμπειρων ειδικών και αξιόλογων ερευνητών στους τομείς της επιστήμης και τεχνολογίας σε διαδικασίες λήψης αποφάσεων και διοικητικές διαδικασίες σχετικά με την ερευνητική πολιτική, θέματα επιχειρηματικότητας και την πολιτική καινοτομίας. Από αυτή την άποψη, η ίδρυση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (ΕΣΕ) αποτελεί ένα πολύ ενθαρρυντικό πρώτο βήμα (40). Εκτός αυτού, κρίνεται αναγκαία η προσέλκυση και διατήρηση επαρκούς αριθμού ειδικών εμπειρογνωμόνων στην Ευρωπαϊκή Ένωση (συμπεριλαμβανομένης της Επιτροπής) και στα κράτη μέλη, προκειμένου να προωθηθούν η έρευνα και η καινοτομία. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να συμπεριληφθούν κυρίως και επιτυχημένοι νέοι μηχανικοί και ερευνητές. Η προώθηση της έρευνας και της καινοτομίας πρέπει να εκτείνεται πέρα από τα όρια της αμιγούς διοίκησης.

7.7

Απαλλαγή από την υπερβολική ετεροαπασχόληση. Η έρευνα, η δημιουργία και οι εφευρέσεις, αλλά επίσης η επεξεργασία και η διάδοση της γνώσης συνιστούν χρονοβόρα πνευματική και εργαστηριακή εργασία, για την οποία πρέπει να υπάρχουν φάσεις απρόσκοπτης συγκέντρωσης και περισυλλογής. Ήδη από το 2000, η ΕΟΚΕ έχει επισημάνει επανειλημμένα (41), ότι ο συνεχώς αυξανόμενος όγΟΚΕ εργασιών σε επιτροπές, δραστηριοτήτων όσον αφορά την υποβολή αιτήσεων και διαδικασίες πραγματογνωμοσύνης, η κατάρτιση εκθέσεων και γενικότερα η διόγκωση της γραφειοκρατίας, απορροφά πλέον το μεγαλύτερο μέρος του εργασιακού χρόνου για πολλούς εμπειρογνώμονες, με αποτέλεσμα να αποσπούνται από την πραγματική αποστολή τους. Κατά συνέπεια, αυτό αποβαίνει εις βάρος του δυναμικού καινοτομίας και της αποδοτικότητας ακόμη και των κορυφαίων εκπροσώπων της επιστημονικής κοινότητας. Αυτή η αρνητική εξέλιξη προβάλλεται πλέον όλο και περισσότερο και στα μέσα ενημέρωσης (42). Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη διατυπωθείσα πρόθεση της Επιτροπής να αναλάβει δράση σχετικά με αυτό το θέμα και να επιδιώξει από κοινού με τα κράτη μέλη την επίλυση του προβλήματος. Στο πλαίσιο αυτό, το αίτημα για συμμετοχή των ειδικών εμπειρογνωμόνων σε διαδικασίες λήψης αποφάσεων όσον αφορά την ερευνητική πολιτική δεν έρχεται σε αντίθεση με την αναγκαία απαλλαγή από γραφειοκρατικές επιβαρύνσεις· μπορεί μάλιστα να συμβάλλει στην επίτευξη του ανωτέρω στόχου. Σαφή στόχο θα πρέπει αποτελέσει η ενοποίηση και η συνένωση του πλήθους διαδικασιών υποβολής αιτήσεων, κατάρτισης εκθέσεων και εποπτείας για τους διάφορους φορείς χρηματοδότησης, θεσμικούς εταίρους, για τα διάφορα δίκτυα καθώς και για τις επιτροπές ελέγχου και τις συμβουλευτικές επιτροπές. Έτσι, θα μπορούσε επιπλέον να βελτιωθεί σημαντικά η διαφάνεια.

7.8

«Διαρροή εγκεφάλων» και κινητικότητα. Η σταδιοδρομία του μηχανικού ή του επιστήμονα απαιτεί δικαιολογημένα (βλέπε επίσης σημείο 4.1.5) κινητικότητα και ευελιξία. Ωστόσο, κάτι τέτοιο δεν θα πρέπει να αποβαίνει εις βάρος των συνθηκών της προσωπικής και οικογενειακής ζωής και της κοινωνικής ασφάλειας (43). Εκτός αυτού, η εν λόγω κινητικότητα δεν πρέπει να οδηγήσει σε καθαρή αποδημία των άριστων επιστημόνων εκτός Ευρώπης. Συνεπώς, οι όροι απασχόλησης εντός της Ευρώπης πρέπει να είναι αρκετά ελκυστικοί ώστε να αποφευχθεί η προαναφερόμενη «αποδημία» και να επέλθει συνολικά μια εξισορρόπηση της παγκόσμιας κινητικότητας των υψηλά καταρτισμένων επιστημόνων. Άλλωστε, σε ορισμένα κράτη μέλη εκφράζεται η ανησυχία σχετικά με μια ενδεχόμενη μονόπλευρη «διαρροή εγκεφάλων» εντός της ΕΕ. Η ΕΟΚΕ έχει διατυπώσει επανειλημμένα τη σύσταση (βλέπε επίσης σημείο 5.7) ότι ένα σαφώς μεγάλο μέρος των πόρων των κοινοτικών διαρθρωτικών ταμείων θα πρέπει να επενδυθεί στην ανάπτυξη επιστημονικών υποδομών, προκειμένου να δημιουργηθούν σε όλα τα κράτη μέλη ελκυστικά ερευνητικά κέντρα, τα οποία μπορούν να αποτελέσουν πόλους έλξης για τους επιστήμονες που επιθυμούν να επιστρέψουν και, ταυτόχρονα, να λειτουργήσουν ως εταίροι σε διάφορα δίκτυα.

7.9

Επαγγελματική εικόνα του επιχειρηματία. Ένα σημαντικό ζήτημα αποτελεί η εφαρμογή της έρευνας και της καινοτομίας σε βιομηχανικά προϊόντα και βιομηχανικές διαδικασίες. Ο στόχος που τέθηκε στη Λισσαβώνα, σύμφωνα με τον οποίο τα 2/3 των επενδύσεων σε Ε&Α πρέπει να προέλθουν από τη βιομηχανία, δεν είναι αναιτιολόγητος. Ως εκ τούτου, ιδιαίτερα σημαντικό στόχο αποτελεί η αναβάθμιση της επαγγελματικής εικόνας του επιχειρηματία και η μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης σχετικά με τον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζει για την καινοτομία, την οικονομική πρόοδο και τη συνολική ευημερία. Για το λόγο αυτό, η ΕΟΚΕ, ως γέφυρα με την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών, έθεσε την επιχειρηματικότητα με ανθρώπινο πρόσωπο στο επίκεντρο του προσεχούς προγράμματος εργασίας της. Σε τελευταία ανάλυση, μόνον μέσω μιας υπεύθυνης, δραστήριας και δημιουργικής επιχειρηματικότητας, η οποία αναπτύσσεται ελεύθερα, μπορούν να επιτευχθούν οι στόχοι της Λισσαβώνας.

Βρυξέλλες 12 Ιουλίου 2007

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Δημήτρης ΔΗΜΗΤΡΙΆΔΗΣ


(1)  ΕΕ C 65 της 17.3.2006.

(2)  ΕΕ C 325 της 30.12.2006.

(3)  Πιθανόν και με τον κινεζικό πολιτισμό.

(4)  Μια εξαιρετικά εμπεριστατωμένη και διαφοροποιημένη περιγραφή αυτών των διεργασιών περιέχεται στη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της ΕΟΚΕ «Επιστήμη, κοινωνία και πολίτες στην Ευρώπη» (ΕΕ C 221 της 7ης Αυγούστου 2001).

(5)  Στη Γερμανία.

(6)  Ειδικά χάρη στη μείωση της παιδικής θνησιμότητας.

(7)  Ευρωπαϊκό Συμβούλιο 23/24 Μαρτίου 2006 — Συμπεράσματα της Προεδρίας (Αειφορία της Ενέργειας).

(8)  

Π.χ

1)

Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός/Περιβαλλοντικό πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για την Ευρώπη (WMO/UNEP) Διακυβερνητική επιτροπή για την αλλαγή του κλίματος (Intergovernmental Panel on Climate Change) — «Climate Change 2007: The Physical Science Basis (Τα δεδομένα των φυσικών επιστημών για την αλλαγή του κλίματος) -Summary for Policy Makers (Σύνοψη για τους φορείς χάραξης πολιτικής)» ή

2)

Ανοιχτή επιστολή 60 επιστημόνων προς τον πρωθυπουργό του Καναδά

(http://www.lavoisier.com.au/papers/articles/canadianPMletter06.html).

(9)  http://www.hm-treasury.gov.uk/independent_reviews/stern_review_economics_climate_change/sternreview_index.cfm.

(10)  ΕΕ C 241 της 7.10.2002: «Ερευνητικές ανάγκες για τη διασφάλιση του ενεργειακού εφοδιασμούΒλ». επίσης την πρόσφατα εκδοθείσα έκθεση ISBN 92-79-02688-7 με τίτλο «Μετάβαση σε σύστημα αειφόρου ενέργειας για την Ευρώπη: Η προοπτική Ε&Α» (Transition to a sustainable energy system for Europe — The R&D perspective) καθώς και την περιοδική έκδοση «Nature», τόμος 444, τεύχος αριθ 7119, σελίδα 519 (Νοέμβριος 2006) «Our emperors have no clothes».

(11)  Βλέπε σχετικά και τη γνωμοδότηση, (ΕΕ C 185 της 8.8.2006).

(12)  ΕΕ C 65 της 17.3.2006.

(13)  ΕΕ C 185 της 8.8.2006.

(14)  Bild der Wissenschaft (γερμανικό επιστημονικό περιοδικό) 9/2006 σ. 109.

(15)  Ιδιαιτέρως η εισοδηματική κατάσταση και οι συμβάσεις εργασίας των νέων επιστημόνων και μηχανικών.

(16)  Βλέπε σχετικά την ανακοίνωση της Επιτροπής COM(2006) 728 τελικό «Για μια αποτελεσματικότερη χρησιμοποίηση των φορολογικών κινήτρων υπέρ της Έρευνας και Ανάπτυξης».

(17)  Frankfurter Allgemeiner Zeitung, αριθ. φύλλου 49, σ. 17 της 27ης Φεβρουαρίου 2007«Zwischen Fortschritt und Stillstand».

(18)  Βλέπε σχετικά την ανακοίνωση της Επιτροπής COM(2006) 729 τελικό: «Για μια αποτελεσματικότερη χρησιμοποίηση των φορολογικών κινήτρων υπέρ της Έρευνας και Ανάπτυξης Για το θέμα αυτό η ΕΟΚΕ προετοιμάζει την κατάρτιση ξεχωριστής γνωμοδότησης».

(19)  Βλέπε σχετικά και τη γνωμοδότηση (ΕΕ C 110 της 30.4.2004). Από ιστορική άποψη, επρόκειτο για στόχους στο χώρο της βασικής έρευνας στα πλαίσια των οποίων η βασική επιδίωξη ήταν η επιστημονική συνεργασία στη (Δυτική) Ευρώπη: Οι πρωτοβουλίες αυτές ήταν αποτέλεσμα της ανάγκης να δημιουργηθούν κέντρα για την κατασκευή μεγάλων εγκαταστάσεων και να δημιουργηθεί μια κρίσιμη μάζα με δαπάνες που υπερέβαιναν τις χρηματοδοτικές δυνατότητες ή προθέσεις των μεμονωμένων κρατών.

(20)  Στόχο δεν συνιστά η εκμάθηση και κατανόηση πλήθους τύπων, αλλά η κατανόηση των βασικών αρχών της τεχνικής και των θεμελιωδών φυσικών νόμων και, επίσης, της σημασίας ποσοτικών συσχετισμών και της χρησιμότητας των μαθηματικών.

(21)  A Renewed Pedagogy for the Future of Europe, Directorate-General for Research 2007 Science, EUR 22845, High Level Group on Science Education, Michel Rocard (Πρόεδρος), Peter Csermely, Doris Jorde, Dieter Lenzen, Harriet Walberg-Henriksson, Valerie Hemmo (εισηγητές).

(22)  ΕΕ C 65 της 17.3.2006.

(23)  ΕΕ C 93 της 27.4.2007.

(24)  Βλέπε σχετικά και το κεφάλαιο 7 της γνωμοδότησης (ΕΕ C 204 της 18.7.2000).

(25)  ΕΕ C 325 της 30.12.2006.

(26)  ΕΕ C 323/I της 30.12.2006.

(27)  Μεταξύ άλλων βλέπε (ΕΕ C 65 της 17.3.2006).

(28)  ΕΕ C 234 της 22.9.2005.

(29)  COM(2006)502 τελικό της 13.9.2006«Κάνοντας τη γνώση πράξη: Μια στρατηγική καινοτομίας ευρείας βάσης για την ΕΕ», COM(2006) 589 τελικό της 12.10.2006«Μια Ευρώπη φιλική προς την καινοτομία».

(30)  EUR 22005 «Για να δημιουργήσουμε μια καινοτόμο Ευρώπη», ISBN 92-79-00964-8.

(31)  ΕΕ C 325 της 30.12.2006.

(32)  Π.χ.: «Ευελιξία με ασφάλεια (Flexicurity) — Η περίπτωση της Δανίας» (ΕΕ C 195 της 18.8.2006).

(33)  Βλέπε σχετικά και τη γνωμοδότηση (ΕΕ C 65 της 17ης Μαρτίου 2006), σημείο 4.13.2 «Χάρτα» συμπεριλαμβανομένης της υποσημείωσης.

(34)  ΕΕ C 325 της 30.12.2006.

(35)  Βλ. Ομιλία του επίτροπου Günter Verheugen SPEECH/07/236 «Geistiges Eigentum — Antrieb für Innovation in Europa.»19 Απριλίου 2007.

(36)  «Οι ερευνητές στον ευρωπαϊκό χώρο έρευνας: ένα επάγγελμα, πληθώρα σταδιοδρομιών» (ΕΕ C 110 της 30.4.2004).

(37)  Στο πλαίσιο αυτό κρίνεται σκόπιμη η βελτίωση της δικτύωσης μεταξύ πανεπιστημίων και μη πανεπιστημιακών ερευνητικών ιδρυμάτων, προκειμένου να ενσωματωθεί ο εξοπλισμός και η υποδομή τους στη σύνδεση της έρευνας με τη διδασκαλία, καθώς και προκειμένου να ενσωματωθούν οι νεώτερες γνώσεις στη διδασκαλία.

(38)  Βλέπε άρθρο της «Frankfurter Allgemeine Zeitung», αριθ. φύλλου 257, 4 Νοεμβρίου 2005, C1.

(39)  Βλέπε σχετικά και τη γνωμοδότηση, (ΕΕ C 110 της 30.4.2004).

(40)  Βλέπε σχετικά και τη γνωμοδότηση (ΕΕ C 110 της 30.4.2004).

(41)  Βλέπε ειδικά τα σημεία της παραγράφου 9.8 της (ΕΕ C 204 της 18.7.2000) στη συγκεκριμένη γνωμοδότηση στο σημείο 9.8.2 π.χ. αναφέρεται: «Κατ' αυτή την έννοια, κάθε επιτυχημένος επιστήμονας διαθέτει ένα περιορισμένο μέρος των ικανοτήτων του — και ένα κλάσμα του χρόνου που έχει στη διάθεσή του — για να διατηρήσει επαφές με άλλα πρόσωπα, ομάδες, όργανα, επιτροπές κλπ. και να παράγει έργο χωρίς να βλάψει την επιστημονική του απόδοση. Οι υπερβολικά πολυάριθμες και γραφειοκρατικές διαδικασίες υποβολής αιτήσεων και πραγματογνωμοσύνης κ.λπ. — εκτός από το ότι μπορεί να μην αποφέρουν κανένα αποτέλεσμα — αποσπούν τους ερευνητές από το έργο τους. Αυτό ισχύει ιδιαιτέρως επειδή υπάρχουν πολλά μέσα ενίσχυσης και πολλές διαδικασίες αξιολόγησης που συχνά αλληλεπικαλύπτονται και εφαρμόζονται σε ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα».

(42)  Βλέπε λόγου χάρη FAZ (Frankfurter Allgemeine Zeitung) αριθ. φύλλου 60 της 12ης Μαρτίου 2007«Ein Forscher geht» (Ένας ερευνητής αποχωρεί)· και επίσης FAZ αριθ. φύλλου 67 της 20ής Μαρτίου 2007, συνέντευξη με τον Harald Uhlig.

(43)  Βλέπε επίσης τη γνωμοδότηση (ΕΕ C 110 της 30.4.2004).


27.10.2007   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 256/27


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πράσινο Βιβλίο σχετικά με την επανεξέταση του κοινοτικού κεκτημένου για την προστασία των καταναλωτών»

COM 744 τελικό

(2007/C 256/05)

Στις 8 Φεβρουαρίου 2007, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει, σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα το Πράσινο Βιβλίο σχετικά με την επανεξέταση του κοινοτικού κεκτημένου για την προστασία των καταναλωτών.

Το ειδικευμένο τμήμα «Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 4 Ιουνίου 2007, με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Adams.

Κατά την 437η σύνοδο ολομέλειάς της, της 11ης και 12ης Ιουλίου 2007 (συνεδρίαση της 12ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 55 ψήφους υπέρ, και 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1

Η ΕΟΚΕ λαμβάνει υπό σημείωση το παρόν Πράσινο Βιβλίο, ωστόσο, εκφράζει αμφιβολίες κατά πόσο η προτεινόμενη προσέγγιση μπορεί να οδηγήσει σε ένα υψηλό και ομοιόμορφο επίπεδο προστασίας των καταναλωτών σε ολόκληρη την ΕΕ. Η διασφάλιση της εν λόγω προστασίας μέσω ενός απλουστευμένου, συνεπούς και ενισχυμένου κοινοτικού κεκτημένου για την προστασία των καταναλωτών αποτέλεσε επανειλημμένα θέμα γνωμοδοτήσεων της ΕΟΚΕ όσον αφορά διασφαλίσεις για τους καταναλωτές, ωστόσο, υπάρχουν ενδείξεις ότι αυτή η διαδικασία επανεξέτασης ενδεχομένως να είναι δύσκολο να υλοποιηθεί. Η επανεξέταση του κοινοτικού κεκτημένου αποτελεί, στην πραγματικότητα, άσκηση πρακτικής εφαρμογής της πρωτοβουλίας «Βελτίωση της νομοθεσίας». Η βάση και οι στόχοι αυτής της άσκησης πρέπει να είναι σαφείς και να έχουν συμφωνηθεί προηγουμένως με τους ενδιαφερόμενους.

1.2

Στόχο πρέπει να αποτελέσει η γνήσια δημοκρατική νομιμοποίηση του αναθεωρημένου κοινοτικού κεκτημένου για την προστασία των καταναλωτών σε συνδυασμό με μια σαφή νομική και εννοιολογική βάση.

1.3

Η ΕΟΚΕ επικροτεί ιδιαίτερα την εφαρμογή των αρχών του κοινοτικού κεκτημένου στο ραγδαία αυξανόμενο και ελλιπώς ρυθμιζόμενο ψηφιακό περιβάλλον.

1.4

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η πολιτική στον τομέα των καταναλωτών δεν αποτελεί απλώς αναπόσπαστο τμήμα της στρατηγικής της ΕΕ στον τομέα της εσωτερικής αγοράς, αλλά επίσης ένα σημαντικό στοιχείο που ενδυναμώνει την ιθαγένεια. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την εφαρμογή των αρχών της βελτίωσης της νομοθεσίας όσον αφορά τη νομοθεσία για τους καταναλωτές. Οποιεσδήποτε προτάσεις για την εναρμόνιση των κανόνων σε αυτόν τον τομέα πρέπει να συνοδεύονται από κατάλληλη αξιολόγηση του αντίκτυπου και να επιδιώκουν την απλούστευση και τη διασαφήνιση των υφιστάμενων κανόνων.

1.5

Ξεχωριστή προτεραιότητα πρέπει να δοθεί στη βελτίωση των μέτρων επιβολής και στην ενδυνάμωση ή την εισαγωγή σαφών και απλών διαδικασιών με στόχο την αξίωση αποζημιώσεων.

1.6

Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την Επιτροπή να λάβει υπόψη τη γνωμοδότησή της του Απριλίου 2006 με θέμα «Νομικό πλαίσιο της πολιτικής για τους καταναλωτές»  (1) στην οποία προτείνεται να καταστεί δυνατή η θέσπιση ξεχωριστών μέτρων πολιτικής για τους καταναλωτές, τα οποία δεν πρέπει να αποτελέσουν υποπροϊόν της δημιουργίας της εσωτερικής αγοράς.

1.7

Η εναρμόνιση της νομοθεσίας για τους καταναλωτές σε ολόκληρη την ΕΕ πρέπει να έχει ως κατευθυντήρια αρχή την επίτευξη του καλύτερου και υψηλότερου δυνατού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών στα κράτη μέλη. Οποιοδήποτε «οριζόντιο μέσο» πρέπει να βασιστεί στα υψηλότερα δυνατά πρότυπα, ενώ η αναγκαία «κάθετη ολοκλήρωση» θα πρέπει να εστιασθεί στη διασαφήνιση τεχνικών θεμάτων. Τα οριζόντια μέσα θα μπορούσαν ωστόσο να περιέχουν πλήρως εναρμονισμένους κανόνες σε συγκεκριμένους τομείς, όπως το δικαίωμα απόσυρσης και ο ορισμός του καταναλωτή, καθώς και οι καταχρηστικές ρήτρες, η παράδοση ή το δικαίωμα του καταναλωτή για επανόρθωση, ενώ σε άλλους τομείς θα πρέπει να εφαρμοστεί ένα ελάχιστο επίπεδο εναρμόνισης. Θα ήταν ευχής έργο εάν αυτή αποτελέσει την προτιμώμενη προσέγγιση, τόσο της Επιτροπής όσο και όλων των κρατών μελών.

2.   Εισαγωγή

2.1

Η Επιτροπή υιοθέτησε το προ πολλού αναμενόμενο Πράσινο Βιβλίο σχετικά με την επανεξέταση του κοινοτικού κεκτημένου για την προστασία των καταναλωτών (νομοθεσία όσον αφορά τα δικαιώματα των καταναλωτών) στις αρχές Φεβρουαρίου του 2007. Έτσι ολοκληρώθηκε το επονομαζόμενο «διαγνωστικό στάδιο» της επανεξέτασης. Αναζητούνται απόψεις σχετικά με δυνατότητες απλούστευσης, εκσυγχρονισμού και εναρμόνισης της υφιστάμενης κοινοτικής νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών. Υποστηρίζεται ότι από την ανάλυση των πλεονεκτημάτων και των αδυναμιών της υφιστάμενης νομοθεσίας και την υιοθέτηση των κατάλληλων αναθεωρήσεων μπορεί να επωφεληθούν τόσο οι καταναλωτές όσο και οι επιχειρήσεις. Η Επιτροπή θεωρεί επίσης την εν λόγω επανεξέταση ως μια ευκαιρία να επιτευχθεί συνοχή σε όλα τα κράτη μέλη και γενικά να βελτιωθεί η κοινοτική νομοθεσία για την προστασία των καταναλωτών, ορισμένα τμήματα της οποίας θεσπίστηκαν πριν από 20 χρόνια, ειδικά μέσω του προσδιορισμού των υφιστάμενων ρυθμιστικών διαφορών και του εντοπισμού ενδεχομένων φραγμών στην εσωτερική αγορά για τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις — με ταυτόχρονη τήρηση της αρχής της επικουρικότητας. Ως εκ τούτου, η παρούσα γνωμοδότηση επικεντρώνεται στον τρόπο ερμηνείας και παρουσίασης των βασικών θεμάτων του κοινοτικού κεκτημένου για την προστασία των καταναλωτών. Μέχρι στιγμής, όμως έχουν διατυπωθεί μόνον προτάσεις σχετικά με δυνατότητες αλλαγών.

2.2

Οι καταναλωτικές δαπάνες αντιπροσωπεύουν το 58 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ, ωστόσο, εξακολουθεί να επικρατεί σε μεγάλο βαθμό η διάσπασή τους σε 27 εθνικές αγορές. Η εσωτερική αγορά θα μπορούσε να αποτελέσει τη μεγαλύτερη αγορά του κόσμου και η Επιτροπή περιέγραψε τη στρατηγική της ως αφύπνιση ενός κοιμισμένου γίγαντα, η λιανική διάσταση της ενιαίας αγοράς (2). Η Επιτροπή προσδιορίζει επί του παρόντος τις προτεραιότητες της πολιτικής καταναλωτών στα εξής: «εξασφάλιση κοινού υψηλού επιπέδου προστασίας για όλους τους καταναλωτές της ΕΕ, οπουδήποτε ζουν, ταξιδεύουν ή αγοράζουν προϊόντα στην ΕΕ, από τους κινδύνους και τις απειλές που θίγουν την ασφάλεια και τα οικονομικά συμφέροντά τους και αύξηση της ικανότητας των καταναλωτών να προασπίζουν τα συμφέροντά τους»  (3).

2.3

Ο στόχος να διασφαλιστεί η συνεπής εφαρμογή ενός κοινού πλαισίου για τα δικαιώματα των καταναλωτών στην ΕΕ υποστηρίζεται ευρέως. Μέσω αυτού του πλαισίου θα εξασφαλιστούν σαφή και ισότιμα δικαιώματα καθώς και η προστασία όλων των καταναλωτών, ενώ, ταυτόχρονα δημιουργούνται ίσοι όροι ανταγωνισμού για τους παρόχους αγαθών και υπηρεσιών. Στο Πράσινο Βιβλίο σχετικά με τα δικαιώματα των καταναλωτών αναγνωρίζεται ρητά ότι, μέχρι σήμερα, η πρόοδος προς την επίτευξη αυτού του στόχου υπήρξε αργή, ασυνεπής και παρεμποδίστηκε από ένα ευρύ φάσμα ποικίλων εθνικών προτεραιοτήτων και εξαιρέσεων. Η ένταξη των νέων κρατών μελών περιέπλεξε ακόμη περισσότερο τη συναντίληψη της προστασίας των καταναλωτών. Στην παρούσα επανεξέταση του κοινοτικού κεκτημένου για την προστασία των καταναλωτών παρουσιάζεται η άποψη της Επιτροπής όσον αφορά μια διαδικασία που θα μπορούσε να οδηγήσει σε μεγαλύτερη σαφήνεια, συνοχή και εφαρμογή των υφιστάμενων οδηγιών. Ωστόσο, πολλές οργανώσεις καταναλωτών υποστηρίζουν ότι η εν λόγω αναθεώρηση εισάγει ερωτήματα σχετικά με την κατεύθυνση της πολιτικής καταναλωτών ως συνόλου.

2.4

Οι οδηγίες που περιέχονται σε αυτήν την επανεξέταση καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων του δικαίου των συμβάσεων του καταναλωτή συμπεριλαμβανομένων των κατ' οίκων πωλήσεων, της χρονομεριστικής μίσθωσης, των οργανωμένων ταξιδιών, των εξ αποστάσεως πωλήσεων, των πωλήσεων αγαθών και των αθέμιτων όρων συμβάσεων. Εντούτοις, στην παρούσα επανεξέταση δεν ερευνώνται όλες οι οδηγίες που σχετίζονται με την προστασία των καταναλωτών, καθότι ορισμένες θεωρούνται πολύ πρόσφατες προκειμένου να συμπεριληφθούν ή εμπίπτουν σε άλλα πεδία αρμοδιοτήτων που εξετάζονται από την Επιτροπή. Όπως επισημαίνεται στο Πράσινο Βιβλίο, η οδηγία για τη χρονομεριστική μίσθωση πρέπει άμεσα να αναθεωρηθεί και αναμένεται σύντομα η τροποποίησή της. Ένα σημαντικό νέο πεδίο που προβάλλεται και πρέπει να συμπεριληφθεί στις αρχές του κοινοτικού κεκτημένου είναι το ψηφιακό «περιβάλλον», το οποίο παρουσιάζει τις παγκόσμιες προκλήσεις του ηλεκτρονικού εμπορίου.

2.5

Η Επιτροπή επανεξέτασε τις οδηγίες προβαίνοντας:

σε συγκριτική ανάλυση της εφαρμογής τους στο εθνικό δίκαιο

στη διερεύνηση των αντιλήψεων καταναλωτών και επιχειρήσεων

στη διοργάνωση εργαστηρίων με εμπειρογνώμονες των κρατών μελών και με τους ενδιαφερόμενους σχετικά με το δίκαιο των συμβάσεων.

2.6

Η καθιερωμένη ορολογία που χρησιμοποιείται από όσους δραστηριοποιούνται στον τομέα των θεμάτων προστασίας των καταναλωτών ενδέχεται να δημιουργήσει σύγχυση, ως εκ τούτου, σε αυτό σημείο παρατίθεται η επεξήγηση ορισμένων βασικών εννοιών. Ως «ελάχιστο επίπεδο εναρμόνισης» ορίζεται μια σειρά ελάχιστων απαιτήσεων που επιβάλλει η οδηγία στα κράτη μέλη. Αυτό αφήνει ανοιχτή τη δυνατότητα εφαρμογής αυστηρότερων απαιτήσεων εκ μέρους των κρατών μελών από εκείνες που καθορίζει η οδηγία. «Μέγιστη (ή πλήρης) εναρμόνιση» σημαίνει ότι τα κράτη μέλη οφείλουν να εφαρμόσουν τους κανόνες που ορίζονται στην οδηγία και δεν δύνανται να προχωρήσουν περαιτέρω («εναρμόνιση στο κατώτατο και ανώτατο όριο»). Κατ' αυτόν τον τρόπο, πολλές οργανώσεις καταναλωτών θεωρούν ότι η πλήρης εναρμόνιση είναι συνώνυμη με ένα ελάχιστο επίπεδο προστασίας των καταναλωτών, ενώ η ελάχιστη εναρμόνιση προσφέρει τη δυνατότητα πολύ υψηλότερου επιπέδου προστασίας.

2.7

Η έκδοση του παρόντος Πράσινου Βιβλίου σηματοδοτεί το τέλος της διερευνητικής φάσης της επανεξέτασης της Επιτροπής. Η Επιτροπή ζήτησε να υποβληθούν απόψεις σχετικά με το Πράσινο Βιβλίο έως τις 15 Μαΐου 2007. Η Επιτροπή αναλύει σήμερα τις απαντήσεις που ελήφθησαν στο πλαίσιο των διαβουλεύσεων, θα συντάξει σύνοψη των απόψεων και θα αποφασίσει εάν είναι αναγκαία η θέσπιση νομοθετικής πράξης· αυτή η διαδικασία αναμένεται να διαρκέσει μερικούς μήνες. Η ενδεχόμενη νομοθετική πρόταση θα συνοδεύεται από αξιολόγηση του αντίκτυπου. «Στην ιδανική περίπτωση, στο τέλος της διαδικασίας αυτής θα πρέπει να μπορούμε να πούμε στους καταναλωτές της ΕΕ “όπου και αν βρίσκεστε στην ΕΕ ή όπου και αν αγοράζετε δεν έχει καμιά διαφορά: τα ουσιαστικά δικαιώματά σας είναι ίδια”»  (4).

3.   Περίληψη του Πράσινου Βιβλίου

3.1

Στόχο του παρόντος Πράσινου Βιβλίου αποτελεί η δημιουργία ενός πλαισίου στο οποίο μπορούν να συγκεντρωθούν απόψεις από όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη για τις πιθανές επιλογές πολιτικής σχετικά με το κοινοτικό κεκτημένο για την προστασία των καταναλωτών, καθώς και σχετικά με ορισμένα ειδικά ζητήματα. Το Πράσινο Βιβλίο ορίζει τα εξής κύρια θέματα:

Νέες εξελίξεις στην αγορά: η πλειοψηφία των οδηγιών που αποτελούν το κοινοτικό κεκτημένο δεν καλύπτουν «τις απαιτήσεις των σημερινών ραγδαία εξελισσόμενων αγορών». Ως παραδείγματα παρατίθενται η τηλεφόρτωση μουσικής και οι ηλεκτρονικές δημοπρασίες, ενώ από την οδηγία για τις πωλήσεις στους καταναλωτές εξαιρούνται το λογισμικό και τα δεδομένα

Αποσπασματική νομοθεσία: οι τρέχουσες οδηγίες επιτρέπουν στα κράτη μέλη να θεσπίζουν ένα υψηλότερο επίπεδο προστασίας των καταναλωτών στις εθνικές τους νομοθεσίες. Όσον αφορά ορισμένα ζητήματα, όπως, παραδείγματος χάρη, το ζήτημα της διάρκειας της συμβατικής περιόδου υπαναχώρησης, παρατηρείται έλλειμμα συνοχής μεταξύ των εθνικών νομοθεσιών.

Έλλειψη εμπιστοσύνη: η πλειοψηφία των καταναλωτών πιστεύει ότι οι επιχειρήσεις σε άλλα κράτη μέλη είναι πιθανότερο να μη τηρήσουν τη νομοθεσία για την προστασία των καταναλωτών.

3.2

Στη συνέχεια, βασιζόμενη σε προηγούμενες εργασίες, η Επιτροπή προσδιορίζει δύο θετικές στρατηγικές για την επανεξέταση του κοινοτικού κεκτημένου.

Επιλογή Ι: η κάθετη προσέγγιση αφορά, αφενός τη τροποποίηση των υπαρχουσών οδηγιών χωριστά και, αφετέρου, με την παρέλευση του χρόνου, την εναρμόνιση μεταξύ τους.

Επιλογή ΙΙ: η μικτή προσέγγιση απαιτεί τον προσδιορισμό και το διαχωρισμό ζητημάτων τα οποία είναι κοινά για όλες τις οδηγίες και την τακτική ρύθμισή τους σ' ένα «οριζόντιο μέσο». Απαιτείται επίσης μια ειδική «κάθετη» προσαρμογή ορισμένων οδηγιών.

3.3

Το Πράσινο Βιβλίο αναφέρει επίσης συνοπτικά μια τρίτη στρατηγική, την επονομαζόμενη «καμία νομοθετική ενέργεια», επισημαίνει όμως ότι τα υφιστάμενα προβλήματα δεν θα μπορούσαν να επιλυθούν και ότι οι ανακολουθίες των κρατών μελών ενδεχομένως να αυξάνονταν.

3.4

Στη συνέχεια, η Πράσινη Βίβλος εξετάζει το πιθανό πεδίο εφαρμογής ενός οριζόντιου μέσου. Προτείνονται τρεις επιλογές.

I

Ένα μέσο-πλαίσιο που θα μπορούσε να εφαρμοστεί τόσο στις εγχώριες όσο και στις διασυνοριακές συναλλαγές, το οποίο όμως δεν θα αντικαταστήσει τους υφιστάμενους ειδικούς ανά κλάδο κανόνες, οι οποίοι θα εξακολουθήσουν να ισχύουν. Ως παραδείγματα παρατίθενται οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και η ασφάλιση.

II

Ένα μέσο με αποκλειστική εφαρμογή στις διασυνοριακές συμβάσεις. Η λύση αυτή θα μπορούσε να ενισχύσει την ασφάλεια και να τονώσει την εμπιστοσύνη των καταναλωτών που αγοράζουν αγαθά και υπηρεσίες εκτός της χώρας τους, ωστόσο, ενδέχεται να έχει ως αποτέλεσμα διαφορετικά πρότυπα μεταξύ της εγχώριας και της διασυνοριακής προστασίας.

III

Ένα οριζόντιο μέσο το οποίο θα εφαρμόζεται μόνο στις εξ αποστάσεως αγορές — είτε είναι διασυνοριακές είτε είναι εγχώριες. Αυτό το μέσο θα αντικαθιστούσε την οδηγία για τις εξ αποστάσεως πωλήσεις, εντούτοις, θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποσπασματική ρύθμιση όσον αφορά την προστασία μεταξύ των εξ αποστάσεως και των πρόσωπο με πρόσωπο πωλήσεων.

3.5

Το επόμενο θέμα που εξετάζεται στην Πράσινη Βίβλο θα θεωρηθεί από ορισμένους ως το κεντρικό θέμα της επανεξέτασης του κοινοτικού κεκτημένου για την προστασία των καταναλωτών — ο βαθμός εναρμόνισης. Σήμερα, τα κράτη μέλη μπορούν να προσφέρουν υψηλότερα επίπεδα προστασίας από αυτά που προβλέπονται από τις οδηγίες. Αυτό είναι γνωστό ως «ελάχιστο επίπεδο εναρμόνισης». Το επίκεντρο και οι προτεραιότητες των θεμάτων προστασίας των καταναλωτών διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών, με αποτέλεσμα να δημιουργείται ορισμένες φορές σύγχυση για τους καταναλωτές και οι επιχειρήσεις να αποθαρρύνονται από τη διασυνοριακή διάθεση των προϊόντων ή υπηρεσιών τους. Δύο πιθανές επιλογές παρουσιάζονται προς εξέταση.

1.

Αναθεώρηση και πλήρης εναρμόνιση της νομοθεσίας. Για θέματα όπου δεν είναι δυνατό να επιτευχθεί πλήρης εναρμόνιση θα μπορούσε να εφαρμοστεί μια ρήτρα αμοιβαίας αναγνώρισης «για ορισμένες πτυχές που καλύπτει η προτεινόμενη νομοθεσία, αλλά όχι πλήρως εναρμονισμένες».

2.

Η αναθεωρημένη νομοθεσία θα πρέπει να βασιστεί στην ελάχιστη δυνατή εναρμόνιση σε συνδυασμό με μια ρήτρα αμοιβαίας αναγνώρισης ή με την αρχή της χώρας προέλευσης (5).

3.6   Παράρτημα Ι — Η διαβούλευση

Το μεγαλύτερο μέρος της Πράσινης Βίβλου περιέχει λεπτομερή, ευρεία και διαρθρωμένη διαδικασία διαβούλευσης στην οποία οι ερωτηθέντες καλούνται να διατυπώσουν τις απόψεις τους σχετικά με ένα ευρύ φάσμα θεμάτων γενικής πολιτικής, ζητήματα ορισμών, δικαίου των συμβάσεων, θέματα αρχής και ζητήματα πεδίου εφαρμογής και λεπτομερειών. Η διαβούλευση ξεκινάει με τα τρία θέματα «πολιτικής» που περιγράφονται ανωτέρω.

τη γενική νομοθετική προσέγγιση.

το πεδίο εφαρμογής ενός οριζόντιου μέσου.

το βαθμό εναρμόνισης.

Για κάθε θέμα η Επιτροπή θέτει μια βασική ερώτηση και προτείνει τρεις ή τέσσερις πιθανούς τρόπους απάντησης. Στη συνέχεια ακολουθούν 27 ειδικές ερωτήσεις σχετικά με τις υπό εξέταση οδηγίες. Η δομή συνίσταται σε μια σύντομη εισαγωγή στο θέμα, τη διατύπωση της βασικής ερώτησης — παραδείγματος χάρη: «Σε ποιο βαθμό θα πρέπει η διαδικασία για τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων να καλύπτει και την ατομική διαπραγμάτευση όρων;» ή «Θα πρέπει η διάρκεια της περιόδου υπαναχώρησης να εναρμονιστεί σε όλο το κεκτημένο για την προστασία των καταναλωτών;» και στη σύσταση τριών ή τεσσάρων πιθανών επιλογών που θα μπορούσαν να αποτελέσουν την απάντηση.

4.   Γενικές παρατηρήσεις

4.1

Επί πολλά έτη η ΕΟΚΕ υποστηρίζει, μέσω του έργου και των γνωμοδοτήσεών της, τον πρωταρχικό στόχο της πολιτικής καταναλωτών της ΕΕ — τη δημιουργία ενός υψηλού, ομοιόμορφου και συνεκτικού επιπέδου προστασίας για όλους τους καταναλωτές. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει επίσης τον δευτερεύοντα στόχο βάσει του οποίου οι καταναλωτές πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να ενημερώνονται και να πραγματοποιούν συνειδητές επιλογές σε μια αγορά απαλλαγμένη από φραγμούς. Η δομή του παρόντος Πράσινου Βιβλίου καθιστά αναπόφευκτη την ανάδειξη των υφιστάμενων δυσκολιών για την επίτευξη των ανωτέρω δύο στόχων.

4.2

Είναι ήδη σαφές ότι η διατήρηση του κοινοτικού κεκτημένου για την προστασία των καταναλωτών στην παρούσα του μορφή δεν θα πρέπει να θεωρείται ως μια μακροπρόθεσμη επιλογή. Οι παραλλαγές στη νομοθεσία μεταξύ των κρατών μελών, οι αντιφάσεις των ορισμών, οι ευρύτατες αποκλίσεις αναφορικά με τον τρόπο εφαρμογής και επιβολής της υπάρχουσας νομοθεσίας για τους καταναλωτές και η έλλειψη σαφήνειας όσον αφορά τις προσφυγές και τις διαδικασίες καταβολής αποζημίωσης -ή ακόμη και η ανυπαρξία τους — είναι παράμετροι που συμβάλλουν ως ένα βαθμό στη δημιουργία εμποδίων στην ενιαία αγορά.

4.3

Είναι επίσης προφανές ότι η ΕΟΚΕ θεωρεί την παρούσα επανεξέταση ως μια ευκαιρία να εξεταστούν ορισμένες πτυχές της πολιτικής καταναλωτών, οι οποίες θεωρούνται μέχρι σήμερα θεμελιώδεις και να διερευνηθεί κατά πόσο είναι σύμφωνες με μια δυναμική ενιαία αγορά, ειδικά με μια ανταγωνιστική σε ό,τι αφορά την παγκοσμιοποίηση αγορά. Από αυτήν την άποψη, εντοπίζονται ομοιότητες με άλλες διαδικασίες επανεξέτασης που ενεργοποιούνται ως αποτέλεσμα της εφαρμογής της ατζέντας της Λισσαβόνας. Ένα υψηλό και ομοιόμορφο επίπεδο προστασίας των καταναλωτών θεωρείται από ορισμένους αναπόσπαστο τμήμα του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου και μια μεταβολή ως προς τον επιδιωκόμενο στόχο «να επαναπροσδιοριστεί η πολιτική καταναλωτών της ΕΕ προκειμένου να συμβάλει με τον αποτελεσματικότερο δυνατό τρόπο σε δύο βασικούς στόχους της ΕΕη προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης και της απασχόλησης καθώς και η επανασύνδεση της Ευρώπης με τους πολίτες της» μπορεί να θεωρηθεί ότι αποτελεί πρόκληση (6) για την εν λόγω έννοια.

4.4

Μολονότι η αποστολή είναι δύσκολη, η ΕΟΚΕ επικροτεί την επανεξέταση του κοινοτικού κεκτημένου για την προστασία των καταναλωτών και υποστηρίζει τις θέσεις της Επιτροπής που έχουν ως στόχο τη μείωση των φραγμών της εσωτερικής αγοράς και τη διατήρηση, ταυτόχρονα, ενός υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών. Εντούτοις, εκτιμά ότι αυτή η προσπάθεια δεν πρέπει να περιορίζεται στις 8 εξεταζόμενες οδηγίες αλλά τουλάχιστον να περιλαμβάνει τις 22 οδηγίες που παρατίθενται στον κατάλογο που συνέταξε η Επιτροπή το Μάιο του 2003.

4.5

Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να συμμετάσχει ενεργά σε αυτήν τη συζήτηση με στόχο την ενδυνάμωση της εσωτερικής αγοράς προς όφελος όλων των ενδιαφερόμενων μερών — καταναλωτών, επαγγελματιών, εταιρειών και πολιτών.

5.   Ειδικές παρατηρήσεις

5.1

Στο παρόν Πράσινο Βιβλίο εγείρονται περίπλοκα θέματα πολιτικής, αρχών και δικαίου. Από την πλευρά τους τα κράτη μέλη ανέπτυξαν συλλογή νόμων για τους καταναλωτές, οι οποίοι νόμοι ενώ συμφωνούν συχνά για τις γενικές αρχές, ωστόσο, διαφέρουν στις λεπτομέρειες και την εφαρμογή. Η συστηματική και εκτενής διαδικασία διαβούλευσης που περιγράφεται στο παράρτημα του παρόντος εγγράφου αντικατοπτρίζει αυτήν την πολυπλοκότητα. Σε αυτό το λεπτομερές πλαίσιο ζητούνται οι απαντήσεις πολλών εκατοντάδων οργανώσεων ενδιαφερόμενων μερών που επιθυμούν να γνωστοποιήσουν τις απόψεις τους. Ωστόσο, στην παρούσα γνωμοδότηση, η ΕΟΚΕ περιορίζει τις παρατηρήσεις της στα υπάρχοντα μείζονα θέματα πολιτικής, εκτιμώντας ότι, ανάλογα με την περίπτωση, οφείλει να αποφανθεί για καθεμία από τις επανεξεταζόμενες οδηγίες, όπως έπραξε στη γνωμοδότησή της για την οδηγία σχετικά με τις εξ αποστάσεως συμβάσεις (γνωμοδότηση ΙΝΤ/334 επί της ανακοίνωσης της Επιτροπής COM (2006) 514 τελικό, της 21ης Σεπτεμβρίου 2006).

5.2

Κύρια προτεραιότητα πρέπει να δοθεί στη συμπλήρωση των ελλείψεων που παρατηρούνται στις υφιστάμενες οδηγίες και στο μεταξύ τους συντονισμό.

5.3

Η ελάχιστη δυνατή εναρμόνιση σε συνδυασμό με μια θετική προσέγγιση εκ μέρους των κρατών μελών όσον αφορά την υιοθέτηση υψηλότερων προτύπων προστασίας των καταναλωτών ενδέχεται να αποτελέσει τη βάση για το μεγαλύτερο μέρος του κοινοτικού κεκτημένου για την προστασία των καταναλωτών στο προβλεπόμενο μέλλον. Για διάφορους (και ποικίλους) κοινωνικούς και οικονομικούς λόγους τα κράτη μέλη θα επιδιώξουν είτε να διατηρήσουν το επίπεδο προστασίας των καταναλωτών που ήδη απολαύουν ή να κινηθούν προσεκτικά, με το ρυθμό της επιλογής τους, προς ένα διαφορετικό επίπεδο προστασίας. Αυτή η θέση σέβεται την αρχή της επικουρικότητας και συμμορφώνεται πολύ ευκολότερα με αυτήν. Άλλωστε αναγνωρίζεται επίσης η άποψη ότι διάφορες κατηγορίες καταναλωτών σε ολόκληρη την ΕΕ βρίσκονται σε μειονεκτική θέση όσον αφορά το υφιστάμενο επίπεδο προστασίας που απολαύουν ή την ικανότητά τους να απαιτήσουν αποζημίωση και κρίνεται αναγκαία η ανάληψη δράσης τόσο σε επίπεδο Ένωσης όσο και σε επίπεδο κρατών μελών.

5.3.1

Εντούτοις, αυτό δεν σημαίνει ότι, στο πλαίσιο μίας κατά περίπτωση εξέτασης και σε ιδιαίτερα συγκεκριμένους τομείς στους οποίους πρωτεύει το συμφέρον της υλοποίησης της εσωτερικής αγοράς, δεν πρέπει να υφίσταται το ενδεχόμενο μέγιστης εναρμόνισης, υπό την προϋπόθεση ότι θα διασφαλίζεται υψηλό επίπεδο προστασίας των καταναλωτών, ακόμη και με τη χρησιμοποίηση κανονισμών.

5.4

Ο προτεινόμενος στόχος να αναλάβουν οι καταναλωτές ηγετική θέση -όσον αφορά τη γνώση των δικαιωμάτων των καταναλωτών, την ικανότητά τους να αναλαμβάνουν δράση κατά των προμηθευτών και να αξιώνουν αποζημιώσεις- δεν θα πρέπει να θεωρηθεί εναλλακτική λύση αντί της σαφούς και εκ των προτέρων ενισχυμένης προστασίας μέσω ενός συνδυασμού κοινοτικής και εθνικής νομοθεσίας. Η ενημέρωση είναι κάτι εντελώς διαφορετικό από την προστασία. Πράγματι, κατά κανόνα, στην πλειοψηφία των αγοραίων συναλλαγών, ο συσχετισμός δυνάμεων κλίνει υπέρ των προμηθευτών και το μεγαλύτερο μέρος της νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών έχει σχεδιαστεί για τη διατήρηση των δικαιωμάτων των αγοραστών.

Βρυξέλλες, 12 Ιουλίου 2007.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Δημήτρης ΔΗΜΗΤΡΙΆΔΗΣ


(1)  ΕΕ C 185 της 8.8.2006.

(2)  http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/07/320&format=HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=en.

(3)  http://ec.europa.eu/consumers/overview/cons_policy/index_en.htm.

(4)  http://ec.europa.eu/consumers/cons_int/safe_shop/acquis/green-paper_cons_acquis_en.pdf.

(5)  Η αμοιβαία αναγνώριση θα σήμαινε ότι τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να διατηρήσουν τη δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων κανόνων προστασίας στην εθνική τους νομοθεσία, αλλά δεν θα είχαν το δικαίωμα να επιβάλουν τις αυστηρότερες απαιτήσεις τους σε επιχειρήσεις που εδρεύουν σε άλλα κράτη μέλη, γεγονός που θα δημιουργούσε αδικαιολόγητους περιορισμούς στην ελεύθερη κυκλοφορία των αγαθών ή στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών. Η εφαρμογή της αρχής της χώρας καταγωγής θα σήμαινε ότι ένα κράτος μέλος θα μπορούσε να διατηρήσει τη δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων κανόνων προστασίας των καταναλωτών στην εθνική του νομοθεσία, αλλά οι επιχειρήσεις που εδρεύουν σε άλλα κράτη μέλη θα υποχρεώνονταν να συμμορφώνονται μόνο με τους κανόνες που εφαρμόζονται στη χώρα τους.

(6)  Η κ. Meglena Kuneva, αρμόδια Επίτροπος για την πολιτική προστασίας των καταναλωτών

http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/07/256&format=HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=en.


27.10.2007   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 256/31


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τα κάτοπτρα οδήγησης των γεωργικών ή δασικών ελκυστήρων με τροχούς» (κωδικοποιημένη έκδοση)

COM(2007) 236 τελικό — 2007/0081 (COD)

(2007/C 256/06)

Στις 29 Μαΐου 2007 και σύμφωνα με το άρθρο 95 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα την ανωτέρω πρόταση.

Κρίνοντας ότι το περιεχόμενο της πρότασης είναι απολύτως ικανοποιητικό και δεν επιβάλλει καμία παρατήρηση από μέρους της, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κατά την 437η σύνοδο ολομέλειάς της, της 11ης και 12ης Ιουλίου 2007 (συνεδρίαση της 11ης Ιουλίου 2007), αποφάσισε με 145 ψήφους υπέρ, 2 ψήφους κατά και 4 αποχές, να εκδώσει θετική γνωμοδότηση για το προτεινόμενο κείμενο.

 

Βρυξέλλες, 11 Ιουλίου 2007.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Δημήτρης ΔΗΜΗΤΡΙΆΔΗΣ


27.10.2007   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 256/31


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η χάραξη μιας ενεργειακής πολιτικής για την Ευρώπη» (Στρατηγική της Λισσαβώνας)

(2007/C 256/07)

Στις 14 Σεπτεμβρίου 2006 (επιβεβαιώθηκε στις 26 Οκτωβρίου 2006) η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 31 του Εσωτερικού Κανονισμού της, να συντάξει ενημερωτική έκθεση με θέμα: Η χάραξη μιας ενεργειακής πολιτικής για την Ευρώπη.

Κατά τη σύνοδο ολομέλειάς της τής 14ης και 15ης Μαρτίου 2007, αποφασίστηκε η ενημερωτική έκθεση να μετατραπεί σε γνωμοδότηση πρωτοβουλίας (άρθρο 29(2) του Εσωτερικού Κανονισμού).

Το τμήμα «Μεταφορές, υποδομές και κοινωνία των πληροφοριών» στο οποίο είχε ανατεθεί η κατάρτιση των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή της στις 19 Ιουνίου 2007 με βάση εισηγητική έκθεση της κ. Sirkeinen.

Κατά την 437η σύνοδο της ολομέλειάς της, που πραγματοποιήθηκε στις 11 και 12 Ιουλίου 2007 (συνεδρίαση της 12ης Ιουλίου), η ΕΟΚΕ υιοθέτησε με 126 ψήφους υπέρ και 4 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συστάσεις

1.1

Η ενέργεια έχει αποβεί κεντρικό πολιτικό ζήτημα το οποίο συνδέεται στενά με την στρατηγική της Λισσαβώνας για την ανάπτυξη και την απασχόληση.

Η ενέργεια καθορίζει ολοένα και μεγαλύτερο τμήμα της ευρωπαϊκής οικονομίας. Για να μπορέσει η ΕΕ να ανταποκριθεί στις προκλήσεις της ενεργειακής πολιτικής, όπως είναι η αλλαγή του κλίματος, η ασφάλεια του εφοδιασμού και η ανταγωνιστικότητα, χρειάζεται να μετατραπεί σε μία εξαιρετικά αποτελεσματική οικονομία με χαμηλή κατανάλωση άνθρακα

Για το σκοπό αυτό απαιτείται μια σφαιρική προσέγγιση καθώς και η μελέτη σε ευρωπαϊκό επίπεδο της ενεργειακής ζήτησης, της διασφάλισης του ενεργειακού εφοδιασμού με βάση διαφοροποιημένες πηγές, της πρόσβασης σε δίκτυα και της τήρησης ενιαίας στάσης στις εξωτερικές σχέσεις για το θέμα της ενέργειας, και άλλων μέτρων που θα μπορούσαν να θεσπιστούν.

Η δημιουργία και η αξιοποίηση καινοτομιών, οι οποίες θα επιτρέψουν την μετατροπή αυτή, απαιτούν την ύπαρξη συγκεκριμένων συνθηκών, καθώς και ειδικών μέτρων στο επίπεδο της Ένωσης, των κρατών μελών και των περιφερειακών και τοπικών αρχών.

1.2

Η αύξηση και η βελτίωση της απασχόλησης βρίσκονται στο επίκεντρο της στρατηγικής της Λισσαβώνας. Όταν οι συνθήκες αγοράς αλλάζουν, χάνονται ορισμένες θέσεις απασχόλησης στον τομέα της ενέργειας. Ταυτόχρονα, η εξεύρεση νέων ενεργειακών λύσεων μπορεί να συμβάλει σημαντικά στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης υψηλής ποιότητας. Η εκπαίδευση και η κατάρτιση μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στη διαδικασία αυτή.

1.2.1

Εκτός από την απασχόληση, και άλλες πτυχές της κοινωνικής διάστασης της ενέργειας κατέχουν μείζονα θέση στη στρατηγική της Λισσαβώνας. Σε αυτές περιλαμβάνονται, πιο συγκεκριμένα, η ανάγκη παροχής δημοσίων υπηρεσιών υψηλής ποιότητας σε προσιτές τιμές. Η κοινωνία των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών εταίρων, πρέπει να συμμετέχει ενεργά στην διαμόρφωση της ενεργειακής πολιτικής.

1.3

Η ΕΟΚΕ, σε συνεργασία με τις εθνικές Οικονομικές και Κοινωνικές Επιτροπές (ΟΚΕ) διατυπώνει τις ακόλουθες συστάσεις για την ενεργειακή πολιτική, στο πλαίσιο της στρατηγικής της Λισσαβώνας με θέμα «Μία ενεργειακή πολιτική για την κοινωνία των πολιτών»:

Να εξεταστούν λεπτομερώς οι ενεργειακές πολιτικές και άλλες αντίστοιχες συνθήκες-πλαίσια σε συνάρτηση με τους στόχους της ΕΕ που συνδέονται με την επίτευξη μιας αποτελεσματικής και χαμηλής σε κατανάλωση άνθρακα οικονομίας.

Να εξασφαλιστεί ένα εξειδικευμένο και επαρκώς δραστήριο εργατικό δυναμικό με τη βοήθεια ενός εκπαιδευτικού συστήματος υψηλής ποιότητας.

Να προβλεφθεί επαρκής Ε&Α με κρατική χρηματοδότηση, ανάλογη με αυτή των ανταγωνιστών της ΕΕ, και να αναληφθούν δράσεις για την αύξηση των ιδιωτικών επενδύσεων στην Ε&Α.

Να αναπτυχθεί η διεθνής συνεργασία στον τομέα των ενεργειακών τεχνολογιών, κυρίως δε η συνεργασία με άλλους σημαντικούς παράγοντες του τομέα. Να παρακολουθούνται συστηματικά οι πολιτικές στον τομέα των ενεργειακών τεχνολογιών και τα αντίστοιχα μέτρα εκ μέρους των κύριων ανταγωνιστών και εταίρων.

Να διασφαλιστεί ότι θα υπάρχουν διαθέσιμα κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου για τις φάσεις ανάπτυξης και έναρξης δραστηριότητας των ΜΜΕ, καθώς και για την πραγματοποίηση επενδύσεων σε νέες τεχνολογίες.

Να καθιερωθεί ένας ανοικτός και υγιής ανταγωνισμός στις αγορές ενέργειας προκειμένου να αναγκαστούν οι επιχειρήσεις να καινοτομήσουν. Στην περίπτωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η πρόσβαση σε δίκτυα πιθανόν να έχει καθοριστική σημασία για την δημιουργία επιτυχών καινοτομιών.

Να αρθούν τα εμπόδια που τίθενται στις επενδύσεις που είναι απαραίτητες για την αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών. Οι απαιτήσεις όσον αφορά τον προγραμματισμό και την έκδοση αδειών επιβραδύνουν, και ορισμένες φορές εμποδίζουν, την πραγματοποίηση επενδύσεων. Για να περιοριστούν οι κίνδυνοι στον τομέα των επενδύσεων, το κανονιστικό πλαίσιο πρέπει να είναι προβλέψιμο και σταθερό.

Να εξασφαλιστεί η πρόσβαση της ΕΕ και των διεθνών αγορών στις νέες τεχνολογίες.

Να καθιερωθούν ίσοι όροι ανταγωνισμού, όπως π.χ. μία ενιαία διεθνής τιμή για το δικαίωμα εκπομπών CO2, λαμβάνοντας μέριμνα ώστε τα δικαιώματα αυτά να μην εξομοιωθούν με ένα οποιοδήποτε εμπόρευμα διότι από τη μείωσή τους εξαρτάται η διατήρηση της ζωής στον πλανήτη μας.

Να τεθούν φιλόδοξοι στόχοι διότι με τον τρόπο αυτό μπορεί να ισχυροποιηθεί η θέση της ΕΕ στις διεθνείς αγορές των αποτελεσματικών ενεργειακών τεχνολογιών και των τεχνολογιών του τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Οι στόχοι ωστόσο που θα υιοθετηθούν και οι σχετικές με αυτούς προθεσμίες πρέπει να τεθούν με προσοχή ώστε να είναι εφικτοί.

Να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην επιλογή των μέτρων που θα αποσκοπούν στην ενεργό υποστήριξη της καινοτομίας, ούτως ώστε τα αποτελέσματα να είναι αποδοτικά από οικονομική άποψη. Τα μέτρα αυτά μπορούν να αφορούν τα εξής:

Χρηματοδότηση της Ε&Α·

Εκπαίδευση και κατάρτιση·

Ευαισθητοποίηση του κοινού·

Μηχανισμούς καθορισμού τιμών, φορολογία·

Επιδοτήσεις·

Δεσμευτικούς στόχους και υποχρεώσεις·

Ρυθμίσεις και δεσμευτικοί κανόνες·

Εκούσια πρότυπα, εκούσιες συμφωνίες·

Δημόσιες συμβάσεις.

1.4

Προκειμένου να επιτευχθεί ο άμεσα αναγκαίος μετασχηματισμός του ενεργειακού τομέα, πρέπει να επιταχυνθεί ο ρυθμός καινοτομίας. Η ΕΟΚΕ προτρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα ακόλουθα σημεία:

μέτρα για τον καθορισμό μιας κατάλληλης ενιαίας τιμής για τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα,

επέκταση των δράσεων Ε&Α εκ μέρους του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα με στόχο την ενθάρρυνση νέων μορφών ενέργειας και ενεργειακής απόδοσης,

εφαρμογή κανονιστικών διατάξεων προκειμένου να επιταχυνθεί η πρόοδος για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης όλων των ειδών προϊόντων,

ενεργητικότερη αξιοποίηση των δημόσιων συμβάσεων με στόχο την ενίσχυση των προτύπων ενεργειακής απόδοσης, ιδίως στον τομέα των κατασκευών.

2.   Εισαγωγή

2.1

Η ΕΟΚΕ, σε συνεργασία με τα εθνικές Οικονομικές και Κοινωνικές Επιτροπές, πρόκειται να εκδώσει, στις αρχές του 2008, μία «συνοπτική έκθεση» με θέμα τις προτεραιότητες της στρατηγικής της Λισσαβώνας για την ανάπτυξη και την απασχόληση. Η παρούσα γνωμοδότηση για την ενεργειακή πολιτική αποτελεί μέρος της συνοπτικής αυτής έκθεσης. Η γνωμοδότηση καταρτίστηκε και αυτή σε συνεργασία με τις εθνικές ΟΚΕ, κυρίως δε με την ενεργό συμμετοχή των ΟΚΕ της Γαλλίας, της Ιταλίας και της Μάλτας.

2.2

Η γνωμοδότηση αναφέρεται στο Τμήμα Β: «Μικροοικονομικές μεταρρυθμίσεις για την αύξηση του αναπτυξιακού δυναμικού της Ευρώπης» των «Ολοκληρωμένων κατευθυντήριων γραμμών για την ανάπτυξη και την απασχόληση (2005-2008)». Πιο συγκεκριμένα αφορά τις κατευθυντήριες γραμμές 8 για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, 12 για την Ε&Α, 13 για την καινοτομία και ΤΠΕ και 14 για την βιώσιμη χρησιμοποίηση των πόρων (1).

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου του 2006

2.3

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εξέφρασε την ικανοποίησή του, στα συμπεράσματα της συνεδρίασής του της 23ης και 24ης Μαρτίου 2006, για «τις πρωτοβουλίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της Επιτροπής των Περιφερειών και της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για μεγαλύτερη οικειοποίηση της στρατηγικής της Λισσαβώνας για την απασχόληση και την ανάπτυξη, που τέθηκε εκ νέου σε κίνηση, σε κοινοτικό επίπεδο. Ενθαρρύνει την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών να συνεχίσουν τις εργασίες τους και τους ζητεί να εκπονήσουν στις αρχές του 2008 συνοπτικές εκθέσεις προς στήριξη της εταιρικής σχέσης για την ανάπτυξη και την απασχόληση» (σημείο 12 των Συμπερασμάτων της Προεδρίας).

2.4

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο σημειώνει ότι «το ευρωπαϊκό τοπίο χαρακτηρίζεται από τον έντονο εξωτερικό ανταγωνισμό, τη γήρανση του πληθυσμού, υψηλότερες ενεργειακές τιμές και την ανάγκη διασφάλισης του ενεργειακού εφοδιασμού» (σημείο 7 των Συμπερασμάτων της Προεδρίας). Επιπλέον, «επιβεβαιώνει ότι εξακολουθούν να ισχύουν οι ολοκληρωμένες κατευθυντήριες γραμμές 2005-2008 για την απασχόληση και την ανάπτυξη. Στο πλαίσιο αυτό συμφωνεί ως προς τα εξής: — ειδικοί τομείς δράσεων προτεραιότητας όσον αφορά την επένδυση στη γνώση και την καινοτομία, το επιχειρηματικό δυναμικό, ιδίως των ΜΜΕ, και την απασχόληση των κατηγοριών προτεραιότητας (…) καθώς και τον καθορισμό μιας Ενεργειακής Πολιτικής για την Ευρώπη» (σημείο 16 των Συμπερασμάτων της Προεδρίας).

2.5

Όσον αφορά το ζήτημα της ενέργειας, «το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο σημειώνει ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει πολλές και διάφορες προκλήσεις στον τομέα της ενέργειας: συνεχιζόμενες δυσχέρειες στην αγορά πετρελαίου και φυσικού αερίου, αυξανόμενη εξάρτηση από τις εισαγωγές και περιορισμένη μέχρι στιγμής διαφοροποίηση, υψηλές τιμές καυσίμων με απρόβλεπτες αιχμές, αύξηση της παγκόσμιας ενεργειακής ζήτησης, κινδύνους ως προς την ασφάλεια για τις χώρες παραγωγής και διέλευσης καθώς και για τις οδούς μεταφοράς, αύξηση της απειλής κλιματικών αλλαγών, αργή πρόοδο όσον αφορά την ενεργειακή απόδοση και τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ανάγκη περισσότερης διαφάνειας στις αγορές ενεργείας και περαιτέρω ενοποίησης και διασύνδεσης των εθνικών αγορών ενέργειας ενόψει της ολοκλήρωσης της ελευθέρωσης της αγοράς ενέργειας (Ιούλιος 2007), περιορισμένο συντονισμό μεταξύ των φορέων του ενεργειακού τομέα τη στιγμή που απαιτούνται σημαντικές επενδύσεις στις υποδομές του εν λόγω τομέα» (Σημείο 43).

2.6

«Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, ανταποκρινόμενο σε αυτές τις προκλήσεις και με βάση την κατάλληλα διαρθρωμένη Πράσινη Βίβλο της Επιτροπής “Ευρωπαϊκή στρατηγική για αειφόρο, ανταγωνιστική και ασφαλή ενέργεια” και τη συμβολή του Συμβουλίου, απευθύνει προτροπή για τη χάραξη μιας ενεργειακής πολιτικής για την Ευρώπη, με στόχο αποτελεσματική κοινοτική πολιτική, συνοχή μεταξύ των κρατών μελών και συνέπεια των δράσεων στους διάφορους τομείς άσκησης πολιτικής και ισόρροπη επιδίωξη των τριών στόχων, δηλ. της ασφάλειας εφοδιασμού, της ανταγωνιστικότητας και της περιβαλλοντικής αειφορίας» (Σημείο 44).

2.7

«Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπογραμμίζει ότι για να επιτευχθεί αυτή η συνέπεια τόσο στις εσωτερικές όσο και στις εξωτερικές πολιτικές της ΕΕ, η ενεργειακή πολιτική πρέπει να ανταποκρίνεται στα αιτήματα πολλών τομέων πολιτικής. Στο πλαίσιο μιας στρατηγικής οικονομικής ανάπτυξης και μέσω ανοικτών και ανταγωνιστικών αγορών, προάγει τις επενδύσεις, την τεχνολογική ανάπτυξη, το εσωτερικό και εξωτερικό εμπόριο. Συνδέεται στενά με την πολιτική για το περιβάλλον καθώς και με την πολιτική για την απασχόληση, την περιφερειακή πολιτική και προπάντων την πολιτική μεταφορών. Επιπλέον, οι πτυχές της εξωτερικής και της αναπτυξιακής πολιτικής αποκτούν αυξανόμενη σημασία για την προώθηση των στόχων της ενεργειακής πολιτικής με άλλες χώρες» (Σημείο 45).

2.8

Η ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική (…) θα πρέπει λοιπόν να βασίζεται σε κοινές προοπτικές όσον αφορά τη μακροπρόθεσμη προσφορά και ζήτηση και σε αντικειμενική και διαφανή αξιολόγηση των πλεονεκτημάτων και μειονεκτημάτων όλων των ενεργειακών πηγών και να συμβάλλει ισόρροπα σε τρεις κύριους στόχους: (Σημεία 46 + 47).

στην αύξηση της ασφάλειας του εφοδιασμού·

στην εξασφάλιση της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών οικονομιών και της δυνατότητας ενεργειακού εφοδιασμού τόσο των επιχειρηματιών όσο και των καταναλωτών, σε προσιτές τιμές στο πλαίσιο σταθερού ρυθμιστικού περιβάλλοντος·

στην προώθηση της περιβαλλοντικής αειφορίας.

2.9

Για την επίτευξη αυτών των κύριων στόχων, η ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική θα πρέπει:

να εξασφαλίζει διαφάνεια και αποφυγή διακρίσεων στις αγορές·

να είναι συμβατή με τους κανόνες ανταγωνισμού·

να είναι συμβατή με τις υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας·

να σέβεται πλήρως την κυριαρχία των κρατών μελών επί των πρωτογενών πηγών ενέργειας και το κυριαρχικό τους δικαίωμα να αποφασίζουν τις μορφές ενέργειας που χρησιμοποιούν και τις σχετικές αναλογίες.

Η δέσμη μέτρων του 2007 στον τομέα της ενέργειας

2.10

Η Επιτροπή πρόκειται να αρχίσει, από το 2007, να υποβάλλει, σε τακτά χρονικά διαστήματα Επισκόπηση για την Ενεργειακή Στρατηγική. Στις 10 Ιανουαρίου 2007, η Επιτροπή δημοσίευσε την πρώτη της επισκόπηση, καθώς και μία ανακοίνωση στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με τίτλο «Μία ενεργειακή πολιτική για την Ευρώπη», το λεγόμενο «ενεργειακό πακέτο».

2.11

Το σημείο αφετηρίας της Επιτροπής για μία ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική είναι τριπλό: η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, η προώθηση της ανάπτυξης και της απασχόλησης και ο περιορισμός της τρωτότητας της ΕΕ εξαιτίας των εισαγωγών πετρελαίου και αερίου από το εξωτερικό.

2.12

Η Επιτροπή παρουσιάζει ως κύριο στόχο της ενεργειακής πολιτικής της ΕΕ την μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 20 % έως το 2020. Ο στόχος αυτός της ΕΕ πρέπει να εξετασθεί σε συνάρτηση με την ανάγκη να αναλάβουν τα βιομηχανικά έθνη δράση σε διεθνή κλίμακα για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Η δέσμευση αυτή, ωστόσο, εάν εξασφαλιστεί, δεν επαρκεί· η ΕΕ θα πρέπει να προβεί και σε άλλες ενέργειες. Συνεπώς, θα πρέπει να επιδιωχθεί η αύξηση του ποσοστού αυτού, ώστε η μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου να φθάσει το 30 % έως το 2020 και το 60-80 % έως το 2050.

2.13

Ανησυχίες ωστόσο δεν διαπιστώνονται μόνον όσον αφορά την αλλαγή του κλίματος, αλλά και όσον αφορά την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού της Ένωσης, την οικονομία της και την ευημερία των πολιτών της. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η επίτευξη του πιο πάνω στόχου θα περιορίσει, κατ' επέκταση, την ολοένα αυξανόμενη έκθεση της ΕΕ στην συνεχώς μεγαλύτερη αστάθεια των τιμών του πετρελαίου και αερίου, θα οδηγήσει σε μία πιο ανταγωνιστική ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας και θα προωθήσει την τεχνολογία και την απασχόληση.

2.14

Βάσει των ειδικών όρων του τομέα της ενέργειας, για να επιτευχθεί ο γενικός αυτός στόχος όσον αφορά τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου θα χρειαστεί να περιορίσει η ΕΕ την ποσότητα CO2 της ενεργειακής της χρήσης κατά τουλάχιστον 20 %, και ίσως μάλιστα περισσότερο, μέσα στα επόμενα 13 χρόνια. Με τον τρόπο αυτό, η ΕΕ θα αποβεί παγκόσμια ηγετική δύναμη και θα λειτουργήσει ως καταλύτης, προκαλώντας μία νέα βιομηχανική επανάσταση.

2.15

Για την επίτευξη του στόχου αυτού, η Επιτροπή προτείνει, επίσης, οι προσπάθειες να εστιαστούν σε έναν αριθμό μέτρων που συνδέονται με την ενέργεια — όπως βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και αύξηση του μεριδίου των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο ενεργειακό μείγμα — καθώς και σε νέα μέτρα — προκειμένου να διασφαλιστεί ότι θα έχουν όλοι πρόσβαση στα οφέλη της εσωτερικής αγοράς ενέργειας-, όπως επίσης και στην ενίσχυση της αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών μελών με βάση ένα πιο μακροπρόθεσμο όραμα για την ανάπτυξη της ενεργειακής τεχνολογίας, ενώ θα πρέπει να εξεταστεί εκ νέου το ζήτημα της ασφάλειας και της προστασίας και να καταβληθούν δραστικές προσπάθειες ώστε η ΕΕ να «ομιλεί με μία φωνή» στις διαπραγματεύσεις της με τους διεθνείς εταίρους της, συμπεριλαμβανομένων των παραγωγών ενέργειας, των εισαγωγέων ενέργειας και των αναπτυσσόμενων χωρών.

2.16

Η επισκόπηση περιλαμβάνει ένα σχέδιο δράσης στον τομέα της ενέργειας με δέκα σημεία το οποίο συνοδεύεται από ένα χρονοδιάγραμμα για τα επιμέρους μέτρα. Το σχέδιο δράσης συνοδεύεται από μία πρώτη δέσμη συγκεκριμένων μέτρων. Μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνονται τα εξής:

κατάρτιση έκθεσης σχετικά με την εφαρμογή εκ μέρους των κρατών μελών της εσωτερικής αγοράς αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και σχετικά με τα αποτελέσματα έρευνας για την κατάσταση του ανταγωνισμού στους δύο αυτούς τομείς·

υιοθέτηση ενός σχεδίου διασυνδέσεων προτεραιότητας στα δίκτυα ηλεκτρισμού και αερίου των κρατών μελών, ώστε να γίνει πραγματικότητα το ευρωπαϊκό διασυνδεδεμένο δίκτυο μεταφοράς φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας·

υποβολή προτάσεων για την προώθηση της αειφόρου παραγωγής ενέργειας από ορυκτά καύσιμα·

κατάρτιση ενός χάρτη πορείας και υιοθέτηση πρόσθετων πρωτοβουλιών για την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, κυρίως δε τον βιοκαυσίμων για τις μεταφορές·

ανάλυση της κατάστασης της πυρηνικής ενέργειας στην Ευρώπη·

σύνταξη ενός φύλλου εργασίας για ένα ευρωπαϊκό στρατηγικό σχέδιο ενεργειακών τεχνολογιών.

2.17

Το σχέδιο δράσης για την ενεργειακή απόδοση που η Επιτροπή υιοθέτησε στις 19 Οκτωβρίου 2006 αποτελεί μέρος του σχεδίου δράσης. Η ανακοίνωση της Επιτροπής «Περιορισμός της υπερθέρμανσης του πλανήτη στους 2o — Πολιτικές επιλογές για την ΕΕ και τον κόσμο μέχρι το 2020 και μετέπειτα» και η στρατηγική επισκόπηση αλληλοσυμπληρώνονται και αλληλοενισχύονται.

2.18

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υποστήριξε πλήρως τις προτάσεις της Επιτροπής κατά την εαρινή σύνοδο κορυφής της 8-9 Μαρτίου 2007. Η Επιτροπή θα καταρτίσει, στην επόμενη φάση, μία αναλυτική νομοθετική πρόταση, καθώς και άλλες σχετικές προτάσεις οι οποίες θα είναι σύμφωνες με τα συμπεράσματα του Συμβουλίου. Μία δεύτερη στρατηγική ενεργειακή επισκόπηση, η οποία θα δημοσιευτεί σε δύο χρόνια, θα παρουσιάσει την πρόοδο που θα έχει σημειωθεί στον τομέα καθώς οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων έχουν αναλάβει τη δέσμευση να συζητούν τακτικά τα θέματα ενέργειας.

Προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ για την ενεργειακή πολιτική

2.19

Η ΕΟΚΕ κατήρτισε, κατά τη θητεία της 2002-2006, διάφορες γνωμοδοτήσεις σχετικά με θέματα που άπτονται της ενέργειας, ιδιαίτερα δε σχετικά με τα χαρακτηριστικά και τον ρόλο διαφόρων ενεργειακών πηγών και τεχνολογιών. Τέλος, κατά τη σύνοδο ολομέλειάς της του Σεπτεμβρίου 2006, η ΕΟΚΕ υιοθέτησε διερευνητική γνωμοδότηση, με τίτλο «Ο ενεργειακός εφοδιασμός της ΕΕ: Στρατηγική για το βέλτιστο ενεργειακό μείγμα» (2), που βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στις προηγούμενες αυτές γνωμοδοτήσεις. Η γνωμοδότηση αυτή κάλυπτε πολλά θέματα που εθίγησαν στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Μαρτίου 2006. Τα κύρια συμπεράσματα της γνωμοδότησης είναι.

2.20

«Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θεωρεί ότι η Ευρώπη χρειάζεται να θέσει ένα στρατηγικό στόχο για τη διαφοροποίηση των ενεργειακών της πηγών, που να ανταποκρίνεται όσο το δυνατό περισσότερο στους στόχους της οικονομικής πολιτικής, της ασφάλειας του εφοδιασμού και στην πολιτική για την κλιματική αλλαγή. Όλες οι πηγές ενέργειας και οι τεχνολογίες έχουν, σε σχέση με τους στόχους αυτούς, πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα τα οποία πρέπει να ληφθούν υπόψη με τρόπο ανοικτό και ισορροπημένο.» (σημείο 1.1).

2.21

«Η αυξανόμενη χρήση ανανεώσιμων πηγών για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας προσφέρει δυνατότητες που μπορούν να αξιοποιηθούν. Όμως ακόμη και εάν επιτευχθεί ο στόχος που έχει τεθεί για το 2020, δηλ. το 20 % της απαιτούμενης ενέργειας να προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές, (…) είναι απίθανο να μπορέσουν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας να υποκαταστήσουν πλήρως τις παραδοσιακές πηγές ενέργειας στο εγγύς μέλλον.» (σημείο 1.5).

2.22

«Όλες οι επιλογές πρέπει να παραμείνουν ανοικτές. Τα σενάρια που η ΕΕ των 25 παρουσίασε στο κεφάλαιο 4 υποστηρίζουν σαφώς το συμπέρασμα αυτό. Ακόμη και το σενάριο που βασίζεται σε υποθέσεις για την επίτευξη πολύ σοβαρών εξελίξεων στον τομέα της ενεργειακής αποδοτικότητας και την αύξηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας δεν καθιστά καμία ενεργειακή τεχνολογία παρωχημένη χωρίς αρνητικές συνέπειες στο περιβάλλον ή την οικονομία.» (σημείο 1.9).

2.23

«Χρειάζονται πολιτικές στρατηγικές με τις οποίες το σημερινό μείγμα να εξελιχθεί προς τον περιορισμό της εξάρτησης από το εξωτερικό και προς τη χρήση περισσότερων από τις πηγές που δεν παράγουν εκπομπές και είναι διαθέσιμες στην Ευρώπη, με βάση το δεδομένο ότι οι παράγοντες της αγοράς λαμβάνουν αποφάσεις για επενδύσεις σε πολλές τεχνολογίες.» (σημείο 1.10).

2.24

Η ΕΟΚΕ συνέστησε «την κατάρτιση στρατηγικής για το βέλτιστο ενεργειακό μείγμα. Στα πλαίσια αυτά, είναι σημαντικό να διευκρινιστούν οι ρόλοι της ΕΕ, των κρατών μελών, των ανεξάρτητων αρχών και των παραγόντων της αγοράς.» (σημείο 1.11).

Η ΕΟΚΕ πρότεινε η στρατηγική για το βέλτιστο ενεργειακό μείγμα να συνίσταται από τα ακόλουθα στοιχεία:

ενεργειακή απόδοση, συμπεριλαμβανομένου του συνδυασμού θέρμανσης και παραγωγής ενέργειας·

ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, περιλαμβανόμενης της χρήσης βιοκαυσίμων στις μεταφορές·

αύξηση της ενεργειακής απόδοσης στις μεταφορές·

βελτίωση της πυρηνικής ασφάλειας και επίλυση του προβλήματος των πυρηνικών αποβλήτων·

καθαρές τεχνολογίες άνθρακα και προετοιμασία για αύξηση της χρήσης των αποθεμάτων άνθρακα της ΕΕ·

ενθάρρυνση των επενδύσεων στα τερματικά υγροποιημένου φυσικού αερίου·

διαμόρφωση του κατάλληλου πλαισίου για την διασφάλιση επαρκών επενδύσεων στην παραγωγή και μεταφορά ενέργειας·

ανάγκη να διατυπώνει η ΕΕ τις θέσεις της «με μία φωνή» δεδομένου ότι αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους παράγοντες της διεθνούς σκηνής όσον αφορά την ενέργεια·

εκτίμηση του αντίκτυπου που έχουν οι αλλαγές του σημερινού και του μελλοντικού κλίματος καθώς και τα μέτρα περιβαλλοντικής πολιτικής σε άλλους στόχους ενεργειακής πολιτικής·

εξεύρεση λύσης σε παγκόσμια κλίμακα για τις μετά το Κιότο πολιτικές για το κλίμα, η οποία να καλύπτει τουλάχιστον όλους τους μεγάλους παραγωγούς εκπομπών αερίων·

αύξηση των δράσεων υπέρ της Ε&Α και τηΝ επέκταση της υποστήριξης που η ΕΕ παρέχει στην Ε&Α, τόσο σε μακροπρόθεσμη όσο και σε βραχυπρόθεσμη βάση.

3.   Συστάσεις της ΕΟΚΕ για μία ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική στο πλαίσιο της στρατηγικής της Λισσαβώνας

3.1

Η ενέργεια αποτελεί ανάγκη στη σύγχρονη κοινωνία. Για να μπορέσουμε να ανταποκριθούμε στις ανάγκες μας σε φαγητό, θέρμανση (στα ψυχρά κλίματα), φωτισμό, μεταφορές, εμπορεύματα και καταναλωτικά αγαθά, καθώς και σε μία ολοένα μεγαλύτερη, σήμερα, ζήτηση σε τηλεπικοινωνίες και σε επεξεργασία πληροφοριών, είναι απαραίτητο να έχουμε εξασφαλίσει τον εφοδιασμό μας σε ενέργεια. Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο ανταποκρινόμαστε στις ανάγκες αυτές μπορεί και πρέπει να αλλάξει. Ενώπιον των σημερινών προκλήσεων, κυρίως δε της αλλαγής του κλίματος, χρειαζόμαστε επειγόντως μία αλλαγή προτύπου με στόχο την επίτευξη μιας ιδιαίτερα αποτελεσματικής ενεργειακής οικονομίας με χαμηλή κατανάλωση άνθρακα.

3.2

Η ενέργεια έχει στενή σχέση με την στρατηγική της Λισσαβώνας για την ανάπτυξη και την απασχόληση. Για να επιτευχθούν οι στόχοι της Λισσαβώνας, χρειάζεται να υπάρχει επαρκής διαθέσιμη ενέργεια σε προσιτές και ανταγωνιστικές τιμές. Ταυτόχρονα, νέες λύσεις στον τομέα αυτό μπορούν, ιδιαίτερα εάν σημειώσουν επιτυχία στις διεθνείς αγορές, να αποτελέσουν ισχυρές κινητήριες δυνάμεις για την ανταγωνιστικότητα και την δημιουργία θέσεων απασχόλησης υψηλής ειδίκευσης.

3.3

Οι γενικοί στόχοι της ενεργειακής πολιτικής — ανταγωνιστικότητα, ασφάλεια του εφοδιασμού και βιωσιμότητα — παραμένουν σε ισχύ. Η σοβαρή πρόκληση της κλιματικής αλλαγής καθιστά απαραίτητη τη συγκράτηση της αύξησης της ζήτησης σε ενέργεια, μέσω της βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης και της αύξησης του μεριδίου των πηγών εναλλακτικής ενέργειας και άλλων τεχνολογιών ενέργειας με χαμηλή κατανάλωση άνθρακα, όπως θα συμβεί στο μέλλον με τη δέσμευση και αποθήκευση του άνθρακα. Στην ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού συμβάλλει επίσης η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και η διαφοροποίηση των πηγών, καθώς και η διατύπωση των θέσεων της ΕΕ «με μία φωνή» στο πλαίσιο των εξωτερικών της σχέσεων. Η ανταγωνιστικότητα πρέπει να ενισχυθεί με τη βοήθεια μιας ανοικτής αγοράς με θεμιτό και εύρυθμο ανταγωνισμό, συμπεριλαμβανομένης της διασφάλισης της πρόσβασης σε δίκτυα, ενώ παράλληλα πρέπει να εξασφαλιστεί η παροχή δημοσίων υπηρεσιών υψηλής ποιότητας.

3.4

Η δημιουργία περισσότερων και ποιοτικότερων θέσεων απασχόλησης κατέχει κεντρική θέση στη στρατηγική της Λισσαβώνας. Όπως ο ανταγωνισμός στις αγορές απαιτεί γενικά, βελτιωμένη παραγωγικότητα, έτσι και οι επιχειρήσεις πρέπει να είναι αποτελεσματικότερες στην αγορά της ενέργειας. Όταν χάνονται θέσεις απασχόλησης στον τομέα της ενέργειας οι εργαζόμενοι που μένουν άνεργοι πρέπει να υποστηρίζονται κατάλληλα. Ταυτόχρονα, οι θέσεις απασχόλησης στους τομείς που κάνουν χρήση ενέργειας είναι πιθανόν να αποκτήσουν μεγαλύτερη σημασία και να αυξηθούν. Ιδιαίτερα, η τάση για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας καθώς και άλλες αναπτυσσόμενες τεχνολογίες θα δημιουργήσουν πολυάριθμες θέσεις απασχόλησης υψηλής κυρίως ποιότητας.

3.4.1

Πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή, στο πλαίσιο της στρατηγικής της Λισσαβώνας, στην κοινωνική διάσταση της ενεργειακής πολιτικής. Ένα από τα ζητήματα που άπτονται της διάστασης αυτής είναι η απασχόληση και οι θέσεις εργασίας, καθώς και η πρόσβαση όλων στην ενέργεια σε προσιτές τιμές, π.χ. στην παροχή δημοσίων υπηρεσιών υψηλής ποιότητας. Η κοινωνία των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών εταίρων, πρέπει να λαμβάνει ενεργά μέρος στην χάραξη της ενεργειακής πολιτικής.

3.5

Η ΕΟΚΕ έχει εκθέσει αναλυτικά τις απόψεις της για τα πιο πάνω θέματα της ενεργειακής πολιτικής σε πρόσφατες γνωμοδοτήσεις της και σε εύθετο χρόνο θα καταρτίσει γνωμοδοτήσεις για τις νομοθετικές και άλλες προτάσεις που θα υποβάλει η Επιτροπή με βάση τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για το «Ενεργειακό πακέτο».

3.6

Προκειμένου να αποφευχθεί η περίπτωση διπλής εργασίας και να διασφαλιστεί ότι ο διάλογος για την ενέργεια θα έχει τη βέλτιστη προστιθέμενη αξία, η ΕΟΚΕ εστιάζει, στην προκειμένη γνωμοδότηση, την προσοχή της στη σχέση μεταξύ, αφενός, της ενεργειακής πολιτικής και, αφετέρου, της υποστήριξης του οράματος της στρατηγικής της Λισσαβώνας να αποβεί η Ευρώπη μία κοινωνία της γνώσης. Στην παρούσα γνωμοδότηση διατυπώνονται σχόλια σχετικά με τα θέματα που περιλαμβάνονται στο «Ενεργειακό πακέτο» και αφορούν τις καινοτομίες.

Ο ρόλος της τεχνολογίας και της καινοτομίας στην αντιμετώπιση των προκλήσεων του 21ου αιώνα

3.7

Το πλαίσιο του «Ενεργειακού πακέτου» αποτελούν πολιτικοί στόχοι και μέτρα. Ωστόσο για να επιτευχθεί πραγματική πρόοδος χρειάζεται να αναπτυχθούν τεχνολογίες, να παραχθούν καινοτομίες και να αλλάξει η ισχύουσα συμπεριφορά, διότι. με τον τρόπο αυτό βελτιώνεται η ενεργειακή απόδοση, τόσο στο πλαίσιο της μετατροπής της ενέργειας όσο και της χρήσης της. Η καινοτομία μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη μείωση της εξάρτησης από εξωτερικές πηγές ενέργειας δεδομένου ότι επιτρέπει την διαφοροποίηση του ενεργειακού μείγματος. Η καινοτομία είναι σαφώς απαραίτητη για να επιτευχθεί η μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου μέσω της ανάπτυξης και χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, «καθαρού» άνθρακα και άλλων ορυκτών καυσίμων, όπως επίσης και ασφαλούς πυρηνικής ενέργειας.

3.8

Καινοτομία σημαίνει γενικά ανανέωση. Σημαίνει ανάπτυξη νέων ιδεών και αξιοποίησή τους σε ευρεία κλίμακα, καθώς και μετατροπή τους σε οικονομικές αξίες. Με την έννοια αυτή καλύπτονται τόσο οι τεχνολογικές καινοτομίες όσο και νέες θεωρίες διαχείρισης και άλλες οργανωτικές λύσεις. Μπορεί να παραχθεί τόσο στο πλαίσιο της βιομηχανίας, όσο και στις υπηρεσίες και τον δημόσιο τομέα. Η έρευνα αποτελεί συχνά πηγή καινοτομίας, αλλά σαφώς δεν είναι η μόνη. Σχετικά με αυτό η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει τη γνωμοδότησή της με θέμα Ερευνητικές ανάγκες για τη διασφάλιση του ενεργειακού εφοδιασμού (3).

3.8.1

Οι ενεργειακές τεχνολογίες, όπως η αποδοτική καύση, οι ανεμογεννήτριες, οι ηλιακοί συλλέκτες ή τα μελλοντικά στοιχεία καυσίμου, η τεχνολογία υδρογόνου και η σύντηξη, βρίσκονται σήμερα στο επίκεντρο της προσοχής. Εξίσου σημαντικές είναι οι συνοδευτικές τεχνολογίες, όπως η ανάπτυξη υλικών ή η μετεωρολογία, οι οποίες διασφαλίζουν μία αποτελεσματική βελτιστοποίηση των προαναφερθέντων τεχνολογιών, καθώς βελτιώνουν τις προγνώσεις.

3.8.2

Οι τεχνολογίες που μπορούν να βελτιώσουν την χρήση της ενέργειας είναι σχεδόν απεριόριστες: καλύτερη μόνωση, ηλεκτρικές συσκευές χαμηλής κατανάλωσης ενέργειας, ελαφρύτερα υλικά, καλύτερος σχεδιασμός βιομηχανικών προϊόντων και διαδικασιών· εάν ωστόσο οι ανάγκες των τεχνολογιών αυτών σε επενδύσεις και εμπειρογνωμοσύνη δεν καλυφθούν, η καινοτομία σε μεγάλους τομείς των τεχνολογιών αποτελεσματικής αξιοποίησης της ενέργειας για βιομηχανική χρήση θα καταπνιγεί στην ΕΕ.

3.8.3

Οι τεχνολογίες των πληροφοριών και των επικοινωνιών παρέχουν σημαντικό δυναμικό. Η αξιοποίησή τους στους τομείς της παραγωγής, της μετατροπής και της διανομής ενέργειας μπορεί, όπως συμβαίνει και στο πλαίσιο άλλων διαδικασιών, να οδηγήσει σε αυξημένη απόδοση και υψηλότερη παραγωγικότητα. Εξάλλου, οι ΤΠΕ συμβάλλουν στην αύξηση της ασφάλειας και της προστασίας των διαφόρων λειτουργιών, κυρίως δε των δικτύων μεταφοράς της ενέργειας. Οι τεχνολογίες αυτές βοηθούν τους χρήστες και τους καταναλωτές να αποφασίζουν οι ίδιοι για τον τρόπο με τον οποίο θα αξιοποιούν την ενέργεια. Ένα παράδειγμα που θα απέφερε πολλά οφέλη είναι η επίλυση του προβλήματος των περιόδων αιχμής με τη διευκόλυνση της άμεσης αντίδρασης των καταναλωτών σε μηνύματα που έχουν σχέση με την τιμολόγηση. Σε γενικότερες γραμμές, η χρήση τεχνολογιών ΤΠΕ θα μπορούσε να υποκαταστήσει τις ανάγκες σε μεταφορές με τη βοήθεια, π.χ. της τηλεργασίας και των εικονοδιασκέψεων.

3.8.4

Η ΕΕ χρειάζεται επίσης να εξεύρει νέους τρόπους — καινοτομίες — στον τομέα της λειτουργίας και της διαχείρισης της ενέργειας και των ενεργειακών συστημάτων. Ο στόχος, στην προκειμένη περίπτωση, είναι η διασφάλιση της παροχής υπηρεσιών υψηλής ποιότητας σε προσιτές τιμές. Ένα παράδειγμα είναι η διαχείριση της ασφαλούς λειτουργίας των συστημάτων παραγωγής και μεταφοράς ενέργειας, καθώς και της συντήρησής τους, όπως και η λειτουργία της αγοράς (ανταλλαγές), η διαχείριση των περιόδων αιχμής και η προσαρμογή στο φως της ημέρας. Τέλος, πράγμα εξίσου σημαντικό, μία αποτελεσματική υλικοτεχνική υποστήριξη μπορεί να συμβάλει σημαντικά τόσο στην αντιμετώπιση της ζήτησης σε ενέργεια όσο και στην καλύτερη διαχείριση της κατανάλωσης καυσίμων.

3.8.5

Καινοτομίες χρειάζονται επίσης και στον τομέα της συμπεριφοράς. Βασικός παράγοντας εδώ είναι ο καταναλωτής — ο καθένας από εμάς μπορεί να αξιοποιήσει την ενέργεια κατά τρόπο πιο έξυπνο, για να γίνει όμως αυτό χρειάζονται νέες ιδέες και περισσότερες γνώσεις. Η πρόκληση για την αύξηση της ευαισθητοποίησης και την παροχή επαρκών πληροφοριών στους καταναλωτές είναι μεγάλη. Η περιφερειακή χωροταξία, η πολεοδομία καθώς και αρχιτεκτονικές λύσεις και προδιαγραφές για την ανέγερση κτηρίων μπορούν να συμβάλουν σε μεγάλο βαθμό στη στήριξη των επιλογών των πολιτών στον τομέα της ενέργειας· για το σκοπό αυτό πρέπει προωθηθούν εκστρατείες με επίσημη πληροφόρηση που θα συνιστούν τη χρήση και εξοικονόμηση όσον αφορά την αποδοτικότητα της ενέργειας.

3.9

Είναι απαραίτητο να εξευρεθούν νέες λύσεις στα υπάρχοντα προβλήματα, είναι δε επείγον να γίνουν αλλαγές. Η πραγματοποίηση ριζικών αλλαγών όμως χρειάζεται χρόνο και συνεπώς είναι σημαντικό να αρχίσει αμέσως η κατανομή πόρων. Ταυτόχρονα, πρέπει να αρχίσουν να χρησιμοποιούνται ευρύτερα οι υφιστάμενες βέλτιστες τεχνολογίες με σκοπό, π.χ. την μείωση της χρήσης ενέργειας στα νοικοκυριά.

3.10

Για να συμβάλουν οι καινοτομίες και οι επενδύσεις στην αύξηση της απόδοσης, πρέπει να αξιολογείται ποσοτικά η απόδοση των άναντη τεχνολογιών. Ένα σημαντικό παράδειγμα είναι να αξιοποιείται το κόστος, με βάση τις διάφορες τεχνολογίες, της αποφυγής ενός 1 τόνου CO2 — για παράδειγμα, οι ανεμογεννήτριες είναι πολύ ακριβότερες από την μόνωση των κτηρίων.

Προϋποθέσεις και πολιτικά μέτρα για την ενίσχυση της καινοτομίας

3.11

Για να παραχθούν καινοτομίες και να μπορέσουν να αξιοποιηθούν είναι απαραίτητο να υπάρχουν ορισμένες προϋποθέσεις και να έχουν ληφθεί συγκεκριμένα πολιτικά μέτρα στο τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Καθώς η ΕΕ έχει τη φιλοδοξία να καταστεί ηγετική δύναμη σε παγκόσμια κλίμακα στον τομέα της ενεργειακής απόδοσης και των τεχνολογιών χαμηλής κατανάλωσης άνθρακα, έχει καθοριστική σημασία να εξετάζονται οι ενεργειακές πολιτικές και τα άλλα σχετικά πλαίσια σε συνάρτηση με αυτό το στόχο.

3.12

Η πρώτη προϋπόθεση για την παραγωγή επιτυχούς καινοτομίας είναι η ύπαρξη ενός κατάλληλα ειδικευμένου και δυναμικού εργατικού δυναμικού, το οποίο να έχει την υποστήριξη ενός εκπαιδευτικού συστήματος υψηλής ποιότητας. Η ανάπτυξη νέων τεχνολογιών απαιτεί επαρκή Ε&Α, καθώς και την πραγματοποίηση επενδύσεων με κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου σε ΜΜΕ κατά τα στάδια της ανάπτυξης και της έναρξης της δραστηριότητάς τους. Όταν ο ανταγωνισμός είναι υγιής και ανοικτός, οι επιχειρήσεις αναγκάζονται να καινοτομήσουν. Είναι απαραίτητη η πρόσβαση στις αγορές, συμπεριλαμβανομένων των εξωτερικών αγορών. Στην περίπτωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η πρόσβαση σε δίκτυα μπορεί να έχει καθοριστική σημασία για την παραγωγή επιτυχών καινοτομιών. Το κανονιστικό πλαίσιο πρέπει να σχεδιαστεί κατά τρόπο που να προωθείται η καινοτομία, θα μπορούσαν π.χ. να ανταμείβονται με συγκεκριμένους τρόπους οι καινοτόμοι επιχειρήσεις (το «Σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου εντός της Κοινότητας» δεν ανταμείβει τις επιχειρήσεις που λαμβάνουν εγκαίρως μέτρα για τον περιορισμό των εκπομπών αερίων). Ένα εξαιρετικά «βαρύ» νομοθετικό πλαίσιο καταπνίγει την καινοτομία.

3.12.1

Πρέπει να πραγματοποιηθούν επενδύσεις για την αξιοποίηση νέων τεχνολογιών. Οι επιχειρήσεις πρέπει να είναι κερδοφόρες για να είναι σε θέση να επενδύουν. Το ίδιο ισχύει και στην περίπτωση των επενδύσεων υπέρ της βελτίωσης της ενεργητικής απόδοσης, παρά το γεγονός ότι η απόσβεση επιτυγχάνεται σχετικά σύντομα. Η επιχειρήσεις του τομέα της ενέργειας υπήρξαν ιδιαίτερα κερδοφόρες τα τελευταία λίγα χρόνια, οι επενδύσεις ωστόσο εξακολουθούν να παραμένουν χαμηλές. Είναι γνωστό ότι οι απαιτήσεις που σχετίζονται με τον προγραμματισμό και την χορήγηση αδειών επιβραδύνουν την πραγματοποίηση επενδύσεων και ενίοτε την εμποδίζουν. Για να περιοριστούν οι κίνδυνοι που συνεπάγονται οι επενδύσεις, το κανονιστικό πλαίσιο πρέπει να είναι προβλέψιμο και σταθερό. Καθώς η απόσβεση των επενδύσεων στον τομέα της ενέργειας απαιτεί συχνά την παρέλευση μεγάλου χρονικού διαστήματος, θα ήταν σκόπιμη η χρήση ορισμένων τύπων συμβάσεων μακράς διάρκειας.

3.12.2

Για να επενδύσει μία εταιρεία στην ανάπτυξη ή χρήση μιας νέας τεχνολογίας, θα πρέπει να διασφαλίσει ότι θα πραγματοποιήσει κέρδη από τις επενδύσεις διότι οι αγορές θα είναι αρκετά σημαντικές. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι εθνικές αγορές δεν είναι αρκετά μεγάλες και συνεπώς για την πραγματοποίηση μιας επένδυσης απαιτείται ολοένα και περισσότερο πρόσβαση στις διεθνείς αγορές. Εξίσου σημαντικό είναι να υπάρχει διεθνής ζήτηση και ίσοι όροι ανταγωνισμού. Τα μονομερή μέτρα που λαμβάνει η ΕΕ δεν παράγουν ζήτηση σε άλλες αγορές, μολονότι συν τω χρόνω αυτό μπορεί να συμβεί. Για παράδειγμα, ο καθορισμός τιμής για το δικαίωμα εκπομπών CO2 ενδέχεται να αποτελέσει σημαντικό κίνητρο, θα πρέπει ωστόσο να επιβληθεί σε διεθνή κλίμακα.

3.12.3

Η ισχυρή θέση που κατέχει η ΕΕ στις διεθνείς αγορές όσον αφορά τις τεχνολογίες βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας πρέπει να αναπτυχθεί περαιτέρω και να ενισχυθεί. Η φιλοδοξία της ΕΕ να αποτελέσει πρωτοπόρο στον τομέα των πολιτικών για το κλίμα, υιοθετώντας μεγαλεπήβολους στόχους, καθώς και στον τομέα της ενεργειακής απόδοσης και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, μπορούν να συμβάλουν στη στήριξη του στόχου αυτού. Αυτό ωστόσο δεν μπορεί να συμβεί αυτόματα. Οι στόχοι και οι σχετικές με αυτούς προθεσμίες πρέπει να τεθούν προσεκτικά ώστε να υπάρξουν ρεαλιστικές πιθανότητες επίτευξής τους, ειδάλλως ενδέχεται να προκύψουν περαιτέρω δαπάνες και πιθανόν απώλειες θέσεων απασχόλησης. Για παράδειγμα, οι σχετικές τεχνολογίες πρέπει να βρίσκονται στην φάση της τελειοποίησής τους ώστε να μπορούν να αξιοποιηθούν εντός των προθεσμιών. Επίσης, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι επενδυτικοί κύκλοι σε διάφορους τομείς.

3.12.4

Η ΕΕ χρησιμοποιεί, ως φαίνεται, την παρέμβαση στις αγορές ως μέσο ενίσχυσης της καινοτομίας, πράγμα που πιθανόν να αποδειχθεί αναποτελεσματική επιλογή. Οι ΗΠΑ και ορισμένες άλλες χώρες βασίζονται περισσότερο στην δημόσια χρηματοδότηση της Ε&Α. Η Ευρώπη πρέπει να αυξήσει την χρηματοδότηση της Ε&Α τόσο με κρατικούς όσο και με ιδιωτικούς πόρους. Η συνεργασία στον τομέα της τεχνολογίας με τους άλλους μεγάλους παράγοντες θα πρέπει να αναπτυχθεί και οι πολιτικές και τα μέτρα που υιοθετούνται να παρακολουθούνται συστηματικά. Πρέπει επίσης να ενισχυθεί η συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών, ενώ οι εθνικές και ευρωπαϊκές δράσεις θα πρέπει να συντονίζονται καλύτερα, δίχως να εξαλειφθεί ο ανταγωνισμός. Εξάλλου, είναι απαραίτητο να προωθηθεί η στενότερη συνεργασία μεταξύ των κρατικών ερευνητικών φορέων και των επιχειρήσεων, τόσο όσον αφορά τον σχεδιασμό όσο και την εκτέλεση των ερευνητικών προγραμμάτων, ώστε να διασφαλιστεί ότι οι ερευνητικές προσπάθειες θα καταλήξουν στην παραγωγή καινοτομίας. Το προτεινόμενο Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Τεχνολογίας θα μπορούσε στην προκειμένη περίπτωση να διαδραματίσει ένα ρόλο.

3.13

Για να υποστηριχθεί κατά τρόπο ενεργό η καινοτομία, είναι συνήθως απαραίτητος ένας συνδυασμός μέσων. Διαφορετικές φάσεις ανάπτυξης και διαφορετικές καταστάσεις αγοράς απαιτούν διαφορετικά μέτρα προκειμένου να είναι αυτά αποτελεσματικά. Ανάλογα με τα αναγκαία μέτρα που θα συμβάλουν στην πραγματοποίηση επιτυχών καινοτομιών στην αγορά, οι διάφορες τεχνολογίες μπορούν π.χ. να κατανεμηθούν σε τρεις κατηγορίες:

1)

Μακριά από την αγορά, στη φάση της Ε&Α: Στις περιπτώσεις αυτές χρειάζεται στοχοθετημένη στήριξη της Ε&Α και επίδειξη. Η χρήση μηνυμάτων παρότρυνσης μέσω των τιμών, π.χ. μιας τιμής για το δικαίωμα εκπομπών CO2, δεν επαρκεί.

2)

Κοντά στην αγορά, στη φάση όπου η τεχνολογία είναι πλέον έτοιμη προς χρήση αλλά είναι ακόμη πολύ ακριβή για τις αγορές: Η καθιέρωση τιμής για το δικαίωμα εκπομπών CO2 πιθανόν να είναι το κατάλληλο κίνητρο, πρέπει όμως να συνδυαστεί με την παροχή στήριξης για την διασφάλιση της ταχείας αύξησης της ζήτησης και, κατ'επέκταση, την επίτευξη σημαντικών όγκων παραγωγής.

3)

Ένα καλό μεν προϊόν στην αγορά με χαμηλή όμως ζήτηση (τέτοια παραδείγματα υπάρχουν στον τομέα των τεχνολογιών βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης): Το κύριο ζήτημα είναι η αύξηση της ευαισθητοποίησης του κοινού, πράγμα που μπορεί να υποβοηθηθεί με προγράμματα ενεργειακού ελέγχου και με άλλα ανάλογα μέτρα.

3.14

Στην ΕΕ υπάρχει διαθέσιμο ένα ευρύ φάσμα μέτρων και μέσων τόσο στο ευρωπαϊκό, όσο και στο εθνικό και στο περιφερειακό επίπεδο. Η επιλογή των μέτρων για συγκεκριμένους στόχους πρέπει να γίνει μετά από προσεκτική μελέτη ώστε τα αποτελέσματα να είναι αποδοτικά από οικονομική άποψη. Εξάλλου, η ταχύτητα ανάληψης δράσης πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο κριτικής αξιολόγησης ώστε να αποφευχθεί το ενδεχόμενο κατασπατάλησης πόρων και ακούσιων επιπτώσεων. Θα πρέπει να εφαρμοστούν το ταχύτερο μέτρα που να εξυπηρετούν σαφώς τόσο άμεσους όσο και έμμεσους στόχους, δηλ. μέτρα για τα οποία δεν υπάρχουν περιθώρια αλλαγής γνώμης. Άλλα, πιο περίπλοκα ή τυχόν καινούργια μέτρα, όπως μέτρα με σκοπό τον καθορισμό τιμής για το δικαίωμα εκπομπής CO2, πρέπει να εξεταστούν διεξοδικά πριν ληφθούν. Για να μην υπάρξουν επιπλοκές, ανεπιθύμητες παρενέργειες και μη βέλτιστες λύσεις θα πρέπει να αποφευχθεί η υιοθέτηση πολλαπλών μέτρων για τον ίδιο στόχο. Όταν επιλέγονται τα προς χρήση μέτρα, είναι σημαντικό να λαμβάνεται υπόψη ότι η εσωτερική αγορά πρέπει να λειτουργεί αποτελεσματικά, πράγμα που μέχρι σήμερα δεν έχει συμβεί.

3.14.1

Χρηματοδότηση της Ε&Α: Η ΕΟΚΕ παραπέμπει επίσης στη γνωμοδότησή της με θέμα: «Επενδύσεις στη γνώση και την καινοτομία (στρατηγική της Λισσαβώνας)» INT/325. Η ΕΕ υστερεί στο σύνολό της σημαντικά έναντι των ΗΠΑ και άλλων σημαντικών ανταγωνιστών του τομέα. Το 7ο Πρόγραμμα-πλαίσιο για την Ε&Α χορηγεί συνολικά 4 δις ευρώ σε διάστημα 7 ετών υπέρ της ενέργειας (πλην της δημιουργίας του αντιδραστήρα ITER), ενώ το σχέδιο προϋπολογισμού για την ενέργεια των ΗΠΑ προβλέπει την διάθεση ποσού 4.4 δις δολαρίων από τον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό μόνον για το 2007, με προοπτική περαιτέρω αύξησης. Εκτός από την αύξηση των δημοσίων πόρων υπέρ της Ε&Α στον τομέα της ενέργειας, είναι σκόπιμο να προβλεφθούν επίσης κίνητρα για την αύξηση των ιδιωτικών χρηματοδοτικών πόρων υπέρ της Ε&Α στον εν λόγω τομέα, και να ενθαρρυνθεί η συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών της Ε.Ε.

3.14.2

Εκπαίδευση και κατάρτιση: Εκτός από τις δράσεις με σκοπό την αναβάθμιση της ποιότητας της εκπαίδευσης και της κατάρτισης στην Ευρώπη, η ενέργεια πρέπει να καταστεί μία ελκυστική ως επιλογή σταδιοδρομίας με θετικές πτυχές για τους νέους που αναζητούν απασχόληση. Επειδή οι τεχνολογίες αλλάζουν ακόμη ταχύτερα, η δια βίου μάθηση είναι ουσιαστικής σημασίας.

3.14.3

Ευαισθητοποίηση του κοινού: Η αλλαγή συμπεριφοράς κάθε ευρωπαίου πολίτη με σκοπό την ευφυέστερη χρήση της ενέργειας αποτελεί σημαντική πρόκληση. Στο σημείο αυτό σημαντικό ρόλο μπορούν να διαδραματίσουν τα σχολεία και οι εκστρατείες ευαισθητοποίησης του κοινού. Η διαπαιδαγώγηση των μελλοντικών πολιτών στον τομέα αυτό θα μπορούσε να αρχίσει ήδη στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, διότι τα παιδιά είναι ιδιαίτερα δεκτικά σε θέματα που αφορούν το μέλλον του πλανήτη και είναι πρόθυμα να δραστηριοποιηθούν. Στο επαγγελματικό περιβάλλον και στις εταιρείες η διεξαγωγή προγραμμάτων ελέγχου που βασίζονται σε εκούσιες συμφωνίες απέφερε θετικά αποτελέσματα.

3.14.4

Μηχανισμοί τιμολόγησης και φορολογία: Τα μηνύματα παρότρυνσης μέσω των τιμών μπορούν, εάν σχεδιαστούν κατάλληλα, να υποστηρίξουν αποτελεσματικά την καινοτομία κατευθύνοντας τις επιλογές των χρηστών. Ως μέσο περιορισμού γενικά της χρησιμοποιούμενης ενέργειας η αύξηση των τιμών αποδεικνύεται ελάχιστα αποτελεσματική — είναι άλλωστε γνωστό ότι η ελαστικότητα των τιμών στον τομέα της ενέργειας είναι γενικά περιορισμένη.

3.14.5

Επιδοτήσεις: Η χορήγηση κατάλληλα σχεδιασμένων επιδοτήσεων μπορεί να κατευθύνει τις επιλογές κατά τρόπο αποτελεσματικό. Στην αρχικά στάδια της απόκτησης γνώσεων χρειάζονται συχνά επιδοτήσεις προκειμένου να αντισταθμιστούν οι υψηλοί κίνδυνοι που συνεπάγεται η φάση αυτή. Προκειμένου να μην υπάρξει στρέβλωση του ανταγωνισμού, μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνον στο πλαίσιο των υφιστάμενων κανόνων της ΕΕ, δηλ. προκειμένου να αντιμετωπιστούν ελλείψεις της αγοράς. Οι επιδοτήσεις πρέπει να περιορίζονται χρονικά και να προβλέπεται η σταδιακή εξάλειψή τους. Για να τονωθεί η ενεργειακή απόδοση, πρέπει να αναπτυχθούν τα κατάλληλα κίνητρα ώστε να μπορεί να αντιμετωπιστεί το πρόσθετο κόστος που συνεπάγεται η αγορά ενεργειακά αποδοτικού εξοπλισμού — το οποίο προκύπτει στην αρχή — με την πρόβλεψη, συχνά, σύντομων περιόδων απόσβεσης.

3.14.6

Πολιτικοί στόχοι και υποχρεώσεις: Οι πολιτικοί στόχοι και υποχρεώσεις μαρτυρούν την κατεύθυνση που προσδοκάται να λάβει η ανάπτυξη. Εξίσου σημαντικά για την λήψη επενδυτικών αποφάσεων είναι τα πολιτικά μέσα που τελικά υιοθετούνται με σκοπό την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων. Όταν χαράσσονται στόχοι πρέπει να μην λησμονείται ότι συνήθως ορισμένοι τομείς της οικονομίας αποκομίζουν κέρδη, ενώ άλλοι παρουσιάζουν ζημία, και ότι οι εξαιρετικά φιλόδοξοι στόχοι μπορεί να οδηγήσουν σε απώλειες κυρίως αντί για οφέλη. Σήμερα φαίνεται να υπάρχει η τάση να υιοθετούνται τόσο συνολικοί όσο και επιμέρους στόχοι για τον ίδιο σκοπό, για παράδειγμα γενικοί στόχοι για την μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου και, για να επιτευχθούν αυτοί, επιμέρους στόχοι για την χρήση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Αυτό ενδέχεται να έχει ως αποτέλεσμα την επιλογή μη βέλτιστων λύσεων για την επίτευξη των γενικών στόχων. Τόσο οι στόχοι όσο και, κυρίως, τα ειδικότερα μέσα πρέπει να αποτελούν αντικείμενο διεξοδικών εκτιμήσεων του αντίκτυπου, όπως οι συμφωνίες με τη βιομηχανία που συνήφθησαν στη Γερμανία και τη Φινλανδία.

3.14.7

Εμπόριο δικαιωμάτων εκπομπής, πράσινα/λευκά πιστοποιητικά: Πρόκειται για αποτελεσματικά μέσα τα οποία μπορούν να επιτύχουν το σκοπό τους εάν σχεδιαστούν ορθά. Το σχετικό κόστος, ωστόσο, είναι δύσκολο να εκτιμηθεί εκ των προτέρων και είναι πιθανό να ποικίλλει σημαντικά. Όσο μεγαλύτερη είναι η αγορά και ο αριθμός των παραγόντων της αγοράς τους οποίους αφορά το εμπόριο δικαιωμάτων εκπομπής τόσο το καλύτερο. Εάν το σύστημα εφαρμοστεί σε επιχειρήσεις που ανταγωνίζονται στην διεθνή αγορά, τότε θα πρέπει να καταστεί διεθνές για να μην υπάρξει στρέβλωση του ανταγωνισμού.

3.14.8

Ρύθμιση ή δεσμευτικοί κανόνες: Μία προσεκτικά σχεδιασμένη νομοθεσία μπορεί να ενισχύσει την καινοτομία. Πιο συγκεκριμένα, η υιοθέτηση ρυθμίσεων μπορεί να αποτελέσει έναν αποτελεσματικό τρόπο απαλλαγής από τις απαρχαιωμένες τεχνολογίες. Μπορεί επίσης να τονώσει την καινοτομία, να επιβάλει την αποδοτικότητα της ενέργειας σε προϊόντα με την καθιέρωση φιλόδοξων μεσοπρόθεσμων στόχων για την αύξηση των προδιαγραφών της αποδοτικότητας. Υπάρχει ωστόσο πάντοτε ο κίνδυνος τυχόν ρυθμίσεις να καταπνίξουν την καινοτομία. Εν πάση περιπτώσει, πρέπει να διασφαλίζεται ότι οι κανόνες που υιοθετούνται δεν θέτουν εμπόδια στην αγορά.

3.14.9

Εκούσια πρότυπα, εκούσιες συμφωνίες, πιστοποίηση: Πρόκειται για μέσα πολιτικής που ευνοούν την καινοτομία. Πιθανόν να μην επιτυγχάνουν πάντοτε απόλυτα τον σκοπό ή τον στόχο τους, συμβάλλουν ωστόσο στην επίτευξη σημαντικής προόδου από την άποψη της καινοτομίας, σχεδόν χωρίς καθόλου κίνδυνο ανεπιθύμητων παρενεργειών.

3.14.10

Δημόσιες συμβάσεις: Οι δημόσιες συμβάσεις μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην ενίσχυση της καινοτομίας στον τομέα της ενέργειας. Για το σκοπό αυτό, πρέπει να αναπτυχθούν μέθοδοι και να διαδοθούν ευρέως. Κανονικά, η σύναψη φιλικότερων προς το περιβάλλον δημόσιων συμβάσεων απαιτεί τη διεξαγωγή αναλύσεων κύκλου ζωής, σχετικά με τις οποίες, όπως και σχετικά με άλλες νέες μεθόδους, απαιτείται η περαιτέρω εκπαίδευση των αρχών. Οι κανόνες της ΕΕ για τις δημόσιες συμβάσεις, οι οποίοι πρέπει να τηρούνται, προβλέπουν την σύναψη φιλικότερων προς το περιβάλλων δημοσίων συμβάσεων.

3.14.11

Προκειμένου να επιτευχθεί ο άμεσα αναγκαίος μετασχηματισμός του ενεργειακού τομέα, πρέπει να επιταχυνθεί ο ρυθμός καινοτομίας. Η ΕΟΚΕ προτρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα ακόλουθα σημεία:

μέτρα για τον καθορισμό μιας κατάλληλης ενιαίας τιμής για τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα,

επέκταση των δράσεων Ε&Α εκ μέρους του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα με στόχο την ενθάρρυνση νέων μορφών ενέργειας και ενεργειακής απόδοσης,

εφαρμογή κανονιστικών διατάξεων προκειμένου να επιταχυνθεί η πρόοδος για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης όλων των ειδών προϊόντων,

ενεργητικότερη αξιοποίηση των δημόσιων συμβάσεων με στόχο την ενίσχυση των προτύπων ενεργειακής απόδοσης, ιδίως στον τομέα των κατασκευών.

Βρυξέλλες, 12 Ιουλίου 2007

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Δημήτρης ΔΗΜΗΤΡΙΆΔΗΣ


(1)  COM(2005) 141 τελικό, Ολοκληρωμένες κατευθυντήριες γραμμές για την ανάπτυξη και την απασχόληση.

(2)  ΕΕ C 318 της 23.12.2006, σελ 185.

(3)  ΕΕ C 241 της 7.10.2002, σελ 13.


27.10.2007   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 256/39


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα:

«Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη διαλειτουργικότητα του κοινοτικού σιδηροδρομικού συστήματος» (κωδικοποιημένο κείμενο)

«Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 881/2004 σχετικά με τη σύσταση ευρωπαϊκού οργανισμού σιδηροδρόμων»

«Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την τροποποίηση της οδηγίας 2004/49/ΕΚ για την ασφάλεια των κοινοτικών σιδηροδρόμων»

COM(2006) 783 τελικό — 2006/0273 (COD)

COM(2006) 785 τελικό — 2006/0274 (COD)

COM(2006) 784 τελικό — 2006/0272 (COD)

(2007/C 256/08)

Στις 16 Ιανουαρίου 2007, και σύμφωνα με τα άρθρα 71 και 156 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα την ανωτέρω πρόταση.

Το ειδικευμένο τμήμα «Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 19 Ιουνίου 2007 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. CONFALONIERI.

Κατά την 437η σύνοδο ολομέλειάς της, στις 11 και 12 Ιουλίου 2007 (συνεδρίαση της 11ης Ιουλίου 2007), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε, με 137 ψήφους υπέρ, και 2 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1

Οι προτάσεις:

για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 881/2004 σχετικά με τη σύσταση ευρωπαϊκού οργανισμού σιδηροδρόμων·

για την τροποποίηση της οδηγίας 49/2004 σχετικά με την ασφάλεια των κοινοτικών σιδηροδρόμων·

οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη διαλειτουργικότητα του κοινοτικού σιδηροδρομικού συστήματος·

φαίνεται ότι είναι συνεπείς προς την προσπάθεια να καταστεί ευχερέστερη η πρόσβαση των φορέων εκμετάλλευσης στο ευρωπαϊκό σιδηροδρομικό σύστημα.

Οι προτάσεις αυτές:

απλοποιούν τις διαδικασίες πιστοποίησης του τροχαίου υλικού στο διαλειτουργικό σύστημα·

τυποποιούν μεγάλο μέρος των ελέγχων που πραγματοποιούνται σε εθνικό επίπεδο για το τροχαίο υλικό, τις διαδικασίες συντήρησης, τους φορείς κυκλοφορίας και συντήρησης·

δημιουργούν ένα σύστημα ολοκληρωμένου συγκριτικού ελέγχου μεταξύ των εθνικών κανόνων πιστοποίησης, το οποίο καλύπτει και τις παραμέτρους που δεν περιλαμβάνονται στις τεχνικές προδιαγραφές διαλειτουργικότητας (ΤΠΔ).

1.2

Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με το στόχο να απλοποιηθεί η διαδικασία θέσεως σε λειτουργία.

1.3

Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι εν λόγω απλουστεύσεις αυξάνουν τη χρησιμοποίηση του ευρωπαϊκού σιδηροδρομικού συστήματος, διότι μειώνουν τη ζήτηση άλλων μέσων μεταφοράς, συμβάλλουν στη βελτίωση του περιβάλλοντος και κάνουν χρήση των ενεργειακών πόρων που συνιστούν τα ενεργειακά προγράμματα της ΕΕ.

1.4

Η ΕΟΚΕ συνιστά να ληφθεί μέριμνα ώστε η διαδικασία για την περαιτέρω εφαρμογή των ευρωπαϊκών προτύπων διαλειτουργικότητας και η υποδιαίρεση των ελέγχων πιστοποίησης μεταξύ εθνικών και κοινοτικών οργανισμών να μην συνεπάγεται κινδύνους για την ασφάλεια.

1.5

Ιδιαίτερα, η ΕΟΚΕ συνιστά να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στον καθορισμό των ορίων των αρμοδιοτήτων μεταξύ των οργανισμών που εισάγει το νέο σύστημα.

1.6

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι στην περίπτωση των φορταμαξών και των επιβαταμαξών που θα τεθούν σε λειτουργία αφού τεθεί σε ισχύ η παρούσα οδηγία, πρέπει να θεωρείται επαρκής μια έγκριση κυκλοφορίας που θα έχει εκδοθεί από ένα κράτος μέλος της Κοινότητας. Ο νέος κανονισμός του Ευρωπαϊκού Οργανισμού θα δώσει τη δυνατότητα στους φορείς εκμετάλλευσης των σιδηροδρόμων, στους διαχειριστές των υποδομών, στους ιδιοκτήτες αμαξών, αλλά κυρίως στους οργανισμούς εθνικής πιστοποίησης:

να συντομεύσουν το χρόνο της πιστοποίησης·

να μειώσουν τον αριθμό των ελέγχων με την κατάργηση των εθνικών επαναλήψεων όσον αφορά τα κοινά πρότυπα·

να αναπτύσσουν δράση σε σαφές νομοθετικό πλαίσιο και να έχουν τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν τις τεχνικές υποδείξεις του Οργανισμού.

1.7

Λαμβάνεται υπό σημείωση ότι με την σχεδιαζόμενη δράση ο Οργανισμός θα αποβεί το διοικητικό όργανο για τη δημιουργία του ευρωπαϊκού σιδηροδρομικού συστήματος (που θα αποτελείται από το δίκτυο υψηλής ταχύτητας (ΥΤ), τους διαδρόμους του Ευρωπαϊκού Δικτύου Μεταφορών (ΕΔΜ) και, μελλοντικώς, από όλα τα υπόλοιπα εθνικά δίκτυα), χάρη στο συντονισμό και την επέκταση του Ευρωπαϊκού Συστήματος Διαχείρισης της Σιδηροδρομικής Κυκλοφορίας (ERTMS), με τη δημοσίευση του συστήματος για τη σύγκριση των εθνικών κανόνων και την τεχνική υποστήριξη προς τους οργανισμούς εθνικής πιστοποίησης.

1.8

Η προοδευτική ενίσχυση του ρόλου του Ευρωπαϊκού Οργανισμού ως οργανισμού που θα κατευθύνει και θα ελέγχει την διαδικασία σιδηροδρομικής διαλειτουργικότητας και τεχνολογικής εξέλιξης, θα προκαλέσει ταυτόχρονα την μερική αλλαγή των καθηκόντων των οργανισμών εθνικής πιστοποίησης.

1.9

Ζητείται από την Επιτροπή να αξιολογήσει κατά πόσο είναι σκόπιμο να καταρτισθεί ευρωπαϊκό μητρώο των μειονεκτημάτων που παρουσιάζει η ασφάλεια της κοινής κυκλοφορίας, κατόπιν συμφωνίας με τα κράτη μέλη, ούτως ώστε να δημιουργηθεί μία γνωστική βάση κοινών παραμέτρων.

1.10

Το ζητούμενο είναι η δημιουργία ευρωπαϊκής αγοράς τροχαίου υλικού, δραστηριοτήτων συντήρησης συστημάτων και τροχαίου υλικού, ανθρώπινων πόρων για τη διαχείριση των μεταφορικών υπηρεσιών.

1.11

Αυτό σημαίνει ότι οι ευρωπαίοι κατασκευαστές τροχαίου υλικού θα έχουν μια μοναδική ευκαιρία, ιδίως εάν χάρη στις τεχνικές επιλογές για τις ΤΠΔ μπορέσει να διατηρηθεί επαρκής αριθμός κατασκευαστών προκειμένου να διασφαλιστεί η ύπαρξη ανταγωνιστικής ευρωπαϊκής αγοράς τροχαίου υλικού (και συντήρησής του).

1.12

Η ΕΟΚΕ συνιστά να καταβληθούν προσπάθειες ώστε η εφαρμογή της σχετικής οδηγίας για τη σιδηροδρομική ασφάλεια να μην αποβεί επιζήμια από διοικητικής πλευράς για τους φορείς εκμετάλλευσης σιδηροδρόμων στην περίπτωση που τεθεί σε χρήση, πριν αρχίσει να ισχύει η παρούσα οδηγία, τροχαίο υλικό που δεν συνοδεύεται από δήλωση «EΚ» επαλήθευσης.

1.13

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι πρέπει να προβλεφθεί η σύσταση εθνικών οργανισμών πιστοποίησης στις χώρες του ευρωπαϊκού στατιστικού συστήματος.

1.14

Θα πρέπει να προβλεφθεί ότι κατά την ανάλυση των παρεκκλίσεων από τις ΤΠΔ, αξιολογείται επακριβώς, από την άποψη της οικονομικής ισορροπίας του σχεδίου, ο αντίκτυπος της κοινοτικής συγχρηματοδότησης όσον αφορά την οικονομική βιωσιμότητα του σχεδίου.

1.15

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ανάλυση των παρεκκλίσεων δεν μπορεί να γίνεται για κάθε επιμέρους ΤΠΔ αλλά για το σύστημα όλων των ΤΠΔ στο σύνολό τους.

1.16

Η ΕΟΚΕ συνιστά την εφαρμογή του ισχύοντος γλωσσικού καθεστώτος κατά τη δημοσίευση των ΤΠΔ που πραγματοποιεί ο Οργανισμός.

Κατά την άποψή της θα πρέπει να ζητούνται οι αξιολογήσεις και οι γνώμες του Οργανισμού για κάθε παρέμβαση κατασκευής ή ανανέωσης, έστω και αν δεν χρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα, προκειμένου να προσανατολιστούν τόσο οι εθνικές όσο και οι κοινοτικές παρεμβάσεις προς την κατεύθυνση του συστήματος ευρωπαϊκής ασφάλειας.

1.17

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι όλοι οι ενδιαφερόμενοι φορείς πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να ζητούν τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Οργανισμού, έστω και αν βρίσκεται σε αντίθεση με τις αξιολογήσεις των εθνικών οργανισμών πιστοποίησης. Θεωρεί συγκεκριμένα ότι πρέπει να διασφαλισθεί η πρόσβαση στις Κοινοτικές Σιδηροδρομικές Εταιρείες και τις οργανώσεις των εργαζομένων του τομέα.

2.   Επιχειρήματα και παρατηρήσεις

2.1   Κύρια στοιχεία και γενικό περιεχόμενο της πρότασης

2.1.1

Η προοδευτική δημιουργία ενός ευρωπαϊκού σιδηροδρομικού χώρου χωρίς σύνορα απαιτεί την ανάληψη δράσεως για την τεχνική ρύθμιση των πτυχών που συνδέονται με την ασφάλεια, την διαχείριση και τις διαδικασίες για την πρόσβαση στο σύστημα.

2.1.2

Οι οδηγίες 91/440/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 29ης Ιουλίου 1991, 95/18/ΕΚ του Συμβουλίου, της 19ης Ιουνίου 1995, 2001/14/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2001 που αφορούν την ανάπτυξη των κοινοτικών σιδηροδρόμων, προβλέπουν ότι τα δικαιώματα πρόσβασης στις κοινοτικές υποδομές θα ανοίξουν προοδευτικά σε όλες τις κοινοτικές σιδηροδρομικές επιχειρήσεις που διαθέτουν άδεια την οποία εξέδωσε κράτος μέλος και οι οποίες επιθυμούν να παράσχουν υπηρεσίες μεταφοράς εμπορευμάτων σε ένα νέο πλαίσιο αναφοράς.

2.1.3

Η ταυτόχρονη επιδίωξη της ασφάλειας και της διαλειτουργικότητας απαιτεί τεχνική εργασία υπό τη διεύθυνση ειδικευμένου οργανισμού. Για το λόγο αυτό δημιουργήθηκε ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Σιδηροδρόμων για την Ασφάλεια και τη Διαλειτουργικότητα.

2.1.4

Οι κύριοι στόχοι που επιδιώκει ο Οργανισμός είναι οι ακόλουθοι:

προώθηση της δημιουργίας ενός ευρωπαϊκού σιδηροδρομικού χώρου, συμβολή στην αναθέρμανση του τομέα, ενίσχυση της ασφάλειας,

ανάπτυξη δεικτών, στόχων και κοινών μεθόδων ασφαλείας,

διευκόλυνση των διαδικασιών έκδοσης πιστοποιητικών ασφαλείας στις σιδηροδρομικές επιχειρήσεις,

διασφάλιση της μέγιστης δυνατής διαφάνειας και αποτελεσματική διάδοση των πληροφοριών,

συνέχεια των δραστηριοτήτων και της διαχρονικής εξέλιξης των ΤΠΔ σε μόνιμο τεχνικό πλαίσιο,

ενίσχυση της διαλειτουργικότητας του διευρωπαϊκού δικτύου με την υιοθέτηση νέων επενδυτικών σχεδίων τα οποία θα υποστηρίζει η Κοινότητα και τα οποία θα προωθούν τη διαλειτουργικότητα,

στήριξη της δημιουργίας συστήματος πιστοποίησης για τα συνεργεία συντήρησης,

παροχή της απαραίτητης τεχνικής υποστήριξης ώστε να λαμβάνονται δεόντως υπόψη σε ευρωπαϊκό επίπεδο τα επαγγελματικά προσόντα που απαιτούνται για την οδήγηση των αμαξοστοιχιών,

παροχή τεχνικής υποστήριξης για τη θέσπιση συστήματος απογραφής ώστε να αναγνωρίζεται η καταλληλότητα του τροχαίου υλικού προς κυκλοφορία σε συγκεκριμένες συνθήκες,

διασφάλιση μέγιστης διαφάνειας και ίσης πρόσβασης των ενδιαφερομένων μερών στις σχετικές πληροφορίες,

ενθάρρυνση της προώθησης της καινοτομίας όσον αφορά τη σιδηροδρομική ασφάλεια και διαλειτουργικότητα.

2.1.5

Επί του παρόντος οι εθνικές διαδικασίες έγκρισης μηχανών σιδηροδρόμου θεωρούνται ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια για τη σύσταση νέων επιχειρήσεων σιδηροδρόμων στον εμπορευματικό τομέα και η σημαντικότερη τροχοπέδη για τη διαλειτουργικότητα του ευρωπαϊκού σιδηροδρομικού συστήματος.

2.1.6

Δεδομένου ότι κανένα κράτος μέλος δεν μπορεί να αποφασίσει μόνο του ότι η άδεια για θέση σε χρήση που εκδίδει θα ισχύει στην επικράτεια άλλων κρατών μελών, είναι αναγκαία κάποια κοινοτική πρωτοβουλία για την εναρμόνιση των εθνικών διαδικασιών, την απλούστευσή τους και τη συστηματικότερη εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης.

2.1.7

Άλλωστε, στα πλαίσια του προγράμματος για την απλούστευση της νομοθεσίας, η Επιτροπή προτείνει να προχωρήσει στην κωδικοποίηση και τη συγχώνευση των οδηγιών για τη σιδηροδρομική διαλειτουργικότητα, με σκοπό να δημιουργήσει ενιαίο σύστημα κανόνων για το ευρωπαϊκό σιδηροδρομικό σύστημα.

2.1.8

Οι παρούσες πρωτοβουλίες καθιστούν πιο ανταγωνιστική την μεταφορά με την ελάττωση του κόστους στον σιδηροδρομικό τομέα.

2.2   Ευρωπαϊκός οργανισμός σιδηροδρόμων

2.2.1

Ο Οργανισμός διευκολύνει τη διαδικασία πιστοποίησης του υφιστάμενου τροχαίου υλικού με την κατάρτιση ενός εγγράφου αναφοράς που επιτρέπει να οριστεί η αντιστοιχία μεταξύ των επιμέρους εθνικών κανόνων.

2.2.2

Ο Οργανισμός αξιολογεί τις αιτήσεις κοινοτικής χρηματοδότησης στον τομέα των σχεδίων υποδομής και τροχαίου υλικού με σκοπό να επαληθευθεί η διαλειτουργικότητά τους.

2.2.3

Ο Οργανισμός αξιολογεί τις σχέσεις μεταξύ κατόχων φορταμαξών και σιδηροδρομικών επιχειρήσεων (πρώην συμφωνία σιδηροδρομικών επιχειρήσεων για την ανταλλαγή και χρησιμοποίηση φορταμαξών — RIV), ιδιαίτερα στον τομέα της συντήρησης και υποβάλλει συστάσεις στην Επιτροπή για την ρύθμισή τους.

2.2.4

Ο Οργανισμός διατυπώνει συστάσεις για τα κοινά κριτήρια όσον αφορά τον ορισμό των επαγγελματικών προσόντων και την αξιολόγηση του προσωπικού για τις δραστηριότητες διαχείρισης και συντήρησης.

2.2.5

Ο Οργανισμός αναλαμβάνει το ρόλο της προϊσταμένης αρχής για το σχέδιο ERTMS.

2.3   Διαλειτουργικότητα

2.3.1

Η πρόταση έχει σκοπό να απλοποιήσει και να εκσυγχρονίσει το ρυθμιστικό πλαίσιο στην Ευρώπη. Συνεπώς, προτείνει εκ νέου την κωδικοποίηση και την συγχώνευση των υφιστάμενων οδηγιών για την σιδηροδρομική διαλειτουργικότητα.

2.3.2

Βασιζόμενη στην δεκαετή της πείρα όσον αφορά την εφαρμογή των οδηγιών για τη διαλειτουργικότητα, η Επιτροπή προτείνει μια σειρά βελτιώσεων στο τεχνικό τμήμα του ρυθμιστικού πλαισίου.

2.4   Ασφάλεια των ευρωπαϊκών σιδηροδρόμων

2.4.1

Η τροποποίηση του άρθρου 14 της οδηγίας για τη σιδηροδρομική ασφάλεια παρέχει τη δυνατότητα να καθορίζεται το μέρος άδειας που πρέπει να αναγνωριστεί αμοιβαία και εκείνο που συνδέεται αποκλειστικά με τη συμβατότητα του υπόψη οχήματος με την προβλεπόμενη υποδομή.

2.4.2

Σύμφωνα με τις τροποποιήσεις της νομοθεσίας:

κάθε φορά που όχημα τίθεται σε χρήση πρέπει να ορίζεται σαφώς κάποιος «υπεύθυνος» για τη συντήρηση,

η σιδηροδρομική επιχείρηση πρέπει να αποδείξει ότι τα οχήματα που χρησιμοποιεί χρησιμοποιούνται και συντηρούνται σύμφωνα με όσα προβλέπονται από τους ισχύοντες κανόνες,

οι σιδηροδρομικές επιχειρήσεις διευκρινίζουν το σύστημα και τις διαδικασίες που εφαρμόζουν για να διασφαλίσουν ότι η χρησιμοποίηση των οχημάτων που προέρχονται από διαφορετικούς κατόχους δεν θέτει σε κίνδυνο την σιδηροδρομική ασφάλεια,

ο Οργανισμός προβαίνει σε εκτίμηση των διαδικασιών που έχουν τεθεί σε εφαρμογή από τις επιχειρήσεις σιδηροδρόμων για τη διαχείριση των σχέσεών τους με τους κατόχους των οχημάτων.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

3.1   Ευρωπαϊκός οργανισμός σιδηροδρόμων

3.1.1

Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του σιδηροδρομικού συστήματος είναι τέτοια ώστε να συμβάλουν άπαντα στην ασφάλεια του συστήματος.

3.1.2

Εάν το πεδίο αρμοδιοτήτων του Οργανισμού διευρυνθεί από το διαλειτουργικό σύστημα στο σύστημα ασφάλειας, τότε οι αρμοδιότητές του θα επεκταθούν συν τω χρόνω σε όλα τα στοιχεία του συστήματος.

3.1.3

Εκτιμάται ότι στο τέλος της διαδικασίας θα υπάρχει μόνο ένα κοινοτικό σύστημα και μόνο ένας σιδηροδρομικός οργανισμός.

3.1.4

Το στάδιο σύγκρισης μεταξύ των νομοθεσιών πρέπει να θεωρείται ως ένα από τα απαραίτητα βήματα προς αυτή την κατεύθυνση.

3.1.5

Πρέπει να εκτιμηθεί ο διαφορετικός αντίκτυπος που θα έχουν οι επιλογές των ΤΠΔ και των δύο διαδικασιών πιστοποίησης στα διάφορα κράτη μέλη, στους διαχειριστές των υποδομών, στις σιδηροδρομικές επιχειρήσεις και στους κατόχους των αμαξών καθώς και στους τελικούς πελάτες.

3.1.6

Πρέπει να ληφθεί υπόψη η διατήρηση της οικονομικής ισορροπίας των διαφόρων εθνικών δικτύων και των διαφόρων φορέων που αναπτύσσουν δραστηριότητα στην αγορά, κυρίως στα στάδια της εναρμόνισης των τεχνικών κανόνων και των διαδικασιών πιστοποίησης.

3.1.7

Ο Οργανισμός πρέπει να αναλάβει το καθήκον να κατευθύνει τις τεχνολογικές επιλογές επί του δικτύου που είναι ανοιχτό προς την διαλειτουργικότητα, τις παρούσες και μελλοντικές και χωρίς τη χρησιμοποίηση χρηματοοικονομικών κινήτρων.

3.1.8

Πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η αρμοδιότητα του Οργανισμού θα επεκταθεί σε όλο το κοινοτικό σιδηροδρομικό δίκτυο, σύμφωνα με όσα προβλέπονται στην πρόταση οδηγίας για τη διαλειτουργικότητα.

3.2   Διαλειτουργικότητα

3.2.1

Η πρόταση οδηγίας προβλέπει την απλούστευση των ΤΠΔ που αφορούν το σύστημα υψηλής ταχύτητας (ΥΤ) και το παραδοσιακό σύστημα όταν είναι συγκρίσιμα.

3.2.2

Η πρόταση οδηγίας προβλέπει την επέκταση της ισχύος των ΤΠΔ πέρα από το δίκτυο ΥΤ και τους διαδρόμους ΕΔΜ μέχρι την κάλυψη του συνόλου των εθνικών δικτύων, εκτός εξαιρέσεων.

3.2.3

Η επέκταση αυτή σηματοδοτεί μια καμπή στην πολιτική της τεχνολογικής εξέλιξης του ευρωπαϊκού σιδηροδρομικού συστήματος προς ένα ενιαίο ευρωπαϊκό δίκτυο. Ο οικονομικός και στρατηγικός αντίκτυπος που θα προκύψει υπερβαίνει όσα εκτίθενται στην αιτιολογική έκθεση της προτάσεως.

3.2.4

Οι αποφάσεις για το είδος των ΤΠΔ που θα πρέπει να εφαρμοστούν στα νέα σχέδια και στις σημαντικές προσαρμογές των υφιστάμενων υποδομών θα εμπίπτουν κατά μεγάλο μέρος στην αρμοδιότητα της Ε.Ε.

3.2.5

Οι κοινοτικές αποφάσεις για τον καθορισμό των ΤΠΔ και την εξέλιξή τους έναντι της κατάστασης που επικρατεί σήμερα σε κάθε χώρα μέλος θα έχουν ισχυρό οικονομικό αντίκτυπο στον προγραμματισμό των επενδύσεων σε τεχνολογίες και υποδομές στα διάφορα κράτη μέλη.

3.2.6

Κρίνεται σκόπιμο να πραγματοποιηθεί οικονομική εκτίμηση του αντίκτυπου των νέων ΤΠΔ για κάθε κράτος μέλος, προκειμένου να εκτιμηθεί κατά πόσο είναι σκόπιμο να υιοθετηθούν.

3.2.7

Η εκτίμηση αυτή θα πρέπει να πραγματοποιηθεί κατά διαφορετικό τρόπο για τις ΤΠΔ που έχουν αντίκτυπο στις δημόσιες επενδύσεις των κρατών μελών και για τις ΤΠΔ που επηρεάζουν τις επενδύσεις των σιδηροδρομικών επιχειρήσεων και των ιδιωτικών φορέων εκμετάλλευσης.

3.2.8

Η επέκταση του πεδίου εφαρμογής των ΤΠΔ σε όλο το ευρωπαϊκό σιδηροδρομικό δίκτυο, εκτός εξαιρέσεων, συνεπάγεται ένα νέο σύστημα σχέσεων μεταξύ του ευρωπαϊκού οργανισμού σιδηροδρόμων και των οργανισμών πιστοποίησης κάθε κράτους μέλους.

3.2.9

Όσον αφορά τους τελευταίους, μπορεί να προβλεφθεί ότι μελλοντικά θα συγκεντρώσουν τη δράση τους στις λειτουργικές δραστηριότητες πιστοποίησης για τις επιχειρήσεις και τους φορείς εκμετάλλευσης, παρά στην διαχείριση της εξέλιξης των τεχνολογικών προδιαγραφών.

3.2.10

Η τροποποίηση της οδηγίας για την ασφάλεια αποτελεί μια τεχνική τροποποίηση που αποβλέπει στην διευκόλυνση της κυκλοφορίας του διαλειτουργικού τροχαίου υλικού.

3.2.11

Ταυτόχρονα εισάγεται ένας νέος φορέας, ο «κάτοχος» των αμαξών.

3.2.12

Η διαδικασία πιστοποίησης του τροχαίου υλικού οργανώνεται κατά τρόπο ώστε να υποβάλλεται στην αξιολόγηση διαφορετικών οργανισμών, ανάλογα με τις διάφορες τεχνικές παραμέτρους.

3.2.13

Οι παράμετροι που περιλαμβάνονται στις ΤΠΔ θα πιστοποιούνται από οιονδήποτε εθνικό οργανισμό πιστοποίησης.

3.2.14

Οι συμπληρωματικές εθνικές παράμετροι θα ελέγχονται από τον εθνικό οργανισμό πιστοποίησης του σχετικού δικτύου. Ο εθνικός οργανισμός πιστοποίησης λαμβάνει υπό σημείωση τις «κοινοτικές» πιστοποιήσεις, επαληθεύει τις συγκεκριμένες εθνικές πιστοποιήσεις και εκδίδει το πιστοποιητικό ασφάλειας. Έχει δικαίωμα να αρνηθεί την αίτηση πιστοποίησης και για το λόγο αυτό παραμείνει υπεύθυνος για την συνοχή όλων των πιστοποιούμενων στοιχείων.

3.2.15

Όσον αφορά το αποτέλεσμα της αίτησης πιστοποίησης, ο ευρωπαϊκός οργανισμός σιδηροδρόμων λειτουργεί ως ανεξάρτητος οργανισμός προσφυγής.

3.2.16

Η ΕΟΚΕ δεν έχει την πρόθεση να διατυπώσει άλλες παρατηρήσεις εκτός των γενικών παρατηρήσεων που περιλαμβάνονται στα προηγούμενα τμήματα (διαλειτουργικότητα και Οργανισμός).

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

4.1   Ευρωπαϊκός Οργανισμός Σιδηροδρόμων

4.1.1

Άρθρο 8α: Οργανισμός αφενός εκπονεί και «επικαιροποιεί» ένα έγγραφο σύγκρισης και ισοδυναμίας της εθνικής νομοθεσίας για κάθε παράμετρο (σημείο 2) και αφετέρου διατυπώνει μόνο τεχνικές γνώμες όσον αφορά

την ισοδυναμία των κανόνων,

το αίτημα παροχής συμπληρωματικών πληροφοριών,

την αιτιολόγηση άρνησης έγκρισης.

Ο Οργανισμός θα ήταν πιο αποτελεσματικός αν η γνώμη είχε δεσμευτική ισχύ και μπορούσε να ζητηθεί και από τους ενδιαφερόμενους φορείς, όπως οι διαχειριστές των υποδομών, οι σιδηροδρομικές επιχειρήσεις, οι κάτοχοι τροχαίου υλικού.

4.1.2

Άρθρο 15: Η αποστολή του Οργανισμού πρέπει να επεκταθεί σε όλα τα σχέδια ανακαίνισης, αναβάθμισης ή κατασκευής που αφορούν τα τμήματα υποδομών που υποβάλλονται στις σημερινές ή μελλοντικές ΤΠΔ..

4.1.3

Άρθρο 16α: Είναι απαραίτητο να δοθούν στον Οργανισμό παράμετροι αξιολόγησης για την επιλογή μεταξύ του «εθελοντικού ή υποχρεωτικού» συστήματος πιστοποίησης βάσει:

των επιπέδων ασφάλειας,

της διαφάνειας των σχέσεων μεταξύ επιχειρήσεων,

της διαφάνειας της αγοράς και της ρύθμισης.

Θα πρέπει να υπογραμμισθούν οι ενδεχόμενες επιπτώσεις του συστήματος πιστοποίησης στις σιδηροδρομικές επιχειρήσεις που κατέχουν φορτάμαξες.

4.1.4

Άρθρο 18: Πρέπει να υπογραμμισθεί ότι ο Οργανισμός κατά την κατάρτιση τυποποιημένου εντύπου για την αίτηση καταχώρησης ενεργεί ώστε να περιοριστούν όσο το δυνατόν περισσότερο οι προδιαγραφές που δεν περιλαμβάνονται στα κοινά μέρη.

4.1.5

Άρθρο 21β: Η αποστολή φαίνεται ολοκληρωμένη σε σχέση με τους στόχους του Οργανισμού. Η αρχή της επικουρικότητας δεν τηρείται.

4.2   Διαλειτουργικότητα

4.2.1

Άρθρο 1: Όπου προβλέπεται επέκταση των ΤΠΔ στον ευρωπαϊκό οικονομικό χώρο θα πρέπει ταυτοχρόνως να προβλέπεται και η αναγνώριση των εθνικών οργανισμών πιστοποίησης.

4.2.2

Άρθρο 6: Η ελευθερία που διαθέτει ο Οργανισμός όσον αφορά το γλωσσικό καθεστώς για την δημοσίευση των τεχνικών παραρτημάτων των ΤΠΔ δεν συμβάλλει στην ευχερή και προσιτή πρόσβαση της κοινοτικής νομοθεσίας για την διαλειτουργικότητα.

4.2.3

Άρθρο 7: Η έννοια της παρέκκλισης φαίνεται ιδιαίτερα εκτεταμένη κυρίως στις αιτιολογίες οικονομικού χαρακτήρα, διότι δεν προβλέπει τις επιπτώσεις των κοινοτικών χρηματοδοτήσεων στην ανάλυση της οικονομικής βιωσιμότητας. Το σύστημα των παρεκκλίσεων θα μπορούσε να εφαρμοστεί καλύτερα στο συνολικό σύστημα των ΤΠΔ που αφορούν το υπό εξέταση σχέδιο, παρά ως παρέκκλιση σε επιμέρους ΤΠΔ.

Βρυξέλλες, 11 Ιουλίου 2007.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Δημήτρης ΔΗΜΗΤΡΙΆΔΗΣ


27.10.2007   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 256/44


Γνωμοδότηση του ειδικευμένου τμήματος «Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών» για την Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τις εσωτερικές μεταφορές επικίνδυνων εμπορευμάτων

COM(2006) 852 — 2006/0278 (COD)

(2007/C 256/09)

Στις 19 Ιανουαρίου 2007, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποφάσισε, σύμφωνα με τα άρθρα 71 και 251 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το ειδικευμένο τμήμα «Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 19 Ιουνίου 2007 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Krzysztof OSTROWSKI.

Κατά την 437η σύνοδο ολομέλειας της 11ης και 12ης Ιουλίου 2007 (συνεδρίαση της 11ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με ψήφους 136 υπέρ και 4 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Η θέση της ΕΟΚΕ

1.1

Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει ιδιαιτέρως την πρόταση οδηγίας της Επιτροπής σχετικά με τις εσωτερικές μεταφορές επικίνδυνων εμπορευμάτων, στρατηγικός στόχος της οποίας είναι η εναρμόνιση της κοινοτικής νομοθεσίας στον χώρο αυτό. Η θέσπιση αυτού του μέτρου αναμένεται να οδηγήσει στη βελτίωση των συνθηκών ασφαλείας κατά τη μεταφορά αυτού του είδους εμπορευμάτων.

1.2

Η πρόταση οδηγίας ενημερώνει τέσσερις υφιστάμενες οδηγίες και τέσσερις αποφάσεις της Επιτροπής που έχουν σχέση με τη μεταφορά επικίνδυνων εμπορευμάτων και τις συγχωνεύει σε μία και μοναδική νομοθετική πράξη, με την οποία το πεδίο εφαρμογής των κοινοτικών διατάξεων για τις οδικές και σιδηροδρομικές μεταφορές επεκτείνεται και στις εσωτερικές πλωτές οδούς.

1.3

Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ότι, χωρίς την υιοθέτηση ενιαίας κοινοτικής νομοθεσίας για όλες τις εσωτερικές μεταφορές (οδικές, σιδηροδρομικές και εσωτερικές πλωτές), δύσκολα μπορεί κανείς να πει ότι εξασφαλίζονται οι καλύτερες δυνατές συνθήκες ασφαλείας για τις μεταφορές επικίνδυνων εμπορευμάτων.

1.4

Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται επίσης την άποψη της Επιτροπής ότι, με την εναρμόνιση των υφιστάμενων νομοθετικών κανόνων για τις οδικές και τις σιδηροδρομικές μεταφορές επικίνδυνων εμπορευμάτων χωρίς ουσιαστική τροποποίηση των υφιστάμενων διατάξεων και την ταυτόχρονη επέκταση του πεδίου εφαρμογής τους στις εσωτερικές πλωτές μεταφορές, επιτυγχάνεται σημαντική απλούστευση των νομοθετικών διατάξεων και των διοικητικών διαδικασιών, με αποτέλεσμα να ωφελούνται τόσο οι δημόσιες αρχές όσο και οι ιδιωτικοί φορείς.

1.5

Με την υιοθέτηση ενιαίας νομοθετικής πράξης, η οποία να καλύπτει και τα τρία είδη εσωτερικών μεταφορών, και με την πρόβλεψη της δυνατότητας τα παραρτήματα της οδηγίας να παραπέμπουν απλώς στις διεθνείς συμβάσεις και συμφωνίες για τις μεταφορές επικίνδυνων εμπορευμάτων, αντί να τις αναπαράγουν κατά γράμμα όπως συμβαίνει σήμερα, θα περιοριστεί σημαντικά ο όγκος του κοινοτικού κεκτημένου στον χώρο αυτό.

1.6

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι το νομικό μέσο που προτείνεται για την υιοθέτηση των νέων κανόνων, η οδηγία, συνιστά καλή λύση. Δεδομένου, ωστόσο, ότι στον τομέα αυτό έχουν εκχωρηθεί πάμπολλες εξαιρέσεις και έχουν παραχωρηθεί μεγάλα περιθώρια στα κράτη μέλη, η ΕΟΚΕ απευθύνει έκκληση σε όλους να συνεργαστούν όσο το δυνατόν στενότερα με την Επιτροπή στον τομέα αυτό, ώστε να καταστεί πραγματικά εφικτή η εναρμόνιση των κανόνων.

1.7

Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να υπογραμμίσει ότι, λόγω του ιδιαίτερα λεπτομερούς χαρακτήρα των διατάξεων που προτείνονται για τις τεχνικές προδιαγραφές της μεταφοράς επικίνδυνων εμπορευμάτων, όπως και της ταξινόμησης των εμπορευμάτων αυτών, δεν μπορεί να υπεισέλθει παρά μόνο στις γενικότερες πτυχές της πρότασης της Επιτροπής.

1.8

Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι, όπως δηλώνει η Επιτροπή, το περιεχόμενο της πρότασης επηρεάστηκε σε μεγάλο βαθμό από τις απόψεις των κρατών μελών και των ενδιαφερομένων μερών, ήτοι των επαγγελματικών ενώσεων που εκπροσωπούν τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στις μεταφορές επικίνδυνων εμπορευμάτων, και ότι κατά τη διάρκεια των διαβουλεύσεων επιδιώχθηκε η διαμόρφωση κατά το δυνατόν κοινών θέσεων.

1.9

Η ΕΟΚΕ σημειώνει με ικανοποίηση ότι η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να επικουρείται από ειδική κανονιστική επιτροπή για τις μεταφορές επικίνδυνων εμπορευμάτων, η οποία θα της παρέχει την υποστήριξή της στο πλαίσιο των διαδικασιών επιτροπολογίας.

1.10

Εξάλλου, η ΕΟΚΕ είναι ικανοποιημένη που διαπιστώνει ότι επετράπη στις επαγγελματικές ενώσεις να εκφράσουν τις απόψεις τους καθ όλη τη διάρκεια της εκπόνησης της πρότασης, χάρη στη δυνατότητα που τους προσφέρθηκε να παρίστανται στις συνεδριάσεις της κανονιστικής επιτροπής, ότι παράλληλα ζητήθηκε η γνώμη και των χωρών της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελευθέρων Συναλλαγών (ΕΖΕΣ) και ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τηρήθηκε ενήμερο καθ' όλη τη διαδικασία.

1.11

Η ΕΟΚΕ εκτιμά το γεγονός ότι γνωμοδότησε και η Κεντρική Επιτροπή για τη Ναυσιπλοΐα στον Ρήνο, δεδομένου ότι ο ποταμός αυτός συγκεντρώνει το 80 % των μεταφορών εμπορευμάτων αυτού του είδους στην Ευρώπη.

1.12

Η ΕΟΚΕ σημειώνει επίσης τις πληροφορίες που παρέχει η Επιτροπή εξηγώντας ότι, την περίοδο 2004-2005, πραγματοποιήθηκε από εξωτερικούς συμβούλους αξιολόγηση αυτού του πεδίου δράσης με τον τίτλο «Αξιολόγηση της πολιτικής της ΕΕ στον τομέα της μεταφοράς επικίνδυνων εμπορευμάτων από το 1994», η οποία επιβεβαίωσε την ορθότητα της προσέγγισης που επέλεξε η Επιτροπή, καθώς και ότι τα μέτρα που πρότεινε υποστηρίχθηκαν από μεγάλη μερίδα των συμμετεχόντων στις δημόσιες διαβουλεύσεις.

1.13

Όσον αφορά το ζήτημα της μεταβίβασης στα κράτη μέλη του βάρους της μετάφρασης και της δημοσίευσης, αν είναι απαραίτητο, των τεχνικών παραρτημάτων της οδηγίας, που μέχρι σήμερα το επωμιζόταν η Κοινότητα, η ΕΟΚΕ θεωρεί εξαιρετικά επιθυμητό να παράσχει η Επιτροπή οικονομική στήριξη για την πραγματοποίηση αυτών των μεταφράσεων στο εθνικό επίπεδο.

1.14

Υπό το φως των προαναφερομένων, η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι πρέπει να υποστηριχθεί η πρόταση της Επιτροπής, η οποία καταρτίστηκε από υψηλού επιπέδου εμπειρογνώμονες του κλάδου των μεταφορών επικίνδυνων εμπορευμάτων, προερχόμενους από διάφορα κράτη μέλη.

1.15

Ωστόσο, η ΕΟΚΕ θα ήθελε να επιστήσει την προσοχή σε μερικά σημεία που, κατά τη γνώμη της, πρέπει να διευκρινιστούν περαιτέρω ή να συμπληρωθούν, όπως η έλλειψη ορισμού της ίδιας της φράσης «επικίνδυνα εμπορεύματα» για τους σκοπούς της οδηγίας, το δικαίωμα που αναγνωρίζεται στα κράτη μέλη να απαγορεύουν τη μεταφορά επικίνδυνων εμπορευμάτων στην επικράτειά τους για λόγους μη συνδεόμενους με την ασφάλεια των μεταφορών και η παντελής απουσία πληροφοριών στα παραρτήματα III.2 και III.3.

Οι παρατηρήσεις της ΕΟΚΕ επί των θεμάτων αυτών παρουσιάζονται στο κεφάλαιο «Ειδικές παρατηρήσεις».

2.   Κύρια σημεία της πρότασης

2.1

Οι εσωτερικές μεταφορές επικίνδυνων εμπορευμάτων (χημικών ουσιών, προϊόντων καθαρισμού, βενζίνης, εκρηκτικών υλών, φυσιγγίων για όπλα μικρού διαμετρήματος, αερολυμάτων, ραδιενεργών υλικών, παρασιτοκτόνων κλπ.) ενέχουν σημαντικό κίνδυνο ατυχήματος. Η διαπίστωση αυτή ισχύει για όλους τους τρόπους μεταφοράς: οδικές, σιδηροδρομικές και εσωτερικές πλωτές μεταφορές. Εκτίθενται σε κίνδυνο η υγεία και η ζωή των ανθρώπων που συμμετέχουν, αλλά και τεράστιου αριθμού κατοίκων των πόλεων και της υπαίθρου.

2.2

Έχουν ήδη ληφθεί μέτρα για να εξασφαλισθούν οι καλύτερες δυνατές συνθήκες ασφάλειας για τη μεταφορά αυτού του είδους των εμπορευμάτων. Οι διεθνείς μεταφορές επικίνδυνων εμπορευμάτων ρυθμίζονται σήμερα από τις διεθνείς συμβάσεις και συμφωνίες που έχουν συναφθεί με βάση τις συστάσεις του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ). Για να κατοχυρωθεί η ασφάλεια των μεταφορών επικίνδυνων εμπορευμάτων παράλληλα με την ελεύθερη παροχή πολυτροπικών διεθνών μεταφορικών υπηρεσιών, τα Ηνωμένα Έθνη εκπόνησαν και επικαιροποίησαν ένα έγγραφο με «Συστάσεις για πρότυπους κανονισμούς για τις μεταφορές επικίνδυνων εμπορευμάτων».

2.3

Η ρύθμιση των μεταφορών επικίνδυνων εμπορευμάτων δεν επιβάλλεται μόνο λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των εμπορευμάτων αυτών, αλλά και λόγω του όγκου τους. Ο συνολικός όγκος των μεταφορών επικίνδυνων εμπορευμάτων στην Ένωση ανέρχεται ήδη σε περίπου 110 δισ. τονοχιλιόμετρα/έτος, μέγεθος που αντιστοιχεί περίπου στο 8 % της διακίνησης εμπορευμάτων στην ΕΕ. Το 58 % των μεταφορών αυτών διεκπεραιώνεται οδικώς, το 25 % σιδηροδρομικώς και το 17 % μέσω των εσωτερικών πλωτών οδών. Με την εξαίρεση των σιδηροδρόμων, η τάση που παρατηρείται είναι αυξητική..

2.4

Στην Ευρώπη, οι διατάξεις των διεθνών συμφωνιών στον τομέα των εσωτερικών μεταφορών τέθηκαν σε εφαρμογή με τα ακόλουθα τρία κείμενα:

α)

την «Ευρωπαϊκή συμφωνία σχετικά με τις διεθνείς οδικές μεταφορές επικινδύνων εμπορευμάτων» (ADR), που συνάφθηκε στις 30 Σεπτεμβρίου 1957 στη Γενεύη, και τις μεταγενέστερες τροποποιήσεις της,

β)

τους «Κανονισμούς για τις διεθνείς σιδηροδρομικές μεταφορές επικινδύνων εμπορευμάτων» (RID), οι οποίοι επισυνάφθηκαν ως προσάρτημα Γ στη σύμβαση για τις διεθνείς σιδηροδρομικές μεταφορές (COTIF) που συνάφθηκε στο Βίλνιους στις 3 Ιουνίου 1999, και τις μεταγενέστερες τροποποιήσεις τους,

γ)

την «Ευρωπαϊκή συμφωνία σχετικά με τις διεθνείς μεταφορές επικινδύνων εμπορευμάτων μέσω της εσωτερικής ναυσιπλοΐας» (ADN), η οποία συνήφθη στη Γενεύη στις 26 Μαΐου 2000, και τις τροποποιήσεις της.

2.5

Η ευρωπαϊκή νομοθεσία για τις μεταφορές επικίνδυνων εμπορευμάτων καλύπτει, ωστόσο, μόνο τις οδικές και τις σιδηροδρομικές μεταφορές. Οι κανόνες που ισχύουν για αυτά τα μέσα μεταφοράς εξασφαλίζουν ήδη υψηλό επίπεδο ασφαλείας, ελεύθερη παροχή μεταφορικών υπηρεσιών και ελεύθερη κυκλοφορία των μέσων μεταφοράς στην επικράτεια της ΕΕ. Η κοινοτική νομοθεσία που διέπει τον χώρο αυτό αποτελείται από τέσσερις νομοθετικές πράξεις, που είναι οι ακόλουθες:

α)

η οδηγία 94/55/ΕΚ του Συμβουλίου, της 21ης Νοεμβρίου 1994, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με τις οδικές μεταφορές επικίνδυνων εμπορευμάτων·

β)

η οδηγία 96/49/ΕΚ του Συμβουλίου, της 23ης Ιουλίου 1996, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με τις σιδηροδρομικές μεταφορές επικίνδυνων εμπορευμάτων·

γ)

η οδηγία 96/35/ΕΚ του Συμβουλίου, της 3ης Ιουνίου 1996, σχετικά με το διορισμό και την επαγγελματική κατάρτιση συμβούλων ασφαλείας για την οδική, σιδηροδρομική και πλωτή μεταφορά επικίνδυνων εμπορευμάτων·

δ)

η οδηγία 2000/18/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Απριλίου 2000, για τις ελάχιστες απαιτήσεις που εφαρμόζονται στις εξετάσεις των υποψήφιων συμβούλων ασφαλείας για την οδική, τη σιδηροδρομική και την πλωτή μεταφορά επικίνδυνων εμπορευμάτων.

2.6

Αντιθέτως, για τη μεταφορά επικίνδυνων εμπορευμάτων διά των εσωτερικών πλωτών οδών δεν υπάρχουν ευρωπαϊκοί κανόνες. Υπάρχουν βέβαια δύο συστήματα κανόνων με τα οποία ρυθμίζονται οι εσωτερικές πλωτές μεταφορές επικίνδυνων εμπορευμάτων στο Ρήνο (ADN-R) και το Δούναβη (ADN-D), πρόκειται όμως για περιφερειακούς κανόνες. Υπάρχουν, επιπλέον, εθνικές διατάξεις που ισχύουν για τις εγχώριες μεταφορές. Ο λόγος για τον οποίο δεν υπάρχει σχετική νομοθεσία είναι, εκτός άλλων, ότι δεν έχει υπογραφεί ακόμη η ADN. Η πρόταση που υπέβαλε το 1997 η Επιτροπή για την έκδοση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σε ό,τι αφορά τη μεταφορά επικίνδυνων εμπορευμάτων με πλοία εσωτερικής ναυσιπλοΐας δεν υιοθετήθηκε και αποσύρθηκε το 2004.

2.7

Πάντως, η διαδικασία κύρωσης της συμφωνίας για τις μεταφορές στις εσωτερικές πλωτές οδούς έχει σήμερα κινηθεί και αναμένεται ότι η συμφωνία αυτή θα τεθεί σε ισχύ το αργότερο το 2009. Λαμβάνοντας υπόψη αυτήν την κατάσταση, η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την άποψη της Επιτροπής ότι θα ήταν λογικό να ενταχθεί στην κοινοτική νομοθεσία και ο κλάδος των εσωτερικών πλωτών μεταφορών, έστω και μόνο για λόγους εναρμόνισης. Πρέπει, εξάλλου, να αποφευχθεί η ανάπτυξη δύο διαφορετικών ρυθμιστικών καθεστώτων, ενός για τις διεθνείς και ενός για τις εγχώριες μεταφορές. Ένας άλλος λόγος για την τροποποίηση της νομοθεσίας είναι ο πολύπλοκος χαρακτήρας των νομοθετικών διατάξεων που ισχύουν για τις μεταφορές επικίνδυνων εμπορευμάτων. Ορισμένα νομοθετήματα για τα επιμέρους μέσα μεταφοράς περιέχουν ανακολουθίες, ενώ άλλα είναι ήδη ή θα καταστούν σύντομα παρωχημένα. Για παράδειγμα, υπάρχουν δύο οδηγίες που μπορούν σήμερα να θεωρηθούν περιττές, δεδομένου ότι οι διατάξεις τους έχουν ενσωματωθεί στις συμφωνίες ADR, RID και ADN. Τίθεται, επίσης, ένα πρόβλημα τεχνικού χαρακτήρα, το οποίο σχετίζεται με την τρέχουσα διάρθρωση των υφιστάμενων οδηγιών. Πράγματι, κάθε δύο χρόνια, μετά από κάθε τροποποίηση των διεθνών συμβάσεων και συμφωνιών, τα ογκώδη παραρτήματά τους πρέπει να μεταφράζονται εξ ολοκλήρου, πόνημα εξαιρετικά δυσχερές και δαπανηρό.

2.8

Σύμφωνα με την Επιτροπή, εάν δεν γίνει κάτι, τα προβλήματα που προαναφέρθηκαν όχι μόνο δεν θα εξαφανιστούν, αλλά θα επιδεινωθούν. Οι ήδη περίπλοκοι κανόνες που υπάρχουν σήμερα θα γίνονται ακόμη πιο περίπλοκοι με κάθε τροποποίηση των διεθνών συμφωνιών, θα συνεχίσουν να υπάρχουν παρωχημένοι κανόνες που θα προκαλούν σύγχυση στους χρήστες και ο κίνδυνος παράβασης των κανόνων θα αυξηθεί. Αντί να γίνουν πιο εύχρηστοι, οι κανόνες της ΕΕ κινδυνεύουν να καταστούν εντελώς αδιαφανείς. Με την αυξανόμενη χρήση των πολυτροπικών μεταφορών, η ύπαρξη διαφορετικών κανόνων για κάθε μέσο μεταφοράς υπάρχει κίνδυνος να επιδεινώσει τα προβλήματα που προκύπτουν σε καθημερινή βάση στις μεταφορές και να αυξήσει άσκοπα το κόστος τους. Επίσης, εάν τελικά ισχύσουν διαφορετικοί κανόνες ανάλογα με το αν πρόκειται για διεθνείς ή για εγχώριες μεταφορές, θα παρεμποδιστεί η ανάπτυξη του κλάδου των εσωτερικών πλωτών μεταφορών, ενώ στην αντίθετη περίπτωση το μέσο αυτό θα έπρεπε σε πολλές περιπτώσεις να συγκεντρώνει την προτίμηση των χρηστών, όπως προκύπτει και από τις στατιστικές.

2.9

Αυτοί είναι οι λόγοι για τους οποίους προτείνεται να θεσπιστεί οδηγία με την οποία θα εκσυγχρονιστούν οι τέσσερις οδηγίες και οι τέσσερις αποφάσεις της Επιτροπής για τις μεταφορές επικίνδυνων εμπορευμάτων διά του οδικού και του σιδηροδρομικού δικτύου και θα συγχωνευθούν σε μία και μόνο νομοθετική πράξη, με την οποία θα ισχύει ένα και μόνο νομοθετικό κείμενο και για τα τρία μέσα εσωτερικών μεταφορών, ενώ παράλληλα θα συμπεριληφθούν στο πεδίο εφαρμογής των κοινοτικών κανόνων και οι εσωτερικές πλωτές μεταφορές.

2.10

Η νέα οδηγία θα πρέπει να καταργήσει τις οδηγίες 94/55/EΚ και 96/49/EΚ, όπως έχουν τροποποιηθεί, για τις μεταφορές επικίνδυνων εμπορευμάτων, τις οδηγίες 96/35/EΚ και 2000/18/EΚ για τους συμβούλους ασφαλείας για τη μεταφορά επικίνδυνων εμπορευμάτων και τις αποφάσεις της Επιτροπής 2005/263/EΚ και 2005/180/EΚ, όπως έχουν τροποποιηθεί, για τις εθνικές παρεκκλίσεις στις οδηγίες 94/55/EΚ και 96/49/EΚ. Εδώ πρέπει να προστεθεί ότι οι διατάξεις των οδηγιών 96/35/EΚ και 2000/18/EΚ έχουν σήμερα συμπεριληφθεί στα παραρτήματα των οδηγιών 94/55/EΚ και 96/49/EΚ, γεγονός το οποίο της καθιστά περιττές για τις εμπορικές και τις σιδηροδρομικές μεταφορές.

2.11

Με την πρόταση ενσωματώνονται στην κοινοτική νομοθεσία οι κανόνες που ισχύουν για τις διεθνείς μεταφορές και επεκτείνεται η εφαρμογή των διεθνών διατάξεων στις εθνικές μεταφορές. Η πρόταση επιφέρει, έτσι, σημαντική απλούστευση της κοινοτικής νομοθεσίας στον τομέα της μεταφοράς επικίνδυνων εμπορευμάτων, παρά την επέκταση του πεδίου εφαρμογής της.

2.12

Η πρόταση αποσκοπεί επίσης να μεταβιβάσει στα κράτη μέλη ένα καθήκον που μέχρι σήμερα επωμιζόταν η Κοινότητα και συγκεκριμένα η Επιτροπή: την υποχρεωτική μετάφραση και δημοσίευση των τεχνικών παραρτημάτων της οδηγίας. Ένας από τους κυριότερους λόγους αυτής της ενέργειας είναι ότι οι μεταφράσεις που γίνονταν στο κοινοτικό επίπεδο δεν ήταν πάντοτε πολύ καλής ποιότητας και ότι, στην πράξη, τα κράτη μέλη αναγκάζονταν ούτως ή άλλως να προβούν σε δικές τους μεταφράσεις ή ενδεχομένως σε διορθώσεις. Τα παραρτήματα αυτά ενημερώνονται ανά διετία. Η Επιτροπή οφείλει, επομένως, να υποστηρίξει οικονομικά τις εθνικές μεταφράσεις. Είναι, πάντως, πεπεισμένη ότι εξοικονόμηση κοινοτικών κονδυλίων για τη μετάφραση και τη δημοσίευση θα υπεραντισταθμίσει τη στήριξη προς τα κράτη μέλη.

2.13

Προτείνεται να θεσπιστεί ένα σύστημα, σύμφωνα με το οποίο τα παραρτήματα της οδηγίας θα παραπέμπουν απλώς στις διεθνείς συμβάσεις και συμφωνίες για τη μεταφορά επικίνδυνων εμπορευμάτων αντί να τις αναπαράγουν κατά γράμμα, όπως γινόταν μέχρι σήμερα. Κατ' αυτόν τον τρόπο, ο όγκος του κοινοτικού κεκτημένου αναμένεται να περιορισθεί κατά περίπου δύο χιλιάδες σελίδες.

2.14

Η απλούστευση της κοινοτικής νομοθεσίας θα πρέπει να διευκολύνει τη μεταφορά της στο εθνικό δίκαιο. Η εναρμόνιση των κανόνων που ισχύουν για τις μεταφορές επικίνδυνων εμπορευμάτων θα διευκολύνει το έργο των αρχών που είναι αρμόδιες για την εφαρμογή τους και θα οδηγήσει σε αύξηση της αποτελεσματικότητας, συγκεκριμένα, σε σχέση με την κατάρτιση εκθέσεων.

2.15

Η ύπαρξη απλουστευμένων και εναρμονισμένων κανόνων θα διευκολύνει τις διοικητικές διαδικασίες για όλες τις ενδιαφερόμενες πλευρές του κλάδου των μεταφορών επικίνδυνων εμπορευμάτων, από τον αποστολέα έως τον παραλήπτη.

2.16

Με την εναρμόνιση των κανόνων θα διευκολυνθεί επίσης η σύνταξη εγγράφων για τις επιχειρήσεις και τα οχήματα μεταφοράς και θα απλοποιηθεί η κατάρτιση των ενδιαφερομένων και η εργασία των συμβούλων ασφαλείας για τη μεταφορά επικίνδυνων εμπορευμάτων.

2.17

Η πρόταση συμπεριλαμβάνεται στο κυλιόμενο πρόγραμμα της Επιτροπής για την ενημέρωση και την απλούστευση του κοινοτικού κεκτημένου, καθώς και στο νομοθετικό πρόγραμμα και στο πρόγραμμα εργασίας της.

3.   Ειδικές παρατηρήσεις

Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να επιστήσει την προσοχή σε μερικά σημεία για τα οποία τρέφει ορισμένες επιφυλάξεις:

3.1

Κατά πρώτον, στο άρθρο «Ορισμοί» της παρούσας πρότασης, η οποία φέρει τον τίτλο «Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τις εσωτερικές μεταφορές επικίνδυνων εμπορευμάτων», αναφέρεται μεν τι σημαίνουν οι διάφοροι όροι και συντομογραφίες (για παράδειγμα ADR, RID, ADN, όχημα, βαγόνι, πλοίο) για τους σκοπούς της οδηγίας, δεν παρέχεται όμως ορισμός της έννοιας «επικίνδυνα εμπορεύματα». Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι, δεδομένης της ποικιλίας των υφιστάμενων εμπορευμάτων και της τεχνολογικής προόδου, η οποία οδηγεί στη συνεχή διόγκωση του καταλόγου εμπορευμάτων, ο ορισμός της έννοιας αυτής δεν είναι απλή υπόθεση. Παρόλα ταύτα, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι θα πρέπει να προσδιοριστεί στο κείμενο τι σημαίνει ο όρος «επικίνδυνα εμπορεύματα» για τους σκοπούς της συγκεκριμένης οδηγίας.

3.2

Κατά δεύτερον, η πρόταση οδηγίας παρέχει στα κράτη μέλη το δικαίωμα να ρυθμίζουν ή να απαγορεύουν, αυστηρά για λόγους μη συνδεόμενους με την ασφάλεια, τις μεταφορές επικίνδυνων εμπορευμάτων εντός του εδάφους τους. Αν και η ΕΟΚΕ αντιλαμβάνεται τους λόγους για τους οποίους χορηγείται στα κράτη μέλη αυτό το δικαίωμα ρύθμισης η ακόμη και απαγόρευσης, αδυνατεί να κατανοήσει για ποιο λόγο αυτό πρέπει να επιτρέπεται «αυστηρά για λόγους μη συνδεόμενους με την ασφάλεια». Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι στη συγκεκριμένη πρόταση, η οποία έχει ως στόχο την ενίσχυση της ασφάλειας των μεταφορών επικίνδυνων εμπορευμάτων, η διατύπωση που προτείνεται συνεπάγεται ότι ένα κράτος μέλος δεν μπορεί να απαγορεύσει τη μεταφορά επικίνδυνων εμπορευμάτων στο έδαφός του για λόγους που συνδέονται ακριβώς με την ασφάλεια, πρόταση η οποία δεν μοιάζει λογική. Εξάλλου, η ΕΟΚΕ δεν βλέπει πώς θα μπορούσε να εξασφαλιστεί ο συντονισμός αυτών των απαγορεύσεων στις διασυνοριακές μεταφορές, σε περίπτωση που τα κράτη μέλη υιοθετούσαν διαφορετικούς τύπους απαγορεύσεων.

3.3

Κατά τρίτον, τα σημεία III.2 και III.3 του τρίτου παραρτήματος («Εσωτερικές πλωτές μεταφορές») δεν παρέχουν καμία απολύτως πληροφορία για τις πρόσθετες μεταβατικές και τις πρόσθετες εθνικές διατάξεις που προβλέπονται. Η ΕΟΚΕ ζητά, ως εκ τούτου, να διευκρινιστεί εάν στην πραγματικότητα δεν προβλέπεται κανένα μέτρο αυτού του είδους ή εάν τα μέτρα αυτά απλώς τελούν υπό κατάρτιση.

Βρυξέλλες, 11 Ιουλίου 2007

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Δημήτρης ΔΗΜΗΤΡΙΆΔΗΣ


27.10.2007   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 256/47


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πράσινη βίβλος για τις εφαρμογές της δορυφορικής πλοήγησης»

COM(2006) 769 τελικό

(2007/C 256/10)

Στις 8 Δεκεμβρίου 2006, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα: «Πράσινη Βίβλος για τις εφαρμογές της δορυφορικής πλοήγησης».

Το ειδικευμένο τμήμα «Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του στις 19 Ιουνίου 2007 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. BUFFETAUT.

Κατά την 437η σύνοδο ολομέλειας, της 11 και 12ης Ιουλίου 2007 (συνεδρίαση της 11ης Ιουλίου 2007), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε, με 134 ψήφους υπέρ και με 5 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Εισαγωγή

1.1

Το πρόγραμμα Galileo είναι εμβληματικό για την ευρωπαϊκή διαστημική πολιτική. Το εύρος του προγράμματος και ο στρατηγικός του χαρακτήρας οδήγησαν τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ΕΟΔ) να εργασθεί από κοινού με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αναμενόταν, λοιπόν, ότι το διακυβερνητικό πνεύμα και το κοινοτικό πνεύμα θα συνέβαλαν από κοινού στην επιτυχία του εγχειρήματος. Σύμφωνα με το ίδιο πνεύμα συνεργασίας, το πρόγραμμα επρόκειτο να εφαρμοστεί με τη μορφή σύμπραξης δημόσιου-ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ).

1.2

Ο πρώτος πειραματικός δορυφόρος, πρόδρομος των μελλοντικών δορυφόρων ενός σχηματισμού που θα περιλαμβάνει τριάντα, ετέθη σε τροχιά στα τέλη του 2005 και η ανάπτυξη του προγράμματος ακολουθεί την πορεία της, χωρίς, όμως, να λείπουν δυσκολίες και καθυστερήσεις.

1.3

Το Galileo πρόκειται να αποτελέσει ένα παγκόσμιο σύστημα δορυφορικής πλοήγησης, που θα προσφέρει διάφορες υπηρεσίες εντοπισμού θέσης, πλοήγησης και χρονισμού.

1.4

Το Galileo, με τους τριάντα δορυφόρους του και τους σταθμούς εδάφους του, θα μπορεί να παρέχει πληροφορίες σχετικά με τη γεωγραφική τους θέση στους χρήστες πολλών κλάδων της οικονομικής ζωής, όπως οι μεταφορές (εντοπισμός οχημάτων, πλοίων, αεροσκαφών, συστήματα πλοήγησης, αναζήτηση δρομολογίου κλπ.), η δικαιοσύνη, η αστυνομία και τα τελωνεία (έλεγχος των συνόρων), τα δημόσια έργα (τοπογραφία, γεωδαισία και συστήματα παροχής γεωγραφικών πληροφοριών), η ψυχαγωγία (προσανατολισμός στη θάλασσα και στα όρη), οι κοινωνικές υπηρεσίες (για παράδειγμα, βοήθεια προς τα άτομα με αναπηρία και τους ηλικιωμένους), οι κυβερνητικές υπηρεσίες ασφάλειας και, τέλος, χάρη στην υπηρεσία εντοπισμού των σηματοδοτών έκτακτης ανάγκης, η διάσωση ανθρώπων στην ανοιχτή θάλασσα ή σε απομονωμένες περιοχές του πλανήτη.

1.5

Σύμφωνα με κάποιες προβλέψεις, η αγορά προϊόντων και υπηρεσιών προερχόμενων από τις εφαρμογές της δορυφορικής πλοήγησης αναμένεται να αντιπροσωπεύει 400 δισεκατομμύρια ευρώ έως το 2025.

1.6

Σήμερα, οι διαπραγματεύσεις για τη σύμβαση παραχώρησης έχουν παγώσει, λόγω της βαθιάς ασυμφωνίας μεταξύ των διαφόρων εταίρων ως προς το οικονομικό πρότυπο του Galileo και τη διαχείριση της βιομηχανικής κοινοπραξίας. Η κατάσταση έχει φθάσει σε σημείο το ίδιο το πρόγραμμα να κινδυνεύει από τις σωρευμένες καθυστερήσεις και την έλλειψη προόδου των διαπραγματεύσεων.

1.7

Ενώπιον των δυσχερειών αυτών, το Συμβούλιο μεταφορών του Μαρτίου είχε ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προβεί σε απολογισμό της κατάστασης των διαπραγματεύσεων για τη σύμβαση παραχώρησης και να μελετήσει ενδεχόμενες εναλλακτικές προτάσεις. Η Επιτροπή, στην ανακοίνωσή της «Το Galileo σε σταυροδρόμι: η υλοποίηση των ευρωπαϊκών προγραμμάτων GNSS», διαπιστώνοντας την ακινητοποίηση της κατάστασης, καλεί το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να λάβουν υπόψη τους την αποτυχία των τρεχουσών διαπραγματεύσεων για τη σύμβαση παραχώρησης και να αποφασίσουν να κηρύξουν τη λήξη τους. Παράλληλα, όμως, τους ζητά να επιβεβαιώσουν εκ νέου τη βούλησή τους για την εγκατάσταση και τη συνέχιση του προγράμματος Galileo. Προτείνει την εφαρμογή ενός εναλλακτικού σεναρίου, στο οποίο τις φάσεις ανάπτυξης και εγκατάστασης θα αναλάβει και θα χρηματοδοτήσει ο δημόσιος τομέας, ενώ η σύμβαση παραχώρησης θα αφορά πλέον αποκλειστικά την εκμετάλλευση. Ως αρμόδια αρχή για τον σχεδιασμό και για τις προμήθειες, προτείνεται ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος (ΕΟΔ), ο οποίος θα ενεργεί εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2.   Το περιεχόμενο της πράσινης βίβλου

2.1

Το κείμενο της Επιτροπής περιλαμβάνει, αφενός, μια συνοπτική περιγραφή του συστήματος που έχει υλοποιηθεί και των προβλέψιμων εξελίξεών του και, αφετέρου, την καινοτομία των διαφόρων πιθανών εφαρμογών, υπενθυμίζοντας ότι θα προτείνονται πέντε ειδών υπηρεσίες (η υπηρεσία ανοικτής πρόσβασης, η εμπορική υπηρεσία, η υπηρεσία ασφάλειας της ανθρώπινης ζωής, η υπηρεσία έρευνας και διάσωσης και η κρατικά ρυθμιζόμενη υπηρεσία). Η πράσινη βίβλος δεν εξετάζει τις εφαρμογές που αφορούν την πέμπτη υπηρεσία, οι οποίες εξαρτώνται από την επιθυμία των κρατών μελών να κάνουν χρήση της ή όχι. Επομένως, η Επιτροπή απευθύνεται απευθείας στο κάθε κράτος μέλος σχετικά με το ζήτημα αυτό, θα συγκεντρώσει τις απαντήσεις και θα προβεί σε συνθετική παρουσίασή τους.

2.2

Ο κατάλογος των δραστηριοτήτων τις οποίες αφορά το σύστημα και για τις οποίες ενδεχομένως θα εκδηλωθεί ενδιαφέρον, καταγράφεται από την Επιτροπή ως εξής:

εντοπισμός θέσης (για το ευρύ κοινό) και κλήσεις έκτακτης ανάγκης,

οδικές μεταφορές,

σιδηροδρομικές μεταφορές,

θαλάσσιες και εσωτερικές πλωτές μεταφορές, αλιεία,

αεροπορικές μεταφορές,

πολιτική προστασία, διαχείριση έκτακτων καταστάσεων και ανθρωπιστική βοήθεια,

ιχνηλάτηση επικίνδυνων εμπορευμάτων,

μεταφορά ζωικού κεφαλαίου,

γεωργία, μέτρηση αγροτεμαχίων, γεωδαισία και κτηματογράφηση,

ενέργεια, πετρέλαιο και φυσικό αέριο,

υπηρεσίες έρευνας και διάσωσης,

εφοδιαστική,

περιβάλλον,

αθλητισμός και τουρισμός,

τήρηση της τάξης.

2.3

Ο εκτενής κατάλογος των πιθανών εφαρμογών τονίζει το εύρος και τη μεγάλη ποικιλία τους.

2.4

Το πράσινο βιβλίο καταλήγει, ως είθισται, με κατάλογο ερωτήσεων προς τα ενδιαφερόμενα μέρη. Έργο της ΕΟΚΕ δεν είναι να απαντήσει επακριβώς στις ερωτήσεις αυτές, αλλά κυρίως να τονίσει εκείνες που κρίνει ως ιδιαίτερα σημαντικές και να προτείνει άλλες ερωτήσεις, που θα έπρεπε να έχουν τεθεί και δεν τίθενται.

2.5

Η Επιτροπή προβαίνει σε ανάλυση των απαντήσεων που έλαβε από τα ενδιαφερόμενα μέρη στις ερωτήσεις του πράσινου βιβλίου. Οι απαντήσεις αυτές δεν είναι πολλές και συχνά είναι υπερβολικά γενικές ώστε να μπορούν να αξιοποιηθούν. Θα συμπληρώσει, λοιπόν, τη διαβούλευση με τη διενέργεια εμπεριστατωμένων διαβουλεύσεων, προκειμένου να δημοσιεύσει σχέδιο δράσης τον Οκτώβριο του 2007. Μέχρι στιγμής, κανένας από τους μεγάλους οικονομικούς κλάδους δεν έχει εκδηλώσει πραγματικό ενδιαφέρον για τις υπηρεσίες βάσει χρέωσης. Διακρίνεται εδώ σαφώς πόσο δύσκολος είναι ο ανταγωνισμός με μια υπηρεσία παρεχόμενη δωρεάν στο κοινό, ακόμη κι εάν αυτή δεν είναι εγγυημένη. Τίθεται, λοιπόν, το ζήτημα της οικονομικής και δημοσιονομικής ισορροπίας του ευρωπαϊκού συστήματος, ενός συστήματος πολιτικής φύσεως, το οποίο δεν διαθέτει αντίστοιχη δημόσια υποστήριξη (επί του προκειμένου στρατιωτική) με το αμερικανικό GPS.

3.   Μείζονα ερωτήματα

3.1

Το ερώτημα 2 (1), σχετικά με την προστασία της ιδιωτικής ζωής, έχει ιδιαίτερη σημασία. Η ΕΟΚΕ αντιμετωπίζει το ζήτημα αυτό με μεγάλη προσοχή και έχει ήδη ζητήσει να προστατεύεται πολύ αυστηρά η αρχή του σεβασμού της ιδιωτικής ζωής. Το ζήτημα που τίθεται εδώ είναι η ισορροπία μεταξύ του δικαιώματος στην προστασία της ιδιωτικής ζωής και των δυνατοτήτων που προσφέρει η τεχνολογία. Πρέπει να τονιστεί, ωστόσο, ότι τα συστήματα δορυφορικού εντοπισμού θέσης και δορυφορικής πλοήγησης παρέχουν τη δυνατότητα στους χρήστες να προσδιορίσουν το γεωγραφικό τους στίγμα, το στίγμα όμως αυτό το γνωρίζουν μόνον οι ίδιοι, χωρίς να έχουν σ' αυτό πρόσβαση τρίτα πρόσωπα, εκτός εάν ο χρήστης αποφασίσει να το κοινοποιήσει, για παράδειγμα με ένα μέσον κινητής τηλεφωνίας τύπου GSM (Παγκόσμιο Σύστημα Κινητής Επικοινωνίας). Δεδομένου ότι τα συστήματα αυτά δεν λειτουργούν αμφίδρομα, ο φορέας ενός συστήματος πλοήγησης, είτε πρόκειται για το GPS, είτε για το Galileo, είτε ακόμη για το ρωσικό GLONASS, δεν γνωρίζει τους χρήστες και δεν έχει κανέναν τρόπο να γνωρίζει ποιος χρησιμοποιεί τα σήματα πλοήγησης και, ακόμη λιγότερο, ποιο είναι το γεωγραφικό του στίγμα. Επομένως, το ζήτημα της προστασίας της ιδιωτικής ζωής πρέπει να εξεταστεί στο επίπεδο των εξατομικευμένων υπηρεσιών εφαρμογής που θα προτείνονται στους χρήστες. Πράγματι, πολλές από τις υπηρεσίες αυτές απαιτούν την στιγμιαία αποστολή της γεωγραφικής θέσης του χρήστη προς έναν εξυπηρετητή, ο οποίος μπορεί τότε να μεταδώσει την πληροφορία που του ζητείται (για παράδειγμα, μια πληροφορία σχετικά με την οδική κυκλοφορία).

3.2

Το ερώτημα 5 (2), σχετικά με τη διεθνή συνεργασία, γεννά κάποιες απορίες. Συμφωνίες συνεργασίας έχει υπογράψει η Ευρωπαϊκή Ένωση με την Κίνα, το Ισραήλ, την Νότια Κορέα, το Μαρόκο και την Ουκρανία, ενώ εξετάζονται άλλες συμφωνίες με την Ινδία, τη Βραζιλία, την Αργεντινή και την Αυστραλία. Είναι προφανές ότι οι εν λόγω συμφωνίες συνεργασίας είναι επιθυμητές για την ενίσχυση της διεθνούς βάσης του Galileo, κυρίως για λόγους τυποποίησης, ανοίγματος των αγορών, πιστοποίησης και συχνοτήτων, καθώς και δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Πρέπει, ωστόσο, να επιδεικνύεται επαγρύπνηση, δεδομένου ότι το κυριότερο κίνητρο, για ορισμένους εταίρους, είναι να αποκτήσουν την ευρωπαϊκή γνώση και τεχνογνωσία, ώστε να κερδίσουν χρόνο για την ανάπτυξη δικής τους τεχνολογίας, προοριζόμενης να αποτελέσει ανταγωνιστή του Galileo. Σήμερα, πλέον, είναι σαφέστατο ότι αυτό ήταν το κίνητρο της Κίνας όταν, το 2003, υπέγραψε συμφωνία συνεργασίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση για το Galileo. Εξάλλου, κατάπληξη προκαλεί το γεγονός ότι ούτε η Νορβηγία ούτε η Ελβετία δεν διαθέτουν ακόμη συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Ένωση που να οριοθετεί τη συνεργασία τους για το Galileo, ενώ χρηματοδοτούν τη φάση της ανάπτυξης/επικύρωσης του προγράμματος βάσει της συμμετοχής τους μέσω του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος. Επομένως, το ζήτημα της ενδεχόμενης πρόσβασής τους στην «κρατικά ρυθμιζόμενη υπηρεσία» του Galileo δεν έχει ρυθμιστεί.

3.3

Όπως και να έχει η κατάσταση, γενικά, οι συνεργασίες που έχουν υπογραφεί δεν αφορούσαν την «κρατικά ρυθμιζόμενη υπηρεσία» περιορισμένης πρόσβασης. Επιπλέον, οι διαπραγματεύσεις για θέματα διεθνούς συνεργασίας έχουν επιβραδυνθεί, καθότι η προτεραιότητα σήμερα είναι πλέον η πραγματική υλοποίηση του ευρωπαϊκού προγράμματος δορυφορικής πλοήγησης, γεγονός που είναι ενδεικτικό των δυσχερειών που έχουν ανακύψει.

3.4

Τα ερωτήματα 6 και 7 (3), σχετικά με τα πρότυπα και την πιστοποίηση, θέτουν στην πραγματικότητα το ζήτημα της πιστοποίησης του εξοπλισμού και του ίδιου του συστήματος, καθώς και των ενσωματωμένων τερματικών πλοήγησης. Το ζήτημα αυτό είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο για τις αεροπορικές μεταφορές, καθώς και για τις σιδηροδρομικές, δύο κλάδους όπου οι εξοπλισμοί ασφαλείας και σηματοδότησης υπόκεινται σε αυστηρή διαδικασία πιστοποίησης, αναγνωρισμένη σε διεθνές επίπεδο. Η πιστοποίηση του ίδιου του συστήματος Galileo έχει νόημα αποκλειστικά και μόνον σε συνάρτηση με έναν ιδιαίτερο κλάδο εφαρμογών, για παράδειγμα την πολιτική αεροπορία, που καθορίζει τα εφαρμοστέα πρότυπα και διαδικασίες πιστοποίησης. Η πιστοποίηση των ενσωματωμένων σε κινητά μηχανήματα τερματικών και εξοπλισμών που χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες του Galileo περιλαμβάνει πολύ περισσότερα στοιχεία από το ίδιο το τερματικό εντοπισμού θέσης, αλλά και όλους τους λοιπούς εξοπλισμούς που αξιοποιούν την πληροφορία του στίγματος και παρέχουν τελικά στον πιλότο ή τον κυβερνήτη την επεξεργασμένη πληροφορία. Στις περιπτώσεις αυτές, εφαρμόζονται οι συνήθεις διαδικασίες πιστοποίησης, ανάλογα με την εφαρμογή. Επομένως, το ζήτημα αυτό πρέπει να εξεταστεί ξεχωριστά για την κάθε συγκεκριμένη εφαρμογή.

3.5

Η άλλη πτυχή της ερώτησης, που αφορά την αστική ευθύνη, μόλις που αναφέρεται, ενώ η σπουδαιότητά της είναι μεγάλη. Οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι είναι ιδιαίτερα σύνθετη. Πρέπει να εξεταστούν τα ζητήματα της συμβατικής ευθύνης, σχετικά απλά, αλλά και τα ζητήματα εξωσυμβατικής ευθύνης, πολύ πιο περίπλοκα. Πρέπει, επιπλέον, να ληφθεί υπόψη ότι το επίπεδο ευθύνης ενδέχεται να ποικίλει ανάλογα με το είδος της υπηρεσίας στο πλαίσιο της οποίας αυτή προκύπτει: υπηρεσία ανοικτής πρόσβασης, εμπορική υπηρεσία ή κρατικά ρυθμιζόμενη υπηρεσία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μελετά ένα σχήμα ανάλογο με αυτό που ισχύει στην πολιτική αεροπορία, δηλαδή την κάλυψη μέχρις ενός ποσού από τις ασφαλιστικές εταιρείες και ύστερα από τις δημόσιες αρχές. Το κύριο ερώτημα στην προκειμένη περίπτωση συνίσταται στον καθορισμό του ορίου πέραν του οποίου θα κινητοποιείται η δημόσια κάλυψη του κινδύνου. Το όριο που προτείνεται σήμερα είναι υψηλό, γύρω στο ένα δισεκατομμύριο ευρώ.

3.6

Μέχρι ποίου επιπέδου ο φορέας παροχής του σήματος εγγυάται τις επιδόσεις; Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη οξύτητα όταν πρόκειται για αεροπορικές, σιδηροδρομικές ή θαλάσσιες μεταφορές.

3.7

Εάν, για παράδειγμα, η κακή ποιότητα του σήματος οδηγήσει σε αεροπορική καταστροφή ή σε ναυάγιο, με ενδεχόμενη πρόκληση πετρελαιοκηλίδας, ποιος θα πρέπει να αναλάβει την ευθύνη και σε ποιο βαθμό; Πρέπει, εδώ, να γίνει διάκριση μεταξύ συμβατικής ευθύνης, αφενός, και εξωσυμβατικής ευθύνης, αφετέρου.

3.8

Ο φορέας του συστήματος Galileo θα πρέπει να βαρύνεται με το σύνολο της ευθύνης, ή να την μοιράζεται με τα κράτη; και με ποια κράτη; το κράτος εκτόξευσης, την Ευρωπαϊκή Ένωση, τα κράτη που συμμετέχουν στο πρόγραμμα Galileo; Τα ερωτήματα αυτά αξίζει να τεθούν και να εξεταστούν, ώστε οι εμπορικές εφαρμογές του Galileo να μπορέσουν να αναπτυχθούν μέσα σε ένα ικανοποιητικό και ασφαλές νομικό πλαίσιο.

3.9

Προηγούμενα υπάρχουν. Για παράδειγμα, το ARIANE. Ο κίνδυνος πρόκλησης ζημίας σε τρίτους που συνδέεται με την εκτόξευση ενός πυραύλου βαρύνει μέχρι το ύψος των 100 εκατομμυρίων ευρώ την εταιρεία ARIANESPACE, ενώ, πέραν του ποσού αυτού, αναλαμβάνεται από το γαλλικό κράτος. Ανάλογα σχήματα καταμερισμού του κινδύνου μεταξύ των εμπορικών φορέων και των κρατών υπάρχουν στον τομέα της πολιτικής αεροπορίας, και θα μπορούσαν ενδεχομένως να εφαρμοστούν στην περίπτωση του Galileo. Εντούτοις, το ευαίσθητο σημείο εξακολουθεί να έγκειται στη συμφωνία όσον αφορά το όριο: ποιος είναι ο κατάλληλος καταμερισμός μεταξύ της δημόσιας αρχής και του φορέα, κυρίως μάλιστα όταν πρόκειται για νέα υπηρεσία;

3.10

Ένα σύστημα που θα εμπνευστεί από το σύστημα αυτό, για το πρόγραμμα Galileo, προϋποθέτει προφανώς τον σαφή προσδιορισμό της δημόσιας αρχής που θα είναι σε θέση να μοιραστεί την ευθύνη με τον φορέα του Galileo.

3.11

Το ερώτημα 9 (4), σχετικά με τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, έχει μεγάλη σημασία. Ακόμη κι εάν η αρχική έρευνα χρηματοδοτηθεί από δημόσιους φορείς, θα ήταν σημαντικό η πνευματική ιδιοκτησία των εφαρμογών να ανήκει στις επιχειρήσεις, ειδικότερα τις ΜΜΕ, που θα τις τελειοποιήσουν και θα τις θέσουν σε εφαρμογή.

3.12

Τέλος, ένα ζήτημα που θα πρέπει να εξεταστεί είναι η πτυχή της στρατιωτικής χρήσης του Galileo. Σε αντίθεση με το GPS, στρατιωτικό σύστημα ανοιχτό σε πολιτικές εφαρμογές κατά διακριτική ευχέρεια, το Galileo είναι σύστημα του πολιτικού τομέα. Όπως συμβαίνει και για το πολιτικό σήμα του GPS, τίποτα δεν εμποδίζει τις στρατιωτικές δυνάμεις μιας οποιασδήποτε χώρας να χρησιμοποιούν την υπηρεσία ανοικτής πρόσβασης του Galileo για στρατιωτική χρήση. Η χρήση, όμως, της κρατικά ρυθμιζόμενης υπηρεσίας περιορισμένης πρόσβασης, η πρόσβαση στην οποία ρυθμίζεται επακριβώς από τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, παρουσιάζει πλεονεκτήματα καλύτερης αντοχής έναντι των παρεμβολών και ανεξαρτησίας έναντι των λοιπών υπηρεσιών που παρέχει το Galileo (οι ζώνες συχνοτήτων που χρησιμοποιούνται δεν είναι οι ίδιες).

3.13

Χωρίς να θέλει να εμπλακεί στον προβληματισμό σχετικά με τις διαφόρων ειδών στρατιωτικές χρήσεις του σήματος «κρατικά ρυθμιζόμενης υπηρεσίας» του Galileo, ο οποίος υπερβαίνει κατά πολύ το πλαίσιο της παρούσας γνωμοδότησης και δεν θίγεται στο πράσινο βιβλίο, η ΕΟΚΕ επισημαίνει, ωστόσο, ότι η οικονομική ισορροπία της εκμετάλλευσης του Galileo εξαρτάται εν μέρει από τις χρήσεις αυτές. Στην νέα δομή του προγράμματος Galileo, έτσι όπως προτείνεται από την Επιτροπή, το σημείο αυτό θα συζητηθεί ασφαλώς εκ νέου. Εξάλλου, στην ανακοίνωσή της, η Επιτροπή επισημαίνει ότι«διατηρώντας ταυτόχρονα το σύστημα ως πολιτικό σύστημα, σημαντικά έσοδα μπορούν επίσης να προέλθουν από στρατιωτικούς χρήστες».

4.   Συμπέρασμα

4.1

Η πράσινη βίβλος για τις εφαρμογές της δορυφορικής πλοήγησης εξετάζει πολλούς από τους κλάδους δραστηριότητας τους οποίους αυτή αφορά. Θα πρέπει να συμπληρωθεί όσον αφορά πολύ σημαντικά ζητήματα, όπως η πνευματική ιδιοκτησία μεθόδων που θα μπορούσαν να διανοίξουν νέα πεδία εφαρμογής, τα ζητήματα πιστοποίησης και το καθεστώς ευθύνης.

4.2

Το ζήτημα της κρατικής ή ακόμη και στρατιωτικής χρήσης του Galileo εκ μέρους των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο εξετάζεται μέσω απευθείας διαλόγου μεταξύ Επιτροπής και κρατών μελών και μεταξύ των ίδιων των κρατών μελών στο πλαίσιο του συμβουλίου ασφαλείας του Galileo, έχει ιδιαίτερη σημασία, δεδομένου ότι έχει σημαντική επίπτωση στο οικονομικό πρότυπο του Galileo. Είναι προφανές ότι το ζήτημα αυτό θα πρέπει να εξεταστεί εκ νέου, πόσω μάλλον που η δημόσια επιδότηση καλείται να αυξηθεί σημαντικά λόγω της αποτυχίας της αρχικής δομής σύμπραξης δημόσιου-ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ).

4.3

Τέλος, ο προβληματισμός σχετικά με τις εφαρμογές της δορυφορικής πλοήγησης είναι άκρως χρήσιμος και ενδιαφέρων, θα έπρεπε όμως να υπάρχει η βεβαιότητα ότι η εγκατάσταση του σχηματισμού δορυφόρων θα ολοκληρωθεί. Οι νέες προτάσεις της Επιτροπής συνιστούν μια τελευταία ευκαιρία για το πρόγραμμα Galileo. Η ΕΟΚΕ έχει πλήρη επίγνωση της δημοσιονομικής προσπάθειας που οι προτάσεις αυτές απαιτούν από τα κράτη μέλη, πιστεύει όμως ότι, σε μια περίοδο όπου η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει έναν κάποιο σκεπτικισμό εκ μέρους των λαών της Ευρώπης, μια κάποια αποστασιοποίηση που εκδηλώθηκε στις συζητήσεις για το σχέδιο συνταγματικής συνθήκης, η εγκατάλειψη του προγράμματος Galileo θα είχε καταστροφικές συνέπειες στην Ευρώπη και εκτός αυτής. Μια τέτοια αποτυχία θα δήλωνε ενώπιον της υφηλίου την ανικανότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να κινητοποιηθεί με στόχο ένα πρόγραμμα μέγιστης επιστημονικής, τεχνικής και οικονομικής εμβέλειας. Έχει αποφασιστική σημασία να ολοκληρωθεί το πρόγραμμα Galileo και να αποδειχθούν έτσι οι δυνατότητες αναζωογόνησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η ικανότητά της να οδηγήσει σε ευόδωση σπουδαία προγράμματα για το μέλλον.

4.4

Είναι γεγονός ότι, γι' αυτούς ακριβώς τους λόγους, το πρόγραμμα Galileo βρίσκεται σε μια δύσκολη φάση. Η ΕΟΚΕ δεν μπορεί παρά να δηλώσει ότι μια ενδεχόμενη αποτυχία του προγράμματος αυτού, η σημασία του οποίου είναι εμβληματική για την Ευρωπαϊκή Ένωση, θα αποτελούσε σημαντικό παράγοντα απώλειας εμπιστοσύνης των πολιτών έναντι της ευρωπαϊκής οικοδόμησης και πρέπει, επομένως, με κάθε τρόπο να αποτραπεί.

Βρυξέλλες, 11 Ιουλίου 2007.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Δημήτρης ΔΗΜΗΤΡΙΆΔΗΣ


(1)  COM(2006) 769 τελικό, σημείο 4.

(2)  COM(2006) 769 τελικό, σημείο 5.3.

(3)  COM(2006) 769 τελικό, σημείο 5.4.

(4)  COM(2006) 769 τελικό, σημείο 5.6.


27.10.2007   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 256/51


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα την «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Σχέδιο Ενδεικτικού Πυρηνικού Προγράμματος Υποβάλλεται δυνάμει του άρθρου 40 της Συνθήκης Ευρατόμ για την έκδοση γνώμης της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής»

COM(2006) 844 τελικό

(2007/C 256/11)

Στις 10 Ιανουαρίου 2007, και σύμφωνα με το άρθρο 40 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα «Μεταφορές, Ενέργεια, Υποδομές, Κοινωνία των Πληροφοριών», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των προπαρασκευαστικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 19 Ιουνίου 2007, με βάση εισηγητική έκθεση της κυρίας Sirkeinen.

Κατά την 437η σύνοδο της ολομέλειάς της, της 11ης και 12ης Ιουλίου 2007 (συνεδρίαση της 12ης Ιουλίου 2007), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 81 ψήφους υπέρ, 28 κατά και 15 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Περίληψη

1.1

Το 2004, στη γνωμοδότηση που εξέδωσε με τίτλο με τίτλο «Οι προκλήσεις του πυρηνικού τομέα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας», η ΕΟΚΕ συνιστά «να καταβληθούν προσπάθειες ενημέρωσης για τις πραγματικές προκλήσεις της πυρηνικής βιομηχανίας: ασφάλεια εφοδιασμού, μη εκπομπές του CO2, ανταγωνιστικές τιμές, ασφάλεια και διαχείριση των χρησιμοποιούμενων καυσίμων ούτως ώστε η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών να μπορέσει να αναλύσει με κριτικό πνεύμα το περιεχόμενο των συζητήσεων που της προτείνονται για τα θέματα αυτά». Το νέο ενδεικτικό πυρηνικό πρόγραμμα (ΕΠΠ) παρέχει τέτοιες πληροφορίες. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί σε μεγάλο βαθμό με την ανάλυση και την περιγραφή του παρουσιάζονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής, όπου και θεωρεί ότι συμπεριλαμβάνονται και περιγράφονται με ορθό τρόπο οι βασικές πτυχές του θέματος της πυρηνικής ενέργειας. Επιπλέον, υποδεικνύει ορισμένες πτυχές της πυρηνικής ενέργειας που πρέπει να ληφθούν υπόψη.

1.2

Κατέχοντας ένα μερίδιο ίσο με το 31 % της παραγωγής ηλεκτρισμού και το 15 % της συνολικής βασικής ενέργειας στην Ε.Ε. σήμερα, η πυρηνική ενέργεια διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην ενεργειακή αγορά. Επιπλέον, πληροί απόλυτα τους στόχους της ενεργειακής πολιτικής της Ε.Ε. Το κόστος της πυρηνικής ενέργειας είναι σήμερα σαφώς ανταγωνιστικό. Η εξωτερική εξάρτηση είναι περιορισμένη και οι πηγές καυσίμων είναι διαφοροποιημένες και εξασφαλισμένες, κατάσταση η οποία ανταποκρίνεται στις προϋποθέσεις της ασφάλειας του εφοδιασμού. Η πυρηνική ενέργεια είναι σήμερα η μεγαλύτερη πηγή ενέργειας στην Ευρώπη που δεν προκαλεί εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα.

1.3

Μετά την απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για τους στόχους που έχουν τεθεί για την μετά το 2020 περίοδο σε σχέση με τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, είναι σαφές ότι όλη η πρόσθετη ικανότητα παραγωγής ηλεκτρισμού με χαμηλή χρήση άνθρακα, είτε πρόκειται για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, για πυρηνική ενέργεια ή για δυνητικά καθαρό άνθρακα, πρέπει να υποκαταστήσει την ικανότητα παραγωγής ενέργειας με εκπομπές CO2, συμβάλλοντας έτσι στο σύνολο της παραγωγής ηλεκτρισμού με χαμηλή χρήση άνθρακα. Από πρακτική άποψη, εάν τον σημερινό μερίδιο της πυρηνικής ενέργειας δεν διατηρηθεί τουλάχιστον μέχρις ότου υπάρξουν εντελώς νέες ενεργειακές εναλλακτικές, δεν πρόκειται να επιτευχθούν οι στόχοι που έχουν τεθεί για το κλίμα και γενικότερα στα πλαίσια της ενεργειακής πολιτικής.

1.4

Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τον πάντα σημαντικό ρόλο της Ε.Ε. για την περαιτέρω ανάπτυξη του πιο προηγμένου πλαισίου για την πυρηνική ενέργεια στα κράτη μέλη που επιλέγουν τη χρήση της, σε συμφωνία με τα υψηλότερα πρότυπα προστασίας και ασφάλειας και με βάση την αρχή της μη διάδοσης, όπως απαιτείται από τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας.

1.5

Το περισσότερο πιεστικό έργο είναι η εξεύρεση λύσης για το θέμα των ραδιενεργών αποβλήτων — ιδιαιτέρως για την οριστική διάθεση των καταλοίπων πυρηνικών καυσίμων — για την οποία υπάρχει μεν τεχνολογία, λείπουν όμως οι πολιτικές αποφάσεις. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί, επίσης, με την Επιτροπή σχετικά με τα άλλα θέματα στα οποία πρέπει να δοθεί προσοχή σε επίπεδο Ε.Ε.: Πυρηνική ασφάλεια και προστασία από τη ακτινοβολία, σημεία στα οποία οι ευρωπαϊκές επιδόσεις είναι καλές, καθώς και η εξασφάλιση της χρηματοδότησης του παροπλισμού μονάδων.

1.6

Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι υπάρχουν ορισμένες πρόσθετες πτυχές της πυρηνικής ενέργειας που δεν καλύπτονται από το σχέδιο ΕΠΠ. Πρόκειται για την απειλή της τρομοκρατίας και, σε ορισμένους πυρηνικούς σταθμούς, το θέμα της επάρκειας υδάτων ψύξης.

1.7

Ένα πρόβλημα για τα κράτη μέλη που επιθυμούν να συνεχίσουν τις επενδύσεις στην πυρηνική ενέργεια μπορεί να είναι η έλλειψη ελκυστικότητας του κλάδου της πυρηνικής ενέργειας ως εργοδότη και αντικειμένου έρευνας, Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την άποψη της Επιτροπής ότι η εμπειρογνωμοσύνη στα θέματα της προστασίας από τη ραδιενέργεια και της πυρηνικής τεχνολογίας έχει καθοριστική σημασία για την Ε.Ε., πράγμα που σημαίνει ότι πρέπει να δοθεί προσοχή στην εκπαίδευση, την κατάρτιση και την έρευνα στους τομείς αυτούς.

1.8

Τέλος, η ΕΟΚΕ τονίζει το δικαίωμα κάθε κράτους μέλους να επιλέξει το ενεργειακό μείγμα που χρησιμοποιεί, συμπεριλαμβανομένης και της χρήσης πυρηνικής ενέργειας, όπως αναφέρεται στο ΕΠΠ.

2.   Εισαγωγή

2.1

Σύμφωνα με το άρθρο 40 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή «… δημοσιεύει περιοδικώς προγράμματα ενδεικτικού χαρακτήρα κυρίως επί των στόχων της παραγωγής πυρηνικής ενέργειας και επί των παντός είδους επενδύσεων που συνεπάγεται η πραγματοποίησή τους. Η Επιτροπή ζητεί τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής επί των προγραμμάτων αυτών προ της δημοσιεύσεώς τους». Από το 1958 έχουν δημοσιευτεί τέσσερα ενδεικτικά προγράμματα αυτού του είδους, το τελευταίο το 1997.

2.2

Το παρόν σχέδιο ενδεικτικού προγράμματος (ΕΠΠ) δημοσιεύτηκε από την Επιτροπή στα πλαίσια της δέσμης μέτρων για την ανεργία και το κλίμα, μια ενεργειακή πολιτική για την Ευρώπη, στις 10 Ιανουαρίου 2007. Οι οριστική έκδοση θα ετοιμαστεί και θα δημοσιευτεί μόλις η Επιτροπή παραλάβει τη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ.

2.3

Τα άλλα τμήματα της δέσμης καλύπτουν εν πρώτοις μια πρόταση η οποία αφορά το θέμα της κλιματικής αλλαγής και το στόχο της κατά 30 % μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από τις αναπτυγμένες χώρες έως το 2020 και σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990, οπωσδήποτε κατά 20 % για την Ε.Ε. μόνο. Η δέσμη μέτρων αφορά, επίσης, την εσωτερική αγορά φυσικού αερίου και ηλεκτρισμού, τις διασυνδέσεις στα δίκτυα ηλεκτρισμού και φυσικού αερίου, προτάσεις για την προαγωγή της βιώσιμης παραγωγής ενέργειας από ορυκτά καύσιμα, οδικό χάρτη για την προαγωγή της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, συμπεριλαμβανομένου δεσμευτικού στόχου έτσι ώστε το ποσοστό των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας επί του συνολικού ενεργειακού μείγματος στην Ε.Ε. να ανέλθει στο 20 % έως το 2020, να εξοικονομηθεί ενέργεια με την αύξηση της αποδοτικότητας κατά 20 % έως το 2020, καθώς και ενός μελλοντικού Ευρωπαϊκού Στρατηγικού Τεχνολογικού Σχεδίου για την Ενέργεια. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 9ης Μαρτίου 2007 προσυπέγραψε τους στόχους και το κύριο πολιτικό περιεχόμενο της δέσμης μέτρων.

2.4

Η ΕΟΚΕ γνωμοδότησε για κάθε ΕΠΠ, όπως προβλέπεται από τη συνθήκη. Ασχολήθηκε επίσης με το θέμα της πυρηνικής ενέργειας σε πολλές άλλες γνωμοδοτήσεις της, πρόσφατα μάλιστα στη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας του 2004 για το ρόλο της πυρηνικής ενέργειας, στα συμπεράσματα της οποίας αναφέρεται ότι «η ΕΟΚΕ κρίνει ότι η πυρηνική ενέργεια μπορεί να αποτελέσει ένα από τα στοιχεία μίας ενεργειακής πολιτικής της ΕΕ που να είναι διαφοροποιημένη, εξισορροπημένη, οικονομική και βιώσιμη. Λόγω των ερωτημάτων που δημιουργεί, δεν πρέπει να τεθούν όλες οι ελπίδες σ' αυτή, όμως η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η μερική ή ολική εγκατάλειψή της θα μειώσει τις ευκαιρίες να τηρηθούν οι δεσμεύσεις της ΕΕ έναντι του θέματος των αλλαγών του κλίματος».

3.   Το έγγραφο της Επιτροπής

3.1

Στο έγγραφο της Επιτροπής επανεξετάζονται οι επενδύσεις που έγιναν στο χώρο της πυρηνικής ενέργειας την τελευταία δεκαετία και περιγράφονται η οικονομία της παραγωγής πυρηνικής ενέργειας, ο αντίκτυπος αυτής στο ενεργειακό μείγμα, καθώς και οι συνθήκες κοινωνικής αποδοχής. Κάπως λεπτομερέστερα, το περιεχόμενο του εγγράφου έχει ως εξής.

3.2

Η απόφαση της εξάρτησης από την πυρηνική ενέργεια για την παραγωγή ηλεκτρισμού επαφίεται στα κράτη μέλη. Αποφάσεις για την επέκταση της χρήσης πυρηνικής ενέργειας ελήφθησαν πρόσφατα στη Φινλανδία και τη Γαλλία. Στις Κάτω Χώρες, την Πολωνία, τη Σουηδία, τη Τσεχία, τη Λιθουανία, την Εσθονία, τη Λετονία, της Σλοβακία, το Ηνωμένα Βασίλειο, τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία έχει ξαναρχίσει η συζήτηση για το θέμα της πυρηνικής ενεργειακής πολιτικής. Η Γερμανία, η Ισπανία και το Βέλγιο συνεχίζουν, παρόλο που οι συζητήσεις δεν έχουν λήξει, τις πολιτικές τους για τη σταδιακή κατάργηση της χρήσης πυρηνικής ενέργειας. Σημειωτέον ότι 12 από τα 27 κράτη μέλη της Ε.Ε. δεν παράγουν πυρηνική ενέργεια.

3.3

Με 152 πυρηνικούς αντιδραστήρες διασκορπισμένους στην Ε.Ε. των 27, η πυρηνική ενέργεια αποφέρει σήμερα το 30 % του ηλεκτρισμού στην Ευρώπη. Όμως, εάν συνεχιστεί η πολιτική της σταδιακής κατάργησης σε ορισμένα κράτη-μέλη της Ε.Ε., το ποσοστό αυτό θα μειωθεί σημαντικά. Για να καλυφθεί η αναμενόμενη ζήτηση ενέργειας και να περιοριστεί η εξάρτηση της Ευρώπης από τις εισαγωγές, θα μπορούσαν να ληφθούν αποφάσεις για νέες επενδύσεις ή για την παράταση της λειτουργίας ορισμένων σταθμών.

3.4

Σύμφωνα με την Επιτροπή, η ενίσχυση της παραγωγής πυρηνικής ενέργειας θα μπορούσε να αποτελέσει μια από τις πιθανές επιλογές για τον περιορισμό των εκπομπών CO2 και να διαδραματίσει, έτσι, ουσιαστικό ρόλο στην προσπάθεια για την αντιμετώπιση της αλλαγής του παγκόσμιου κλίματος. Η πυρηνική ενέργεια δεν συνεπάγεται εκπομπές άνθρακα και εντάσσεται στο σενάριο της Επιτροπής για τον περιορισμό των εκπομπών άνθρακα, συμπεριλαμβανομένου και του στόχου της μείωσης των εκπομπών CO2. Αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει ουσιαστικής σημασίας δεδομένο στη συζήτηση των μελλοντικών προγραμμάτων εμπορίου εκπομπών.

3.5

Ο παράγοντας που επηρεάζει καθοριστικά την προοπτική της ανάπτυξης της πυρηνικής ενέργειας είναι τα υποκείμενα οικονομικά δεδομένα, επειδή ένα πυρηνικός σταθμός συνεπάγεται αρχικές επενδύσεις που κυμαίνονται από 2 μέχρι 3,5 δισ. EUR. Η παραγωγή πυρηνικής ενέργειας συνεπάγεται υψηλότερο κόστος κατασκευής σε σύγκριση με τα ορυκτά καύσιμα, όμως το λειτουργικό κόστος είναι σημαντικά τα χαμηλότερο μετά τις αρχικές επενδύσεις. Λεπτομερώς, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι.

3.5.1

«Οι οικονομικοί κίνδυνοι ενός πυρηνικού σταθμού παραγωγής ενέργειας συνδέονται με τη σημαντική επένδυση κεφαλαίου στα αρχικά στάδια και απαιτούν σχεδόν άψογη λειτουργία κατά τα πρώτα 15 έως 20 έτη του 40-60 ετούς χρόνου ζωής του προκειμένου να αποδώσει η αρχική επένδυση. Επιπλέον, ο παροπλισμός και η διαχείριση των αποβλήτων καθιστούν απαραίτητη τη διάθεση χρηματοδοτικών πόρων επί 50 έως 100 έτη μετά το κλείσιμο του αντιδραστήρα».

3.5.2

«Στην ΕΕ των 27 (1) λειτουργούν συνολικά 152 πυρηνικοί αντιδραστήρες σε 15 κράτη μέλη. Η μέση ηλικία των πυρηνικών σταθμών παραγωγής ενέργειας πλησιάζει τα 25 έτη (2). Στη Γαλλία, η οποία διαθέτει το μεγαλύτερο αριθμό πυρηνικών αντιδραστήρων (59) που παράγουν σχεδόν το 80 % της ηλεκτρικής ενέργειας, και στη Λιθουανία, η οποία διαθέτει ένα μόνο πυρηνικό σταθμό παραγωγής ενέργειας που παράγει το 70 % της ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας, η μέση ηλικία είναι περίπου 20 έτη. Η μέση ηλικία των 23 πυρηνικών σταθμών παραγωγής ενέργειας του ΗΒ πλησιάζει τα 30 έτη, ενώ στη Γερμανία η μέση ηλικία των 17 σταθμών που λειτουργούν είναι 25 έτη».

3.5.3

«Παραδοσιακά η πυρηνική ενέργεια συνδυάζει υψηλότερο κόστος κατασκευής και χαμηλότερο κόστος λειτουργίας σε σχέση με την παραγωγή ενέργειας από ορυκτά καύσιμα, η οποία απαιτεί μικρότερο κεφαλαιουχικό κόστος, αλλά υψηλότερη και δυνητικά κυμαινόμενη τιμή καυσίμου, και συνεπώς λειτουργικό κόστος.»

3.6

Η παραγωγή πυρηνικής ενέργειας δεν επηρεάζεται σχεδόν καθόλου από την μεταβολή του κόστους των πρώτων υλών, επειδή μια μικρή ποσότητα ουρανίου, που κατά κανόνα προέρχεται από σταθερές περιοχές του κόσμου, μπορεί να διατηρήσει σε λειτουργία έναν αντιδραστήρα για ολόκληρες δεκαετίες. Οι αρκετά εξασφαλισμένες και γνωστές πηγές προμήθειας ουρανίου σε ανταγωνιστικές τιμές μπορούν να καλύψουν τις απαιτήσεις της πυρηνικής βιομηχανίας τουλάχιστον για τα επόμενα 85 χρόνια με βάση τα σημερινά επίπεδα κατανάλωσης. Έτσι, στις περισσότερες βιομηχανικές χώρες, οι νέοι πυρηνικοί σταθμοί προσφέρουν έναν οικονομικό τρόπο παραγωγής βασικής ηλεκτρικής ενέργειας.

3.7

Η πυρηνική βιομηχανία έχει πραγματοποιήσει σημαντικές επενδύσεις από το 1997 και μετά. Η Επιτροπή αναγνωρίζει τη σημασία που έχει η διατήρηση της τεχνολογικής πρωτοπορίας στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας και υποστηρίζει την περαιτέρω ανάπτυξη του περισσότερο προηγμένου πλαισίου για την πυρηνική ενέργεια, συμπεριλαμβανομένων των θεμάτων της μη διάδοσης, της διαχείρισης αποβλήτων και της παύσης της λειτουργίας σταθμών. Από τη θέσπιση της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας, η πυρηνική ασφάλεια και η προστασία του κοινού από τη ραδιενέργεια συγκαταλέγονται στα βασικά ενδιαφέροντα της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και η σημασία τους αυξήθηκε ακόμη περισσότερο στα πλαίσια των προηγούμενων και των πρόσφατων διευρύνσεων.

3.8

Ο ρόλος της Ε.Ε. πρέπει να είναι η περαιτέρω ανάπτυξη του πιο προηγμένου πλαισίου για την πυρηνική ενέργεια στα κράτη μέλη που επιλέγουν να τη χρησιμοποιήσουν, σε συμφωνία με τα υψηλότερα πρότυπα προστασίας, ασφάλειας και μη διάδοσης, όπως απαιτείται από τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας. Στα στοιχεία αυτά πρέπει να συμπεριληφθούν η διαχείριση πυρηνικών αποβλήτων και η παύση της λειτουργίας πυρηνικών σταθμών.

3.9

Σύμφωνα με την Επιτροπή, η συζήτηση πρέπει να επικεντρωθεί κυρίως στις ακόλουθες πτυχές:

αναγνώριση κοινών επιπέδων αναφοράς πυρηνικής ασφάλειας που θα πρέπει να εφαρμόζονται στην ΕΕ, χρησιμοποιώντας την εκτεταμένη εμπειρογνωμοσύνη των εθνικών αρχών πυρηνικής ασφάλειας των κρατών μελών·

συγκρότηση ομάδας υψηλού επιπέδου για την πυρηνική ασφάλεια και την προστασία με εντολή τη σταδιακή ανάπτυξη της κοινής κατανόησης και ενδεχομένως, επιπλέον ευρωπαϊκών κανόνων για την πυρηνική ασφάλεια και προστασία·

εξασφάλιση της κατάρτισης από τα κράτη μέλη εθνικών σχεδίων για τη διαχείριση των ραδιενεργών αποβλήτων·

κατά την αρχική φάση του 7 °ΠΠ, δημιουργία τεχνολογικών πλατφορμών που θα διασφαλίσουν τον καλύτερο συντονισμό της έρευνας με εθνικά, βιομηχανικά και κοινοτικά προγράμματα στους τομείς της αειφόρου πυρηνικής σχάσης και της εναπόθεσης σε βαθείς γεωλογικούς σχηματισμούς·

παρακολούθηση της σύστασης για εναρμόνιση των εθνικών προσεγγίσεων όσον αφορά τη διαχείριση των ταμείων παροπλισμού, προκειμένου να διασφαλιστεί η διάθεση επαρκών πόρων·

απλούστευση και εναρμόνιση των διαδικασιών αδειοδότησης στη βάση στενότερης συνεργασίας μεταξύ των εθνικών ρυθμιστικών αρχών, με στόχο τη διατήρηση των υψηλότερων δυνατών προδιαγραφών ασφάλειας·

διασφάλιση μεγαλύτερης διαθεσιμότητας δανείων της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας, υπό την προϋπόθεση της αναθεώρησης των ανωτάτων ορίων σύμφωνα με τις ανάγκες της αγοράς, όπως ήδη πρότεινε η Επιτροπή·

ανάπτυξη εναρμονισμένου καθεστώτος ευθύνης και μηχανισμών που θα διασφαλίζουν τη διαθεσιμότητα πόρων σε περίπτωση ζημιών από πυρηνικό ατύχημα·

νέα ώθηση στη διεθνή συνεργασία, ιδίως μέσω στενότερης συνεργασίας με τον ΔΟΑΕ, τον NEA, διμερών συμφωνιών με χώρες μη μέλη της ΕΕ και νέας συνδρομής προς γειτονικές χώρες.

4.   Γενικές παρατηρήσεις

4.1

Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει το νέο σχέδιο ενδεικτικού πυρηνικού προγράμματος. Το ενεργειακό περιβάλλον έχει εξελιχθεί πολύ στα δέκα χρόνια που έχουν παρέλθει από την τελευταία δημοσίευση. Ιδιαίτερα τα τελευταία δύο χρόνια, προέκυψαν νέες και δραματικές εξελίξεις οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή και στις τρεις πτυχές της ενεργειακής πολιτικής — ασφάλεια του εφοδιασμού, ανταγωνιστικότητα και προσιτές τιμές, περιβάλλον και κυρίως αλλαγή του κλίματος. Η Ε.Ε. αντέδρασε στα εμφανή προβλήματα και τις προκλήσεις με την υποβολή προτάσεων για μια ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική. Στο πλαίσιο αυτό, χρειάζεται οπωσδήποτε να γίνει ανάλυση και ένα υποβληθούν προτάσεις για την πυρηνική ενέργεια. Έτσι, καθορίζεται η θέση αυτής στο σύνολο του ενεργειακού φάσματος και παρέχονται οι πληροφορίες που είναι απαραίτητες για τη συζήτηση και τον ορισμό μιας ενεργειακής πολιτικής για την Ευρώπη.

4.2

Το 2004, στη γνωμοδότηση που εξέδωσε με τίτλο «Οι προκλήσεις του πυρηνικού τομέα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας», η ΕΟΚΕ συνιστά «να καταβληθούν προσπάθειες ενημέρωσης για τις πραγματικές προκλήσεις της πυρηνικής βιομηχανίας: ασφάλεια εφοδιασμού, μη εκπομπές του CO2, ανταγωνιστικές τιμές, ασφάλεια και διαχείριση των χρησιμοποιούμενων καυσίμων ούτως ώστε η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών να μπορέσει να αναλύσει με κριτικό πνεύμα το περιεχόμενο των συζητήσεων που της προτείνονται για τα θέματα αυτά». Το νέο ενδεικτικό πυρηνικό πρόγραμμα (ΕΠΠ) παρέχει τέτοιες πληροφορίες. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί σε μεγάλο βαθμό με την ανάλυση και την περιγραφή του παρουσιάζονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής, όπου και θεωρεί ότι συμπεριλαμβάνονται και περιγράφονται με ορθό τρόπο οι βασικές πτυχές του θέματος της πυρηνικής ενέργειας. Επιπλέον, υποδεικνύει ορισμένες πτυχές της πυρηνικής ενέργειας που πρέπει να ληφθούν υπόψη.

4.3

Κατέχοντας μερίδιο που υπερβαίνει το 30 % της παραγωγής ηλεκτρισμού και το 15 % της συνολικής ενέργειας στην Ε.Ε. σήμερα, η πυρηνική ενέργεια διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην ενεργειακή αγορά. Επιπλέον, πληροί απόλυτα τους στόχους της ενεργειακής πολιτικής της Ε.Ε. Το κόστος της πυρηνικής ενέργειας είναι σήμερα σαφώς ανταγωνιστικό, ιδιαιτέρως όταν χρησιμοποιείται για την παραγωγή βασικής ηλεκτρικής ενέργειας. Η εξωτερική εξάρτηση είναι περιορισμένη και οι πηγές καυσίμων είναι διαφοροποιημένες και εξασφαλισμένες, κατάσταση η οποία ανταποκρίνεται στις προϋποθέσεις της ασφάλειας του εφοδιασμού. Η πυρηνική ενέργεια είναι σήμερα η μεγαλύτερη πηγή ενέργειας στην Ευρώπη που δεν προκαλεί εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (βλ. σημείο 4.8).

4.4

Η βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας και ο συνεπακόλουθος περιορισμός της ζήτησης είναι ο πρώτος και κύριος στόχος της ατζέντας της ενεργειακής πολιτικής. Χρειάζεται να γίνουν ακόμη μεγάλες επενδύσεις στην παραγωγή ενέργειας Ε.Ε. για την αντικατάσταση παλαιών μονάδων και για την κάλυψη μιας ενδεχόμενης τόνωσης της ζήτησης, δεδομένου ότι η αγορά και η τεχνολογική εξέλιξη μπορεί να οδηγήσουν σε αύξηση του ποσοστού του ηλεκτρισμού στη συνολική ζήτηση ενέργειας.

4.4.1

Μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, υπάρχει περίπτωση οι νέες ενεργειακές τεχνολογίες, όπως η τεχνολογία του υδρογόνου, οι αντλίες θέρμανσης, τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα κλπ., να οδηγήσουν ταχύτερα σε αύξηση της ζήτησης ηλεκτρισμού ως μεριδίου της γενικής ζήτησης ενέργειας από ό,τι εκτιμάται σήμερα. Αυτή η εξέλιξη θα μπορούσε του να ενισχύσει πολύ περισσότερο από ό,τι σήμερα το ρόλο που διαδραματίζει η πυρηνική ενέργεια στο ενεργειακό μείγμα της Ε.Ε.

4.5

Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι σήμερα υφίστανται σχέδια παράτασης της δραστηριότητας των μονάδων που έχουν φθάσει στο τέλος της 30ετούς-40ετούς περιόδου εμπορικής τους εκμετάλλευσης. Τα προβλήματα γήρανσης των ευρωπαϊκών πυρηνικών μονάδων ηλεκτροπαραγωγής δεν εξετάστηκαν σε βάθος στο υλικό που προετοίμασε η Επιτροπή και απαιτούνται περισσότερες για το θέμα. Καθώς τονίζει η Επιτροπή ότι «συνεχίζουν να υπάρχουν ορισμένοι χρηματοπιστωτικοί και περιβαλλοντικοί κίνδυνοι σε κάποια από τα κράτη μέλη που έχουν να κάνουν με τις κυβερνήσεις, όπως η ευθύνη για τις εγκαταστάσεις μακροχρόνιας διάθεσης και διαχείρισης των αποβλήτων», στο μέλλον θα απαιτηθούν λύσεις για το θέμα αυτό.

4.6

Οι νέες αυτές επενδύσεις πρέπει στην ιδανική περίπτωση να συνάδουν με τους στόχους της ασφάλειας του εφοδιασμού, της ανταγωνιστικότητας και της καταπολέμησης της αλλαγής του κλίματος. Με δεδομένα τα χαρακτηριστικά και το δυναμικό άλλων μεθόδων παραγωγής ενέργειας, πρέπει να αναμένεται παράταση της λειτουργίας των υφιστάμενων πυρηνικών σταθμών και πραγματοποίηση νέων επενδύσεων. Επ' αυτού, η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή.

4.7

Σύμφωνα με την Επιτροπή, με βάση τη σημερινή κατανάλωση, τα αποθέματα ουρανίου επαρκούν για 85 χρόνια. Διάφορες πηγές δίνουν ποικίλες πληροφορίες για το θέμα αυτό, με τις εκτιμήσεις να κυμαίνονται από 85 έως 500 χρόνια. Επειδή η διαθεσιμότητα καυσίμων έχει ιδιαίτερη σημασία για την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού, η Επιτροπή πρέπει να παράσχει λεπτομερέστερες πληροφορίες για το θέμα αυτό.

4.8

Με τη σύγκριση των επιπτώσεων που έχουν στο περιβάλλον διάφορες πηγές ενέργειας, πρέπει να γίνεται μια αξιολόγηση της συνολικής διαδικασίας από την προμήθεια πρώτων υλών, την παραγωγή, τη μεταφορά και την παραγωγή ενέργειας, έως τα στάδια της ανακύκλωσης και της τελικής διάθεσης. Το Παγκόσμιο Συμβούλιο Ενέργειας (ΠΣΕ) δημοσίευσε ανακεφαλαιωτική έκθεση με τίτλο (Comparison of Energy Systems Using Life Cycle Assessment, WEC, Ιούλιος 2004), στην οποία εντοπίζονται και επανεξετάζονται οι υφιστάμενες μελέτες εκτίμησης κύκλου ζωής. Η έκθεση δείχνει ότι οι εκπομπές CO2 ανά kWh ηλεκτρισμού που παράγεται από πυρηνική ενέργεια είναι χαμηλές και κυμαίνονται στο ίδιο επίπεδο με την παραγωγή ενέργειας από αιολικά πάρκα, βιομάζα και υδροηλεκτρικούς σταθμούς, δηλαδή σε 1-5 % των εκπομπών που παράγονται από σταθμούς παραγωγής ηλεκτρισμού που λειτουργούν με άνθρακα.

4.9

Συνεπώς, είναι πολύ σημαντικό να ληφθεί υπόψη η αξιόλογη συμβολή της πυρηνικής ενέργειας στην προσπάθεια για την αποτροπή δημιουργίας των αερίων του θερμοκηπίου. Με δεδομένο το τρέχον ενεργειακό μείγμα, η χρήση πυρηνικής ενέργειας στην Ε.Ε. συμβάλλει σήμερα στην αποτροπή εκπομπών της τάξης περίπου 600 εκατομμυρίων τόνων CO2 κάθε χρόνο. Σε παγκόσμιο επίπεδο, η αντίστοιχη ποσότητα ανέρχεται περίπου σε 2 δισ. τόνους CO2. Αυτό ισοδυναμεί με το σύνολο των εκπομπών CO2 στη Γαλλία, τη Γερμανία και το ΗΒ. Εάν διατηρηθεί το πρόγραμμα της σταδιακής κατάργησης σε ορισμένα κράτη μέλη, μεγάλο μέρος των σημερινών πυρηνικών σταθμών πρέπει να αντικατασταθεί από άλλες πηγές ενέργειας που δεν προξενούν εκπομπές. Εάν επιπλέον δεν αντικατασταθούν οι υφιστάμενες πυρηνικές μονάδες παραγωγής ηλεκτρισμού από νέες στο τέλος του κύκλου ζωής των, ολόκληρη η ποσότητα που παράγεται με πυρηνική ενέργεια πρέπει να υποκατασταθεί μεσοπρόθεσμα από άλλα είδη ενέργειας που δεν προκαλούν εκπομπές.

4.10

Μετά την απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για τους στόχους που έχουν τεθεί για την μετά το 2020 περίοδο σε σχέση με τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, είναι σαφές ότι όλη η πρόσθετη ικανότητα παραγωγής ηλεκτρισμού με χαμηλή χρήση άνθρακα, είτε πρόκειται για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, για πυρηνική ενέργεια ή για δυνητικά καθαρό άνθρακα, πρέπει να υποκαταστήσει την ικανότητα παραγωγής ενέργειας με εκπομπές CO2, συμβάλλοντας στο σύνολο της παραγωγής ηλεκτρισμού με χαμηλή χρήση άνθρακα. Από πρακτική άποψη, εάν τον σημερινό μερίδιο της πυρηνικής ενέργειας δεν διατηρηθεί τουλάχιστον μέχρις ότου υπάρξουν εντελώς νέες ενεργειακές εναλλακτικές, δεν πρόκειται να επιτευχθούν οι στόχοι που έχουν τεθεί για το κλίμα και γενικότερα στα πλαίσια της ενεργειακής πολιτικής με έναν οικονομικά αποδεκτό τρόπο. Από την άλλη πλευρά, είναι προφανές ότι το αυξανόμενο μερίδιο της πυρηνικής ενέργειας, μαζί με τις ανανεώσιμες πηγές, σημαίνουν καλύτερη αποδοτικότητα από απόψεως κόστους για την καταπολέμηση της αλλαγής του κλίματος.

4.11

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την πρόταση για τον καταλογισμό του εξωτερικού κόστους στις τιμές όλων των ενεργειακών και λοιπών δραστηριοτήτων της αγοράς. Σύμφωνα με μελέτη που διενεργήθηκε από την Επιτροπή με αντικείμενο το εξωτερικό κόστος (3), στην περίπτωση της πυρηνικής ενέργειας, το κόστος αυτό ανέρχεται σε 0,4 λεπτά/kWh. Το αντίστοιχο εξωτερικό κόστος για την παραγωγή ενέργειας με τη χρήση άνθρακα είναι μεγαλύτερο από το δεκαπλάσιο αυτού, με τη χρήση βιομάζας λίγες φορές υψηλότερο, με τη χρήση αιολικής ενέργειας χαμηλότερο και με την υδροηλεκτρική ενέργεια περίπου στο ίδιο επίπεδο με την πυρηνική.

4.12

Η Επιτροπή σημειώνει ότι ένα καθοριστικής σημασίας ερώτημα είναι κατά πόσον απαιτούνται πολιτικές παρεμβάσεις στο χώρο της πυρηνικής ενέργειας. Όλες οι καθαρές τεχνολογίες παραγωγής ενέργειας πρέπει να αντιμετωπίζονται κατά τον ίδιο τρόπο. Θα πρέπει να εξευρεθούν μηχανισμοί για την ενθάρρυνση της έρευνας στον τομέα των αντιδραστήρων της επόμενης γενιάς και το σχετικό με αυτούς κύκλο των πυρηνικών καυσίμων. Θα μπορούσε να προβλεφθεί η χορήγηση ενισχύσεων, αλλά μόνο για την περίπτωση πραγματικών καινοτομιών (πειραματικής μορφής). Ο κλάδος της σημαντικής πυρηνικής ενέργειας ούτε χρειάζεται και ούτε πρέπει να επιχορηγείται.

4.13

Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η υποστήριξη της κοινής γνώμης και ο τρόπος θεώρησης της πυρηνικής ενέργειας έχουν καθοριστική σημασία για το μέλλον της πυρηνικής πολιτικής. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με αυτή την άποψη, υπενθυμίζει, όμως, ότι ο βαθμός αποδοχής ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών. Η πρόσβαση του κοινού σε πληροφορίες και η διαφάνεια των διαδικασιών λήψης αποφάσεων πρέπει να βελτιωθούν, δεδομένου ότι οι έρευνες δείχνουν ότι το κοινό στην Ε.Ε. δεν είναι καλά πληροφορημένο για τα πυρηνικά θέματα. Στο χώρο αυτό, η Επιτροπή θα μπορούσε να διαδραματίσει χρήσιμο ρόλο. Χρειάζεται, όμως, να ληφθούν και μέτρα για να υπάρξει ανταπόκριση στις ανησυχίες του κοινού, όπως έχει υποδειχθεί επανειλημμένα από την ΕΟΚΕ στο παρελθόν.

4.14

Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τον πάντα σημαντικό ρόλο της Ε.Ε. για την περαιτέρω ανάπτυξη του πιο προηγμένου πλαισίου για την πυρηνική ενέργεια στα κράτη μέλη που επιλέγουν τη χρήση της, σε συμφωνία με τα υψηλότερα πρότυπα προστασίας και ασφάλειας και με βάση την αρχή της μη διάδοσης, όπως απαιτείται από τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας.

4.15

Το περισσότερο πιεστικό έργο είναι η εξεύρεση λύσης για το θέμα των ραδιενεργών αποβλήτων — ιδιαιτέρως για την οριστική διάθεση των καταλοίπων πυρηνικών καυσίμων — για την οποία υπάρχει μεν τεχνολογία, λείπουν, όμως, οι πολιτικές αποφάσεις. Αυτό είναι το κύριο θέμα σε ό,τι αφορά στις επιπτώσεις για το περιβάλλον και την υγεία και στην αποδοχή της πυρηνικής ενέργειας εκ μέρους του κοινού. Στο ΕΠΠ σημειώνεται ότι καμία χώρα δεν έχει εφαρμόσει ακόμη την οριστική λύση που προτείνει. Ωστόσο, πρόοδος σημειώνεται στην Φιλανδία, όπου έχει επιλεγεί ένας χώρος διάθεσης, καθώς και στη Σουηδία και τη Γαλλία, όπου έχουν ήδη γίνει σημαντικά βήματα προς την επιλογή ανάλογης τοποθεσίας.

4.16

Η ΕΟΚΕ συμφωνεί, επίσης, με την Επιτροπή σχετικά με τα άλλα θέματα στα οποία πρέπει να δοθεί προσοχή σε επίπεδο Ε.Ε.: Πυρηνική ασφάλεια και προστασία από τη ακτινοβολία, σημεία για τα οποία οι ευρωπαϊκές επιδόσεις είναι καλές, καθώς και η εξασφάλιση της χρηματοδότησης του παροπλισμού μονάδων.

4.17

Στο ΕΠΠ δεν γίνεται αναφορά στην νέα απειλή της τρομοκρατίας. Πρόκειται για μία εξαιρετικά σημαντική απειλή για τους πυρηνικούς σταθμούς και για άλλες βιομηχανικές εγκαταστάσεις και δημόσια κτίρια σε όλο τον κόσμο. Όλοι οι νέοι πυρηνικοί σταθμοί πρέπει να σχεδιάζονται έτσι ώστε να μπορούν να αντέξουν σε πτώση μεγάλου επιβατικού αεροπλάνου χωρίς να προκληθεί έκλυση ραδιενέργειας στον περίγυρο. Επίσης, πρέπει να σχεδιαστούν και να εφαρμοστούν συστήματα για την τεχνική ασφάλεια και την ασφάλεια των ανθρώπων με τρόπο ώστε να προλαμβάνονται όλα τα ενδεχόμενα τρομοκρατικής επίθεσης σε πυρηνικούς σταθμούς. Η Επιτροπή πρέπει να αναλάβει πρωτοβουλίες, σε συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές και παράγοντες, για να εξασφαλίσει την ισχύ κατάλληλων μέτρων για την πρόληψη τρομοκρατικών ενεργειών σε κάθε πυρηνικό σταθμό.

4.18

Κατά τη διάρκεια των πρόσφατων θερινών περιόδων ξηρασίας, εξετάστηκε επίσης το θέμα της επάρκειας ποτάμιων υδάτων για την ψύξη πυρηνικών αντιδραστήρων. Μέχρι στιγμής, το πρόβλημα είχε ιδιαίτερα τοπικό χαρακτήρα και δεν εμφανιζόταν συχνά ούτε διαρκούσε μεγάλο διάστημα· σε ορισμένες περιπτώσεις θα μπορούσε όμως να προκύψει εν καιρώ σοβαρό πρόβλημα. Αυτό πρέπει να ληφθεί υπόψη στο σχεδιασμό και την επιλογή της θέσης πυρηνικών μονάδων.

4.19

Ένα πρόσθετο πρόβλημα είναι η ελκυστικότητα του κλάδου της πυρηνικής ενέργειας ως εργοδότη και αντικείμενου έρευνας, μετά από είκοσι περίπου χρόνια σχετικής απαγόρευσης στην Ευρώπη. Η επακόλουθη έλλειψη ενδιαφέροντος εκ μέρους σπουδαστών και επαγγελματιών εμπειρογνωμόνων καθηλώνει και τη γενικότερη ανάπτυξη του κλάδου της πυρηνικής ενέργειας και μπορεί να αποτελέσει κίνδυνο για την ασφάλεια. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την άποψη της Επιτροπής ότι η εμπειρογνωμοσύνη στα θέματα της προστασίας από τη ραδιενέργεια και της πυρηνικής τεχνολογίας έχει καθοριστική σημασία για την Ε.Ε., πράγμα που σημαίνει ότι πρέπει να δοθεί προσοχή στην εκπαίδευση, την κατάρτιση και την έρευνα στους τομείς αυτούς. Αυτό ισχύει επίσης και για τη διαφύλαξη και μεταφορά τεχνογνωσίας από την γενεά των επιστημόνων και μηχανικών που κατασκεύασε τις υφιστάμενες πυρηνικές μονάδες στην Ευρώπη, δεδομένου ότι σε πολλές χώρες εδώ και πολλά χρόνια δεν έχουν εισέλθει νέοι επιστήμονες στο κλάδο.

4.20

Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι εναπόκειται σε κάθε κράτος μέλος να αποφασίσει εάν θα κάνει χρήση της πυρηνικής ενέργειας. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει το δικαίωμα κάθε κράτους μέλους να επιλέγει το ενεργειακό μείγμα που χρησιμοποιεί. Αυτό ισχύει και για τη χρήση πυρηνικής ενέργειας. Το δικαίωμα αυτό πρέπει να γίνεται σεβαστό όχι μόνο από την Ε.Ε. αλλά και από άλλα κράτη μέλη. Όμως, οι αποφάσεις ενός κράτους μέλους επηρεάζουν με πολλούς τρόπους την κατάσταση σε άλλα και αυτή η αλληλεξάρτηση θα αυξηθεί με το περαιτέρω άνοιγμα της εσωτερικής αγοράς.

5.   Παρατηρήσεις σχετικά με τα προτεινόμενα μέτρα

5.1

Στο κεφάλαιο 6.5 του εγγράφου της που φέρει τον τίτλο «Η μελλοντική πορεία», η Επιτροπή προτείνει διάφορα μέτρα προς συζήτηση (βλ. 2. 8) κυρίως σε επίπεδο Ε.Ε. Οι απόψεις της ΕΟΚΕ επί των προτάσεων αυτών είναι οι ακόλουθες.

5.1.1

Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την σημερινή άποψη της Επιτροπής ότι τα κοινά επίπεδα αναφοράς για την πυρηνική ενέργεια και η ενδεδειγμένη μέθοδος για την εφαρμογή τους πρέπει να βασιστούν στη μεγάλη εμπειρία που διαθέτουν οι εθνικές αρχές που είναι υπεύθυνες για την πυρηνική ασφάλεια στα πλαίσια συνεργασίας στους κόλπους της WENRA (4). Οποιαδήποτε άλλη προσέγγιση θα μπορούσε να εκθέσει σε κίνδυνο τα σημερινά, υψηλά επίπεδα ασφάλειας σε ορισμένα κράτη μέλη.

5.1.2

Η συγκρότηση ομάδας υψηλού επιπέδου για την πυρηνική ασφάλεια και την προστασία, που θα απαρτίζεται από εκπροσώπους των αρμόδιων εθνικών αρχών, θα μπορούσε να συμβάλει στη διαδικασία εναρμόνισης και να οδηγήσει στη βελτίωση της διασύνδεσης με τις διεθνείς συμβάσεις για την πυρηνική ασφάλεια.

5.1.3

Η ΕΟΚΕ θεωρεί επειγόντως απαραίτητη την κατάρτιση εθνικών σχεδίων για τη διαχείριση των πυρηνικών καυσίμων και των ραδιενεργών αποβλήτων από τα κράτη μέλη που χρησιμοποιούν πυρηνική ενέργεια. Τα εθνικά σχέδια μπορεί να περιλαμβάνουν μία καθαρά εθνική προσέγγιση, μία πολυεθνική προσέγγιση, ή μία διττή προσέγγιση. Οποιαδήποτε άλλη ενεργεία πρέπει να θεωρηθεί ότι συνιστά ανεύθυνη μεταβίβαση των υποχρεώσεων των σημερινών γενεών στις μελλοντικές.

5.1.4

Η σύσταση τεχνολογικών πλατφορμών έχει αποδειχθεί ότι συνιστά ένα πολύ αποτελεσματικό μέσο για την επίτευξη συνεργασιών ιδιωτικού-δημόσιου τομέα, με στόχο την ανάπτυξη ευρωπαϊκών σχεδίων στρατηγικής έρευνας. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την ιδέα της Επιτροπής να χρησιμοποιηθεί το μέσο αυτό στους τομείς της αειφόρου πυρηνικής σχάσης και της εναπόθεσης σε βαθείς γεωλογικούς σχηματισμούς, δεδομένου ότι θα μπορούσε να αποδειχθεί ότι είναι το κατ' εξοχήν μέτρο για την προσέλκυση νέων επιστημόνων στον κλάδο αυτό.

5.1.5

Προκειμένου να διασφαλισθεί η πλήρης κάλυψη του λειτουργικού κόστους εφ' όρου ζωής, μαζί με μια συγκρίσιμη κατάσταση, είναι απαραίτητο να διασφαλισθεί από τους αρμόδιους φορείς επάρκεια πόρων μέσω ταμείων παροπλισμού πυρηνικών σταθμών στην Ε.Ε. αλλά και παγκοσμίως. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ δεν πιστεύει ότι υπάρχει ανάγκη πλήρους εναρμόνισης της διαχείρισης των ταμείων, τουλάχιστον όσο τηρούνται οι αρχές της πλήρους και ασφαλούς κάλυψης καθώς και της διαφάνειας.

5.1.6

Είναι απαραίτητο να προωθηθεί η απλούστευση των διαδικασιών αδειοδότησης καθώς και η σταδιακή τους εναρμόνιση με τη συνεργασία των εθνικών ρυθμιστικών αρχών, έτσι ώστε να περιορισθεί όσο το δυνατόν περισσότερο το μακρό διάστημα που προηγείται της εκτέλεσης έργων, χωρίς να υπονομευθεί η τήρηση των υψηλότερων προδιαγραφών ασφαλείας.

5.1.7

Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τις προτάσεις της Επιτροπής για την αναθεώρηση των ορίων που ισχύουν για τα δάνεια Ευρατόμ και για τη βελτίωση της διαθεσιμότητάς τους. Για τις επενδύσεις σε όλα τα είδη ενέργειας, θα πρέπει καταρχήν να εξασφαλισθεί ίση πρόσβαση και με τους ίδιους όρους σε χρηματοδοτικά μέσα τα οποία παρέχονται από την ΕΤΕ.

5.1.8

Η ανάπτυξη εναρμονισμένου καθεστώτος ευθύνης και μηχανισμών που διασφαλίζουν τη διαθεσιμότητα πόρων σε περίπτωση ζημιών από πυρηνικό ατύχημα, χωρίς την επιβάρυνση του δημοσίου, είναι κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ μια πρόσθετη προϋπόθεση για την μεγαλύτερη αποδοχή της πυρηνικής ενέργειας. Το σημερινό σύστημα (ποσό αποζημίωσης 700 εκατ. δολάρια) δεν ανταποκρίνεται σε αυτή την απαίτηση. Το πρόβλημα της ασφάλισης για μιαν εξαιρετικά αμυδρή πιθανότητα πυρηνικού ατυχήματος, σε συνδυασμό με τις δυνητικά πολύ σοβαρές και πολυδάπανες ζημιές, πρέπει να αντιμετωπισθεί με ανοικτό, εποικοδομητικό και πρακτικό τρόπο. Μία δυνατότητα θα μπορούσε να αποτελεί ένα σύστημα ασφαλιστικών συμπράξεων.

5.1.9

Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόταση να δοθεί νέα ώθηση στη διεθνή συνεργασία με την IAEA και την NEA καθώς και στις διμερείς συμφωνίες. Πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στην παροχή υποστήριξης σε γειτονικές χώρες.

5.2

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η Επιτροπή, πέραν των προτάσεών της και προετοιμάζοντας τα νέα της βήματα, πρέπει να δώσει προσοχή στα ακόλουθα θέματα.

5.2.1

Την προαγωγή της επίγνωσης των κρατών μελών για το ενδεχόμενο νέας αύξησης των αναγκών στο χώρο της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης στον ευρύ τομέα της πυρηνικής ενέργειας και της τεχνολογίας, συμπεριλαμβανομένης της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας. Η εκπαίδευση δεν αποτελεί μόνο έναν τρόπο για την κατάρτιση νέων επαγγελματιών στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας, αλλά και για την ενίσχυση της δημόσιας ευαισθητοποίησης στον εν λόγω τομέα, η οποία είναι θεμελιώδους σημασίας για τη διαμόρφωση της κοινής γνώμης.

5.2.2

Τη διερεύνηση πιθανών προβλημάτων σε σχέση με τις επενδύσεις στην πυρηνική ενέργεια σε μια ανοιχτή ενεργειακή αγορά, με δεδομένα το μέγεθος των επενδύσεων και το μακρόχρονο διάστημα που προηγείται της εκτέλεσης έργων, καθώς και την αναζήτηση πιθανών λύσεων για τα προβλήματα αυτά με βάση το σύστημα της αγοράς.

5.2.3

Η ευρωπαϊκή βιομηχανία πυρηνικής τεχνολογίας έχει κατακτήσει παγκοσμίως ηγετική θέση, προσφέροντας υψηλού επιπέδου έργο και ενισχύοντας την πυρηνική ασφάλεια στον παγκόσμιο χώρο, δεδομένων των άριστων επιδόσεών της στον τομέα της ασφάλειας. Για να διατηρηθεί αυτή η ηγετική θέση, τη στιγμή που αναμένεται παγκόσμια αύξηση των επενδύσεων στον πυρηνικό τομέα, πρέπει να θεωρηθεί ότι ο κλάδος αυτός, συμπεριλαμβανομένης της συναφούς βιομηχανίας παραγωγής εξαρτημάτων, συνιστά στόχο της νέας τομεακής βιομηχανικής πολιτικής της Επιτροπής.

5.3

Τέλος, η ΕΟΚΕ χαιρετίζει επίσης την πρόθεση της Επιτροπής να αυξήσει τη συχνότητα δημοσίευσης των ενδεικτικών πυρηνικών προγραμμάτων με την οποία θα προσφέρεται μια περισσότερο επίκαιρη εικόνα της κατάστασης στην Ε.Ε.

Βρυξέλλες, 12 Ιουλίου 2007.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Δημήτρης ΔΗΜΗΤΡΙΆΔΗΣ


(1)  Παράρτημα 2: Πληροφορίες ανά χώρα για τις τρέχουσες δραστηριότητες πυρηνικού κύκλου.

(2)  Παράρτημα 1: Βλ. σχήματα 6 και 7 στα οποία εμφανίζονται οι σταθμοί παραγωγής πυρηνικής ενέργειας ανά χρονολογία κατασκευής και κατανομή ηλικίας ανά χώρα.

(3)  External Costs — Reasearch results on socio-environmental damages due to electricity and transport, European Commission, 2003.

(4)  Western European Nuclear Regulatory Authorities.


ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

στη γνωμοδότηση του ειδικευμένου τμήματος «Μεταφορές, Ενέργεια, Υποδομές, Κοινωνία των Πληροφοριών»

Οι παρακάτω τροπολογίες, οι οποίες έλαβαν περισσότερο από το ένα τέταρτο των εκπεφρασμένων ψήφων απορρίφθηκαν κατά τη συζήτηση της γνωμοδότησης:

Σημείο 1.1

Να τροποποιηθεί ως εξής:

«Το 2004, στη γνωμοδότηση που εξέδωσε με τίτλο “Οι προκλήσεις του πυρηνικού τομέα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας”, η ΕΟΚΕ συνιστά “να καταβληθούν προσπάθειες ενημέρωσης για τις πραγματικές προκλήσεις της πυρηνικής βιομηχανίας: ασφάλεια εφοδιασμού, μη εκπομπές του CO2 , ανταγωνιστικές τιμές, ασφάλεια και διαχείριση των χρησιμοποιούμενων καυσίμων ούτως ώστε η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών να μπορέσει να αναλύσει με κριτικό πνεύμα το περιεχόμενο των συζητήσεων που της προτείνονται για τα θέματα αυτάfg”. Το νέο ενδεικτικό πυρηνικό πρόγραμμα (ΕΠΠ) παρέχει ορισμένες τέτοιες πληροφορίες. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί εν μέρει σε μεγάλο βαθμό με την ανάλυση και την περιγραφή που παρουσιάζονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής, διαπιστώνει όμως ότι υπάρχουν σημαντικά θέματα που δεν εξετάζονται (βλ. επίσης σημείο 1.6) όπου και θεωρεί ότι συμπεριλαμβάνονται και περιγράφονται με ορθό τρόπο οι βασικές πτυχές του θέματος της πυρηνικής ενέργειας. Επιπλέον, υποδεικνύει ορισμένες πτυχές της πυρηνικής ενέργειας που πρέπει να ληφθούν υπόψη.»

Αιτιολογία

Προκύπτει από τις άλλες τροπολογίες καθώς και από το σημείο 1. 6 του σχεδίου γνωμοδότησης, όπου επισημαίνεται ότι υπάρχουν ορισμένες πτυχές (τρομοκρατία, ύδωρ ψύξης) που δεν εξετάζονται όσο θα έπρεπε.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Υπέρ: 49

Κατά: 52

Αποχές: 11

Σημείο 1.2

Να τροποποιηθεί ως εξής:

«Κατέχοντας ένα μερίδιο ίσο με το 31 % της παραγωγής ηλεκτρισμού και το 15 % της συνολικής βασικής ενέργειας στην ΕΕ σήμερα, η πυρηνική ενέργεια διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην ενεργειακή αγορά. Επιπλέον, πληροί απόλυτα τους στόχους της ενεργειακής πολιτικής της Ε.Ε.. Το κόστος της πυρηνικής ενέργειας είναι σήμερα σαφώς ανταγωνιστικό. Η εξωτερική εξάρτηση είναι περιορισμένη και οι πηγές καυσίμων είναι διαφοροποιημένες και εξασφαλισμένες, κατάσταση η οποία ανταποκρίνεται στις προϋποθέσεις της ασφάλειας του εφοδιασμού. Η πυρηνική ενέργεια είναι σήμερα μια από τις σημαντικότερες πηγές η μεγαλύτερη πηγή ενέργειας στην Ευρώπη που δεν προκαλούν εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Παράλληλα, οι επιπτώσεις που έχει για το περιβάλλον είναι περιορισμένες και ελέγχονται

Αιτιολογία

Στο έγγραφο της Επιτροπής δεν γίνεται αναφορά στη «μεγαλύτερη» αλλά σε «μια από τις σημαντικότερες» πηγές ενέργειας που δεν προκαλούν εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα.

Η παραπομπή πρέπει να είναι ακριβής. Σε ό,τι αφορά στις υπόλοιπες επιπτώσεις για το περιβάλλον, βλ. λοιπές τροπολογίες.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (ΣΗΜ: Το τελευταίο τμήμα της τροπολογίας, η διαγραφή πρότασης, έγινε δεκτή από την ολομέλεια)

Υπέρ: 57

Κατά: 60

Αποχές: 3

Σημείο 1.3

Να τροποποιηθεί ως εξής:

«Μετά την απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για τους στόχους που έχουν τεθεί για την μετά το 2020 περίοδο σε σχέση με τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, είναι σαφές ότι όλη η πρόσθετη ικανότητα παραγωγής ηλεκτρισμού με χαμηλή χρήση άνθρακα, είτε πρόκειται για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, για πυρηνική ενέργεια ή για δυνητικά καθαρό άνθρακα, πρέπει να υποκαταστήσει την ικανότητα παραγωγής ενέργειας με εκπομπές CO2, συμβάλλοντας έτσι στο σύνολο της παραγωγής ηλεκτρισμού με χαμηλή χρήση άνθρακα Η ΕΟΚΕ σημειώνει τη δήλωση της Επιτροπής ότι “Σήμερα, περισσότερες από 110 πυρηνικές εγκαταστάσεις στο εσωτερικό της Ένωσης βρίσκονται σε διάφορα στάδια παροπλισμού. Προβλέπεται ότι τουλάχιστον το ένα τρίτο των 152 σταθμών πυρηνικής ενέργειας που λειτουργούν σήμερα στη διευρυμένη Ευρωπαϊκή Ένωση θα χρειαστεί να σταματήσουν να λειτουργούν έως το 2005 (χωρίς να συνυπολογίζεται πιθανή παράταση του χρόνου λειτουργίας των σταθμών)”. Επειδή από την άλλη πλευρά, μέχρι σήμερα, γνωστοποιούνταν στην Επιτροπή μόνο η κατασκευή νέου αντιδραστήρα, το μερίδιο της πυρηνικής ενέργειας στην παραγωγή ηλεκτρισμού, κατά πάσα ικανότητα, θα μειωθεί σημαντικά. Ωστόσο, όπως προκύπτει από μελέτη της γερμανικής Καγκελλαρίας για την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, οι στόχοι για το κλίμα μπορούν να τηρηθούν, γι' αυτό όμως απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες για την εξοικονόμηση ηλεκτρισμού και για την αύξηση της αποδοτικότητας, καθώς και αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Από πρακτική άποψη, εάν τον σημερινό μερίδιο της πυρηνικής ενέργειας δεν διατηρηθεί τουλάχιστον μέχρις ότου υπάρξουν εντελώς νέες ενεργειακές εναλλακτικές, δεν πρόκειται να επιτευχθούν οι στόχοι που έχουν τεθεί για το κλίμα και γενικότερα στα πλαίσια της ενεργειακής πολιτικής

Αιτιολογία

Προκύπτει από το κείμενο της Επιτροπής, καθώς και από την κατονομαζόμενη μελέτη.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Υπέρ: 49

Κατά: 65

Αποχές: 6

Σημείο 1.7