1.1.

Δυνάμει του άρθρου 248 της συνθήκης ΕΚ, το Ελεγκτικό Συνέδριο παρέχει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο μια δήλωση αξιοπιστίας σχετικά με την αξιοπιστία των λογαριασμών, καθώς και τη νομιμότητα και κανονικότητα των υποκειμένων πράξεων (DAS). Η συνθήκη εξουσιοδοτεί επίσης το Συνέδριο να συμπληρώνει τη δήλωση αξιοπιστίας με ειδικές εκτιμήσεις για κάθε μείζονα τομέα της κοινοτικής δραστηριότητας.

1.2.

Οι εργασίες σχετικά με την αξιοπιστία των λογαριασμών των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων έχουν ως στόχο τη συγκέντρωση επαρκών αποδεικτικών στοιχείων από τα οποία να συνάγεται ο βαθμός στον οποίο το σύνολο των εσόδων, των δαπανών και των στοιχείων του ενεργητικού και του παθητικού έχουν καταχωριστεί ορθά, καθώς και ότι οι ετήσιοι λογαριασμοί αντικατοπτρίζουν πιστά τη δημοσιονομική κατάσταση στο τέλος του οικονομικού έτους (βλέπε σημεία 1.6-1.45).

1.3.

Οι εργασίες που αφορούν τη νομιμότητα και κανονικότητα των υποκειμένων πράξεων έχουν ως στόχο τη συγκέντρωση επαρκών αποδεικτικών στοιχείων, άμεσων ή έμμεσων, τα οποία να βεβαιώνουν ότι οι πράξεις είναι σύμφωνες με τις ισχύουσες κανονιστικές ή συμβατικές διατάξεις και ότι το ποσό των εν λόγω πράξεων υπολογίστηκε ορθά (βλέπε σημεία 1.46-1.86) (3).

1.4.

Το Συνέδριο αφιέρωσε και πάλι ιδιαίτερη προσοχή στις προσπάθειες που κατέβαλε η Επιτροπή για την ενίσχυση του συστήματος εσωτερικού ελέγχου της, καθώς και στη συνέχεια που δόθηκε στα σχέδια δράσης που συνόδευαν τις ετήσιες εκθέσεις δραστηριότητας και τη συγκεφαλαίωσή τους για το οικονομικό έτος 2003 (βλέπε σημεία 1.54-1.86).

1.5.

Επιπλέον, το Συνέδριο παρέχει δείκτες για την παρακολούθηση της προόδου που σημειώθηκε όσον αφορά τη βελτίωση των εσωτερικών ελέγχων, τόσο συνολικά όσο και για κάθε τομέα εσόδων και δαπανών (βλέπε παραρτήματα του παρόντος κεφαλαίου και των κεφαλαίων 3 έως 9).

1.6.

Οι παρατηρήσεις του Συνεδρίου αφορούν τους οριστικούς ενοποιημένους ετήσιους λογαριασμούς για το οικονομικό έτος 2004 (4), όπως καταρτίσθηκαν από την Επιτροπή σύμφωνα με τις διατάξεις του δημοσιονομικού κανονισμού της 25ης Ιουνίου 2002 (5).

1.7.

Καθόσον εκκρεμεί η πλήρης εφαρμογή του σχεδίου δράσης για τον εκσυγχρονισμό της λογιστικής από το οικονομικό έτος 2005 και εξής (βλέπε σημεία 1.21-1.45) και, ελλείψει κατάλληλου λογιστικού συστήματος, η κατάρτιση των οικονομικών καταστάσεων του τέλους του οικονομικού έτους εξακολούθησε να στηρίζεται ευρέως σε εξωλογιστικές καταγραφές. Οι πληροφορίες που χρησιμοποιήθηκαν με την ευκαιρία αυτή δεν συνδέονται πάντοτε με τις πράξεις του προϋπολογισμού από τις οποίες προκύπτουν και οι κεντρικές λογιστικές υπηρεσίες δεν ήταν πάντοτε σε θέση να εγγυηθούν την ακρίβεια ή την πληρότητά τους (βλέπε σημείο 1.9).

1.7.

Το νέο λογιστικό σύστημα καθιερώθηκε τον Ιανουάριο 2005. Το κλείσιμο των λογαριασμών για το 2004 έγινε με χρησιμοποίηση των ιδίων κανόνων και συστημάτων όπως το προηγούμενο έτος, όπως είχε προβλεφθεί από τον δημοσιονομικό κανονισμό και την ανακοίνωση της Επιτροπής για τον εκσυγχρονισμό του σχεδίου λογιστικού συστήματος τον Δεκέμβριο 2002 [βλέπε COM(2002) 755 τελικό της 17ης Δεκεμβρίου 2002].

1.8.

Περαιτέρω, το 2004 το λογιστικό σύστημα εξακολούθησε να στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό σε αρχές λογιστικής σε ταμειακή βάση, χωρίς να παρέχει τη δυνατότητα διάκρισης μεταξύ επενδυτικών δαπανών και δαπανών λειτουργίας, μεταξύ οριστικών πληρωμών και προχρηματοδοτήσεων, και χωρίς να παρέχει τη δυνατότητα καθορισμού των οφειλών και των απαιτήσεων. Το γεγονός αυτό επηρέασε τον υπολογισμό του οικονομικού αποτελέσματος (βλέπε σημεία 1.17-1.18, καθώς και σημεία 1.28-1.45).

1.8.

Η διαφοροποίηση μεταξύ κεφαλαιουχικών και μη κεφαλαιουχικών δαπανών αποτελεί μία από τις βελτιώσεις που προκύπτουν από την καθιέρωση του νέου λογιστικού συστήματος. Πράγματι, ο ισολογισμός έναρξης του 2005 ετοιμάζεται αυτόν τον καιρό βάσει της διάκρισης αυτής.

1.9.

Οι επιφυλάξεις που διατυπώνονται στη δήλωση του γενικού διευθυντή προϋπολογισμών [ελλιπής παρουσίαση τόσο των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού όσο και της χρηματοοικονομικής θέσης των Κοινοτήτων και του ΕΤΑ, καθώς και ζητήματα ασφάλειας (6) του λογιστικού συστήματος] επιβεβαιώνονται από τις διαπιστώσεις του Συνεδρίου. Ωστόσο, οι προσπάθειες που κατέβαλε η Επιτροπή στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού του λογιστικού συστήματος έχουν ήδη καταλήξει σε βελτιώσεις στην ποιότητα των παρεχόμενων πληροφοριών.

1.10.

Ο πίνακας 1.1 περιλαμβάνει παρακολούθηση της επιφύλαξης σχετικά με την αξιοπιστία των λογαριασμών που διατύπωσε το Συνέδριο στη δήλωση αξιοπιστίας για το οικονομικό έτος 2003, καθώς και άλλων σημείων που έθιξε το Συνέδριο στη σχετική ετήσια έκθεση, τα οποία, σύμφωνα με την Επιτροπή, πρέπει να ρυθμιστούν στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού του κοινοτικού λογιστικού πλαισίου.

1.10.

Όπως ελέχθη πέρυσι και όπως ανέφερε το Ελεγκτικό Συνέδριο στην παρατήρησή του, η επιφύλαξη του Συνεδρίου για το 2003 σχετικά με τα έσοδα και τις προκαταβολές ρυθμίστηκε με την καθιέρωση του νέου λογιστικού συστήματος το 2005. Το νέο σύστημα θα αντιμετωπίσει επίσης τα άλλα σημεία που αναφέρονται στον πίνακα 1.1.

1.11.

Παρά την πρόοδο που διαπιστώθηκε, ιδιαίτερα όσον αφορά την παρουσίαση των ετήσιων λογαριασμών και τη μείωση του αριθμού και της κλίμακας των επιφυλάξεων, με τον έλεγχο του Συνεδρίου εντοπίστηκαν προβλήματα, η πλειονότητα των οποίων έχουν ήδη επισημανθεί σε προγενέστερες εκθέσεις (βλέπε σημεία 1.12-1.20).

1.11.

Όπως παρατήρησε το Ελεγκτικό Συνέδριο, σημειώθηκε πράγματι πρόοδος όσον αφορά την παρουσίαση των ετήσιων λογαριασμών. Εντούτοις, πολλές από τις παρατηρήσεις του Συνεδρίου μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο με την εισαγωγή της λογιστικής με βάση την αυτοτέλεια των χρήσεων και το νέο σύστημα λογιστικής το 2005.

1.12.

Παρά την παρατήρηση του Συνεδρίου στις ετήσιες εκθέσεις του για το 2002 (7) και το 2003 (8), εξακολουθούν να μην υπάρχουν επαρκείς και σαφείς ενδείξεις στις επεξηγηματικές σημειώσεις των λογαριασμών του τέλους του έτους για το γεγονός ότι ορισμένες πράξεις ενδέχεται να διορθωθούν μεταγενέστερα από τις υπηρεσίες της Επιτροπής ή των κρατών μελών (εκκαθάριση των λογαριασμών των οργανισμών πληρωμών στο πλαίσιο του ΕΓΤΠΕ-Εγγυήσεις, προσαρμογή των προσωρινών ποσών στην περίπτωση της διαδικασίας κλεισίματος σχεδίων ή προγραμμάτων που συνδέονται με τις εσωτερικές πολιτικές, τις εξωτερικές δράσεις και τα διαρθρωτικά ταμεία). Επιπλέον, οι επεξηγηματικές σημειώσεις δεν περιέχουν ενδείξεις σχετικά με την ενδεχόμενη έκταση τέτοιων διορθώσεων (παραδείγματος χάρη όσον αφορά το μέγεθος των διορθώσεων που πραγματοποιήθηκαν τα προηγούμενα οικονομικά έτη ή το βαθμό στον οποίο οι πληρωμές που καταλογίζονται στον προϋπολογισμό ενδέχεται να υποβληθούν σε μελλοντικές διορθώσεις).

1.12.

Στους τελικούς λογαριασμούς του 2004 περιλαμβάνεται συμπληρωματική παρατήρηση στην οποία αναφέρεται ότι οι περισσότερες πληρωμές που πραγματοποιήθηκαν από την Επιτροπή κατά τη διάρκεια του έτους έγιναν προσωρινά και υπό ποικίλους όρους. Μετά τον εκσυγχρονισμό του λογιστικού συστήματος, η Επιτροπή εφαρμόζει νέους λογιστικούς κανόνες κατά τη λογιστική αντιμετώπιση της ανάκτησης καταβληθέντων ποσών, και αυτό καλύπτει επίσης τις επεξηγηματικές σημειώσεις των ετήσιων λογαριασμών. Τα αποτελέσματα των νέων κανόνων θα πρέπει να εξεταστούν στους ετήσιους λογαριασμούς του 2005.

Για τις πληρωμές των διαρθρωτικών ταμείων είναι δύσκολο να προβλεφθεί το επίπεδο των μελλοντικών διορθώσεων, δεδομένου ότι αυτό εξαρτάται από την έκβαση χρονοβόρων διαδικασιών σε πολυάριθμες μεμονωμένες περιπτώσεις.

Όσον αφορά τις γεωργικές δαπάνες, οι ετήσιοι λογαριασμοί παρουσιάζουν αναγκαστικά δημοσιονομικά πληροφοριακά στοιχεία όπως αυτά είναι γνωστά κατά τη στιγμή του κλεισίματός τους. Η αξιοπιστία αυτών των πληροφοριακών στοιχείων θα υπόκειται πάντα στα πορίσματα των λογιστικών ελέγχων που διεξάγονται εκείνη τη στιγμή ή στη συνέχεια. Οι λογαριασμοί μπορούν να αναγνωρίζουν μόνο τα οριστικά ποσά που πρέπει να ανακτηθούν όταν η Επιτροπή λαμβάνει τις τελικές αποφάσεις της στο πλαίσιο της εκκαθάρισης λογαριασμών ή παρόμοιων διαδικασιών.

Η Επιτροπή θα προβεί σε ανάλυση της δυνατότητας βελτίωσης των πληροφοριακών στοιχείων όσον αφορά τη δημοσιονομική επίπτωση των διορθώσεων που αφορούν προηγούμενα έτη.

1.13.

Εξάλλου, υφίστανται και άλλες αβεβαιότητες που μπορεί να επηρεάσουν προσωρινά τους λογαριασμούς, όπως, παραδείγματος χάρη, οι γνωμοδοτήσεις με επιφυλάξεις ή οι αρνητικές γνωμοδοτήσεις που έλαβαν από τους οργανισμούς πιστοποίησης για τους λογαριασμούς τους είκοσι οργανισμοί πληρωμών, οι οποίοι διαχειρίζονται γεωργικά κονδύλια ύψους 11 000 εκατομμυρίων ευρώ (βλέπε σημείο 4.19), καθώς και η αναβολή από την Επιτροπή της απόφασης δημοσιονομικής εκκαθάρισης για το οικονομικό έτος 2004 των λογαριασμών οργανισμών πληρωμών που αντιστοιχούν στο 9 % των δαπανών που δηλώθηκαν για το οικονομικό έτος 2004, εν αναμονή περαιτέρω πληροφοριών ή ολοκλήρωσης ορισμένων ελεγκτικών εργασιών (βλέπε σημείο 4.20).

1.13.

Όπως αναφέρεται στο σημείο 4.19, οι γνωμοδοτήσεις με επιφυλάξεις ή οι αρνητικές γνωμοδοτήσεις περιορίζονται στη μεγάλη πλειονότητα των υποθέσεων σε ειδικά θέματα και μέτρα σχετικά με συγκεκριμένες πτυχές των δραστηριοτήτων των 20 εμπλεκόμενων οργανισμών πληρωμών. Οι σχετικές δαπάνες είναι, σε γενικές γραμμές, περιορισμένες.

Θα πρέπει να τονιστεί ότι η αναβολή στην απόφαση εκκαθάρισης των λογαριασμών δεν προκαλεί καμία δημοσιονομική επίπτωση στα υπόψη κράτη μέλη ούτε αποκλείει εκ των προτέρων τη δαπάνη κοινοτικής χρηματοδότησης. Η Επιτροπή έχει ήδη κινήσει διαδικασία για την ανάκτηση των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών.

1.14.

Σύμφωνα με τη συνθήκη προσχώρησης (9), τα σχέδια του μέσου προενταξιακών διαρθρωτικών πολιτικών (ISPA), των οποίων η εφαρμογή δεν είχε ολοκληρωθεί κατά την ημερομηνία προσχώρησης, θεωρούνται εγκεκριμένα από τον κανονισμό για το Ταμείο Συνοχής, ενώ οι πληρωμές που καταβλήθηκαν έκτοτε (345,5 εκατομμύρια ευρώ) στα ενδιαφερόμενα νέα κράτη μέλη εξακολουθούν να πραγματοποιούνται από πιστώσεις για προενταξιακές παρεμβάσεις. Βάσει της αρχής της διαφάνειας του προϋπολογισμού, θα πρέπει να αποσαφηνιστεί η κατάσταση στις οικονομικές καταστάσεις (10).

1.14.

Σύμφωνα με το δημοσιονομικό κανονισμό, οι εκταμιεύσεις μπορούν να γίνουν μόνο από το κονδύλιο του προϋπολογισμού από το οποίο έχει αναληφθεί η υποχρέωση. Ο τίτλος του κονδυλίου έχει πλέον αλλαχθεί σε «κλείσιμο της προενταξιακής βοήθειας για τις 8 υποψήφιες χώρες.» Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν καταβάλει πλέον προενταξιακές πιστώσεις. Όπως υπογραμμίζεται από το Συνέδριο, η διαχείριση αυτών των έργων σύμφωνα με τους κανόνες του ταμείου συνοχής έχει προβλεφθεί από τη συνθήκη προσχώρησης.

1.15.

Στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής (11), τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να μειώνουν τις πληρωμές που οφείλονται σε γεωργούς στο πλαίσιο ορισμένων καθεστώτων ενισχύσεων και να χρησιμοποιούν τα παρακρατηθέντα κονδύλια για τη χρηματοδότηση πρόσθετων μέτρων αγροτικής ανάπτυξης. Σύμφωνα με το σύστημα αυτό (γνωστό ως «διακύμανση»), πραγματοποιήθηκαν λογιστικές εγγραφές σε κονδύλιο του προϋπολογισμού το οποίο δεν είναι εκείνο όπου τελικά θα καταλογιστεί η σχετική δαπάνη (165,2 εκατομμύρια ευρώ το 2004), και δαπάνες που δεν έχουν ακόμη εκτελεσθεί (263 εκατομμύρια ευρώ στις 31 Δεκεμβρίου 2004) παρουσιάσθηκαν στους λογαριασμούς ως ήδη πραγματοποιηθείσες (βλέπε σημεία 1.13-1.14 της ετήσιας έκθεσης για το οικονομικό έτος 2002 και 1.10 α) της ετήσιας έκθεσης για το οικονομικό έτος 2003).

1.15.

Όσον αφορά τη λογιστική εγγραφή των 165,2 εκατ. ευρώ κατά το 2004, οι λεπτομέρειες λογιστικής καταχώρησης των παρακρατηθέντων ποσών βάσει των άρθρων 3 και 4 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1259/1999 και του άρθρου 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1655/2004, εφαρμόζονται σύμφωνα με το άρθρο 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1017/2001 της Επιτροπής [για την τροποποίηση του άρθρου 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 296/96].

Όσον αφορά τις δαπάνες που δεν εκτελέστηκαν ακόμη από τα κράτη μέλη (263 εκατ. ευρώ το 2004), τα κράτη μέλη μπορούν να παρακρατήσουν ένα μέρος των άμεσων ενισχύσεων για τους αγρότες, με βάση τη διακύμανση και τις οικονομικές παραμέτρους προκειμένου να χρησιμοποιηθούν επί ορισμένης χρονικής περιόδου για τη χρηματοδότηση των συνοδευτικών μέτρων στην ανάπτυξη της υπαίθρου [κατ’ εφαρμογή των άρθρων 3 έως και 5 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1259/1999 και του άρθρου 153 παράγραφος 4 καθώς και του άρθρου 155 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1782/2003]. Τα ποσά που θα ληφθούν υπόψη και δεν θα χρησιμοποιηθούν θα πρέπει να επιστραφούν στο τέλος της σχετικής περιόδου.

Το παρόν σύστημα διακύμανσης βρίσκεται στο στάδιο της κατάργησης και δεν προβλέπεται να τροποποιηθεί η καταχώρηση στους «λογαριασμούς του προϋπολογισμού» κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών της διάρκειάς του. Επί του παρόντος εξετάζεται η καταχώρηση στη γενική λογιστική στο πλαίσιο της μετάβασης στη «λογιστική με βάση την αυτοτέλεια των χρήσεων», το 2005.

1.16.

Αρκετοί οργανισμοί πιστοποίησης διατύπωσαν επιφυλάξεις σχετικά με την πληρότητα και την ορθότητα των ποσών (665,5 εκατομμύρια ευρώ καθαρά στις 31 Δεκεμβρίου 2004) που οφείλονται στην Επιτροπή σύμφωνα με το γενικό καθολικό του ΕΓΤΠΕ-Εγγυήσεις [βλέπε σημείο 1.25 της ετήσιας έκθεσης για το 2002 και σημείο 1.10 στοιχείο δ) της ετήσιας έκθεσης για το 2003].

1.16.

Οι προβλέψεις για τις επισφαλείς απαιτήσεις θα εξακολουθήσει να στηρίζεται στις βέλτιστες εκτιμήσεις κάθε οικείου οργανισμού πληρωμής, όπως και κατά τα παρελθόντα έτη. Υπολογίζεται ότι οι οργανισμοί πληρωμής είναι οι πλέον κατάλληλοι για να αξιολογήσουν τις πιθανότητες ανάκτησης. Η Επιτροπή έχει επιφέρει πολλές βελτιώσεις στον λογιστικό μηχανισμό κατά τα τελευταία έτη όσον αφορά τους οφειλέτες στην ΚΓΠ. Για παράδειγμα, οι οργανισμοί πληρωμής πρέπει να τηρούν βιβλίο οφειλετών και οι οργανισμοί πιστοποίησης πρέπει να εξασφαλίζουν την πληρότητα αυτών των βιβλίων. Οι οργανισμοί πιστοποίησης 86 επί συνόλου 91 ήσαν σε θέση να βεβαιώσουν ότι τα βιβλία οφειλετών είχαν τηρηθεί σωστά.

Περίπου το ένα τρίτο του ποσού που αναφέρεται από το Συνέδριο αφορούσε ένα μόνο οργανισμό πληρωμών, για τον οποίο διατυπώθηκε επιφύλαξη από τον οργανισμό πιστοποίησης και οι λογαριασμοί του οποίου διαχωρίστηκαν από την Επιτροπή.

1.17.

Η καταγραφή των διαφόρων οφειλετών (4 139,8 εκατομμύρια ευρώ στις 31 Δεκεμβρίου 2004) εξακολουθεί να δημιουργεί προβλήματα (12). Εξακολουθούν να καταχωρίζονται προσωρινές πληρωμές ως οριστικές δαπάνες και δεν καταχωρίζονται αμέσως ποσά προς είσπραξη. Ελλείψει κατάλληλων διαδικασιών εσωτερικού ελέγχου των διαφόρων εσόδων στις υπηρεσίες των διατακτών, το Συνέδριο αδυνατεί να αποκομίσει βεβαιότητα ως προς την πληρότητα και την ακρίβεια της καταγραφής των απαιτήσεων.

1.17.

Όπως ανέφερε και στην απάντησή της κατά τα προηγούμενα έτη, η Επιτροπή αποδέχεται την παρατήρηση του Συνεδρίου, αλλά δηλώνει ότι το σχετικό πρόβλημα θα αντιμετωπιστεί με την εισαγωγή του νέου λογιστικού συστήματος το 2005.

1.18.

Επιπλέον, ελλείψει κατάλληλου λογιστικού συστήματος, το Συνέδριο αδυνατεί να βεβαιώσει την ορθότητα και την πληρότητα των ποσών που είναι εγγεγραμμένα για τους ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς φορείς (13), τα οποία στις 31 Δεκεμβρίου 2004 ανέρχονταν συνολικά σε 1 313,6 εκατομμύρια ευρώ (14) [βλέπε σημείο 1.27 της ετήσιας έκθεσης για το 2002 και σημείο 1.10 στοιχείο στ) της ετήσιας έκθεσης για το 2003].

1.18.

Το νέο λογιστικό σύστημα που καθιερώθηκε το 2005 και βασίζεται σε κανόνες της αυτοτέλειας των χρήσεων, επιτρέπει στην Επιτροπή να ασκεί καλύτερο έλεγχο των ποσών προχρηματοδότησης (όπως των ενδιάμεσων χρηματοδοτικών οργανισμών).

1.19.

Επίσης, η βάση επί της οποίας η Επιτροπή ενέγραψε μείωση αξίας ύψους 29,6 εκατομμυρίων ευρώ όσον αφορά προκαταβολές για την ECIP (13) (European Community Investment Partners) (51,5 εκατομμύρια ευρώ στις 31 Δεκεμβρίου 2004) ήταν αμφίβολη, δεδομένου ότι τα συστατικά στοιχεία στα οποία εφαρμόζεται δεν έχουν ακόμη εντοπιστεί πλήρως, καθώς δεν έχει ολοκληρωθεί η εξέταση των ανοιχτών φακέλων [βλέπε σημείο 1.18 της ετήσιας έκθεσης για το 2002 και σημείο 1.10 στοιχείο β) της ετήσιας έκθεσης για το 2003].

1.19.

Η εξέταση των ανοιχτών φακέλων συνεχίστηκε κατά το 2005. Η αξία των 51,5 εκατ. ευρώ που καταχωρήθηκε στον ισολογισμό στο τέλος του 2004 αντιστοιχεί στα 41,2 εκατ. ευρώ που αφορούν τα ποσά προχρηματοδότησης (χρηματοδοτική διευκόλυνση 2) και τα 10,3 εκατ. ευρώ για ποσά που κινήθηκαν από διάφορους χρηματοδοτικούς οργανισμούς που συμμετέχουν στο πρόγραμμα ECIP. Η μείωση αξίας 29,6 εκατ. ευρώ αφορά μόνο το ποσό των προχρηματοδοτήσεων. Η μείωση αξίας υπολογίστηκε με την αφαίρεση του ποσού η ανάκτηση του οποίου ήταν σχεδόν βέβαιη (11,5 εκατ. ευρώ) από το συνολικό ποσό. Το ποσό των 10,3 εκατ. ευρώ επισημάνθηκε χάρη στη διαδικασία αποστολής εγκυκλίου που κινήθηκε για να επιβεβαιωθεί η κατάσταση σχετικά με τις χρηματοδοτικές διευκολύνσεις 3 και 4. Θα διαβιβαστεί στην Επιτροπή μετά την αποστολή των αναγκαίων ενταλμάτων.

1.20.

Η ισχύουσα παρουσίαση στον ισολογισμό της πρόβλεψης για συντάξεις (15) [26 008 εκατομμύρια ευρώ στις 31 Δεκεμβρίου 2004 βάσει αναλογιστικής αξιολόγησης για το προσωπικό (25 814 εκατομμύρια ευρώ) και για τους Επιτρόπους, τους Δικαστές και τους Γενικούς Εισαγγελείς του Δικαστηρίου, καθώς και για τα Μέλη του Ελεγκτικού Συνεδρίου (194 εκατομμύρια ευρώ)] και της αντίστοιχης απαίτησης από τα κράτη μέλη έχει ως αποτέλεσμα την αναίρεση της επίπτωσης στο οικονομικό αποτέλεσμα, καθώς δεν απεικονίζει τη μεταβολή στις συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις των κοινοτικών οργάνων κατά το 2004 [βλέπε σημεία 1.31-1.32 της ετήσιας έκθεσης για το 2002 και σημείο 1.10 στοιχείο η) της ετήσιας έκθεσης για το 2003].

1.20.

Όπως έχει απαντήσει και στο παρελθόν η Επιτροπή, αυτός ο λογιστικός χειρισμός για τις συντάξεις είναι σύμφωνος με τους λογιστικούς κανόνες που έχουν θεσπιστεί από τον υπόλογο της Επιτροπής μετά από διαβούλευση με την επιτροπή λογιστικών προτύπων. Το θέμα αυτό θα επανεξεταστεί όταν θα υπάρξει διαθέσιμο διεθνές λογιστικό πρότυπο (IPSAS) για τον χειρισμό των συντάξεων σε οντότητες του δημόσιου τομέα.

1.21.

Στις 17 Δεκεμβρίου 2002, η Επιτροπή ενέκρινε το σχέδιο δράσης για τον εκσυγχρονισμό του λογιστικού συστήματος των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (16), το οποίο αποτελεί ανταπόκριση σε σειρά προγενέστερων παρατηρήσεων του Συμβουλίου και λαμβάνει υπόψη τις διατάξεις του νέου δημοσιονομικού κανονισμού που εγκρίθηκε τον Ιούνιο του 2002 (17), βάσει των οποίων προβλέπεται, μεταξύ άλλων, η θέσπιση της λογιστικής σε δεδουλευμένη βάση (άρθρο 125). Το εν λόγω σχέδιο δράσης, που προβλεπόταν να είναι πλήρως λειτουργικό από την 1η Ιανουαρίου 2005 (18), περιλαμβάνει δύο πτυχές: η μία αφορά την έγκριση νέου λογιστικού πλαισίου (19), και η άλλη την ανάπτυξη του ηλεκτρονικού συστήματος που είναι αναγκαίο για την εφαρμογή του (20). Συστάθηκαν δύο επιτροπές, η επιτροπή εποπτείας και η συμβουλευτική επιτροπή λογιστικών προτύπων, για την παροχή υποστήριξης στον υπόλογο της Επιτροπής που είναι υπεύθυνος για την εφαρμογή του σχεδίου.

1.22.

Δεδομένης της θεμελιώδους σημασίας του σχεδίου εκσυγχρονισμού, το Συνέδριο ξεκίνησε τη διενέργεια ελέγχου επί των διαφόρων σταδίων της υλοποίησης σχεδίων από την Επιτροπή, ο οποίος συνεχίζεται. Το Συνέδριο παραθέτει εδώ τις προκαταρκτικές διαπιστώσεις του και θα παρουσιάσει τις διαπιστώσεις του σχετικά με τα μετέπειτα στάδια σε μελλοντικές ετήσιες εκθέσεις.

1.22.

Το νέο λογιστικό σύστημα έχει τεθεί σε λειτουργία και η κατάρτιση των ετήσιων λογαριασμών του 2005 (συμπεριλαμβανομένου και του ισολογισμού έναρξης) συνεχίζεται μετά την ολοκλήρωση του ελέγχου του Ελεγκτικού Συνεδρίου τον Μάιο 2005.

1.23.

Στο πρώτο στάδιο, το οποίο καλύπτει τη διαδικασία μετάβασης κατά το 2004, το Συνέδριο επικεντρώθηκε στα εξής:

1.24.

Στις 28 Δεκεμβρίου 2004 ο υπόλογος της Επιτροπής ενέκρινε ένα σύνολο 15 κανόνων (22), όπως προβλέπεται στο άρθρο 133 του δημοσιονομικού κανονισμού. Οι κανόνες αυτοί καλύπτουν τα βασικά πεδία της λογιστικής και της χρηματοοικονομικής πληροφόρησης βάσει των διεθνώς αποδεκτών προτύπων για το δημόσιο τομέα (23), προσαρμοσμένων στις ειδικές ανάγκες της Επιτροπής και των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (24). Ακολούθως πραγματοποιήθηκε η μεταφορά των κανόνων αυτών, υπό τη μορφή κανόνων εφαρμογής και ενός εγχειριδίου λογιστικής προς εφαρμογή από τα κοινοτικά όργανα και τους κοινοτικούς οργανισμούς, των οποίων οι λογαριασμοί πρόκειται να ενοποιηθούν (25), εγκαίρως για τη κατάρτιση των λογαριασμών για το οικονομικό έτος 2005.

1.25.

Ενόψει των επικείμενων εργασιών για την κατάρτιση του αρχικού ισολογισμού για το οικονομικό έτος 2005, ο οποίος δεν είχε ακόμη ολοκληρωθεί έως το πέρας των ελεγκτικών εργασιών (Μάιος του 2005), το Συνέδριο περιόρισε την αρχική ανάλυσή του σε τέσσερις λογιστικούς κανόνες που θεωρούνται καίριας σημασίας για τη μετάβαση, δηλαδή τους κανόνες που αφορούν τις οικονομικές καταστάσεις, τις δαπάνες και οφειλές, τις προχρηματοδοτήσεις και προβλέψεις, και τις ενδεχόμενες απαιτήσεις και υποχρεώσεις. Οι λοιποί κανόνες θα αναλυθούν σε μεταγενέστερα στάδια του ελέγχου.

1.26.

Διαπιστώθηκε ότι οι τέσσερις αυτοί κανόνες συμφωνούν από όλες τις σημαντικές απόψεις με το δημοσιονομικό κανονισμό, καθώς και με τα διεθνή λογιστικά πρότυπα του δημόσιου τομέα (IPSAS), στο βαθμό που καλύπτονται από αυτά (26). Ωστόσο, λόγω του σύνθετου χαρακτήρα των διαφόρων τομέων που καλύπτονται, η συμμόρφωση επιτυγχάνεται έως ένα βαθμό μέσω της εφαρμογής μιας μάλλον γενικής προσέγγισης όσον αφορά τόσο τους βασικούς κανόνες όσο και το πιο αναλυτικό εγχειρίδιο λογιστικής, αφήνοντας έτσι την ερμηνεία των ειδικών στοιχείων στη διακριτική ευχέρεια των διαφόρων γενικών διευθύνσεων (βλέπε σημείο 1.32). Επιπλέον, τα θέματα των εγγυήσεων και της προχρηματοδότησης χρήζουν αποσαφήνισης (βλέπε σημείο 1.33).

1.26.

Οι λογιστικοί κανόνες, όπως εγκρίθηκαν από τον υπόλογο της Επιτροπής, είχαν συζητηθεί με την επιτροπή λογιστικών προτύπων και είναι αναγκαστικά από τη φύση τους περισσότερο γενικοί παρά ειδικοί. Το ίδιο συμβαίνει και με τους διεθνείς λογιστικούς κανόνες επί των οποίων βασίζονται, τα διεθνή λογιστικά πρότυπα/διεθνή πρότυπα χρηματοοικονομικής πληροφόρησης [International Accounting Standards/International Financial Reporting Standards (IAS/IFRS)] καθώς και τα διεθνή λογιστικά πρότυπα για τον δημόσιο τομέα (International Public Sector Accounting Standards). Λεπτομερέστερες οδηγίες υπάρχουν στο εγχειρίδιο λογιστικής και στα δελτία που διατίθενται στο εσωτερικό δίκτυο της Επιτροπής (Intranet) και η εφαρμογή τους από τις γενικές διευθύνσεις είναι υποχρεωτική.

1.27.

Η εκπόνηση και η έγκριση οδηγιών δεν είχε ακόμα ολοκληρωθεί κατά το τέλος των ελεγκτικών εργασιών (Μάιος 2005), παραδείγματος χάρη όσον αφορά τη διαδικασία διαχωρισμού, η οποία βρίσκεται επί του παρόντος στο στάδιο της επεξεργασίας. Είναι σημαντικό να καθορισθεί το οικονομικό έτος στο οποίο πρέπει να αποδίδονται τα γεγονότα που συνιστούν γενεσιουργό αίτιο για εγγραφές, καθώς αυτό έχει άμεση επίπτωση στη λογιστική επεξεργασία των πράξεων και την πραγματική και ακριβή εικόνα της οικονομικής θέσης.

1.27.

Η επεξεργασία αυτών των οδηγιών αποτελεί συνεχή διαδικασία η οποία έχει προχωρήσει σημαντικά από την ολοκλήρωση του ελέγχου του Συνεδρίου. Η διαδικασία κλεισίματος των χρήσεων παρουσιάστηκε και συζητήθηκε με τις γενικές διευθύνσεις στο τέλος Ιουλίου και τις αρχές Αυγούστου. Τέλος, όπως είχε προβλεφθεί, οι οδηγίες για το κλείσιμο των χρήσεων οριστικοποιήθηκαν και εστάλησαν στις γενικές διευθύνσεις μέχρι τα μέσα Αυγούστου, ενώ δημοσιεύθηκαν επίσης στον εσωτερικό δικτυακό τόπο.

1.28.

Η Επιτροπή πρέπει να συντάξει τους λογαριασμούς σύμφωνα με τους νέους λογιστικούς κανόνες για το οικονομικό έτος 2005, γεγονός που καθιστά αναγκαία την εκ νέου επεξεργασία του κλεισίματος του οικονομικού έτους 2004 για την κατάρτιση του αρχικού ισολογισμού για το 2005 σύμφωνα με τους νέους λογιστικούς κανόνες. Ορισμένα δεδομένα που είναι απαραίτητα για τον αρχικό ισολογισμό δεν εμφανίζονται στους λογαριασμούς στο τέλος του 2004. Ως εκ τούτου, τα δεδομένα αυτά πρέπει να προσδιορισθούν, μέσω της εφαρμογής ειδικών διαδικασιών, και να καταχωρισθούν λογιστικά το 2005.

1.29.

Στα σημεία που ακολουθούν εξετάζονται τα πλέον σημαντικά στοιχεία: οι προχρηματοδοτήσεις (προκαταβολές), που συνιστούν στοιχείο του ενεργητικού· τα τιμολόγια/οι αιτήσεις πληρωμής που δεν είχαν εξοφληθεί έως τις 31 Δεκεμβρίου 2004, και συνιστούν στοιχείο του παθητικού· οι εγγυήσεις, οι οποίες θα εγγραφούν στο παράρτημα του ισολογισμού· και τα νομικά πρόσωπα, που αποτελούν απαραίτητη προϋπόθεση για τη διενέργεια πληρωμών.

1.30.

Η Επιτροπή εκτιμά ότι το ποσό των προς εγγραφή στους λογαριασμούς προχρηματοδοτήσεων ανέρχεται σε περίπου 64 000 εκατομμύρια ευρώ. Άνω του 90 % του ποσού αυτού αντιστοιχεί σε πέντε γενικές διευθύνσεις: Γενική Διεύθυνση Περιφερειακής Πολιτικής, Γενική Διεύθυνση Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ίσων Ευκαιριών, Γενική Διεύθυνση Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης, Γενική Διεύθυνση Έρευνας και Γραφείο συνεργασίας EuropeAid. Ως εκ τούτου, αποφασίστηκε να επικεντρωθεί ο έλεγχος των προχρηματοδοτήσεων και των συναφών θεμάτων, όπως οι εγγυήσεις, στις συγκεκριμένες πέντε γενικές διευθύνσεις.

1.31.

Όταν το Μάιο του 2005 ολοκληρώθηκαν οι ελεγκτικές εργασίες της παρούσας ετήσιας έκθεσης, δεν είχαν επιλυθεί ακόμη όλα τα ζητήματα τεχνικού και εννοιολογικού χαρακτήρα (βλέπε σημεία 1.25-1.27). Επίσης, τα ποσά που εγγράφονταν στο σύστημα ήταν ακόμη προσωρινά, καθώς δεν είχαν ακόμη επικυρωθεί από τους διατάκτες, και συνεπώς οι οριστικοί αρχικοί ισολογισμοί για το οικονομικό έτος 2005 δεν ήταν ακόμη διαθέσιμοι. Οι ακριβείς αρχικοί ισολογισμοί αποτελούν αναγκαία προϋπόθεση για την κατάρτιση οικονομικών καταστάσεων για το έτος 2005 που να παρουσιάζουν πραγματική και ακριβή εικόνα.

1.31.

Βλέπε απαντήσεις στα σημεία 1.26 και 1.27.

Η διαδικασία κατάρτισης του ισολογισμού έναρξης αναμένεται ότι θα ολοκληρωθεί εγκαίρως. Η πρώτη φόρτωση ηλεκτρονικών δεδομένων στο νέο σύστημα πραγματοποιήθηκε κατά την πρώτη εβδομάδα του Ιανουαρίου. Οι γενικές διευθύνσεις επαληθεύουν και διορθώνουν τα στοιχεία και καλούνται να προβούν στην τυπική οριστικοποίηση των ισολογισμών έναρξης.

1.32.

Οι διαδικασίες που αφορούν την αναγνώριση, την εκκαθάριση και την προσμέτρηση των προχρηματοδοτήσεων στους γενικούς λογαριασμούς διαφέρουν μεταξύ των γενικών διευθύνσεων. Το γεγονός αυτό μπορεί να έχει επίπτωση στη διαδικασία γνωστοποίησης και κατά συνέπεια στις πληροφορίες που παρέχονται σχετικά με τα οικονομικά αποτελέσματα της υπό εξέταση περιόδου (27).

1.32.

Οι πάμπολλοι διαφορετικοί τύποι συμβατικών όρων απαιτούν διαφορετικές διαδικασίες για την εκκαθάριση των προχρηματοδοτήσεων. Η παρουσίαση των προχρηματοδοτήσεων στις δημοσιονομικές καταστάσεις θα αντικατοπτρίζει την οικονομική πραγματικότητα.

1.33.

Επί του παρόντος, όλες οι γενικές διευθύνσεις διατηρούν τις εγγυήσεις στην αρχική ονομαστική αξία τους. Ωστόσο, η διατήρηση της αξίας αυτής, ανεξαρτήτως του ποσού το οποίο μπορεί να διεκδικηθεί σε περίπτωση επέλευσης γεγονότος που ενεργοποιεί μια εγγύηση, έχει ως αποτέλεσμα το συνολικό εγγραφέν ποσό που καλύπτεται από εγγυήσεις να είναι μεγαλύτερο από το πραγματικό. Συνεπώς, είναι αναγκαίο να παρασχεθούν συμπληρωματικές πληροφορίες στις επεξηγηματικές σημειώσεις σχετικά με τις ενδεχόμενες απαιτήσεις και υποχρεώσεις.

1.33.

Όλες οι εγγυήσεις καταχωρούνται με την ονομαστική τους αξία. Το ποσό αυτό μειώνεται μόνο αν ο υπόλογος έχει δεχτεί μείωση στην παρεχόμενη εγγύηση. Τόσο η αξία της παρασχεθείσας εγγύησης όσο και η τρέχουσα καθαρά αξία την οποία καλύπτει θα αναφέρονται στις σημειώσεις των δημοσιονομικών καταστάσεων, με βάση πληροφοριακά στοιχεία που προερχόμενα από το λογιστικό σύστημα.

1.34.

Όσον αφορά την προχρηματοδότηση (βλέπε σημείο 1.31), τα ποσά που εγγράφονταν στο σύστημα για τιμολόγια/αιτήσεις πληρωμής ήταν ακόμη προσωρινά κατά την ολοκλήρωση των ελεγκτικών εργασιών στο πλαίσιο της παρούσας ετήσιας έκθεσης το Μάιο του 2005.

1.34.

Βλέπε απάντηση στο σημείο 1.31.

1.35.

Κατά τον έλεγχο του Συνεδρίου αποκαλύφθηκαν ορισμένοι κίνδυνοι που σχετίζονται με τα τοπικά συστήματα. Διαπιστώθηκε (παραδείγματος χάρη, στη Γενική Διεύθυνση Περιφερειακής Πολιτικής) ότι δεν γίνεται σε τακτική βάση συμφωνία των τοπικών συστημάτων με τη λογιστική σε δεδουλευμένη βάση ώστε να επιβεβαιώνεται η επιτυχής μεταφορά δεδομένων, και (όπως διαπιστώθηκε στην περίπτωση της Γενικής Διεύθυνσης Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ίσων Ευκαιριών) ορισμένα ποσά εγγράφηκαν και διαβιβάστηκαν στο κεντρικό σύστημα περισσότερες από μία φορές. Επίσης, διαπιστώθηκαν λάθη που οφείλονταν σε λανθασμένη ερμηνεία των δεδομένων (όπως στην περίπτωση της Γενικής Διεύθυνσης Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ίσων Ευκαιριών), καθώς μεταξύ μιας δαπάνης και μιας εκκρεμούς ανάληψης υποχρέωσης όποια αντιστοιχούσε σε μεγαλύτερο ποσό θεωρήθηκε τιμολόγιο/αίτηση πληρωμής και καταχωρίσθηκε στο κεντρικό σύστημα.

1.35.

Οι αποκλίσεις που επεσήμανε το Ελεγκτικό Συνέδριο ελέγχθηκαν και διορθώθηκαν. Μετά τον έλεγχο του Συνεδρίου, οι γενικές διευθύνσεις προέβησαν σε συμφωνίες λογαριασμών, απαραίτητες για την οριστικοποίηση των ισολογισμών έναρξης.

Οι παρατηρήσεις σχετικά με τη γενική διεύθυνση Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ίσων Ευκαιριών αφορούν σφάλματα που διορθώθηκαν τον Μάιο 2005, και τη σύσταση ειδικής πρόβλεψης για τις υποβαλλόμενες δηλώσεις δαπανών. Οι εξελίξεις στον τομέα της πληροφορικής στις αρχές του 2005 διέκοψαν, στην ΓΔ Περιφερειακή Πολιτική, την τακτική συμφωνία του τοπικού της συστήματος με το σύστημα ABAC.

1.36.

Από το 2005, καμία δημοσιονομική πράξη δεν μπορεί να εκτελεστεί εάν δεν περιλαμβάνει παραπομπή σε ένα νομικό πρόσωπο, το οποίο να έχει προηγουμένως επικυρωθεί και καταχωρισθεί στο αρχείο νομικών προσώπων. Το αρχείο νομικών προσώπων είναι, σε γενικές γραμμές, ένας τομέας χαμηλού κινδύνου, καθώς όποιο σφάλμα παρουσιάζεται στο πλαίσιο αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη διακοπή της διαδικασίας πληρωμής, για τη συνέχιση της οποίας απαιτείται διόρθωση και επικύρωση των λογιστικών εγγραφών στο αρχείο νομικών προσώπων.

1.37.

Από τις πέντε γενικές διευθύνσεις που ελέγχθηκαν μόνον το Γραφείο συνεργασίας EuropeAid αντιμετώπιζε προβλήματα όσον αφορά την επικύρωση νομικών προσώπων λόγω της φύσης της δραστηριότητας, καθώς δεν ήταν πάντοτε εφικτή η απόκτηση της αναγκαίας τεκμηρίωσης (ανάδοχοι από ολόκληρο τον κόσμο που υπόκεινται σε διαφορετικά νομικά συστήματα με παρεπόμενες διαφορές στις τραπεζικές διαδικασίες, στη μεταχείριση από την άποψη του ΦΠΑ, στα μητρώα εταιρειών κ.λπ.).

1.37.

Έχουν ληφθεί ειδικά μέτρα για να επιλυθούν τα συγκεκριμένα προβλήματα που αντιμετώπισε η εν λόγω γενική διεύθυνση. Κατά συνέπεια, δεν θα πρέπει να επαναληφθούν αυτά τα προβλήματα.

1.38.

Ο υπόλογος οφείλει να ελέγχει και να επικυρώνει ότι τα τοπικά συστήματα μπορούν να παρέχουν στο κεντρικό σύστημα δεδομένα που συμμορφώνονται με τους νέους λογιστικούς κανόνες (28). Μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας αυτής, το κεντρικό σύστημα δεν επιτρέπεται να αποδέχεται πλέον δεδομένα που παρέχονται από μη επικυρωμένα τοπικά συστήματα.

1.39.

Η επικύρωση πραγματοποιείται σε δύο στάδια, στο πρώτο από τα οποία οι έλεγχοι βασίστηκαν αποκλειστικά σε θέσεις (management representations). Μολονότι αρχικά είχαν προβλεφθεί για τα τέλη Δεκεμβρίου του 2004, 40 μεμονωμένες και μία τελική συγκεφαλαιωτική έκθεση κατέστησαν διαθέσιμες μόλις κατά το Φεβρουάριο του 2005.

1.39.

Η τελική έκθεση εγκρίθηκε στο τέλος Φεβρουαρίου 2005, αφού προηγουμένως η ΓΔ Προϋπολογισμού είχε ενσωματώσει παρατηρήσεις από όλες τις γενικές διευθύνσεις. Η τελική εκδοχή περιελάμβανε γενική αξιολόγηση της διαδικασίας επικύρωσης του 2004, και επιπλέον ξεχωριστές αξιολογήσεις για 40 γενικές διευθύνσεις.

1.40.

Κατόπιν του ελέγχου που διενεργήθηκε από τον υπόλογο και στα 40 συστήματα, διαπιστώθηκαν ορισμένοι κίνδυνοι για πέντε συστήματα (29), και άλλα τρία συστήματα (30) κρίθηκε ότι παρουσιάζουν σημαντικά προβλήματα. Ωστόσο, καθώς δεν ήταν δυνατό να επέλθουν αλλαγές στο εγγύς μέλλον, τα συστήματα αυτά συνέχισαν να χρησιμοποιούνται κατά τη διάρκεια του 2005.

1.40.

Όπου επισημάνθηκαν κίνδυνοι για πέντε συστήματα, οι εκθέσεις κατέληγαν ότι οι κίνδυνοι αυτοί δεν θέτουν σε αμφισβήτηση, επί του παρόντος, την ικανότητά τους να παράσχουν δεδομένα για τους λογαριασμούς του οργάνου ή να χρησιμοποιηθούν για να τεκμηριώσουν δεδομένα σε αυτούς τους λογαριασμούς.

Ως μέρος των εργασιών παρακολούθησης που διεξήχθησαν το 2005, θα πραγματοποιηθεί λεπτομερής εξέταση για τις 13 γενικές διευθύνσεις και υπηρεσίες. Περιλαμβάνονται οι γενικές διευθύνσεις που αναφέρει το Ελεγκτικό Συνέδριο καθώς και 5 από τις μεγαλύτερες γενικές διευθύνσεις (31). Το έργο αυτό έχει ήδη αρχίσει και θα συνεχιστεί μέχρι το τέλος του έτους. Πριν από το τέλος του 2005 θα δημοσιευτούν σχέδια εκθέσεων για την επικύρωση των τοπικών συστημάτων για τις εν λόγω 13 γενικές διευθύνσεις.

1.41.

Η τρέχουσα διαδικασία επικύρωσης δεν περιλαμβάνει μηχανισμό ενημέρωσης του υπολόγου σχετικά με τροποποιήσεις σε τοπικά συστήματα, οι οποίες θα καθιστούσαν αναγκαία μια νέα επικύρωση σύμφωνα με το άρθρο 61 του δημοσιονομικού κανονισμού.

1.41.

Η ΓΔ Προϋπολογισμού θα προβεί στην εκπόνηση διαδικασίας για την κοινοποίηση αλλαγών στα τοπικά συστήματα πριν από το τέλος του 2005, βασιζόμενων στην πείρα που έχει αποκτηθεί κατά τη διάρκεια της διαδικασίας επικύρωσης.

1.42.

Κατά το δεύτερο στάδιο της επικύρωσης (που έχει προγραμματισθεί να ξεκινήσει εντός του 2005), θα διενεργηθούν έλεγχοι σε βάθος προκειμένου να διασφαλισθεί ότι το επίπεδο της ποιότητας των δεδομένων είναι ικανοποιητικό και να επιβεβαιωθούν τα αποτελέσματα του πρώτου σταδίου. Οι απαιτήσεις του άρθρου 61 του δημοσιονομικού κανονισμού θα θεωρηθούν ότι πληρούνται μόνον όταν ο υπόλογος, με βάση τα αποτελέσματα των ελέγχων αυτών, θα αποφανθεί υπέρ της τελικής επικύρωσης των τοπικών συστημάτων.

1.42.

Κατά τη διάρκεια του 2005 προβλέπεται πράγματι περαιτέρω επικύρωση τοπικών συστημάτων. Αρχικά εστάλησαν μεμονωμένα ερωτηματολόγια σε 40 γενικές διευθύνσεις και Γραφεία και παρελήφθησαν οι απαντήσεις εντός της προθεσμίας, δηλαδή μέχρι το τέλος Ιουνίου 2005. Έχει συνταχθεί έκθεση προόδου που καλύπτει 27 γενικές διευθύνσεις για τις οποίες δεν επισημάνθηκαν ουσιαστικά προβλήματα. Η εν λόγω έκθεση προόδου απεστάλη αρχικά στον υπόλογο και θα τεθεί εν καιρώ στη διάθεση των ελεγκτών του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

1.43.

Ο εκσυγχρονισμός του λογιστικού συστήματος έπρεπε να σχεδιαστεί και να υλοποιηθεί εντός του χρονοδιαγράμματος που προβλέπεται από το δημοσιονομικό κανονισμό. Οι εμπειρίες από φορείς δημόσιας διοίκησης που προέβησαν σε παρόμοιες μεταρρυθμίσεις (32) δείχνουν ότι τα σχέδια της κλίμακας αυτής συνδέονται με ποικίλα προβλήματα που καθυστερούν την απρόσκοπτη εφαρμογή τους. Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, η Επιτροπή σημείωσε σημαντική πρόοδο προς την κατεύθυνση της καθιέρωσης της λογιστικής σε δεδουλευμένη βάση.

1.44.

Ωστόσο, όπως επισημάνθηκε ήδη από το Συνέδριο σε προηγούμενες ετήσιες εκθέσεις (33), το χρονοδιάγραμμα που τέθηκε για τις αναγκαίες προσαρμογές και επικυρώσεις είναι πολύ φιλόδοξο. Πράγματι, ο αρχικός ισολογισμός για το 2005, η κατάρτιση του οποίου προγραμματιζόταν για τα τέλη του 2004, δεν είχε εκδοθεί στα μέσα του 2005.

1.44.

Το σχέδιο εκσυγχρονισμού πραγματοποιήθηκε εντός της ταχθείσας προθεσμίας (Ιανουάριος 2005) ώστε να εγκαινιασθεί το νέο σύστημα. Την 1η Ιανουαρίου 2005, η Επιτροπή εστράφη από ένα σύστημα παρακολούθησης των ταμειακών ροών σε σύστημα με βάση την αυτοτέλεια των χρήσεων. Η Επιτροπή είναι σίγουρη ότι οι ισολογισμοί έναρξης θα καταρτιστούν εγκαίρως.

1.45.

Πρέπει να σημειωθεί περαιτέρω πρόοδος καθώς τα στοιχεία που απαιτούνται για την κατάρτιση του αρχικού προϋπολογισμού για το 2005 δεν έχουν ακόμη επικυρωθεί από τους διατάκτες της Επιτροπής. Επιπροσθέτως, δεν καλύπτονται ακόμη όλες οι πτυχές από τους υπάρχοντες κανόνες και οι οδηγίες δεν ερμηνεύονται με ομοιόμορφο τρόπο από τις εμπλεκόμενες υπηρεσίες. Ο υπόλογος πρέπει να λάβει τα αναγκαία μέτρα για τη διασφάλιση ομοιομορφίας και συνέπειας, ώστε η παρουσίαση των οικονομικών στοιχείων να δίνει μια πραγματική και ακριβή εικόνα. Εάν δεν ληφθούν εγκαίρως μέτρα από την Επιτροπή, οι ελλείψεις που επισημαίνονται από το Συνέδριο μπορεί να επηρεάσουν την αξιοπιστία των οικονομικών καταστάσεων του 2005.

1.45.

Το σύστημα βάσει της αυτοτέλειας των χρήσεων θα εξακολουθήσει να εξελίσσεται και να βελτιώνεται κατά τα έτη 2005 και 2006. Το σχέδιο εκσυγχρονισμού επέτυχε σε μεγάλο βαθμό τους στόχους που είχαν οριστεί για τους πρώτους οκτώ μήνες του 2005. Όλες οι υπηρεσίες επένδυσαν ενεργά ώστε να προετοιμάσουν τις αναγκαίες πληροφορίες για το άνοιγμα λογαριασμών με βάση την αυτοτέλεια των χρήσεων, και για να προβούν στις αναγκαίες προσαρμογές των τοπικών συστημάτων τους ώστε να είναι δυνατή η σωστή λογιστική καταχώρηση των συναλλαγών βάσει του νέου συστήματος.

Η Επιτροπή, όπως έκανε και καθ’ όλη τη διάρκεια του σχεδίου εκσυγχρονισμού, έχει κάθε πρόθεση να λάβει τα μέτρα που χρειάζεται για να εξασφαλίσει την ολοκλήρωση των εργασιών.

1.46.

Λαμβάνοντας υπόψη τις απαιτήσεις του άρθρου 248 παράγραφος 1 της συνθήκης, το μεταβαλλόμενο περιβάλλον ελέγχου (το οποίο είναι υπερβολικά περίπλοκο και έχει αλλάξει ριζικά λόγω της οικονομικής μεταρρύθμισης της Επιτροπής) και τις προσδοκίες των «χρηστών» της DAS (ήτοι της αρμόδιας για την απαλλαγή αρχής), το Συνέδριο αποφάσισε να αποτελέσει η γνωμοδότηση ελέγχου αποτέλεσμα της ενοποίησης των ειδικών αξιολογήσεων που αφορούν τους ίδιους πόρους και τα έξι επιχειρησιακά κεφάλαια των δημοσιονομικών προοπτικών 2000-2006 (34). Οι ειδικές αυτές αξιολογήσεις, με στόχο να δοθεί στην αρμόδια για την απαλλαγή αρχή η δυνατότητα παρακολούθησης της ποιότητας της διαχείρισης των κονδυλίων σε καθέναν από τους μείζονος σημασίας τομείς κοινοτικής παρέμβασης (35), βασίζονται σε τέσσερις πηγές αποδεικτικών στοιχείων:

1.47.

Στόχος του ελέγχου των συστημάτων εποπτείας και ελέγχου είναι η αξιολόγηση του βαθμού στον οποίο διαχειρίζονται τους κινδύνους που συνδέονται με τη νομιμότητα και κανονικότητα των υποκειμένων πράξεων. Με τον έλεγχο των πράξεων επιδιώκεται η απόκτηση άμεσων αποδεικτικών στοιχείων σχετικά με τη νομιμότητα και την κανονικότητα και η παροχή ενδείξεων σχετικά με την προέλευση, τη συχνότητα, τη φύση και την επίπτωση των σφαλμάτων που διαπιστώνονται. Τα αποτελέσματα του ελέγχου των πράξεων χρησιμοποιούνται για τη συμπλήρωση και τον εμπλουτισμό των συμπερασμάτων σχετικά με τα συστήματα. Οι πληροφορίες και από τις δύο αυτές πηγές χρησιμοποιούνται για τη διαμόρφωση συστάσεων για διορθωτικές ενέργειες. Σύμφωνα με τα διεθνή ελεγκτικά πρότυπα, το Συνέδριο λαμβάνει επίσης υπόψη τις «θέσεις» (management representations) που περιλαμβάνονται στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριότητας και τις δηλώσεις των γενικών διευθυντών, καθώς και στη συγκεφαλαιωτική έκθεσή τους, η οποία εγκρίνεται από την Επιτροπή. Τέλος, εξετάζονται οι εργασίες άλλων ελεγκτών (36) για την αξιολόγηση της πιθανής συνάφειας με τις ειδικές αξιολογήσεις.

1.47.

Η Επιτροπή χαιρετίζει την αξιολόγηση του Συνεδρίου στο βαθμό που τα συστήματα ελέγχου και εποπτείας διαχειρίζονται τους κινδύνους που συνδέονται με την κανονικότητα των υποκειμένων πράξεων, και θα επιδιώξει να τα βελτιώσει στα σημεία όπου το Συνέδριο διαπιστώνει αδυναμίες. Επίσης, εκεί όπου ο έλεγχος των συναλλαγών εκ μέρους του Συνεδρίου καταδεικνύει ότι τα συστήματα εποπτείας και ελέγχου δεν λειτουργούν κατά τον ενδεδειγμένο τρόπο, η Επιτροπή θα επιδιώξει να διορθώσει τις ελλείψεις και να ανακτήσει κάθε ζημία που σημειώθηκε σε βάρος του προϋπολογισμού των Κοινοτήτων.

1.48.

Τα συμπεράσματα που συνάγονται από τις ειδικές αξιολογήσεις όσον αφορά τις διάφορες διαθέσιμες πηγές DAS είναι, σε γενικές γραμμές, συνεπή. Στους τομείς στους οποίους, σύμφωνα με τον έλεγχο του Συνεδρίου, εφαρμόζονται συστήματα εποπτείας και ελέγχου που επιτρέπουν την ικανοποιητική διαχείριση των κινδύνων, από τους ελέγχους τεκμηρίωσης του Συνεδρίου προέκυψαν συνήθως μόνον επουσιώδεις διαπιστώσεις όσον αφορά τη νομιμότητα και κανονικότητα των υποκειμένων πράξεων, και η αξιολόγηση από το Συνέδριο των δηλώσεων των γενικών διευθυντών και των κύριων διατακτών (37) κατέδειξε ότι οι όποιες επιφυλάξεις, όπου διατυπώθηκαν, ήταν ελάσσονος σημασίας (βλέπε σημεία 3.52-3.55, 8.31-8.32 και 8.36-8.37, 9.13 και 9.26-9.28).

1.49.

Στους τομείς στους οποίους, σύμφωνα με τον έλεγχο του Συνεδρίου, υπάρχουν μεν συστήματα εποπτείας και ελέγχου, αλλά η αποτελεσματικότητά τους όσον αφορά τη διαχείριση των συναφών κινδύνων πρέπει να βελτιωθεί, από τους ελέγχους τεκμηρίωσης του Συνεδρίου τείνουν να προκύπτουν ουσιώδεις διαπιστώσεις όσον αφορά τη νομιμότητα και κανονικότητα των υποκειμένων πράξεων (βλέπε σημεία 4.55-4.62, 5.47-5.50, 6.46 και 7.39-7.40). Περαιτέρω, η αξιολόγηση από το Συνέδριο των δηλώσεων των γενικών διευθυντών και των κύριων διατακτών κατέδειξε ότι είτε διατυπώθηκαν είτε θα έπρεπε, κατά την άποψη του Συνεδρίου, να διατυπωθούν σημαντικές επιφυλάξεις. Το γεγονός αυτό αποτελεί ένδειξη ότι η ίδια η διοίκηση πρέπει να εξακολουθήσει να καταβάλλει προσπάθειες προκειμένου να διασφαλίσει επαρκή έλεγχο των κινδύνων όσον αφορά τη νομιμότητα και κανονικότητα των υποκειμένων πράξεων (βλέπε πίνακα 1.2 ).

1.49.

Όπως αναφέρεται στις απαντήσεις της στις παραγράφους που αναφέρει το Συνέδριο, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι γενικοί διευθυντές είχαν εύλογη διαβεβαίωση ότι τα συστήματα εποπτείας και ελέγχου που ευρίσκονται εν λειτουργία είναι επαρκή για τη διαχείριση του κινδύνου σφαλμάτων και κανονικότητας των υποκειμένων πράξεων. Όταν υλοποιούνται σημαντικοί κίνδυνοι, ο προϋπολογισμός των ΕΚ προστατεύεται χάρη στην ανάκτηση ποσών από τα εμπλεκόμενα πρόσωπα ή, για κεφάλαια κοινής διαχείρισης, από το εμπλεκόμενο κράτος μέλος. Η Επιτροπή εργάζεται συνεχώς για τη βελτίωση των συστημάτων αυτών, και πρόσφατα μέσω ανάλυσης των διαφορών μεταξύ των υφιστάμενων συστημάτων και εκείνων που συνιστά το Ελεγκτικό Συνέδριο στη γνώμη του αριθ. 2/2004, και στις κανονιστικές προτάσεις του για τις δημοσιονομικές προοπτικές 2007-2013.

1.50.

Το Συνέδριο αναγνωρίζει στις ετήσιες εκθέσεις του ότι, ιδίως μετά την παρουσίαση της Λευκής Βίβλου για τη μεταρρύθμιση της Επιτροπής τον Απρίλιο του 2000 (42), σημειώθηκε πρόοδος όσον αφορά τη βελτίωση του σχεδιασμού, της εφαρμογής και της λειτουργίας των συστημάτων εποπτείας και ελέγχου, κυρίως στο επίπεδο της Επιτροπής (βλέπε σημεία 1.71-1.83). Η εξέλιξη αυτή συνοδεύθηκε από αλλαγές στη διοικητική αντίληψη όσον αφορά την εκτέλεση του κοινοτικού προϋπολογισμού. Ενώ αρχικά πρωταρχικό μέλημα ήταν η εκτέλεση του προϋπολογισμού, έχει πλέον αυξηθεί η σημασία των πτυχών που αφορούν τον έλεγχο. Επίσης, δίνεται μεγαλύτερη προσοχή σε θέματα διακυβέρνησης (βλέπε σημεία 1.55-1.70). Ωστόσο, ο έλεγχος του Συνεδρίου καταδεικνύει ότι απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες, σε διαφορετικούς βαθμούς, ώστε να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική λειτουργία των συστημάτων εποπτείας και ελέγχου, ιδίως σε επίπεδο κρατών μελών (βλέπε σημεία 3.54-3.55, 4.55-4.62, 5.47-5.50, 6.42-6.45, 7.39-7.40, 8.37 και 9.26-9.28).

1.50.

Η Επιτροπή σημειώνει τη θετική στάση του Συνεδρίου ως προς την πρόοδο που έχει πραγματοποιηθεί από την έναρξη της μεταρρύθμισης τόσο των συστημάτων ελέγχου όσο και του τρόπου διαχείρισης.

Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι είναι πάντοτε δυνατές βελτιώσεις όσον αφορά τον εσωτερικό έλεγχο, και αυτές οι περαιτέρω προσπάθειες όντως καταβάλλονται, όπως καταδεικνύουν οι απαντήσεις της Επιτροπής στις παρατηρήσεις του Συνεδρίου στα σχετικά κεφάλαια της έκθεσης, ειδικότερα με τις ενέργειες για να εξασφαλιστεί η κανονική εφαρμογή των βασικών ελέγχων εκ μέρους των κρατών μελών.

Εξάλλου, αυτόν τον καιρό, η Επιτροπή καταδεικνύει τη αποφασιστικότητά της προσπαθώντας να ενισχύσει την εφαρμογή ενός ολοκληρωμένου συστήματος εσωτερικού ελέγχου που συμβαδίζει με τις αρχές που διακήρυξε το Συνέδριο στη γνώμη του αριθ. 2/2004 για τον ενιαίο έλεγχο.

1.51.

Η προσεκτική παρακολούθηση είναι απαραίτητη προκειμένου να αξιολογηθεί εάν τα ενισχυμένα συστήματα εποπτείας και ελέγχου διασφαλίζουν την ικανοποιητική διαχείριση των κινδύνων, και αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, λαμβανομένων υπόψη όλων των σχετικών εξελίξεων στο περιβάλλον ελέγχου (όπως η διεύρυνση, οι μεταρρυθμίσεις στις πολιτικές, οι αλλαγές στις διοικητικές δομές).

1.52.

Η διοίκηση φέρει την ευθύνη για την ανάπτυξη των αναγκαίων δεικτών (43). Επομένως, η Επιτροπή οφείλει να διασφαλίσει ότι τα συστήματα εποπτείας και ελέγχου παρέχουν σε διαρκή βάση έγκαιρη, ακριβή και επαρκή πληροφόρηση σχετικά με την εφαρμογή και την αποτελεσματική λειτουργία των βασικών ελέγχων, καθώς και με τη συχνότητα, τη φύση και την επίπτωση των σφαλμάτων στο επίπεδο των υποκειμένων πράξεων που δεν κατέστη δυνατό να προληφθούν, να εντοπιστούν και να διορθωθούν. Έτσι το Συνέδριο θα μπορεί να αξιολογήσει και να διατυπώσει παρατηρήσεις σχετικά με την ακρίβεια της πληροφόρησης που παρέχεται από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη και να αξιολογήσει τη σημειωθείσα πρόοδο (44).

1.52.

Η ανάπτυξη σταθερών δεικτών δεν ενδείκνυται οπωσδήποτε στο μεταβαλλόμενο περιβάλλον διαχείρισης και ελέγχου της Επιτροπής. Προκειμένου να τεθεί σε εφαρμογή ο χάρτης πορείας για το πλαίσιο ενός ολοκληρωμένου ελέγχου [COM(2005) 252/4 της 15ης Ιουνίου 2005], καταρτίσθηκε έκθεση για την αξιολόγηση των διαφορών μεταξύ του πλαισίου του εσωτερικού ελέγχου εντός των υπηρεσιών της Επιτροπής αφενός και των βασικών αρχών ελέγχου που εκτίθενται στη γνώμη αριθ. 2/2004 του Ελεγκτικού Συνεδρίου περί ενός πλαισίου κοινοτικού εσωτερικού ελέγχου αφετέρου. Εκεί διαπιστώθηκε ότι τα γενικά ποσοστά σφαλμάτων που είχαν οριστεί για τις πολιτικές δεν μπορούν να έχουν πάντα νόημα, δεδομένης της ετερογένειας και του πολυετούς χαρακτήρα των προγραμμάτων που τις αποτελούν. Φαίνεται καταλληλότερο να ορίζει κάθε γενική διεύθυνση τη δική της στρατηγική ελέγχου (ειδικότερα των εκ των υστέρων), τους δείκτες της και την εξέλιξη που επιθυμεί σε χρονικό ορίζοντα. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η διαδικασία αυτή, που ήδη έχει αρχίσει από το 2003, θα μπορούσε να λάβει πιο επίσημο χαρακτήρα εντός των υπηρεσιών της.

Η αποτελεσματικότητα του εσωτερικού ελέγχου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από ποιοτικές εκτιμήσεις που γίνονται μέσω εργαλείων που δεν είναι δυνατό πάντοτε να συνοψίζονται σε απλούς δείκτες.

1.53.

Οι έλεγχοι του Συνεδρίου αποκαλύπτουν ότι ο σχεδιασμός και η χρησιμοποίηση των δεικτών από την Επιτροπή εξακολουθούν να μην επαρκούν (45) για τη συνεχή παρακολούθηση της ποιότητας των συστημάτων εσωτερικού ελέγχου και της νομιμότητας και κανονικότητας των υποκειμένων πράξεων (βλέπε σημείο 1.61) (46).

1.53.

Η Επιτροπή διαθέτει ήδη δείκτες παρακολούθησης παρόμοιους προς εκείνους που χρησιμοποιούνται από το Συνέδριο (βλέπε σημείο 44): παρακολούθηση της εφαρμογής των ελάχιστων απαιτήσεων σχετικά με τα πρότυπα εσωτερικού ελέγχου στη συγκεφαλαιωτική έκθεση για τον εσωτερικό έλεγχο, παρακολούθηση των ενεργειών μεταρρύθμισης και των επιφυλάξεων των γενικών διευθυντών στις εκθέσεις για την κατάσταση προόδου της μεταρρύθμισης, και σύνθεση των ετήσιων εκθέσεων δραστηριότητας και παρακολούθηση των παρατηρήσεων σχετικά με τη DAS ειδικότερα στο πλαίσιο της παρακολούθησης της απαλλαγής. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι θα ήταν δυνατό να αναπτυχθούν ακόμα τέτοιοι δείκτες, και προτίθεται να το πραγματοποιήσει ειδικότερα στο πλαίσιο της προσέγγισής της για τη διαχείριση κινδύνων.

Στη συγκεφαλαιωτική της έκθεση, η Επιτροπή ανέλαβε επίσης τη δέσμευση να προβεί σε ανάλυση των υφιστάμενων δεικτών, ειδικότερα στο πλαίσιο εξέτασης από ομότιμους «ανά οικογένειες», με σκοπό να εξεταστούν τα μέσα ώστε να καταστούν οι δείκτες πλέον αποτελεσματικότερα εργαλεία διαχείρισης.

1.54.

Το Συνέδριο αξιολόγησε το σύστημα εσωτερικού ελέγχου της Επιτροπής στους διάφορους τομείς διαχείρισης (βλέπε άρθρο 53 του δημοσιονομικού κανονισμού), ενόψει των εγγυήσεων που παρέχει όσον αφορά τη νομιμότητα και κανονικότητα των υποκειμένων πράξεων. Αφενός, το Συνέδριο ανέλυσε τον τρόπο κατά τον οποίο οι θέσεις (management representations) που περιέχονται στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριότητας και οι δηλώσεις των γενικών διευθυντών, καθώς και η συγκεφαλαιωτική έκθεση την οποία εκπόνησε η Επιτροπή, επιβεβαιώνονται από τα αποτελέσματα του ελέγχου του Συνεδρίου και θα μπορούσαν, ενδεχομένως, να ληφθούν υπόψη στο πλαίσιο της DAS. Αφετέρου, το Συνέδριο εξέτασε την πρόοδο που σημειώθηκε όσον αφορά την εφαρμογή των βασικών στοιχείων του συστήματος εσωτερικού ελέγχου της Επιτροπής (πρότυπα εσωτερικού ελέγχου και σχέδια δράσης που επισυνάπτονται στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριότητας για το 2003 και στη συγκεφαλαιωτική έκθεσή τους) και αξιολόγησε την αποτελεσματικότητα των διαδικασιών που θεσπίσθηκαν και των μέσων που αναπτύχθηκαν.

1.55.

Με τη συγκεφαλαίωση των ετήσιων εκθέσεων 2004 (47), η Επιτροπή συνέχισε τις προσπάθειές της για τη βελτίωση της διαφάνειας όσον αφορά την υποχρέωση λογοδοσίας της σχετικά με τη διαχείριση που ασκεί, και αποφάσισε τις δράσεις που πρέπει να αναληφθούν για την αντιμετώπιση των διατομεακών (οριζόντιων) πτυχών (48).

1.56.

Η αξιολόγηση του συστήματος εσωτερικού ελέγχου που παρουσιάζεται στη συγκεφαλαιωτική έκθεση συνάδει σε γενικές γραμμές με την ανάλυση του Συνεδρίου. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι διαπιστώσεις του ελέγχου του Συνεδρίου καταδεικνύουν την ανάγκη λήψης περαιτέρω μέτρων για την επίτευξη της «συνολικά ικανοποιητικής» κατάστασης όπως αυτή παρουσιάζεται στη συγκεφαλαιωτική έκθεση του 2004 (εκσυγχρονισμός του λογιστικού συστήματος, βλέπε σημεία 1.21-1.45· δείκτες αξιολόγησης της προόδου, βλέπε σημεία 1.51-1.53· ετήσιες εκθέσεις δραστηριότητας και δηλώσεις των γενικών διευθυντών, βλέπε σημεία 1.59-1.70· σχέδια δράσης, βλέπε σημεία 1.72-1.74).

1.56.

Στη συγκεφαλαιωτική έκθεση για το 2004, η Επιτροπή υπογραμμίζει το γεγονός ότι όλοι οι κύριοι διατάκτες ήσαν σε θέση να παράσχουν την απαιτούμενη εύλογη διαβεβαίωση.

Εντός μιας συνεχούς διεργασίας βελτιώσεων, η Επιτροπή έχει θέσει μια σειρά στόχων που αφορούν διατομεακά θέματα ουσιαστικής σημασίας για την ποιότητα της διαχειριστικής εργασίας. Ειδικότερα μέσω ενός πλαισίου ολοκληρωμένου ελέγχου, της πιστοποίησης της ακεραιότητας, της συνοχής και της αξιοπιστίας των λογαριασμών, της ενίσχυσης της διαδικασίας κατάρτισης ετήσιων εκθέσεων δραστηριότητας και μιας κοινής μεθόδου διαχείρισης των κινδύνων η Επιτροπή ανέλαβε τη δέσμευση να επιφέρει βελτιώσεις στη λειτουργία της στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης.

1.57.

Ενώ το Κοινοβούλιο στο ψήφισμά του για τη χορήγηση απαλλαγής για το 2003 καλούσε την Επιτροπή να μετατρέψει τη συγκεφαλαιωτική έκθεση σε μια ενοποιημένη δήλωση αξιοπιστίας σχετικά με τη δημοσιονομική διαχείριση και τους δημοσιονομικούς ελέγχους στο σύνολό τους, η Επιτροπή εξήγησε ότι η συγκεφαλαιωτική έκθεση αποτελεί μέσο άσκησης πολιτικών καθηκόντων μέσω της ανάλυσης των ετήσιων εκθέσεων δραστηριότητας. Υιοθετώντας την προσέγγιση που προβλέπει την αποκέντρωση των ευθυνών διαχείρισης, η Επιτροπή δεν διατυπώνει περαιτέρω βεβαιότητα, καθώς κρίνει ότι αυτό γίνεται μέσω των δηλώσεων των γενικών διευθυντών. Το Συνέδριο συνιστά στην Επιτροπή να «αναλάβει ως θεσμικό όργανο την ευθύνη εκτέλεσης του προϋπολογισμού που προβλέπει η συνθήκη (άρθρο 274) υιοθετώντας τις θέσεις των κύριων διατακτών», (βλέπε την ετήσια έκθεση του Συνεδρίου για το οικονομικό έτος 2003, σημεία 1.58-1.60).

1.57.

Όπως και κατά τις προηγούμενες χρήσεις, με την έγκριση της συγκεφαλαιωτικής έκθεσης των ετήσιων εκθέσεων δραστηριότητας για το 2004, η Επιτροπή προέβη σε απολογισμό της διαχείρισης των υπηρεσιών της και αντιμετώπισε τα μεγάλα οριζόντια θέματα που έχουν εγείρει στις δικές τους αντίστοιχες, ετήσιες εκθέσεις δραστηριότητας.

Η απαίτηση μιας δήλωσης αξιοπιστίας ενοποιημένης σε επίπεδο σώματος επιτρόπων θα αντέβαινε προς τη μεταρρύθμιση της δημοσιονομικής διαχείρισης που έχει αρχίσει από το 2000 και αποβλέπει στην ευαισθητοποίηση των κυρίων διατακτών. Με τη συγκεφαλαιωτική έκθεση, η Επιτροπή αναλαμβάνει εντούτοις τις πολιτικές της ευθύνες προβαίνοντας σε ανάλυση των ετησίων εκθέσεων δραστηριοτήτων και λαμβάνοντας θέση έναντι των μεγάλων οριζοντίων θεμάτων, συμπεριλαμβανομένων και των ενεργειών που αφορούν τα προβλήματα που είναι προς επίλυση σε επίπεδο Επιτροπής.

1.58.

Η συγκεφαλαιωτική έκθεση θεσπίζει ένα πλαίσιο αναφοράς δυνάμει του οποίου η Επιτροπή αποσκοπεί, μεταξύ άλλων, στη μεσοπρόθεσμη εξασφάλιση μιας δήλωσης αξιοπιστίας από το Συνέδριο με ελάχιστες μόνον επιφυλάξεις. Το Συνέδριο σημειώνει ότι η στρατηγική της Επιτροπής συνεπάγεται μια ποιοτική αλλαγή καθώς επιδιώκονται περαιτέρω αλλαγές όχι μέσω της δρομολόγησης μιας νέας μεταρρύθμισης αλλά μέσω της πλήρους ανάπτυξης του δυναμικού των υφιστάμενων συστημάτων, δίνοντας έμφαση στους ακόλουθους τομείς:

1.59.

Βάσει των εμπειριών από προηγούμενα έτη, οι κεντρικές υπηρεσίες της Επιτροπής (Γενική Γραμματεία, Γενική Διεύθυνση Προϋπολογισμού και Γενική Διεύθυνση Προσωπικού και Διοίκησης) συνέταξαν γενικές κατευθυντήριες αρχές για τις ετήσιες εκθέσεις δραστηριότητας και τις δηλώσεις, οι οποίες, αφενός, χρησιμοποιήθηκαν ως εγκύκλιος κατά το οικονομικό έτος 2004 (49) και, αφετέρου, μπορούν να λειτουργήσουν ως σημείο αναφοράς για τα επόμενα οικονομικά έτη.

1.60.

Το Συνέδριο διαπίστωσε βελτίωση στην ποιότητα των κατευθυντήριων γραμμών, συγκριτικά με το 2003, ιδίως όσον αφορά τις ακόλουθες πτυχές που σχετίζονται με τη νομιμότητα και την κανονικότητα:

1.60.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι διατάξεις της εγκυκλίου σχετικά με το τμήμα 3 των ετησίων εκθέσεων («συστήματα διαχείρισης και εσωτερικού ελέγχου») επιφέρουν επίσης σημαντική βελτίωση επικεντρώνοντας εκ νέου την ανάλυση των υπηρεσιών στους κινδύνους που είναι εγγενείς ως προς το περιβάλλον διαχείρισης και την αποτελεσματικότητα του συστήματος εσωτερικού ελέγχου αντί για την αξιολόγηση της συμμόρφωσης προς τις ελάχιστες απαιτήσεις των προτύπων του εσωτερικού ελέγχου. Η διατύπωση επιφυλάξεων των γενικών διευθυντών ως προς τις δηλώσεις αξιοπιστίας συνιστά συνεπώς το λογικό συμπέρασμα της εξέτασης των ισχυρών σημείων και των αδυναμιών του συστήματος εσωτερικού ελέγχου, εξασφαλίζοντας τη συνοχή μεταξύ της ετήσιας έκθεσης, της δήλωσης και των επιφυλάξεων, όπως άλλωστε είχε ζητήσει το Ελεγκτικό Συνέδριο στην ετήσια έκθεσή του το 2003.

1.61.

Παρά τη διαπιστωθείσα πρόοδο εξακολουθούν να υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης, ιδίως σε ό,τι αφορά την παρουσίαση των δεικτών που έχουν άμεση σχέση με τη νομιμότητα και την κανονικότητα (βλέπε σημεία 1.51-1.53).

1.61.

Αν και οι ετήσιες εκθέσεις δραστηριότητας δεν έχουν ως μοναδικό σκοπό την παρακολούθηση της εφαρμογής των συστημάτων ελέγχου ή τον προσδιορισμό του σημείου μέχρι του οποίου αυτά εξασφαλίζουν τη νομιμότητα και κανονικότητα των πράξεων, η Επιτροπή είναι διατεθειμένη να συνεχίσει την ενδυνάμωση των ελέγχων εποπτείας και διαχείρισης των κινδύνων στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριότητας.

Βλέπε επίσης απαντήσεις στα σημεία 1.52. και 1.53.

1.62.

Όσον αφορά τη σημαντικότητα των αδυναμιών του συστήματος και την επίπτωσή τους στην εύλογη βεβαιότητα των γενικών διευθυντών, η εγκύκλιος για το 2004 παραπέμπει στις βασικές αρχές που εγκρίθηκαν ήδη τον Ιανουάριο του 2003 (50). Οι δυσκολίες που παρουσιάζει η εφαρμογή των προτεινόμενων κριτηρίων εξετάσθηκαν στο πλαίσιο της αξιολόγησης από ομοτίμους, η οποία επικεντρώθηκε στην ανάλυση των πιθανών επιφυλάξεων των γενικών διευθυντών και εξέτασε κυρίως:

1.63.

Το Συνέδριο σημειώνει την επίτευξη προόδου, ιδίως όσον αφορά τη σαφήνεια των επιφυλάξεων και τη συσχέτισή τους με ουσιώδεις αδυναμίες. Ωστόσο, δεν έχουν θεσπισθεί ακόμα κοινά όρια σημαντικότητας ανά τομέα του προϋπολογισμού σε συνάρτηση με τη φύση των σχετικών πράξεων και τους αποδεκτούς κινδύνους για τον εν λόγω τομέα (52). Επίσης, οι κατευθυντήριες γραμμές που θεσπίσθηκαν για τον προσδιορισμό σημαντικών αδυναμιών του συστήματος και της πιθανής οικονομικής επίπτωσής τους απαιτούν περαιτέρω διασάφηση προκειμένου να διασφαλιστεί ότι ερμηνεύονται με ομοιόμορφο και συνεπή τρόπο από τους γενικούς διευθυντές.

1.62-1.63.

Μετά την αξιολόγηση από ομότιμους των επιφυλάξεων που ενδεχομένως θα υποβάλλονταν, η Επιτροπή ξεκίνησε τη μελέτη της δυνατότητας να καθιερωθεί ένας βαθμός διαφοροποίησης κατά τον καθορισμό του πλαισίου σημαντικότητας για τους διάφορους τομείς διαχείρισης. Όπως αναφέρεται στην έκθεση για την αξιολόγηση των διαφορών μεταξύ του συστήματος ελέγχου εντός των υπηρεσιών της Επιτροπής και των αρχών ως προς τον έλεγχο που εκτίθενται στη γνώμη 2/2004 του Ελεγκτικού Συνεδρίου, είναι φυσικό να κυμαίνεται ο διαπιστωθείς δείκτης σφάλματος ανάλογα με τα χαρακτηριστικά των προγραμμάτων και εντός συγκεκριμένων χρονικών περιόδων. Η εργασία αυτή αποτελεί το αντικείμενο μίας από τις δράσεις που εγκαινιάστηκαν με τη συγκεφαλαιωτική έκθεση (δράση 8).

Για τις ετήσιες εκθέσεις δραστηριότητας 2005, η Επιτροπή θα εξετάσει τη δυνατότητα εκπόνησης κοινής μεθόδου που θα επιτρέπει τον καθορισμό του πλαισίου σημαντικότητας των αδυναμιών (παράβλεπε συγκεφαλαιωτική έκθεση 2004), συμπεριλαμβανομένων και των συστημικών, προκειμένου να αξιολογηθούν με μεγαλύτερη συνοχή οι επιπτώσεις τους στην εύλογη βεβαιότητα για τις «οικογένειες» της επιμερισμένης διαχείρισης, της έρευνας και των εσωτερικών πολιτικών.

1.64.

Στις δηλώσεις τους που επισυνάπτονται στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριότητας, οι γενικοί διευθυντές αναφέρουν ότι ο εσωτερικός έλεγχος που θεσπίσθηκε στις υπηρεσίες τους τούς παρέχει εύλογη βεβαιότητα όσον αφορά τη νομιμότητα και κανονικότητα των υποκειμένων πράξεων. Σε περίπτωση αδυναμιών του εσωτερικού ελέγχου ή παρατυπιών, διατυπώνουν επιφυλάξεις. Οι κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις ετήσιες εκθέσεις δραστηριότητας και το χάρτη αποστολής του κύριου διατάκτη προσδιορίζουν ότι οι επιφυλάξεις δεν πρέπει να αφαιρούν την ουσία της δήλωσης και ότι, σε ακραίες περιπτώσεις (53), ο γενικός διευθυντής μπορεί να μην είναι σε θέση να παράσχει τη ζητούμενη διαβεβαίωση. Για την αντιμετώπιση των αδυναμιών πρέπει να καταρτίζονται σχέδια δράσης που συνοδεύονται από προθεσμίες εκτέλεσης.

1.65.

Η ανάλυση των δηλώσεων των γενικών διευθυντών στην οποία προέβη το Συνέδριο καταδεικνύει την ανομοιογενή εφαρμογή των κριτηρίων σημαντικότητας και τις δυσκολίες που παρουσιάζει η χρήση τους για τη διατύπωση των επιφυλάξεων από τις υπηρεσίες της Επιτροπής, ιδίως όσον αφορά τις αδυναμίες του συστήματος (βλέπε σημείο 1.63). Παραδείγματος χάρη, ορισμένες γενικές διευθύνσεις δεν διασαφήνισαν επαρκώς τα επιλεχθέντα κριτήρια ή/και δεν προσδιόρισαν ποσοτικά την οικονομική επίπτωση κατά ικανοποιητικό τρόπο (54).

1.65.

Η Επιτροπή παρατηρεί ότι το ίδιο το Συνέδριο αναγνώρισε, στην παράγραφο 1.63, την πρόοδο που έχει επιτευχθεί γενικά όσον αφορά τη διατύπωση επιφυλάξεων στη δήλωση αξιοπιστίας των γενικών διευθυντών, θέμα δυσχερές που μόλις πρόσφατα αποτέλεσε πρακτική για την Επιτροπή.

Όπως αναφέρεται στον στόχο 6 της συγκεφαλαιωτικής έκθεσης των ετήσιων εκθέσεων δραστηριότητας 2004, οι εργασίες συνεχίζονται προκειμένου να εκπονηθεί κοινή μέθοδος για τον καθορισμό της σημαντικότητας των αδυναμιών, συμπεριλαμβανομένων και των συστημικών, που έχουν επίπτωση στη δήλωση αξιοπιστίας των γενικών διευθυντών, ανά «οικογένειες» γενικών διευθύνσεων.

Εντούτοις είναι αναπόφευκτος κάποιος βαθμός ετερογένειας στην εκτίμηση της σημαντικότητας, δεδομένων των ιδιομορφιών και του ειδικού περιεχομένου κάθε τομέα δραστηριότητας και της αποκέντρωσης των αρμοδιοτήτων και της σχετικής διαδικασίας αναφοράς στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης στην Επιτροπή.

Οι δηλώσεις αναμένεται να διαβαστούν σε συνδυασμό με τις ετήσιες εκθέσεις δραστηριότητας στις οποίες επισυνάπτονται. Οι εν λόγω εκθέσεις παρέχουν συμπληρωματικές εξηγήσεις.

1.66.

Όλοι οι γενικοί διευθυντές ανέφεραν ότι αποκόμισαν την εύλογη βεβαιότητα ότι οι πόροι που τους χορηγήθηκαν διατέθηκαν στους προβλεπόμενους σκοπούς και ότι ο εσωτερικός έλεγχος που θέσπισαν εξασφάλισε τη νομιμότητα και κανονικότητα των υποκειμένων πράξεων. 18 από τις 40 δηλώσεις περιέχουν επιφυλάξεις.

1.66.

Ο καθορισμός της επίπτωσης των επιφυλάξεων στη βεβαιότητα βελτιώνεται παράλληλα με την παγίωση της πρακτικής. Οι γενικοί διευθυντές και οι προϊστάμενοι των υπηρεσιών τεκμηριώνουν γενικώς κατά τρόπο ρητό τις επιπτώσεις των διατυπωθεισών επιφυλάξεων στην εύλογη βεβαιότητα που αφορά τη χρήση των πόρων και τη νομιμότητα και κανονικότητα των επιχειρήσεων. Όλοι κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι μπορούν να παράσχουν τη ζητούμενη βεβαιότητα.

1.67.

Οι κύριες επιφυλάξεις παρουσιάζονται στον πίνακα 1.2 . Από τις 32 επιφυλάξεις που διατυπώθηκαν το 2004, η πλειονότητα (26) αφορά αδυναμίες που είχαν ήδη διαπιστωθεί για το οικονομικό έτος 2003. Το γεγονός αυτό καταδεικνύει ότι οι περισσότερες από τις ανεπάρκειες που διαπιστώθηκαν θα μπορέσουν να διορθωθούν μόνο σε μεσοπρόθεσμη προοπτική (βλέπε σημείο 1.67 της ετήσιας έκθεσης του Συνεδρίου για το οικονομικό έτος 2003). Η μείωση του αριθμού των επιφυλάξεων από 49 το 2003 σε 32 (55) το 2004 οφείλεται πρωτίστως στο γεγονός ότι οι γενικοί διευθυντές βελτίωσαν την παρουσίαση των δηλώσεων επικεντρώνοντας την προσοχή τους σε αδυναμίες που αντιπροσωπεύουν σημαντικούς κινδύνους για τη νομιμότητα και την κανονικότητα των υποκειμένων πράξεων.

1.67.

Χάρη στις εργασίες για τη βελτίωση του περιεχομένου των δηλώσεων και την παρακολούθηση της τήρησης των προδιαγραφών επί των οποίων βασίζονται οι δηλώσεις, η Επιτροπή προσπαθεί να καταστήσει τις ετήσιες δηλώσεις αποτελεσματικό εργαλείο διαχείρισης και αξιόπιστο δείκτη των αποτελεσμάτων που έχουν επιτευχθεί, καθώς και της στρατηγικής της για να αντιμετωπίσει τους κινδύνους που επισημαίνονται προκειμένου το Συνέδριο να τις χρησιμοποιήσει ως βάση για την αξιοπιστία.

Όσον αφορά τον αντίκτυπο και το εύρος των επιφυλάξεων (βλέπε πίνακα 1.2 και σημείο 1.49), η Επιτροπή σημειώνει τις παρατηρήσεις του Συνεδρίου και θα συνεχίσει να εμπλουτίζει τις πληροφορίες που περιλαμβάνονται σε αυτές, έτσι ώστε το Συνέδριο να μπορέσει να τις λάβει περισσότερο υπόψη για να στηρίξει τη δήλωση αξιοπιστίας.

1.68.

Χάρη στη βελτίωση της κατάστασης (βλέπε σημεία 1.60 και 1.63), ο προσδιορισμός της συνδυασμένης επίδρασης των επιφυλάξεων στη βεβαιότητα που εκφράζεται στις δηλώσεις ήταν, σε γενικές γραμμές, πιο σαφής σε σχέση με το οικονομικό έτος 2003. Ωστόσο, η έκταση των επιφυλάξεων που διατύπωσαν ορισμένες γενικές διευθύνσεις εξακολουθεί να είναι ελάχιστα συμβατή ή ανεπαρκώς τεκμηριωμένη σε σχέση με τη βεβαιότητα που εκφράζεται στις δηλώσεις (βλέπε πίνακα 1.2 και σημεία 4.27-4.32, 4.62 και 5.42).

1.68.

Η Επιτροπή υπογραμμίζει το γεγονός ότι όλοι οι κύριοι διατάκτες ήσαν σε θέση να παράσχουν εύλογη βεβαιότητα.

1.69.

Οι εργασίες του Συνεδρίου καταδεικνύουν ότι τα συστήματα εποπτείας και ελέγχου σε αρκετούς τομείς των δημοσιονομικών προοπτικών δεν έφθασαν ακόμη σε ικανοποιητικό επίπεδο και ότι πρέπει να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες για την ενίσχυσή τους. Έτσι, ορισμένες αδυναμίες που διαπίστωσε το Συνέδριο κατά τους ελέγχους του θα έπρεπε να είχαν αναφερθεί στις δηλώσεις των γενικών διευθυντών (βλέπε πίνακα 1.2 και σημεία 4.58, 5.46, 6.39 και 7.37).

1.69.

Βλέπε απαντήσεις στα σημεία 1.49, 4.58, 5.45, 6.39 και 7.37.

Οι διαβεβαιώσεις των γενικών διευθυντών σε ένα συγκεκριμένο έτος δεν βασίζονται αποκλειστικά στις εργασίες ελέγχου που διεξάγονται κατά τη διάρκεια του οικείου έτους, αλλά επί της βεβαιότητας που αποκτάται από εργασίες ελέγχου προηγουμένων ετών στο πλαίσιο της ελεγκτικής στρατηγικής των γενικών διευθύνσεων, καθώς και της βεβαιότητας που παρέχεται από τις εργασίες ελέγχου των κρατών μελών.

1.70.

Χάρη στην ενίσχυση των κατευθυντήριων γραμμών και την αξιολόγηση από ομοτίμους, διαπιστώθηκε βελτίωση όσον αφορά τις ετήσιες εκθέσεις δραστηριότητας και τις δηλώσεις των γενικών διευθυντών. Ωστόσο, το Συνέδριο φρονεί ότι εξακολουθούν να αποτελούν περιορισμένη πηγή για την αποκόμιση βεβαιότητας, λόγω των δυσκολιών που παρουσιάζει η ομοιόμορφη εφαρμογή ορισμένων μεθοδολογικών αρχών.

1.70.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι ετήσιες εκθέσεις δραστηριότητας και οι δηλώσεις συνιστούν ήδη και θα είναι ακόμα περισσότερο στο μέλλον έγκυρη πηγή βεβαιότητας και αποτελεσματικό εργαλείο διαχείρισης, που θα επιτρέπουν, μεταξύ άλλων, να διαπιστώνονται οι επισημανθείσες αδυναμίες και να διορθώνονται αποτελεσματικά. Θεωρεί επίσης ότι το 2004 σημειώθηκαν σημαντικές βελτιώσεις στις εν λόγω εκθέσεις και στις δηλώσεις που τις συνόδευαν. Βλέπε επίσης απάντηση στο σημείο 1.49.

Όπως σημειώνεται στη συγκεφαλαιωτική έκθεση, η Επιτροπή θα συνεχίσει επίσης να ενισχύει τη συνοχή κατά την εφαρμογή από τις υπηρεσίες της των κατευθυντήριων γραμμών που εκδίδει. Ο χάρτης πορείας προς ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο εσωτερικού ελέγχου [COM(2005) 252/4 της 15ης Ιουνίου 2005] και η δέσμευση που ανέλαβαν όλοι οι εμπλεκόμενοι ενδιάμεσοι χρηματοδοτικοί οργανισμοί θα συμβάλλουν επίσης ώστε να παρασχεθεί στο Ελεγκτικό Συνέδριο ενισχυμένη βάση για την εκπόνηση της αξιολόγησής του.

1.71.

Η Γενική Διεύθυνση Προϋπολογισμού παρουσίασε για δεύτερο έτος έκθεση στην οποία γίνεται επισκόπηση της κατάστασης του εσωτερικού ελέγχου στις γενικές διευθύνσεις και τις υπηρεσίες της Επιτροπής το 2004 (56). Η έκθεση αυτή καταγράφει τη σημαντική πρόοδο που σημειώθηκε όσον αφορά την εφαρμογή του εσωτερικού ελέγχου μετά τη θέσπιση της Λευκής Βίβλου το Μάρτιο του 2000. Αναγνωρίζει επίσης ότι απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες για την ενίσχυση της μετάβασης από μια προσέγγιση προσανατολισμένη στη συμμόρφωση σε μια προσέγγιση προσανατολισμένη στην αποτελεσματικότητα. Οι τομείς που προσδιορίσθηκαν είναι η ενίσχυση της παρακολούθησης της αποτελεσματικότητας του εσωτερικού ελέγχου των γενικών διευθύνσεων, η βελτίωση των διαδικασιών εποπτείας της δημοσιονομικής διαχείρισης, η ενίσχυση της διαχείρισης των κινδύνων, η επανεξέταση και η απλοποίηση των συμβάσεων χαμηλής Αξίας και των μη επιστρεπτέων ενισχύσεων και η δημιουργία ενός ολοκληρωμένου πλαισίου εσωτερικού ελέγχου. Το Συνέδριο φρονεί ότι στην εν λόγω επισκόπηση του εσωτερικού συστήματος ελέγχου της Επιτροπής γίνεται ισορροπημένη παρουσίαση της προόδου που σημειώθηκε και των τομέων στους οποίους απαιτείται βελτίωση.

1.72.

Το Συνέδριο εξέτασε την πρόοδο της υλοποίησης των μέτρων που προβλέπονται στο ενοποιημένο σχέδιο δράσης που επισυνάπτεται στη συγκεφαλαιωτική έκθεση για το 2003, τα οποία σχετίζονται άμεσα με τη νομιμότητα και την κανονικότητα (57), καθώς και των οριζόντιων δράσεων που παρατίθενται στον πίνακα 1.3 της ετήσιας έκθεσης για το 2003, οι οποίες καλύπτονται από τη συγκεφαλαιωτική έκθεση (58).

1.73.

Η παρακολούθηση της υλοποίησης των σχεδίων οριζόντιας δράσης (καθώς και των ειδικών σχεδίων δράσης και των συστάσεων του ελέγχου) ενσωματώθηκε με ικανοποιητικό τρόπο στο περιβάλλον εργασίας της Επιτροπής, ιδίως μέσω της διαχείρισης βάσει δραστηριοτήτων των γενικών διευθύνσεων (ετήσια σχέδια διαχείρισης και ετήσιες εκθέσεις δραστηριότητας).

1.74.

Στον πίνακα 1.3 παρουσιάζεται επισκόπηση της κατάστασης υλοποίησης των 19 δράσεων που εξετάσθηκαν από το Συνέδριο. Στο τέλος του οικονομικού έτους, για έξι δράσεις, οι οποίες έχουν κατ’ αρχήν ολοκληρωθεί, απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες για την επίτευξη του προβλεπόμενου στόχου ή την προσθήκη ορισμένων βελτιώσεων (59). Στο τέλος του 2004, πέντε δράσεις τελούσαν ακόμη υπό υλοποίηση (60).

1.74.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι περισσότερες δράσεις που αναφέρει το Συνέδριο έχουν στο μεταξύ ολοκληρωθεί. Η παρακολούθηση των δράσεων που δεν έχουν ολοκληρωθεί συμπεριελήφθη στη σειρά των στόχων που έχουν καθοριστεί στη συγκεφαλαιωτική έκθεση 2004 πολυετούς χαρακτήρα που θίγει οριζόντια θέματα ουσιαστικής σημασίας για την ποιότητα της διαχειριστικής εργασίας.

1.75.

Σύμφωνα με τη δράση 87 της Λευκής Βίβλου, η υπηρεσία εσωτερικού ελέγχου επιφορτίζεται με την παρακολούθηση της βελτίωσης του συστήματος εσωτερικού ελέγχου της Επιτροπής και με τη διενέργεια κύκλου διεξοδικού ελέγχου των διαχειριστικών και ελεγκτικών συστημάτων σε όλες τις ΓΔ. Οι εργασίες στο πλαίσιο της δράσης αυτής εκτελέσθηκαν σε μεγάλο βαθμό εντός μιας διετίας. Τα αποτελέσματα ελέγχων που παρουσιάζονται σε διάφορες εκθέσεις (61) (θετικά σημεία και επιτεύγματα, καθώς και τομείς που χρήζουν βελτιώσεων) είναι ισορροπημένα και επιβεβαιώνουν, σε γενικές γραμμές, τις διαπιστώσεις του ελέγχου του Συνεδρίου.

1.76.

Με στόχο την ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ της υπηρεσίας εσωτερικού ελέγχου και των κλιμακίων εσωτερικού ελέγχου που συστάθηκαν σε όλες τις γενικές διευθύνσεις, το Φεβρουάριο του 2004 (62) η Επιτροπή υποχρέωσε τα κλιμάκια εσωτερικού ελέγχου να διαβιβάζουν συστηματικά τις τελικές εκθέσεις τους στην υπηρεσία εσωτερικού ελέγχου και ζήτησε από την τελευταία να καταρτίζει εξαμηνιαίες εκθέσεις σχετικά με τις διαπιστώσεις των κλιμακίων. Ακόμη, καταβλήθηκαν προσπάθειες για το συντονισμό των προγραμμάτων εργασιών και την εναρμόνιση των μεθοδολογιών ελέγχου και των δομών κατάρτισης εκθέσεων. Οι πρώτοι κοινοί έλεγχοι πραγματοποιήθηκαν το 2004. Το Συνέδριο φρονεί ότι τα μέτρα αυτά βοηθούν στην ενίσχυση της λειτουργίας εσωτερικού ελέγχου εντός της Επιτροπής.

1.77.

Επίσης, το Συνέδριο καλεί την Επιτροπή να εξετάσει το ενδεχόμενο εξασφάλισης συνεργιών μεταξύ της υπηρεσίας εσωτερικού ελέγχου και των κλιμακίων εσωτερικού ελέγχου καθιερώνοντας μια λογική αλυσιδωτή δομή (63) στο πλαίσιο της λειτουργίας εσωτερικού ελέγχου της Επιτροπής, προκειμένου η υπηρεσία εσωτερικού ελέγχου να μπορεί να λαμβάνει υπόψη το έργο των κλιμακίων εσωτερικού ελέγχου.

1.77.

Η Επιτροπή συμμερίζεται το ενδιαφέρον του Συνεδρίου ως προς την ενδελεχή εξέταση πιθανών συνεργιών μεταξύ των διαφόρων παραγόντων εσωτερικού ελέγχου της Επιτροπής.

Η Επιτροπή ανέλαβε ήδη δράση προς αυτή την κατεύθυνση: οι σαφείς διευκρινίσεις και η διάρθρωση υποβολής εκθέσεων και ένα κοινό πλαίσιο για την υποβολή εκθέσεων, που καθιερώθηκε την άνοιξη του 2005 και καλύπτει ειδικότερα τη διαβάθμιση των παρατηρήσεων του ελέγχου και των συστάσεων, αποτελούν σημαντικά βήματα για την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας της λειτουργίας του εσωτερικού ελέγχου για την Επιτροπή γενικά. Τα προγράμματα εργασίας των Υπηρεσιών Εσωτερικού Ελέγχου (IAS και IAC) συνεργάζονται για να αποφευχθούν επικαλύψεις, κι ο συντονισμός αυτός του ελεγκτικού προγραμματισμού θα ενισχυθεί για την προσεχή περίοδο του προγράμματος. Έχουν γίνει κοινοί έλεγχοι των υπηρεσιών ΙΑS και IAC.

Η IAS έχει καθιερώσει ποιοτική αξιολόγηση των IAC, αρχής γενομένης με ένα εγχείρημα αυτοαξιολόγησης το 2005 που οδήγησε σε αξιολόγηση της IAS το 2006. Αυτό δεν είχε μόνο ως στόχο να εξασφαλιστεί η ύπαρξη υπηρεσιών ποιότητας στον εσωτερικό έλεγχο για τις γενικές διευθύνσεις, αλλά και την καθιέρωση αντικειμενικής βάσης για τους άλλους ελεγκτές ώστε να μπορούν να στηριχθούν στις ελεγκτικές εργασίες που διεξάγονται σε άλλα επίπεδα.

1.78.

Η δράση 3.3.2 της συγκεφαλαιωτικής έκθεσης για το 2002 «Αξιολόγηση της διαχείρισης του κινδύνου» ορίζει ότι η διαχείριση των κινδύνων καθίσταται επιχειρησιακό και στρατηγικό μέσο για τη λήψη αποφάσεων σχετικά με την κατανομή των χρηματοδοτικών και των ανθρώπινων πόρων στις υπηρεσίες της Επιτροπής. Για το σκοπό αυτό, η κεντρική οικονομική υπηρεσία της Γενικής Διεύθυνσης Προϋπολογισμού ξεκίνησε, το 2004, ένα πιλοτικό σχέδιο σε επτά γενικές διευθύνσεις για τη δοκιμή της αρχικής έκδοσης του πλαισίου διαχείρισης κινδύνων και του αντίστοιχου εγχειριδίου εφαρμογής, παράλληλα με την προετοιμασία της διαδικασίας σχεδιασμού δραστηριοτήτων και τον καθορισμό των βασικών στόχων τους για το 2005.

1.79.

Παρά το σε γενικές γραμμές θετικό αποτέλεσμα, απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες για την ανάπτυξη μεθοδολογικών στοιχείων και εργαλείων για την ανάλυση και τη διαχείριση των κινδύνων, τα οποία θα δημιουργήσουν ένα σταθερό δομικό πλαίσιο που θα εφαρμόζεται αποτελεσματικά σε όλες τις υπηρεσίες της Επιτροπής. Μια διυπηρεσιακή συντονιστική επιτροπή παρακολουθεί την ανάπτυξη του κοινού πλαισίου, το οποίο αναμένεται να εγκριθεί από την Επιτροπή κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2005 και να χρησιμοποιηθεί για την προετοιμασία του κύκλου στρατηγικού σχεδιασμού και προγραμματισμού για το 2006. Στη βάση αυτή, τα κατάλληλα ετήσια σχέδια διαχείρισης θα επιτρέψουν στις γενικές διευθύνσεις να περιορίσουν τους κινδύνους οι οποίοι, μολονότι κρίνονται μη αποδεκτοί, δεν είναι δυνατό να αποτραπούν ή να μετατεθούν.

1.79.

Η Επιτροπή συμφωνεί ότι απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες και ότι οι παρατηρήσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου αντικατοπτρίζουν μάλλον το πρόγραμμα δράσης της Επιτροπής.

1.80.

Το Συνέδριο προέβη σε ανάλυση της εφαρμογής των προτύπων εσωτερικού ελέγχου (64) για 14 γενικές διευθύνσεις της Επιτροπής (65). Στόχος ήταν όχι μόνο να εκτιμηθεί ο βαθμός εφαρμογής αλλά και να αξιολογηθεί η αποτελεσματική λειτουργία τους όσον αφορά τη νομιμότητα και κανονικότητα των υποκειμένων πράξεων (βλέπε σημεία 1.58 και 1.71).

1.81.

Στις κατευθυντήριες γραμμές που παρουσίασε η κεντρική οικονομική υπηρεσία σχετικά με τον καθορισμό των προτύπων εσωτερικού ελέγχου (βασικές απαιτήσεις) για το οικονομικό έτος 2004 δεν υπήρχαν σημαντικές αλλαγές συγκριτικά με το 2003 (66).

1.82.

Στις αυτοαξιολογήσεις τους, οι οποίες επισυνάπτονται στην «Επισκόπηση της κατάστασης του εσωτερικού ελέγχου στις γενικές διευθύνσεις και τις υπηρεσίες της Επιτροπής το 2004» (βλέπε σημείο 1.71), οι γενικές διευθύνσεις δηλώνουν ότι για το οικονομικό έτος 2004 πληρούν το 93 % των βασικών απαιτήσεων που καθόρισε η κεντρική οικονομική υπηρεσία. Σε γενικές γραμμές, η ανάλυση του Συνεδρίου επιβεβαιώνει τη θέση αυτή. Δεδομένου ότι οι βασικές απαιτήσεις παρέμειναν ουσιαστικά αμετάβλητες, το Συνέδριο διαπιστώνει μικρή αύξηση του ποσοστού συμμόρφωσης με τα πρότυπα εσωτερικού ελέγχου συγκριτικά με το 2003 (91 %). Η ανάλυση του Συνεδρίου σχετικά με την εφαρμογή των προτύπων εσωτερικού ελέγχου παρουσιάζεται στον πίνακα 1.4 .

1.83.

Η καινοτομία που περιλαμβάνεται στις κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την ετήσια επισκόπηση του συστήματος εσωτερικού ελέγχου για το οικονομικό έτος 2004 συνίσταται στην αξιολόγηση, από τις γενικές διευθύνσεις, της αποτελεσματικότητας της εφαρμογής των προτύπων εσωτερικού ελέγχου. Ωστόσο, η επισκόπηση των ετήσιων εκθέσεων δραστηριότητας από το Συνέδριο κατέδειξε ότι η αξιολόγηση είναι πολύ γενική και δεν καθιστά δυνατό το συστηματικό προσδιορισμό των τομέων που χρήζουν βελτίωσης (βλέπε σημείο 1.58). Ορισμένες γενικές διευθύνσεις (67) δεν αξιολόγησαν επαρκώς την αποτελεσματικότητα του συστήματος εσωτερικού ελέγχου τους. Στην πλειονότητα τους (68) οι υπηρεσίες που υπέβαλαν επαρκή αυτοαξιολόγηση δήλωσαν ότι για την αποτελεσματική λειτουργία των προτύπων εσωτερικού ελέγχου αριθ. 11 «Ανάλυση και διαχείριση κινδύνων» ή/και αριθ. 17 «Εποπτεία» απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες.

1.83.

Τα πρότυπα εσωτερικού ελέγχου καθιερώθηκαν σταδιακά στις γενικές διευθύνσεις από την έναρξη της μεταρρύθμισης. Το βάρος μετατοπίστηκε το 2004 στην αποτελεσματικότητα της εφαρμογής. Ήδη έχουν ολοκληρωθεί σημαντικές εργασίες στον τομέα αυτό, ειδικότερα όσον αφορά τα δύο βασικά πρότυπα, της εποπτείας και της διαχείρισης κινδύνων.

Εντούτοις, πρόκειται για διαρκή διεργασία και η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι πρέπει να πραγματοποιηθεί πρόοδος σχετικά, γεγονός που συνιστά μία από τις σημαντικές καινοτομίες της εγκυκλίου για τις ΕΕΔ του 2004 όπως αναφέρεται στην απάντηση στο σημείο 1.60.

1.84.

Στη γνωμοδότησή του αριθ. 2/2004, το Συνέδριο προτείνει την υλοποίηση ενός κοινοτικού πλαισίου εσωτερικού ελέγχου που θα ενσωματώνει και θα ενισχύει τα ήδη υπάρχοντα στοιχεία και παράλληλα θα προσθέτει νέες πτυχές για την αύξηση της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας των ελέγχων (κοινές αρχές οι οποίες θα εφαρμόζονται σε όλα τα επίπεδα της διοίκησης, τόσο στα όργανα όσο και στα κράτη μέλη, εσωτερικοί έλεγχοι πρέπει να παρέχουν εύλογη (όχι απόλυτη) βεβαιότητα σχετικά με τη νομιμότητα και κανονικότητα των πράξεων, το κόστος των ελέγχων πρέπει να είναι αναλογικό με τα οφέλη που αποφέρουν, τόσο τα χρηματικά όσο και τα πολιτικά, το σύστημα πρέπει να βασίζεται σε μια λογική αλυσιδωτή δομή, στο πλαίσιο της οποίας οι έλεγχοι πραγματοποιούνται, καταχωρίζονται και συντάσσονται οι σχετικές εκθέσεις σύμφωνα με κοινό πρότυπο που επιτρέπει να τους εμπιστεύονται όλοι οι συμμετέχοντες).

1.85.

Η Επιτροπή έθεσε ως στρατηγικό στόχο τη διασφάλιση της αποκόμισης εύλογης βεβαιότητας από το Συνέδριο σχετικά με τη νομιμότητα και κανονικότητα των υποκειμένων πράξεων (69). Επιπλέον, η Επιτροπή εξέδωσε ένα «χάρτη πορείας προς ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο εσωτερικού ελέγχου» (70) με στόχο την έναρξη μιας διαδικασίας που θα οδηγήσει στη διαμόρφωση μιας κοινής αντίληψης έως τα τέλη του 2005, που θα επισημοποιηθεί μέσω διοργανικής συμφωνίας μεταξύ του Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της ίδιας της Επιτροπής, σχετικά με τους τρόπους βελτίωσης του υπάρχοντος πλαισίου εσωτερικού ελέγχου ώστε να παρέχεται στο Συνέδριο η εύλογη βεβαιότητα που επιζητεί.

1.86.

Το Συνέδριο χαιρετίζει την πρωτοβουλία αυτή, καθώς και τη δέσμευση της Επιτροπής για τη θέσπιση ενός αποτελεσματικού κοινοτικού πλαισίου εσωτερικού ελέγχου σύμφωνα με τις συστάσεις που διατυπώνονται στη γνωμοδότηση αριθ. 2/2004 του Συνεδρίου. Η αποτελεσματικότητα των συστημάτων εποπτείας και ελέγχου είναι ιδιαίτερα σημαντική, ιδίως δεδομένου ότι μεγάλο τμήμα του κοινοτικού προϋπολογισμού αφορά δαπάνες που ενέχουν εκ φύσεως υψηλό κίνδυνο καθώς εξαρτώνται από πληροφορίες που παρέχονται από τους δικαιούχους ή υπόκεινται σε εξαιρετικά περίπλοκους ή αόριστους κανόνες.

1.86.

Είναι αναγκαστικά πολλοί οι όροι που διέπουν την επιλεξιμότητα των επιχειρήσεων και των δαπανών, αλλά η Επιτροπή παρέχει καθοδήγηση και έχει απλουστεύσει τους κανόνες όσο το δυνατόν περισσότερο.

2.1.

Στο παρόν κεφάλαιο αναλύονται θέματα που ανέκυψαν από την εκτέλεση του γενικού προϋπολογισμού της ΕΕ κατά το 2004.

2.2.

Ο προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης εγκρίνεται από την αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και Συμβούλιο), βάσει των προτάσεων που υποβάλλει η Επιτροπή, και τοποθετείται εντός του πολυετούς πλαισίου των δημοσιονομικών προοπτικών. Για τους περισσότερους τομείς δαπανών —γεωργία, διαρθρωτικές ενέργειες, εξωτερικές δράσεις και προενταξιακή στρατηγική— η Επιτροπή εκτελεί τον προϋπολογισμό σε συνεργασία με τα κράτη μέλη και με άλλες δικαιούχους χώρες.

2.3.

Στον προϋπολογισμό, υπάρχουν χωριστές πιστώσεις για τις αναλήψεις υποχρεώσεων και χωριστές για τις πληρωμές. Οι πιστώσεις για αναλήψεις υποχρεώσεων αντιστοιχούν στα ποσά που διαθέτει η Ένωση για την ανάληψη δημοσιονομικών υποχρεώσεωνκατά το τρέχον έτος, προκειμένου να εκπληρώσει νομικές δεσμεύσεις (ή συμφωνίες) που συνεπάγονται δαπάνες κατά το τρέχον έτος ή μελλοντικά έτη (1). Οι πιστώσεις για πληρωμές αντιστοιχούν στα ποσά τα οποία μπορούν να δαπανηθούν κατά το τρέχον έτος. Οι περισσότερες δαπάνες για τις διαρθρωτικές ενέργειες και τις εσωτερικές και εξωτερικές πολιτικές λαμβάνουν τη μορφή προγραμμάτων, τα οποία εφαρμόζονται επί σειρά ετών (π.χ. 2000-2006 για την τρέχουσα περίοδο προγραμματισμού των διαρθρωτικών ταμείων). Στις περιπτώσεις αυτές, οι νομικές υποχρεώσεις δεν εμφανίζονται γενικά ως δημοσιονομικές αναλήψεις υποχρεώσεων του έτους κατά το οποίο συμφωνήθηκαν, αλλά ως περίπου ισόποσες ετήσιες δόσεις οι οποίες καλύπτουν τη διάρκεια των προγραμμάτων (2).

2.4.

Λεπτομερή πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με την εκτέλεση του προϋπολογισμού για το 2004 περιέχονται στο έγγραφο της Επιτροπής με τίτλο «Έκθεση για τη δημοσιονομική και χρηματοοικονομική διαχείριση — Οικονομικό έτος 2004» (3). Στην ετήσια έκθεσή του για το 2003 (4), το Συνέδριο συνιστούσε να δίνονται αναλυτικότερα πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με τη συνολική κατάσταση της εφαρμογής των κοινοτικών προγραμμάτων. Σχετικά με το ζήτημα αυτό παρασχέθηκαν συμπληρωματικές πληροφορίες, γεγονός το οποίο αυξάνει την ενημερωτική αξία της έκθεσης. Το Συνέδριο θεωρεί ότι στο μέλλον η παρουσίαση αυτή θα η παρουσίαση θα μπορούσε να είναι χρησιμότερη εάν περιλάμβανε επεξήγηση και ανάλυση των στοιχείων και σύγκριση της πραγματικής απόδοσης με την αναμενόμενη. Στην περίπτωση των διαρθρωτικών ταμείων, οι πληροφορίες παρουσιάζονται ανά στόχο πολιτικής. Ωστόσο, θα ήταν επίσης χρήσιμο τα στοιχεία να παρουσιάζονται ανά ταμείο, καθώς αυτό θα αντιστοιχούσε περισσότερο στη δομή που εφαρμόζει η Επιτροπή από την άποψη της διαχείρισης και της υποχρέωσης λογοδοσίας.

2.4.

Η Επιτροπή παρείχε πλήρεις πληροφορίες υπό τη μορφή εισαγωγικού κειμένου, πινάκων και γραφικών σχεδίων όσον αφορά την συνολική κατάσταση προόδου των βασικών πολυετών προγραμμάτων (δηλαδή των διαρθρωτικών ταμείων, του Ταμείου Συνοχής, του SAPARD και ISPA). Οι ετήσιοι προϋπολογισμοί αντικατοπτρίζουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα, συγκρίνοντάς τα με την πραγματική εφαρμογή. Στο μέλλον, η Επιτροπή θα εξετάσει τη δυνατότητα να παράσχει τις συμπληρωματικές πληροφορίες που ζητήθηκαν από το Ελεγκτικό Συνέδριο στην έκθεση για τη δημοσιονομική και χρηματοδοτική διαχείριση. Όσον αφορά την εκτέλεση του προϋπολογισμού των διαρθρωτικών ταμείων, η Επιτροπή δημοσιεύει από το 1977 λεπτομερή ετήσια έκθεση. Αυτή περιλαμβάνει κυρίως εμπεριστατωμένη ανάλυση της συνολικής κατάστασης εφαρμογής καθώς και χωριστή ανάλυση για κάθε ταμείο. Η έκθεση 2004 δημοσιεύθηκε τον Μάιο 2005 και διατίθεται ηλεκτρονικά στην ακόλουθη διεύθυνση: http://europa.eu.int/comm/budget/furtherinfo/index_pg2_en.htm

Επιπλέον, λεπτομερείς πληροφορίες για την κατάσταση εφαρμογής των διαρθρωτικών ταμείων (με προσδιορισμό των χορηγηθέντων, δεσμευθέντων και καταβληθέντων ποσών ανά στόχο, ανά ταμείο και ανά κράτος μέλος) δημοσιεύονται στην ετήσια έκθεση για την εφαρμογή των διαρθρωτικών ταμείων, η οποία εμφανίζεται τον μήνα Οκτώβριο του επόμενου οικονομικού έτους, βλέπε για παράδειγμα την έκθεση 2003 [COM(2004) 721 τελικό].

2.5.

Το άρθρο 185 των κανόνων εφαρμογής του δημοσιονομικού κανονισμού ορίζει ότι η έκθεση για τη δημοσιονομική και χρηματοοικονομική διαχείριση (5)«παρέχει πιστή εικόνα […] της επίτευξης των στόχων του οικονομικού έτους, σύμφωνα με την αρχή της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης». Η απαίτηση αυτή έγινε σεβαστή σε γενικό επίπεδο. Λεπτομερέστερες πληροφορίες περιλαμβάνονται στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριότητας των γενικών διευθυντών.

2.5.

Στόχος της έκθεσης είναι να δώσει συνολική άποψη της εξέλιξης του ετήσιου προϋπολογισμού και της εκτέλεσής του. Επιπλέον, η Επιτροπή συντάσσει ορισμένες πιο εξειδικευμένες και λεπτομερείς ετήσιες εκθέσεις σχετικά με διάφορους τομείς πολιτικής, κυρίως την ετήσια έκθεση για την εκτέλεση του προϋπολογισμού των διαρθρωτικών ταμείων.

2.6.

Ο προϋπολογισμός του 2004 καταρτίστηκε αρχικά για μια ΕΕ με 15 κράτη μέλη (6). Σε σύγκριση με τον οριστκό προϋπολογισμό του 2003, οι συνολικές πιστώσεις για αναλήψεις υποχρεώσεων μειώθηκαν κατά 0,3 %, ενώ οι συνολικές πιστώσεις για πληρωμές αυξήθηκαν κατά 2,3 %. Για τη διεύρυνση χρειάστηκε διορθωτικός προϋπολογισμός (7) από την 1η Μαΐου. Ο επικαιροποιημένος προϋπολογισμός επέφερε αυξήσεις κατά 11,5 % και 7,8 % των αναλήψεων υποχρεώσεων και των πληρωμών αντίστοιχα, σε σύγκριση με τον οριστικό προϋπολογισμό του 2003. Η αύξηση των αναλήψεων υποχρεώσεων είναι αναλογικά μεγαλύτερη, διότι αυτές μπορούν να καλύπτουν δαπάνες που εκτείνονται σε περισσότερα του ενός έτη (βλέπε σημείο 2.3).

2.7.

Οι πιστώσεις ανάληψης υποχρεώσεων και πληρωμών ήταν χαμηλότερες κατά 4,3 δισεκατομμύρια ευρώ και 11,8 δισεκατομμύρια ευρώ αντίστοιχα από τα αυξημένα ανώτατα όρια που προέβλεπαν οι δημοσιονομικές προοπτικές. Όσον αφορά τις αναλήψεις υποχρεώσεων, η απόκλιση αυτή προέρχεται κυρίως από τη γεωργία (2,5 δισεκατομμύρια ευρώ) και την προενταξιακή στρατηγική (1,7 δισεκατομμύρια ευρώ), ενώ οι υπόλοιποι τομείς προσεγγίζουν ή υπερβαίνουν ελαφρώς (8) τα όρια.

2.8.

Οι διορθωτικοί προϋπολογισμοί που ψηφίστηκαν κατά τη διάρκεια του έτους (9) είχαν ως αποτέλεσμα τη συνολική μείωση κατά 1,6 δισεκατομμύρια ευρώ των πιστώσεων για αναλήψεις υποχρεώσεων (λόγω μικρότερων δαπανών από τις προβλεπόμενες στον τομέα της γεωργίας) και την αύξηση κατά 2,0 δισεκατομμύρια ευρώ των πιστώσεων για πληρωμές, κυρίως λόγω πρόσθετων πιστώσεων για διαρθρωτικές ενέργειες (βλέπε σημείο 2.14).

2.9.

Ο πίνακας 2.1 παρουσιάζει μια επισκόπηση του αποτελέσματος της εκτέλεσης του προϋπολογισμού για το οικονομικό έτος 2004 τόσο για τις πληρωμές όσο και για τις αναλήψεις υποχρεώσεων. Το 2004, το ποσοστό των τελικών πιστώσεων για αναλήψεις υποχρεώσεων που χρησιμοποιήθηκαν (ποσοστό εκτέλεσης των αναλήψεων υποχρεώσεων) ήταν 98 %, ελαφρώς χαμηλότερο του αντίστοιχου του 2003 (99 %). Όσον αφορά τις πληρωμές, το ποσοστό των τελικών πιστώσεων που χρησιμοποιήθηκαν (ποσοστό εκτέλεσης των πληρωμών) ήταν 95 %, ήτοι μεγαλύτερο από το αντίστοιχο του 2003 [92 %, αν και βασίζεται σε μειωμένο προϋπολογισμό (10)] και του 2002 (86 %). Η αύξηση της εκτέλεσης αφορά όλους τους τομείς.

2.10.

Το 2004, το πλεόνασμα του προϋπολογισμού (11) ανήλθε συνολικά σε 2,7 δισεκατομμύρια ευρώ (βλέπε πίνακα 2.2 ), για τους εξής λόγους:

2.11.

Το πλεόνασμα του 2004 αντιπροσωπεύει περαιτέρω μείωση σε σύγκριση με τα 5,5 δισεκατομμύρια ευρώ του 2003, τα 7,4 δισεκατομμύρια ευρώ του 2002 και τα 15,0 δισεκατομμύρια ευρώ του 2001. Η εν λόγω μείωση οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο υψηλότερο ποσοστό εκτέλεσης των πληρωμών στον τομέα των διαρθρωτικών ενεργειών. Αυτό σημαίνει όχι μόνο ότι η Επιτροπή βελτίωσε τη διαχείρισή της, αλλά επίσης ότι, καθώς το 2004 είχε παρέλθει περισσότερο από το ήμισυ της περιόδου των προγραμμάτων δαπανών 2000-2006, τα ποσοστά εκτέλεσης των πληρωμών αυξήθηκαν (βλέπε σημεία 2.14-2.16).

2.12.

Στις ετήσιες εκθέσεις του για το 2002 και το 2003 (18), το Συνέδριο επισήμαινε ότι οι ανεπαρκείς προβλέψεις των κρατών μελών στον τομέα των δαπανών για τις διαρθρωτικές ενέργειες αποτελούν ένα σημαντικό λόγο για τον οποίο η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να λάβει εγκαίρως μέτρα για τη διαχείριση της υποχρησιμοποίησης και του συνακόλουθου πλεονάσματος. Οι εκτιμήσεις έχουν βελτιωθεί, με το ποσοστό σφάλματος στις προβλέψεις να έχει μειωθεί από 50 % το 2003 σε 23 % το 2004. Ωστόσο, το ποσοστό αυτό εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει υπερεκτίμηση ύψους 6,5 δισεκατομμυρίων ευρώ και η ίδια η Επιτροπή αναγνωρίζει τη δυνατότητα περαιτέρω βελτίωσης. Αντίθετα με προηγούμενα χρόνια, η έκθεση της Επιτροπής για το 2004 σχετικά με τη δημοσιονομική και χρηματοοικονομική διαχείριση δεν παρέχει πληροφορίες, ούτε περιέχει ανάλυση των εκτιμήσεων των κρατών μελών.

2.12.

Η Επιτροπή χορήγησε λεπτομερή έκθεση για τις προβλέψεις πληρωμών των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένης μιας σύγκρισης των ποσοστών σφάλματος των προβλέψεων για την περίοδο 1998-2004, στην προαναφερόμενη ετήσια έκθεση για την εκτέλεση του προϋπολογισμού των διαρθρωτικών ταμείων.

Η Επιτροπή επιθυμεί να τονίσει ότι ο ετήσιος προϋπολογισμός των πληρωμών δεν βασίζεται άμεσα στις προβλέψεις των κρατών μελών, αλλά στην αξιολόγηση της ίδιας της Επιτροπής για τις πιθανές ανάγκες σε πιστώσεις πληρωμών. Οι προβλέψεις των κρατών μελών μπορούν να αποτελούν χρήσιμο στοιχείο για τους σκοπούς αυτής της αξιολόγησης και για το λόγο αυτό η Επιτροπή συνεχίζει να ενθαρρύνει τη βελτίωσή τους.

2.13.

Στο παρελθόν έχουν πραγματοποιηθεί σημαντικές μεταφορές πιστώσεων που παρέμειναν κατόπιν αχρησιμοποίητες (19). Το 23 % των πιστώσεων πληρωμών χωρίς ειδικό προορισμό που μεταφέρθηκαν από το 2003 δεν χρησιμοποιήθηκε (20). Επί του παρόντος, συνολικό ποσό ύψους 2,8 δισεκατομμυρίων ευρώ μεταφέρεται στο 2005, εκ των οποίων τα 1,5 δισεκατομμύρια ευρώ αφορούν τον επιχειρησιακό προϋπολογισμό (1,2 δισεκατομμύρια ευρώ το 2003) και τα 1,3 δισεκατομμύρια ευρώ αφορούν έσοδα για ειδικό προορισμό προερχόμενα από τρίτους (1,0 δισεκατομμύριο ευρώ το 2003).

2.14.

Ένα μεγάλο τμήμα του προϋπολογισμού — διαρθρωτικές ενέργειες, ορισμένες εσωτερικές πολιτικές και εξωτερικές δράσεις — συνίσταται σε πολυετή προγράμματα δαπανών που εφαρμόζονται επί σειρά ετών στο πλαίσιο καθορισμένων κύκλων (π.χ. 2000-2006 στην περίπτωση των διαρθρωτικών ταμείων). Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη αντιμετώπισαν σημαντικές καθυστερήσεις για τη διαμόρφωση και την έναρξη της εφαρμογής αυτών των προγραμμάτων, ιδίως όσον αφορά τα διαρθρωτικά ταμεία. Ωστόσο, το 2004 τα προγράμματα αυτά πέτυχαν σε μεγάλο βαθμό το επιδιωκόμενο ετήσιο ποσοστό εκτέλεσης, συνυπολογιζόμενων των επιστροφών βάσει των αιτήσεων των κρατών μελών για καταβολές στους δικαιούχους. Πράγματι, οι πιστώσεις πληρωμών που είχαν εγγραφεί στον προϋπολογισμό για τα διαρθρωτικά ταμεία δεν ήταν αρκετές και, για το λόγο αυτό, πριν από το τέλος του έτους ζητήθηκε διορθωτικός προϋπολογισμός (21), ύψους 3,7 δισεκατομμυρίων ευρώ. Από το ποσό αυτό, 3,3 δισεκατομμύρια ευρώ αφορούσαν τα τρέχοντα προγράμματα.

2.15.

Το τρέχον ποσοστό εκτέλεσης συνεπάγεται περιορισμένη μόνο μείωση του επιπέδου των εκκρεμών αναλήψεων υποχρεώσεων. Από τα πληροφοριακά στοιχεία που περιέχονται στην έκθεση της Επιτροπής σχετικά με τη δημοσιονομική και χρηματοοικονομική διαχείριση και αφορούν την κατάσταση της εκτέλεσης των διαρθρωτικών ταμείων (βλέπε σημείο 2.4) φαίνεται ότι, στα τέλη του 2004, οι τρεις στόχοι πολιτικής για την περίοδο 2000-2006 είχαν επιτευχθεί κατά 40 % περίπου.

2.15.

Η Επιτροπή επιδιώκει να εγγράψει στον προϋπολογισμό με ακρίβεια όλες τις επιλέξιμες αιτήσεις πληρωμών, γεγονός που μπορεί κυρίως να οδηγήσει στην υποβολή διορθωτικών προϋπολογισμών όταν οι ροές των πληρωμών υπερβαίνουν τις προβλέψεις.

2.16.

Επίσης εκκρεμεί ακόμη το κλείσιμο των προγραμμάτων δαπανών των διαρθρωτικών ταμείων για την προηγούμενη περίοδο προγραμματισμού (1994-1999). Η Επιτροπή αντιμετωπίζει σημαντικά προβλήματα και καθυστερήσεις όσον αφορά το κλείσιμο αυτών των προγραμμάτων και την εκτέλεση των τελικών πληρωμών (βλέπε σημεία 5.29-5.31). Από τις εκκρεμείς δημοσιονομικές αναλήψεις υποχρεώσεων στο τέλος του 2003, ύψους 9,1 δισεκατομμυρίων ευρώ, πραγματοποιήθηκαν πληρωμές ύψους 3,6 δισεκατομμυρίων ευρώ, ενώ 2,3 δισεκατομμύρια ευρώ ακυρώθηκαν καθώς δεν θα χρησιμοποιηθούν. Στο τέλος του 2004, δημοσιονομικές αναλήψεις υποχρεώσεων ύψους 3,3 δισεκατομμυρίων ευρώ απομένουν προς εκκαθάριση, προκειμένου αυτά τα παλαιά προγράμματα να κλείσουν το 2005, πιθανώς δε και αργότερα.

2.16.

Τα κράτη μέλη ήταν υποχρεωμένα να υποβάλουν τις αιτήσεις τους πληρωμής για αυτά τα προγράμματα το αργότερο στις 31 Μαρτίου 2003. Λόγω του μεγάλου αριθμού αιτήσεων που διαβιβάστηκαν λίγο πριν από την εκπνοή της προθεσμίας και της διαφορετικής ποιότητας των δικαιολογητικών εγγράφων κλεισίματος κατέστη απαραίτητο να γίνουν συμπληρωματικές έρευνες για να μπορούν να εξεταστούν οι αιτήσεις. Το εγχείρημα του κλεισίματος βελτιώθηκε σημαντικά το 2004. Αυτό αποδεικνύεται από τις εναπομένουσες προς εκκαθάριση αναλήψεις υποχρεώσεων που μειώθηκαν κατά τα δύο τρία και αντιπροσωπεύουν περίπου το 5 % του συνόλου των εναπομενουσών προς εκκαθάριση αναλήψεων υποχρεώσεων για τα διαρθρωτικά ταμεία.

2.17.

Οι εκκρεμείς δημοσιονομικές αναλήψεις υποχρεώσεων αντιπροσωπεύουν τα ποσά τα οποία η Επιτροπή έχει νόμιμα δεσμευτεί να καταβάλει στο μέλλον. Όσο μεγαλύτερη είναι η αξία των εκκρεμών δημοσιονομικών αναλήψεων υποχρεώσεων τόσο μεγαλύτερη θα είναι η ζήτηση για πληρωμές στα επόμενα χρόνια. Οι εκκρεμείς δημοσιονομικές αναλήψεις υποχρεώσεων αυξήθηκαν κατά 4,5 % και ανήλθαν σε 110,1 δισεκατομμύρια ευρώ (βλέπε πίνακα 2.3 ). Η αύξηση αυτή οφείλεται στις επιπρόσθετες δημοσιονομικές αναλήψεις υποχρεώσεων για τα νέα κράτη μέλη μετά τη διεύρυνση. Οι υποκείμενες εκκρεμείς δημοσιονομικές αναλήψεις υποχρεώσεων για την προ διεύρυνσης ΕΕ παρέμειναν σταθερές. Οι εκκρεμείς δημοσιονομικές αναλήψεις υποχρεώσεων για τις διαχωριζόμενες δαπάνες στο σύνολό τους αντιστοιχούν σε 2,2 έτη πληρωμών με το τρέχον ποσοστό εκτέλεσης (2,5 έτη το 2003).

2.17.

Τα 2,2 έτη που αναφέρονται από το Ελεγκτικό Συνέδριο μπορούν να θεωρηθούν ως συνήθης αναλογία που προσεγγίζει την αρχή του Ν + 2.

2.18.

Η παράσταση 2.1 παρουσιάζει την αξία των εκκρεμών δημοσιονομικών αναλήψεων υποχρεώσεων για τις διαχωριζόμενες δαπάνες από το 1994. Η αύξηση οφείλεται τόσο στην αλλαγή στο σύστημα των ετήσιων αναλήψεων υποχρεώσεων για τα διαρθρωτικά ταμεία, η οποία άρχισε να ισχύει για την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006, όσο και στο συσσωρευμένο αποτέλεσμα της υποχρησιμοποίησης μεταξύ 1999 και 2003, η οποία είχε ως συνέπεια την ακύρωση πιστώσεων πληρωμών ύψους 40 δισεκατομμυρίων ευρώ (22).

2.19.

Η Επιτροπή, στην απάντησή της στην ετήσια έκθεση για το 2003, ανέφερε ότι το επίπεδο των εκκρεμών αναλήψεων υποχρεώσεων ήταν σύμφωνο με τις προβλέψεις της (23). Το 2002, η Επιτροπή προέβη σε λεπτομερή ανάλυση της προόδου που είχε σημειωθεί στην εκτέλεση του προϋπολογισμού των διαρθρωτικών ταμείων, λαμβάνοντας υπόψη τα χαμηλά ποσοστά εκτέλεσης της περιόδου 2000-2002, πραγματοποιώντας τις σχετικές προσαρμογές βάσει των ποσοστών αυτών και προβλέποντας το επίπεδο των εκκρεμών αναλήψεων υποχρεώσεων στο τέλος κάθε χρόνου έως το έτος 2010 (24).

2.20.

Πράγματι, στα τέλη του 2004, το επίπεδο των εκκρεμών αναλήψεων υποχρεώσεων για τα προγράμματα της περιόδου 2000-2006 υπερέβαινε κατά 3,7 δισεκατομμύρια ευρώ τις προβλέψεις που είχε κάνει η Επιτροπή το 2002 για την ΕΕ των 15. Οι εκκρεμείς δημοσιονομικές αναλήψεις υποχρεώσεων για τα προγράμματα της περιόδου 1994-1999 ήταν 3,3 δισεκατομμύρια ευρώ, με βάση δε την ανάλυση της Επιτροπής, θα έπρεπε να είχαν εκκαθαριστεί πλήρως. Επιπλέον, υπήρχαν εκκρεμείς αναλήψεις υποχρεώσεων ύψους 2,1 δισεκατομμυρίων ευρώ που αφορούσαν τη διεύρυνση και δεν περιλαμβάνονταν στην ανάλυση της Επιτροπής.

2.20.

Το υψηλότερο από το προβλεπόμενο επίπεδο των αναλήψεων υποχρεώσεων που εναπομένουν να εκκαθαριστούν για την περίοδο 1994-99 οφείλεται στην καθυστέρηση που σημειώθηκε κατά το κλείσιμο των προγραμμάτων, η οποία ήταν δύσκολα προβλέψιμη κατά την περίοδο εκείνη (βλέπε απάντηση στο σημείο 2.16). Τα στοιχεία του 2002 ήταν οι καλύτερες δυνατές εκτιμήσεις που στηρίζονταν στις διαθέσιμες πληροφορίες. Οι δυσκολίες που αντιμετωπίστηκαν για να γίνουν αυτές οι εκτιμήσεις οφείλονταν σε μεγάλο βαθμό στη θεμελιώδη αλλαγή του συστήματος πληρωμών για τα νέα προγράμματα 2000-2006, σε σχέση με τα προηγούμενα προγράμματα.

2.21.

Λόγω της φύσης της δημοσιονομικής διαδικασίας, το υπόλοιπο των εκκρεμών αναλήψεων υποχρεώσεων δεν αντικατοπτρίζει το σύνολο των νομικών δεσμεύσεων, καθώς τα περισσότερα προγράμματα δαπανών υπόκεινται σε ειδικούς κανόνες. Οι αποφάσεις χρηματοδότησης που λαμβάνονται στην αρχή της περιόδου προγραμματισμού — και αντιπροσωπεύουν τις νομικές δεσμεύσεις για πληρωμές — δεν μεταφράζονται αμέσως σε δημοσιονομικές αναλήψεις υποχρεώσεων, αλλά, βάσει του δημοσιονομικού κανονισμού (25), μπορούν να αναληφθούν καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου προγραμματισμού σε κατά προσέγγιση ισόποση ετήσια βάση. Οι νομικές δεσμεύσεις που έχουν αναληφθεί μεν, αλλά δεν έχουν ακόμη μετατραπεί σε δημοσιονομικές αναλήψεις υποχρεώσεων, παρουσιάζονται στους ετήσιους λογαριασμούς ως εκτός ισολογισμού στοιχεία (26).

2.22.

Στο τέλος του 2004, οι εκκρεμείς δημοσιονομικές δεσμεύσεις για τα διαρθρωτικά ταμεία και για την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006 ανέρχονταν σε 60 δισεκατομμύρια ευρώ, τα οποία αντιστοιχούν σε 2,2 έτη δαπανών βάσει του ποσοστού εκτέλεσης του 2004. Οι νομικές δεσμεύσεις που δεν είχαν ακόμη μετατραπεί σε δημοσιονομικές αναλήψεις υποχρεώσεων (βλέπε σημείο 2.21) ανέρχονταν συνολικά σε 75 δισεκατομμύρια ευρώ. Με αυτά τα δεδομένα, στο τέλος του 2004, οι συνολικές εκκρεμείς νομικές δεσμεύσεις για την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006 των διαρθρωτικών ταμείων ανέρχονταν σε 136 δισεκατομμύρια ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί σε πληρωμές σχεδόν πέντε ετών βάσει του ποσοστού εκτέλεσης του 2004. Οι συνολικές εκκρεμείς νομικές δεσμεύσεις μειώθηκαν μόλις κατ' ελάχιστο το 2004, λόγω των επιπρόσθετων νομικών δεσμεύσεων που προέκυψαν από τη διεύρυνση. Ωστόσο, για την εκκαθάριση όλων των εκκρεμών νομικών αναλήψεων υποχρεώσεων από την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006 έως το τέλος της περιόδου πληρωμών (2010), η Επιτροπή θα πρέπει να διατηρήσει υψηλό ποσοστό εκτέλεσης ή/και να προβεί σε σημαντικές αποδεσμεύσεις βάσει του κανόνα των ν + 2 ετών (βλέπε σημεία 2.24-2.26).

2.22.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι η παρουσίαση της αναλογίας των «νομικών δεσμεύσεων που εναπομένουν να εκκαθαριστούν» σε σχέση με τις πληρωμές για το συγκεκριμένο οικονομικό έτος δεν αποτελεί χρήσιμο δείκτη· η αναλογία των «νομικών δεσμεύσεων που εναπομένουν να εκκαθαριστούν» σε σχέση με τις πληρωμές μειώνεται με φυσικό τρόπο στο βαθμό που πλησιάζει το τέλος της περιόδου προγραμματισμού. Το συνολικό επίπεδο αναλήψεων υποχρεώσεων που απομένει να εκκαθαριστούν θα πρέπει κατά συνέπεια να εξετάζεται πάντα υπό το φως της προθεσμίας που συνεχίζει να υπάρχει για την εκτέλεση των υπολειπόμενων πληρωμών. Σε σχέση με το θέμα, η Επιτροπή εγκρίνει τις παρατηρήσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου που περιλαμβάνονται στην τελευταία φράση.

2.23.

Όσον αφορά την τρέχουσα περίοδο προγραμματισμού των διαρθρωτικών ταμείων, τα κράτη μέλη μπορούν να πραγματοποιούν πληρωμές στους δικαιούχους έως το τέλος του 2008 και η Επιτροπή μπορεί να προβαίνει σε επιστροφές βάσει των αιτήσεων των κρατών μελών έως το 2010, συμπεριλαμβανομένου του κλεισίματος. Η εμπειρία από προηγούμενες περιόδους δείχνει ότι τα ποσοστά εκτέλεσης μειώνονται προς το τέλος του κύκλου και ότι το κλείσιμο είναι προβληματικό (27). Ως εκ τούτου, υπάρχει κίνδυνος η εκτέλεση των πληρωμών στο πλαίσιο των τρεχόντων προγραμμάτων να παραταθεί ακόμη περισσότερο στην επόμενη περίοδο και η έναρξη των νέων προγραμμάτων να καθυστερήσει.

2.23.

Είναι φυσικό ότι ένα μέρος του υπολοίπου για τα προγράμματα της τρέχουσας περιόδου θα πληρωθεί στην περίοδο 2007-2010. Λόγω της εφαρμογής του κανόνα Ν + 2 για τα διαρθρωτικά ταμεία, η Επιτροπή δεν αναμένει να αντιμετωπίσει σημαντική συσσώρευση των προς εκκαθάριση αναλήψεων υποχρεώσεων κατά το τέλος της τρέχουσας περιόδου.

Το κλείσιμο των προγραμμάτων 2000-2006 δεν πρέπει να σημαίνει ότι θα καθυστερήσει η έναρξη των προγραμμάτων της επόμενης περιόδου. Η Επιτροπή θα προτείνει προϋπολογισμούς που θα είναι προσαρμοσμένοι στο αναμενόμενο επίπεδο επιλέξιμων αιτήσεων πληρωμών, ανεξάρτητα από το κατά πόσον οι αιτήσεις αυτές θα συνδέονται με την περίοδο 2000-2006 ή την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013.

2.24.

Η Επιτροπή θεωρεί (28) ότι ο κίνδυνος ύπαρξης υψηλού επιπέδου εκκρεμών δημοσιονομικών αναλήψεων υποχρεώσεων στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων μειώνεται με τον κανόνα των ν + 2 ετών. Βάσει του κανόνα αυτού, οι αναλήψεις υποχρεώσεων για τις οποίες δεν πραγματοποιήθηκε καμία πληρωμή εντός δύο ετών μετά το έτος της ανάληψης της υποχρέωσης ακυρώνονται αυτόματα. Το 2003, οι ακυρώσεις που επήλθαν κατ' εφαρμογή αυτού του κανόνα ανήλθαν σε 31 εκατομμύρια ευρώ. Το 2004, το σχετικό ποσό ήταν ακόμη μεγαλύτερο, ανερχόμενο σε 219 εκατομμύρια ευρώ και αντιστοιχώντας μόλις στο 0,3 % του υπολοίπου των εκκρεμών δημοσιονομικών υποχρεώσεων στο τέλος του έτους στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων.

2.24.

Η Επιτροπή συνεχίζει να υποστηρίζει την άποψή της σύμφωνα με την οποία ο κανόνας Ν + 2 θα σταθεροποιήσει το επίπεδο των προς εκκαθάριση εναπομενουσών αναλήψεων υποχρεώσεων.

Οι προκαταβολές που έγιναν κατά την έναρξη της περιόδου προγραμματισμού, οι οποίες αντιπροσωπεύουν το 7 % του συνόλου των κονδυλίων 2000-2006 για κάθε πρόγραμμα, παρέχουν σχετικά μακροπρόθεσμη προστασία έναντι των αποδεσμεύσεων κατ’ εφαρμογή του κανόνα Ν + 2, δεδομένου ότι μειώνουν το επίπεδο των απαραίτητων επιστροφών για να αποφευχθούν οι αυτόματες αποδεσμεύσεις. Εντούτοις, αυτή η προστασία αποδυναμώνεται με το χρόνο, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση των αποδεσμεύσεων Ν + 2 κατά τη διάρκεια των προσεχών ετών.

Παράλληλα, ο κανόνας N + 2 ευνοεί την ταχύτερη εκτέλεση και την πιο τακτική παρουσίαση των αιτήσεων πληρωμής. Κατά συνέπεια, η επίπτωσή του δεν μπορεί να αξιολογηθεί μόνο σε συνάρτηση με το επίπεδο των αποδεσμεύσεων.

2.25.

Από τις αναλήψεις υποχρεώσεων που ακυρώθηκαν δυνάμει του προαναφερθέντος κανόνα, το 76 % αφορούσε δαπάνες του ΕΚΤ στις Κάτω Χώρες. Στην πράξη, σε ορισμένες περιπτώσεις, νέες αναλήψεις υποχρεώσεων από το αποθεματικό απόδοσης (29) διατέθηκαν για προγράμματα των οποίων αναλήψεις υποχρεώσεων είχαν ακυρωθεί, αναιρώντας κατ' αυτό τον τρόπο τις επιπτώσεις της διαδικασίας (30). Η ανυπαρξία ακυρώσεων για άλλα κράτη μέλη σημαίνει αυξημένη εκτέλεση των πληρωμών. Ωστόσο, το Συνέδριο εντόπισε στοιχεία τα οποία αποδεικνύουν ότι ορισμένα κράτη μέλη υποβάλλουν αιτήσεις που περιέχουν μη επιλέξιμες δαπάνες, προκειμένου να αποτρέψουν τις ακυρώσεις. Αυτό καταδεικνύει ότι ο κίνδυνος που επισήμαινε το Συνέδριο στην ετήσια έκθεσή του για το 2003 είναι πραγματικός (31).

2.25.

Το πλαίσιο της περιγραφόμενης από το Ελεγκτικό Συνέδριο κατάστασης σχετικά με τη συμπληρωματική ανάληψη υποχρεώσεων που προέρχεται από το αποθεματικό επίδοσης που χορηγείται σε ένα πρόγραμμα με βάση το οποίο μια χρηματοδότηση είχε αποτελέσει το αντικείμενο αποδέσμευσης κατ’ εφαρμογή του κανόνα N + 2 είναι ότι, δεδομένου ότι οι πιστώσεις δεν μπορούν να μεταφερθούν μεταξύ στόχων (ποσά που καθορίστηκαν κατά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Βερολίνου το 1999 και στον κανονισμό σχετικά με τα διαρθρωτικά ταμεία), ο ανταγωνισμός για το αποθεματικό επίδοσης περιορίζεται στα προγράμματα που αφορούν ένα μόνο κράτος μέλος και έναν μόνο στόχο. Δεδομένου ότι υπάρχει ένα μόνο ΕΕΠ του στόχου 3 στις Κάτω Χώρες, η Επιτροπή δεν είχε άλλη επιλογή πέρα από το να δεσμεύσει το αποθεματικό στο συγκεκριμένο πρόγραμμα, τοποθετώντας το βέβαια στους πλέον αποδοτικούς τομείς προτεραιότητας.

Η Επιτροπή εξετάζει τα αποδεικτικά στοιχεία που συγκεντρώθηκαν από το Ελεγκτικό Συνέδριο κατά τους ελέγχους που διεξήγαγε στα κράτη μέλη σχετικά με τις μη επιλέξιμες δαπάνες που συμπεριλαμβάνονται στις αιτήσεις και θα λάβει τα επιβαλλόμενα μέτρα. Εξετάζει αυτό τον κίνδυνο στους δικούς της ελέγχους.

2.26.

Μολονότι η Επιτροπή θεωρεί ότι ο κανόνας των ν + 2 ετών είναι σημαντικό μέσο δημοσιονομικής διαχείρισης, στην έκθεσή της σχετικά με τη δημοσιονομική και χρηματοοικονομική διαχείριση δεν παρέχει καμία πληροφορία ή ανάλυση σχετικά με τη λειτουργία ή τις επιπτώσεις του.

2.26.

Ένας από τους στόχους του κανόνα N + 2 είναι να επιταχύνει την εκτέλεση, προκειμένου τα αποτελέσματα του κανόνα να μπορούν να αξιολογηθούν εν μέρει στη βάση των πληροφοριών που αφορούν την εκτέλεση που ανακοινώνεται στην έκθεση για τη δημοσιονομική και χρηματοοικονομική διαχείριση. Λεπτομερέστερες πληροφορίες σχετικά με τα διαρθρωτικά ταμεία περιλαμβάνονται στην προαναφερόμενη ετήσια έκθεση για τα διαρθρωτικά ταμεία που δημοσιεύθηκε τον Μάιο 2005.

2.27.

Μολονότι το αποτέλεσμα του 2004 ήταν ιδιαίτερα ικανοποιητικό για τα διαρθρωτικά ταμεία, πολλά από τα προβλήματα — καθυστερήσεις, αύξηση των εκκρεμών αναλήψεων υποχρεώσεων — που εξακολουθούν να επηρεάζουν την εφαρμογή των πολυετών προγραμμάτων δαπανών οφείλονται στο γεγονός ότι ο προϋπολογισμός που καταρτίζεται κατά την περίοδο προγραμματισμού δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη την ικανότητα των κρατών μελών να απορροφήσουν τους διατιθέμενους πόρους ενός του προβλεπόμενου χρονοδιαγράμματος. Επιπλέον, όπως αναλύεται στο σημείο 2.21, οι αναλήψεις υποχρεώσεων κατανέμονται σε κατά προσέγγιση ισόποσες ετήσιες δόσεις που καλύπτουν όλη την ονομαστική διάρκεια του προγράμματος. Αυτό δεν αντικατοπτρίζει ούτε το αναμενόμενο ύψος των πληρωμών, ούτε το σύνολο των νομικών δεσμεύσεων (32), και ως εκ τούτου παρέχει πληροφορίες που εύκολα μπορούν να παρερμηνευθούν.

2.27.

Η εγγραφή στον προϋπολογισμό των αναλήψεων υποχρεώσεων απορρέει απευθείας από τη διάθεση πόρων που αποφασίζεται από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Οι ετήσια εγγραφόμενες στον προϋπολογισμό αναλήψεις υποχρεώσεων αποτελούν εν γένει αντανάκλαση του προγραμματισμού (ή του αναφερομένου προγραμματισμού). Πολιτική της Επιτροπής είναι η επιδίωξη να προβλέψει τα πραγματικά απαραίτητα ποσά για τις ετήσιες πιστώσεις πληρωμών.

2.28.

Οι πληρωμές κανονικά πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια διαστήματος που υπερβαίνει την ονομαστική διάρκεια του προγράμματος (έως το 2010 στην περίπτωση της περιόδου προγραμματισμού 2000-2006). Το ύψος των πληρωμών ποικίλλει σημαντικά κατά τη διάρκεια του κύκλου του προγράμματος, με χαμηλές αρχικές δόσεις όταν τα προγράμματα (και τα σχέδια που αυτά χρηματοδοτούν) καθορίζονται και ξεκινούν, στη συνέχεια υψηλότερη ζήτηση στα ενδιάμεσα χρόνια και μείωση προς το τέλος. Στις περιπτώσεις που δύο κύκλοι αλληλοεπικαλύπτονται, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα χρόνια της χαμηλότερης ζήτησης στην αρχή του δεύτερου κύκλου αντισταθμίζονται από τις πληρωμές του τέλους του πρώτου κύκλου, με αποτέλεσμα μια ομαλή και ομοιογενή ζήτηση για πιστώσεις πληρωμών.

2.29.

Στην πράξη, η ζήτηση για πληρωμές που πραγματοποιεί η Επιτροπή εξαρτάται από τις αιτήσεις των κρατών μελών, οι οποίες, με τη σειρά τους, εξαρτώνται από την ικανότητα των δικαιούχων να αναλαμβάνουν σχέδια και να απορροφούν δαπάνες. Η ανομοιογενής ζήτηση των πέντε τελευταίων ετών πριν από το 2003 είχε ως αποτέλεσμα μεγάλο βαθμό υποχρησιμοποίησης (33), η οποία επιφέρει διαφορετικές συνέπειες για τις πιστώσεις πληρωμών και για τις αναλήψεις υποχρεώσεων: οι μη χρησιμοποιηθείσες πιστώσεις πληρωμών ακυρώνονται, ενώ οι αναλήψεις υποχρεώσεων παραμένουν εκκρεμείς. Η διαφορετική αυτή αντιμετώπιση έχει ως συνέπεια την αύξηση των εκκρεμών δημοσιονομικών αναλήψεων υποχρεώσεων (βλέπε σημείο 2.18) και την συνακόλουθη χρονική διαφορά μεταξύ αναλήψεων υποχρεώσεων και πληρωμών.

2.29.

Ένας αυξανόμενος όγκος αναλήψεων υποχρεώσεων που απομένουν να εκκαθαριστούν αποτελεί κανονικό χαρακτηριστικό ενός πολυετούς προγράμματος όπως αυτό των διαρθρωτικών ταμείων. Το απόθεμα των υποχρεώσεων που απομένουν προς εκκαθάριση (RAL) θα πρέπει «κανονικά» να αυξηθεί κατά τα επόμενα έτη, να σταθεροποιηθεί και στη συνέχεια να μειωθεί προς τα τέλη της περιόδου. Σε ένα σύστημα με διαχωριζόμενες πιστώσεις δεν υπάρχει ιδιαίτερος λόγος να είναι ισοδύναμες οι αναλήψεις υποχρεώσεων και οι πληρωμές ενός συγκεκριμένου οικονομικού έτους.

2.30.

Η έκθεση της Επιτροπής σχετικά με τη δημοσιονομική διαχείριση παρέχει πλέον ορισμένα επιπρόσθετα στοιχεία για την πρόοδο των προγραμμάτων δαπανών. Ωστόσο, οι εν λόγω πληροφορίες θα μπορούσαν να βελτιωθούν περαιτέρω εάν περιείχαν πλήρεις επεξηγήσεις, εάν αξιολογούσαν την πρόοδο σε συνάρτηση με την αναμενόμενη απόδοση και εάν απέδιδαν μια σαφέστερη εικόνα της δημοσιονομικής διαχείρισης και της υποχρέωσης λογοδοσίας. Επίσης, θα μπορούσαν να υπάρχουν πληροφορίες σχετικά με τις εκτιμήσεις δαπανών των κρατών μελών και την εφαρμογή του κανόνα των ν + 2 ετών στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων.

2.30.

Όπως είχε συστήσει η προηγούμενη έκθεση του Συνεδρίου, η Επιτροπή χορήγησε πλήρεις πληροφορίες σχετικά με τη συνολική κατάσταση προόδου και την πρόοδο ορισμένων σημαντικών πολυετών προγραμμάτων (δηλαδή των διαρθρωτικών ταμείων, του Ταμείου Συνοχής, του SAPARD και του ISPA).

Η Επιτροπή επιδιώκει να βελτιώσει τις χορηγηθείσες πληροφορίες, όπως αυτό συνέβη και κατά το παρελθόν, συμπεριλαμβανομένης της έκθεσης του 2004. Εφιστά εξάλλου την προσοχή του Συνεδρίου στην πλήρη ετήσια έκθεση σχετικά με την εκτέλεση του προϋπολογισμού των διαρθρωτικών ταμείων, που δημοσιεύθηκε από τη ΓΔ Προϋπολογισμός το μήνα Μάιο.

Παραπέμπει επίσης στην απάντησή της στο σημείο 2.4.

2.31.

Η βελτίωση των ποσοστών εκτέλεσης και η συνακόλουθη μείωση του πλεονάσματος αποτελούν ένδειξη καλύτερης διαχείρισης εκ μέρους της Επιτροπής και αύξησης του επιπέδου των πληρωμών στο πλαίσιο των σημαντικότερων προγραμμάτων δαπανών, και ιδίως των διαρθρωτικών ταμείων.

2.32.

Το ύψος των εκκρεμών δημοσιονομικών αναλήψεων υποχρεώσεων εξακολούθησε να αυξάνει και στο τέλος του 2004 ανερχόταν συνολικά σε 109 δισεκατομμύρια ευρώ. Η αύξηση αυτή οφειλόταν κυρίως στη διεύρυνση, ενώ οι υποκείμενες εκκρεμείς δημοσιονομικές αναλήψεις υποχρεώσεων που αφορούσαν την ΕΕ των 15 παρουσιάζουν μικρή μείωση. Ο κανόνας των ν + 2 ετών, στόχος του οποίου είναι η ρύθμιση της κατάστασης στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων, από τότε που καθιερώθηκε, κατέληξε σε ελάχιστες αποδεσμεύσεις.

2.32.

Το επίπεδο αποδεσμεύσεων δεν αποτελεί από μόνο του ορθό δείκτη της αποτελεσματικότητας του κανόνα N + 2. Αυτός ο κανόνας έχει επίσης αποτέλεσμα που ευνοεί την εκτέλεση (βλέπε εξίσου την απάντηση στο σημείο 2.24.).

2.33.

Οι εκκρεμείς αναλήψεις υποχρεώσεων για τα διαρθρωτικά ταμεία υπερβαίνουν τις αναθεωρημένες προβλέψεις της Επιτροπής του 2002. Το Συνέδριο συνιστά στην Επιτροπή να μελετήσει το ενδεχόμενο επικαιροποίησης της ανάλυσής της, προκειμένου να εκτιμήσει τις συνέπειες για την τρέχουσα και την επερχόμενη περίοδο και να αποφασίσει εάν χρειάζεται να ληφθούν συγκεκριμένα μέτρα.

2.33.

Οι λεπτομέρειες πραγματικής εκτέλεσης και το πραγματικό επίπεδο των αναλήψεων υποχρεώσεων που απομένουν να εκκαθαριστούν αναλύονται και χρησιμοποιούνται ως κατάλληλες πληροφορίες για να αξιολογηθούν οι ανάγκες σε πληρωμές κατά την κατάρτιση του προσχεδίου του προϋπολογισμού. Επί του παρόντος, δεν υπάρχουν σχέδια για τροποποιημένη ανακοίνωση.

2.34.

Οι πληροφορίες που περιέχονται στον προϋπολογισμό της ΕΕ δεν αποδίδουν πλήρως την πραγματικότητα των δαπανών, ούτε παρέχουν αρκούντως σαφή στοιχεία σχετικά με τις νομικές δεσμεύσεις της Ένωσης. Όσον αφορά τα διαρθρωτικά ταμεία, ο προϋπολογισμός για τις αναλήψεις υποχρεώσεων έχει ως βάση ισόποσες ετήσιες δόσεις, ενώ ο προϋπολογισμός για τις πληρωμές βασίζεται σε τακτικές και ομοιογενείς υποθέσεις για τις δαπάνες βάσει της προσφοράς, αλλά εκτελείται σύμφωνα με μη τακτικές, καθοριζόμενες από τη ζήτηση, αιτήσεις των κρατών μελών. Όπως ήδη αναγνωρίζει η Επιτροπή, η ικανότητά της για δυναμική διαχείριση της εκτέλεσης του προϋπολογισμού των πολυετών προγραμμάτων δαπανών είναι περιορισμένη (34).

2.34.

Για τα διαρθρωτικά ταμεία, οι ετήσιες πιστώσεις αναλήψεων υποχρεώσεων είναι απευθείας προκαθορισμένες από τον πολυετή προγραμματισμό (δηλαδή υπαγορευόμενες από τις δαπάνες). Σε ορισμένο βαθμό αυτό εφαρμόζεται εξίσου για τα άλλα σημαντικά πολυετή προγράμματα.

Οι πιστώσεις πληρωμών, από την πλευρά τους, πρέπει να καθορίζονται σε συνάρτηση με τις αιτήσεις, με εξαίρεση περιορισμένες προκαταβολές. Εγγράφονται στον προϋπολογισμό ετήσια, προκειμένου να υπάρχουν ρεαλιστικές προβλέψεις όσον αφορά την πραγματική ζήτηση, στη βάση των τάσεων της εκτέλεσης και άλλων ανάλογων πληροφοριών. Η βάση που επιτρέπει στην Επιτροπή να υπολογίζει τις ανάγκες σε πληρωμές για τα διαρθρωτικά ταμεία παρέχεται εν γένει στο προσχέδιο προϋπολογισμού. Συνολικά, η εγγραφή στον προϋπολογισμό των πληρωμών γνώρισε σαφή βελτίωση το 2004.

Το ποσό των νομικών δεσμεύσεων για τις οποίες δεν έχει ακόμη πραγματοποιηθεί καμία ανάληψη υποχρεώσεων στον προϋπολογισμό συμπεριλαμβάνεται μεταξύ των ενδεχόμενων υποχρεώσεων στους ετήσιους λογαριασμούς των Κοινοτήτων.

2.35.

Δεδομένου ότι οι μη χρησιμοποιηθείσες πιστώσεις πληρωμών, μαζί με τα σχετικά κεφάλαια, δεν μπορούν να μεταφερθούν για να καλύψουν μελλοντική ζήτηση, υπάρχει μια χρονική διαφορά μεταξύ της προγραμματισμένης περιόδου δαπανών (π.χ. 2000-2006) και του χρόνου της πραγματικής εκτέλεσης της δαπάνης. Αυτό έχει ως συνέπεια είτε την ανάγκη υψηλού επιπέδου εκτέλεσης στο τέλος της περιόδου προγραμματισμού — κατάσταση της οποίας η διαχείριση είναι δύσκολη — είτε ένα υψηλό και διαρκώς αυξανόμενο επίπεδο δημοσιονομικών αναλήψεων υποχρεώσεων και δαπανών, με την τρέχουσα περίοδο δαπανών να μετακυλίεται περαιτέρω στη νέα περίοδο, παρεμποδίζοντας ενδεχομένως την εκκίνηση της δεύτερης. Εάν δεν δοθεί ιδαίτερη προσοχή σε αυτό το ζήτημα, η εν λόγω χρονική διαφορά θα εξακολουθήσει να υπάρχει και στο μέλλον.

2.35.

Η Επιτροπή έχει την υποχρέωση να εγγράψει στον προϋπολογισμό επαρκές ποσό πιστώσεων πληρωμών, συμπεριλαμβάνοντας ενδεχομένως πρόταση διορθωτικού προϋπολογισμού, όπως συνέβη στην περίπτωση των διαρθρωτικών ταμείων για το 2004. Η εκτέλεση του προϋπολογισμού το 2004 δεν αύξησε το RAL, εκτός από τα νέα κράτη μέλη, γεγονός που ήταν φυσικό και αναπόφευκτο για αυτές τις νέες ενέργειες. Όσον αφορά τα διαρθρωτικά ταμεία, οι πληρωμές καθορίζονται προπάντων από τις αιτήσεις επιστροφής των κρατών μελών και η εγγραφή στον προϋπολογισμό πρέπει να αντικατοπτρίζει αυτή την κατάσταση. Ο κανόνας N + 2 περιορίζει τη συγκέντρωση πληρωμών στο τέλος των προγραμμάτων και η Επιτροπή δεν συμμερίζεται την ανησυχία ότι οι πληρωμές που αφορούν τα προγράμματα 2000-2006 μπορούν να εμποδίσουν την έναρξη της επόμενης περιόδου προγραμματισμού.

Η Επιτροπή παραπέμπει επίσης στην απάντησή της στο σημείο 2.23.

3.1.

Τα έσοδα του προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελούνται από τους ιδίους πόρους και από λοιπά έσοδα. Όπως εμφαίνεται στον πίνακα 3.1 , στην παράσταση 3.1 και στην παράσταση 3.2 , οι ίδιοι πόροι αποτελούν μακράν την κύρια πηγή χρηματοδότησης των δαπανών του προϋπολογισμού (92 %). Υπάρχουν τρεις κατηγορίες ιδίων πόρων: οι παραδοσιακοί ίδιοι πόροι (τελωνειακοί δασμοί, γεωργικά τέλη και εισφορές ζάχαρης) (13 %), οι ίδιοι πόροι που υπολογίζονται βάσει του φόρου προστιθέμενης αξίας που εισπράττουν τα κράτη μέλη (15 %), και οι ίδιοι πόροι που προκύπτουν από το ακαθάριστο εθνικό εισόδημα των κρατών μελών (72 %).

3.2.

Οι παραδοσιακοί ίδιοι πόροι βεβαιώνονται και εισπράττονται από τα κράτη μέλη βάσει εθνικών νομικών και κανονιστικών διατάξεων οι οποίες πρέπει να συνάδουν με τις απαιτήσεις της κοινοτικής νομοθεσίας (2). Οι κίνδυνοι όσον αφορά την είσπραξη των παραδοσιακών ιδίων πόρων περιλαμβάνουν την αποφυγή καταβολής δασμών με την παραποιημένη παρουσίαση δεδομένων ή απλώς με λαθρεμπόριο, τον εσφαλμένο υπολογισμό ή την παράλειψη βεβαίωσης των δασμών λόγω μη εντοπισθέντων σφαλμάτων ή αδυναμιών στα συστήματα, και τα σφάλματα ή τις παραλείψεις στη λογιστική των κρατών μελών όσον αφορά τους βεβαιωθέντες δασμούς.

3.3.

Οι ελεγκτικές εργασίες του Συνεδρίου δεν μπορούν να καλύπτουν εισαγωγές που δεν έχουν δηλωθεί ή που διέφυγαν της τελωνειακής επιτήρησης. Ωστόσο, οι ελεγκτικές εργασίες του Συνεδρίου περιλάμβαναν αξιολόγηση των συστημάτων εποπτείας και ελέγχου της Επιτροπής και των κρατών μελών, καθώς και τον άμεσο έλεγχο των τελωνειακών διασαφήσεων και των λογιστικών συστημάτων, ούτως ώστε να εκτιμηθεί εάν το εφαρμοζόμενο καθεστώς διασφάλιζε εύλογη διαβεβαίωση πληρότητας. Οι εν λόγω έλεγχοι συνίσταντο στα εξής:

3.4.

Η Επιτροπή μπορεί να ζητά από τα κράτη μέλη να διενεργούν ελέγχους σχετικά με τη βεβαίωση και την απόδοση των παραδοσιακών ιδίων πόρων. Μπορεί επίσης να διεξάγει τέτοιους ελέγχους η ίδια, είτε σε συνεργασία με τις αρχές του κράτους μέλους είτε κατά τρόπο αυτόνομο (4). Οι επιμέρους εκθέσεις ελέγχου διαβιβάζονται στα ενδιαφερόμενα κράτη και οι εν λόγω εκθέσεις, μαζί με τις ληφθείσες απαντήσεις, εξετάζονται κατά τη διάρκεια συσκέψεων της συμβουλευτικής επιτροπής των ιδίων πόρων (5). Μια συνολική έκθεση που αφορά τη λειτουργία των επιθεωρήσεων καταρτίζεται κάθε τρία χρόνια και υποβάλλεται στην αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή (6).

3.5.

Το Συνέδριο εξέτασε το έργο των επιθεωρητών και έλαβε υπόψη του τα αποτελέσματά του. Όπως και τα προηγούμενα έτη, η μεθοδολογία τους είχε ορθά ερείσματα και η τεκμηρίωσή τους κρίθηκε ικανοποιητική. Οι επιθεωρήσεις απέδειξαν ότι τα συστήματα είσπραξης ιδίων πόρων ήταν γενικά ικανοποιητικά, αλλά επιβεβαίωσαν τη χαμηλή αξιοπιστία της λογιστικής Β σε μερικά κράτη μέλη (βλέπε σημείο 3.23).

3.5.

Η Επιτροπή θα παρακολουθεί προσεκτικά τη διαχείριση της λογιστικής Β από τα κράτη μέλη μέσω των ελέγχων της των ιδίων πόρων.

3.6.

Τα συστήματα εποπτείας και ελέγχου για τους παραδοσιακούς ιδίους πόρους περιλαμβάνουν, σε πρώτο βαθμό, την εποπτεία από τις τελωνειακές αρχές, όπως αυτή ορίζεται στον κοινοτικό τελωνειακό κώδικα (7). Η κοινοτική νομοθεσία δεν υπαγορεύει συνήθως ούτε συγκεκριμένες μεθόδους ούτε το επίπεδο του τελωνειακού ελέγχου, καθώς αυτό επαφίεται στη διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών.

3.7.

Το Συνέδριο εξέτασε την τελωνειακή εποπτεία και τον εκτελωνισμό σε επιλεγμένες θέσεις των χερσαίων συνόρων σε οκτώ κράτη μέλη (8). Ο έλεγχος επικεντρώθηκε στην αξιολόγηση των διαδικασιών τελωνειακής εποπτείας και ελέγχου, οι οποίες έχουν ως στόχο να διασφαλίσουν ότι το σύνολο των εμπορευμάτων υφίσταται τελωνειακή επεξεργασία (9). Γενικά, οι διαδικασίες που διασφαλίζουν ότι έχουν γίνει οι δέουσες ενέργειες για τα αφιχθέντα εμπορεύματα, στα μεθοριακά τελωνεία τα οποία επισκέφθηκε το Συνέδριο, θεωρήθηκαν ικανοποιητικές.

3.8.

Η Επιτροπή εφαρμόζει σχέδιο δράσης (10) ικανό να καταστήσει περισσότερο αποτελεσματικές τις τελωνειακές διαδικασίες, γενικά, μέσω καλύτερης χρήσης των τεχνολογιών της πληροφόρησης. Τα συστήματα πληροφορικής για την υποβολή και διεκπεραίωση των τελωνειακών διασαφήσεων κάνουν εφικτό τον αυτόματο υπολογισμό και τη λογιστική καταχώριση των δασμών, καθώς και ορισμένους ελέγχους ρουτίνας. Τέτοια συστήματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να επιλέξουν οι τελωνειακοί υπάλληλοι τις διασαφήσεις και τα φορτία που πρέπει να υποστούν έλεγχο, ενώ ο εκτελωνισμός των υπόλοιπων εμπορευμάτων επιτελείται αυτόματα, πράγμα το οποίο μειώνει δραστικά τις διαταραχές στο διεθνές εμπόριο και το κόστος ελέγχου. Η αξιοπιστία των ηλεκτρονικών συστημάτων εκτελωνισμού και η ποιότητα των ενσωματωμένων σε αυτά διαδικασιών ανάλυσης των κινδύνων έχουν, επομένως, μεγαλύτερη επίδραση στην πληρότητα και την ορθότητα των παραδοσιακών ιδίων πόρων. Τα συστήματα τα εφαρμοζόμενα εντός των κρατών μελών βρίσκονται προς το παρόν σε διαφορετικά στάδια ανάπτυξης. Το 2003 η Επιτροπή η οποία επιθεώρησε ηλεκτρονικά συστήματα αυτόματου εκτελωνισμού. Διαπίστωσε ότι ήταν ικανοποιητικά στο σύνολό τους και συνέστησε στα κράτη μέλη να αναπτύξουν περαιτέρω τη χρήση τους (11).

3.9.

Το Συνέδριο εξέτασε τα ηλεκτρονικά συστήματα εκτελωνισμού σε δώδεκα κράτη μέλη (12) καθώς και τις ενέργειες εποπτείας και συντονισμού της Επιτροπής. Με τον έλεγχο δεν εντοπίστηκαν ουσιαστικές ελλείψεις είτε σε δράσεις που ανέλαβε μέχρι τώρα η Επιτροπή είτε στα συστήματα των κρατών μελών στα οποία πραγματοποιήθηκαν οι επισκέψεις. Ωστόσο, το Συνέδριο εφιστά την προσοχή στα ακόλουθα θέματα, τα οποία απαιτούν τη λήψη συμπληρωματικών μέτρων προτού καταργηθούν οριστικά οι συμβατικές διασαφήσεις σε χαρτί.

3.10.

Στις περιπτώσεις που χρησιμοποιούνται συστήματα πληροφορικής, χρειάζεται να υπάρχουν δοκιμασμένα σχέδια εργασίας για τη διάθεση συστημάτων εφεδρικής λειτουργίας που θα λειτουργούν σε περίπτωση βλάβης. Στα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκε η επίσκεψη δεν υπήρχε διεξοδικός προγραμματισμός ανόρθωσης καταστροφών, παρόλο που είχαν καταρτιστεί οι διαδικασίες και οι οδηγίες χρήσης για την αποθήκευση. Σε τέσσερα κράτη μέλη υπήρχαν σχέδια εργασίας, αλλά δεν είχαν δοκιμαστεί. Οι εν λόγω αδυναμίες παρουσιάζουν κίνδυνο για την τέλεση, άνευ διακοπής, της εισαγωγής και της εξαγωγής των εμπορευμάτων και για την είσπραξη των τελωνειακών δασμών, σε περίπτωση βλάβης του συστήματος ή άλλης έκτακτης ανάγκης.

3.10.

Η Επιτροπή επικροτεί τα σχόλια του Συνεδρίου σχετικά με τη σημασία των μηχανισμών στήριξης. Χρειάζεται προσοχή ώστε να αποφευχθεί στρέβλωση των συναλλαγών, να ελέγχονται οι τελωνειακές αρχές και να προστατεύεται η είσπραξη των ιδίων πόρων. Η Επιτροπή προέβλεψε σχετικές διαδικασίες στη νομοθεσία [κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 837/2005, άρθρο 353] που ισχύει για τη διαδικασία πληροφορικής μετάβασης σε κοινοτικό επίπεδο, την NCTS. Η Επιτροπή σημειώνει επίσης ότι τα μη αυτοποιημένα συστήματα μπορεί να παρουσιάσουν προβλήματα. Σε τέτοιες περιπτώσεις, οι πληρωμές των παραδοσιακών ιδίων πόρων προσαρμόστηκαν στο μέτρο που κρίθηκε απαραίτητο ώστε ο κοινοτικός προϋπολογισμός να μην υποστεί απώλειες.

3.11.

Σε έξι κράτη μέλη στα οποία έγινε επίσκεψη, τα ενιαία διοικητικά έγγραφα (13) μπορούν να αποστέλλονται υπό μορφή χαρτιού συνοδευόμενα από δισκέτα, από την οποία τα δεδομένα εισάγονται στο σύστημα, χωρίς να συνοδεύονται από ηλεκτρονική υπογραφή. Από νομική άποψη, μόνο το συμβατικό χαρτί είναι δεσμευτικό. Σε τρία κράτη μέλη είτε δεν υπήρχαν τυπικά στοιχειοθετημένες και καταχωρισμένες διαδικασίες ελέγχου εισαγωγής των δεδομένων ικανές να εξασφαλίσουν ότι τα δεδομένα της δισκέτας ήταν τα ίδια με την έντυπη μορφή, είτε οι διαδικασίες δεν ακολουθούνταν πάντοτε. Σε αυτές τις περιστάσεις υπάρχει ο κίνδυνος ότι τα δεδομένα που χρησιμοποιούνται για την επεξεργασία με τον υπολογιστή, συμπεριλαμβανομένων των ποσών των εισαγωγικών δασμών, μπορεί να διαφέρουν από εκείνα που υπάρχουν στα ενιαία διοικητικά έγγραφα.

3.11.

Στο πλαίσιο της τακτικής παρακολούθησης των θεμάτων που θίγει το Ελεγκτικό Συνέδριο, η Επιτροπή θα συνεχίσει να πραγματοποιεί κατάλληλους ελέγχους με τα κράτη μέλη.

3.12.

Στις περιπτώσεις όπου ο συστηματικός έλεγχος των διασαφήσεων δεν είναι εφικτός, τα τελωνεία πρέπει να καταφεύγουν στην ανάλυση κινδύνων και στα χαρακτηριστικά κινδύνων για να αποφασίσουν αν μια δεδομένη εισαγωγή χρήζει ελέγχου. Ο εκτελωνισμός με τη βοήθεια των τεχνολογιών της πληροφορίας επιτρέπει να υλοποιούνται καλύτερα τα χαρακτηριστικά κινδύνων. Για να διασφαλιστεί μια ορισμένη αποτελεσματικότητα και ένα παρεμφερές επίπεδο ελέγχου σε όλους τους τελωνειακούς σταθμούς, η Επιτροπή πρότεινε ορισμένα εργαλεία (14), μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται κοινή μεθοδολογία και κοινά κριτήρια για τη διαχείριση του κινδύνου. Η Επιτροπή προτείνει επίσης να επικεντρώνονται οι ενέργειες στα μεθοριακά τελωνεία στους ελέγχους αποδοχής και ασφάλειας. Ο έλεγχος της φορολογικής και εμπορικής πολιτικής συνήθως θα πρέπει να πραγματοποιείται στις εγκαταστάσεις των επιχειρήσεων, μέσω επαληθεύσεων και επιτόπιων ελέγχων που θα βασίζονται σε κοινά κριτήρια κινδύνου.

3.12.

Λαμβανομένου του όγκου των διεθνών συναλλαγών και της έκτασης των αρμοδιοτήτων των τελωνειακών υπηρεσιών, οι τελωνειακοί έλεγχοι θα είναι πάντοτε επιλεκτικοί. Η ανάλυση κινδύνου διαδραματίζει ρόλο όχι μόνο ως προς την ενιαία είσπραξη των τελωνειακών δασμών (και της ταχείας διαβίβασής τους στην Επιτροπή) αλλά και σε άλλους τομείς. Οι τομείς αυτοί, καθώς και τα μέσα που προτείνει η Επιτροπή, εκτείνονται από την προστασία των ευρωπαίων πολιτών έναντι πιθανών απειλών κατά της υγείας και της ασφάλειάς τους, ως την είσπραξη των τελωνειακών δασμών.

3.13.

Το Συνέδριο στο παρελθόν έχει συντάξει εκθέσεις για τη χρήση των τεχνικών ανάλυσης κινδύνων (15). Ωστόσο, παρά τη στήριξη και τις συστάσεις της Επιτροπής, διαφορές υφίστανται ακόμη μεταξύ των κρατών μελών ως προς τον βαθμό κατά τον οποίο προσφεύγουν συστηματικά στην ανάλυση κινδύνων και στα χαρακτηριστικά κινδύνων για να προσδιορίζονται οι στόχοι των ελέγχων, παρόλο που η χρήση των τεχνολογιών της πληροφορίας σε τελωνειακές διαδικασίες το έχει καταστήσει εφικτό.

3.13.

Σύμφωνα με την πρόσφατη τροποποίηση του τελωνειακού κώδικα [κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 648/2005 της 13ης Απριλίου 2005] η Επιτροπή και τα κράτη μέλη αναπτύσσουν τη συνεργασία τους με στόχο τη δημιουργία ενός πλαισίου διαχείρισης των κινδύνων σε κοινοτική κλίμακα.

3.14.

Μια τροποποίηση του τελωνειακού κώδικα (16) εισάγει την υποχρέωση για τα κράτη μέλη να χρησιμοποιούν τη διαχείριση κινδύνων. Ρυθμίζει τις προθεσμίες εντός των οποίων το κράτος μέλος πρέπει να πραγματοποιεί τους κατάλληλους ελέγχους που θα βασίζονται σε αξιολόγηση του κινδύνου, καθώς και τις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι τελωνειακοί έλεγχοι πρέπει να βασίζονται σε ανάλυση κινδύνων χρησιμοποιώντας τεχνικές αυτόματης επεξεργασίας δεδομένων. Για τη συμμόρφωση προς τους νέους αυτούς κανόνες θα είναι αναγκαίες συμπληρωματικές προσπάθειες. Όπως διαπίστωσε το Συνέδριο κατά τους ελέγχους, το 2004 δεν χρησιμοποιήθηκαν καθόλου τα χαρακτηριστικά κινδύνων σε δύο κράτη μέλη, επιτρέποντας έτσι να βασίζονται κυρίως στην προσωπική και υποκειμενική πρωτοβουλία του τελωνειακού υπαλλήλου οι αποφάσεις για φυσικούς ελέγχους ή ελέγχους εγγράφων. Σε δύο άλλα κράτη μέλη τα χαρακτηριστικά κινδύνων χρησιμοποιούνταν μόνο σε μια μερίδα των εισαγόμενων εμπορευμάτων, αφήνοντας τα εισαγόμενα εμπορεύματα να περνούν από ορισμένες απλοποιημένες διαδικασίες χωρίς να λαμβάνονται καθορισμένα μέτρα ελέγχου βασιζόμενα στα χαρακτηριστικά του κινδύνου.

3.14.

Τα δύο κράτη μέλη που δεν χρησιμοποίησαν ανάλυση κινδύνου σύμφωνα με τις διαπιστώσεις του Συνεδρίου ήταν σχεδόν έτοιμα να το πράξουν και δημιούργησαν συστήματα για τις εισαγωγές που θα εφαρμοστούν πριν από τα τέλη του 2004. Το πρώτο αυτό επίπεδο πρωτοβουλίας είναι σημαντικό αλλά το γεγονός ότι θα λαμβάνεται ως σημείο εκκίνησης η ανάλυση κινδύνου για τους τελωνειακούς ελέγχους έχει πολύ σημαντικότερες επιπτώσεις. Η ανάλυση κινδύνου διαδραματίζει ρόλο σε όλα τα είδη των τελωνειακών ελέγχων, περιλαμβανομένης της επιλογής των εισαγωγέων ώστε να τους επιτρέπεται να χρησιμοποιούν απλοποιημένες διαδικασίες, και της συχνότητας και του περιεχομένου των ελέγχων. Έτσι, με εξαίρεση τα θέματα ασφάλειας για τα οποία καθορίστηκαν ειδικοί στόχοι, τα κράτη μέλη αναμένεται να εγκρίνουν διάφορα μέτρα σε διαφορετικούς ρυθμούς, ανάλογα με τον όγκο και το είδος της τελωνειακής κίνησης που πρέπει να επεξεργαστούν.

3.15.

Σε ένα κράτος μέλος, η προσφυγή στα χαρακτηριστικά του φορολογικού κινδύνου, στα σύνορα, είχε μειωθεί και είχε αντικατασταθεί από φορολογικούς ελέγχους πραγματοποιούμενους στις εγκαταστάσεις των οικονομικών παραγόντων. Η εν λόγω στρατηγική είναι σύμφωνη προς την πρόταση της Επιτροπής στην ανακοίνωσή της του Ιουλίου 2003. Η προσέγγιση όμως αυτή μπορεί να αποδυναμώσει τους τελωνειακούς ελέγχους, αφού η συχνότητα των ελέγχων σε πολλούς οικονομικούς παράγοντες είναι χαμηλή.

3.15.

Η Επιτροπή θα υπενθυμίσει στα κράτη μέλη τον ουσιώδη ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η συχνότητα των ελέγχων στην υλοποίηση μιας στρατηγικής ελέγχου βάσει των μέχρι σήμερα αποτελεσμάτων.

3.16.

Παρόλο που η σημασία της τυχαίας δειγματοληψίας, ως συμπληρωματικού στοιχείου, αναγνωριζόταν γενικά από τα κράτη μέλη, η τυχαία στατιστική επιλογή δεν χρησιμοποιείται σε έξι από τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη.

3.16.

Η Επιτροπή θα συνεχίσει να συνιστά να περιλαμβάνει ένα τυχαίο παράγοντα το κοινοτικό πλαίσιο σε θέματα κινδύνου, ως προς την επιλογή των αποστολών εμπορευμάτων ή των δηλώσεων που θα υποβάλλονται στους τελωνειακούς ελέγχους.

3.17.

Οι τελωνειακές αρχές πρέπει να παρακολουθούν και να αναλύουν τα αποτελέσματα των τελωνειακών ελέγχων τακτικά, ούτως ώστε να αξιολογούν την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα του συστήματος διαχείρισης κινδύνων χρησιμοποιώντας στοιχεία ανατροφοδότησης από τη διαδικασία εκτελωνισμού, κατά τρόπο ώστε να εμπλουτιστεί η ανάλυση με νέα στοιχεία και να γίνει ιεράρχηση στις προτεραιότητες των εργασιών ελέγχου.

3.18.

Σε μερικές διοικήσεις τελωνείων διαπιστώθηκαν αδυναμίες στην καταγραφή των αποτελεσμάτων των ελέγχων εγγράφων/φυσικών ελέγχων, καθώς και στην κοινοποίηση των εν λόγω αποτελεσμάτων στις κεντρικές υπηρεσίες. Σε μερικές περιπτώσεις τα φίλτρα είχαν παρακαμφθεί χωρίς δικαιολογία και χωρίς την έγκριση του υπεύθυνου. Επιπλέον, τα χαρακτηριστικά κινδύνων δεν είχαν πάντα αξιολογηθεί με τον κατάλληλο τρόπο για να εξακριβωθεί αν ήταν αποτελεσματικά, ή υπήρχε έλλειψη συντονισμού μεταξύ των τμημάτων που ήταν υπεύθυνα για την εγκατάσταση φίλτρων σε διάφορα επίπεδα (κεντρικό, περιφερειακό, τοπικό). Η έλλειψη παρακολούθησης και ανάλυσης της χρήσης των χαρακτηριστικών κινδύνων και των αποτελεσμάτων των τελωνειακών ελέγχων οδηγούν σε έλλειψη ανατροφοδότησης από τη διαδικασία, η οποία, με τη σειρά της, αποτρέπει τον έγκαιρο εμπλουτισμό με νέα στοιχεία της ανάλυσης των χαρακτηριστικών κινδύνων και την ιεράρχηση, κατά τον βέλτιστο τρόπο, των προτεραιοτήτων στις εργασίες ελέγχου των τελωνείων.

3.17-3.18.

Η Επιτροπή συμμερίζεται την άποψη κατά την οποία η καταγραφή των αποτελεσμάτων και η αναθεώρηση και ενημέρωση των «προφίλ» κινδύνου αποτελούν βασικά στοιχεία για τη σωστή διαχείριση του κινδύνου, και θα συνεχίσει να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να χρησιμοποιούν τις απαραίτητες διαδικασίες για το σκοπό αυτό.

3.19.

Οι βεβαιωθείσες απαιτήσεις χωρίς σύσταση εγγύησης, και όσες αποτελούν αντικείμενο αμφισβήτησης και ενδέχεται να υποστούν μεταβολές, δεν απαιτείται να τεθούν διάθεση της Επιτροπής, αν εγγράφονται αντ«’αυτού από τα κράτη μέλη σε χωριστούς λογαριασμούς (τη λογιστική B). Κάθε κράτος μέλος κοινοποιεί τριμηνιαία κατάσταση της λογιστικής Β που τηρεί στην Επιτροπή. Το καθαρό υπόλοιπο, που ενσωματώνεται στον κοινοτικό ισολογισμό υπό τον τίτλο» Οφειλόμενα ποσά από τα κράτη μέλη, ανέρχεται σε 739,4 εκατομμύρια ευρώ (2003: 729,3 εκατομμύρια ευρώ).

3.20.

Στις 31 Δεκεμβρίου 2004, το ακαθάριστο υπόλοιπο της λογιστικής Β που εμφάνιζαν τα βιβλία της Επιτροπής ήταν 1 905,0 εκατομμύρια ευρώ, ήτοι μειωμένο κατά 19,4 % σε σχέση με το αντίστοιχο υπόλοιπο στις 31 Δεκεμβρίου 2003 (2 364,3 εκατομμύρια ευρώ) (17). Η κύρια αιτία για την εν λόγω αλλαγή οφείλεται στο ότι οι εγγραφές που σχετίζονται με την εισαγωγή προϊόντων βουτύρου καταγωγής Νέας Ζηλανδίας αφαιρέθηκαν από τη λογιστική Β μετά από ρύθμιση της υπόθεσης (18).

3.21.

Το Συνέδριο χαιρετίζει τη θέσπιση του κανονισμού (EΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2028/2004 του Συμβουλίου (19), ο οποίος ζητεί από τα κράτη μέλη να διαγράφουν τα ποσά των παραδοσιακών ιδίων πόρων τα οποία δεν έχουν ανακτηθεί μέσα σε μια ορισμένη προθεσμία. Ο κανονισμός εισάγει επίσης την απαίτηση κατάρτισης, εκ μέρους των κρατών μελών, μιας εκτίμησης των ποσών που βρίσκονται στη λογιστική Β για τα οποία η είσπραξη έχει καταστεί αβέβαιη.

3.22.

Για να λάβει υπόψη τα ποσά για τα οποία η είσπραξη έχει καταστεί αβέβαιη, η Επιτροπή ενέγραψε στον ισολογισμό της ακύρωση βασιζόμενη στις τελευταίες πληροφορίες τις οποίες έδωσαν τα κράτη μέλη. Το εύρος της συνολικής αξίας του ποσού της ακύρωσης είναι το αναμενόμενο, σε σύγκριση με τα προηγούμενα έτη. Ωστόσο, τα περισσότερα κράτη μέλη δεν παρείχαν πληροφορίες ως προς τις μεθόδους που χρησιμοποίησαν για να πραγματοποιήσουν τις εκτιμήσεις των εν λόγω ποσών. Κατά συνέπεια, το Συνέδριο δεν μπορεί να επιβεβαιώσει το ποσό της ακύρωσης και θεωρεί ότι η Επιτροπή πρέπει να δώσει κατευθυντήριες γραμμές με στόχο να εξασφαλίσει συνολικά μια συνεπή προσέγγιση. Οι εκτιμήσεις των μη ανακτήσιμων ποσοστών που παρέχονται από τα κράτη μέλη κυμαίνονται από 10 % (12,8 εκατομμύρια ευρώ, στην περίπτωση του Ηνωμένου Βασιλείου) έως 96 % (118 εκατομμύρια ευρώ, στην περίπτωση της Ισπανίας) (20).

3.22.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι χρησιμοποιώντας τις εκτιμήσεις που εκπόνησαν τα κράτη μέλη, εφάρμοσε την αρχή της σύνεσης που απαιτεί ο χρηματοδοτικός κανονισμός. Η αποπληρωμή των τελωνειακών οφειλών εξαρτάται από τις εθνικές νομοθεσίες και διαδικασίες, και μόνο τα κράτη μέλη γνωρίζουν πόσο αξιόπιστες είναι οι αιτήσεις πληρωμής, αν ο χρεώστης διαθέτει περιουσιακά στοιχεία ή μη, και αν οι διαδικασίες αναγκαστικής ανάκτησης στις οποίες μπορούν να προσφύγουν μπορούν να έχουν θετικά αποτελέσματα. Η Επιτροπή εξήγησε στα κράτη μέλη κατά τη συνάντηση της συμβουλευτικής επιτροπής ιδίων πόρων της 9ης Δεκεμβρίου 2004 τη βασική αρχή που πρέπει να χρησιμοποιήσουν για να καταρτίσουν τις εκτιμήσεις τους. Θα τους υπενθυμίσει ότι οι εκτιμήσεις πρέπει να βασίζονται σε ρεαλιστικά στοιχεία.

3.23.

Όπως και τα προηγούμενα έτη (21), κατά τη διάρκεια των ελέγχων του Συνεδρίου και των επιθεωρήσεων της Επιτροπής (βλέπε σημείο 3.5) διαπιστώθηκαν επαναλαμβανόμενα προβλήματα σχετικά με τη λογιστική Β, όπως καθυστερήσεις στην καταχώριση εγγραφών, εσφαλμένες εγγραφές, παραλείψεις και εσφαλμένες ακυρώσεις, σε πολλά κράτη μέλη (Βέλγιο, Γερμανία, Ιρλανδία, Ιταλία, Κύπρο, Πολωνία, Σλοβακία, Σουηδία, Ηνωμένο Βασίλειο). Το 2003, η Γερμανία διέγραψε από τη λογιστική Β εγγραφές που ανέρχονται συνολικά σε 40,1 εκατομμύρια ευρώ, χωρίς να υπάρξει πλήρης αιτιολογία της μείωσης αυτής.

3.23.

Η Επιτροπή συνεχίζει να ασχολείται με τα θέματα αυτά σε συνεργασία με τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη, ώστε να δοθούν εξηγήσεις και να διορθωθούν τα σχετικά σφάλματα.

3.24.

Στην κοινή οργάνωση της αγοράς στον τομέα της ζάχαρης οι παραγωγοί έχουν οικονομική ευθύνη για τις ζημίες που οφείλονται στη διάθεση των πλεονασμάτων στο πλαίσιο των ποσοστώσεων (22). Αυτό υλοποιείται με την καθιέρωση εισφορών στην παραγωγή της ζάχαρης, της ισογλυκόζης και του σιροπιού ινουλίνης. Οι εισφορές υπολογίζονται από την Επιτροπή (479,8 εκατομμύρια ευρώ για την περίοδο εμπορίας 2002/2003) και εισπράττονται από τις επιχειρήσεις παραγωγής για να αποδοθούν στα κράτη μέλη. Τα κράτη μέλη παρακρατούν το 25 % των εισφορών, ως έξοδα είσπραξης (23).

3.25.

Το Συνέδριο παρακολούθησε προηγούμενες εργασίες που αφορούσαν τις εισφορές ζάχαρης και εξέτασε τον υπολογισμό τους, ο οποίος περατώθηκε τον Σεπτέμβριο 2004 (για την περίοδο εμπορίας που εκτείνεται από την 1η Ιουλίου 2002 έως τις 30 Ιουνίου 2003). Το Συνέδριο διαπίστωσε ότι το σύστημα υπολογισμού των εισφορών ζάχαρης λειτουργούσε, γενικά, κατά ικανοποιητικό τρόπο παρά τις ασάφειες στη συνιστώμενη μέθοδο υπολογισμού (24), οι οποίες πρέπει να επιλυθούν. Το Συνέδριο εφιστά επίσης την προσοχή στα ακόλουθα σημεία, για τα οποία συνιστά διορθωτική δράση:

3.25.

α)

το συνολικό ποσό των εισφορών ζάχαρης (ήτοι 479,8 εκατομμύρια ευρώ) παρουσιαζόταν εσφαλμένα μειωμένο περίπου κατά 6 εκατομμύρια ευρώ·

α)

Οι διορθώσεις θα πραγματοποιηθούν αυτόματα κατά τον υπολογισμό των εισφορών 2005 που πρέπει να περιλάβουν τους υπολογισμούς και τις μεταφορές των προηγούμενων περιόδων.

β)

όσον αφορά τις δύο κύριες πηγές δεδομένων στις οποίες βασίζεται ο υπολογισμός:

β)

3.26.

Επιπλέον δεν είναι ακόμη εφικτό, όπως σημειώθηκε στην ειδική έκθεση αριθ. 4/91 του Συνεδρίου (27), στο πλαίσιο του τρέχοντος λογιστικού συστήματος της Επιτροπής να υπάρξει, κατά τρόπο καταληκτικό, συμφωνία μεταξύ εσόδων και εξόδων που χρηματοδοτούνται από τις εισφορές ζάχαρης.

3.26.

Δεν χρειάζεται να γίνει τέτοια λογιστική προσέγγιση μεταξύ των πόρων από τις εισφορές και τις δημοσιονομικές δαπάνες. Πράγματι, η προβλεπόμενη μέθοδος υπολογισμού από τη σημερινή νομοθεσία του Συμβουλίου δεν καθορίζει ισότητα μεταξύ των δύο στοιχείων. Η σύγκριση μπορεί να πραγματοποιηθεί εκτός του λογιστικού συστήματος, εφόσον είναι απαραίτητο.

3.27.

Αντίθετα προς ό,τι συμβαίνει με τα έσοδα που προέρχονται από τους παραδοσιακούς ιδίους πόρους, οι ίδιοι πόροι ΦΠΑ και ΑΕΕ (ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος) αντικατοπτρίζουν μακροοικονομικές στατιστικές των οποίων τα υποκείμενα δεδομένα δεν μπορούν να ελεγχθούν άμεσα. Για τον λόγο αυτό, ως σημείο εκκίνησης του ελέγχου ΦΠΑ και ΑΕΕ λαμβάνεται η παραλαβή από την Επιτροπή των μακροοικονομικών μεγεθών που έχουν καταρτίσει τα κράτη μέλη (είτε ως προβλέψεις είτε ως τελικά αριθμητικά στοιχεία) και επιζητείται η αξιολόγηση του συστήματος που εφαρμόζει η Επιτροπή για τη διαχείριση των δεδομένων, έως ότου αυτά καταχωριστούν τελικά στους οριστικούς λογαριασμούς. Κατ’ αυτό τον τρόπο, οι έλεγχοι καλύπτουν την κατάρτιση του ετήσιου προϋπολογισμού και την υλοποίησή του σχετικά με τις επιτελούμενες από τα κράτη μέλη μηνιαίες πληρωμές. Επιπλέον, οι έλεγχοι επικεντρώνονται στα συστήματα εποπτείας και ελέγχου της Επιτροπής, τα οποία πρέπει να παρέχουν τη βεβαιότητα ότι τα έσοδα της ΕΕ έχουν βεβαιωθεί και έχουν εισπραχθεί με ορθό τρόπο. Μερικές ειδικές πτυχές των ιδίων πόρων ΦΠΑ/ΑΕΕ υπόκεινται σε χωριστούς ελέγχους.

3.28.

Οι χωριστοί έλεγχοι του Συνεδρίου σχετικά με τους ιδίους πόρους ΦΠΑ/ΑΕΕ κάλυψαν τους ελέγχους της Επιτροπής επί των απογραφών των κρατών μελών για την καταγραφή στο ευρωπαϊκό σύστημα οικονομικών λογαριασμών (EΣΟΛ 95) (28), τον υπολογισμό του σταθμισμένου μέσου συντελεστή του ΦΠΑ στις καταστάσεις ΦΠΑ των κρατών μελών (29) καθώς και τα συστήματα εποπτείας και ελέγχου σχετικά με την κατάρτιση των εθνικών λογαριασμών στις στατιστικές υπηρεσίες των κρατών μελών.

3.29.

Οι ελεγκτικές δραστηριότητες της Επιτροπής, που πραγματοποιούνται σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, αποτελούν σημαντικό στοιχείο του συστήματος ελέγχου για τους ιδίους πόρους που βασίζονται στον ΦΠΑ και το ΑΕΕ. Το Συνέδριο εξέτασε το έργο των μονάδων που διενεργούν τους εν λόγω ελέγχους.

3.30.

Όσον αφορά τους ιδίους πόρους που βασίζονται στον ΦΠΑ, οι επιτόπιες επιθεωρήσεις που διενήργησε η Επιτροπή κατά το οικονομικό έτος 2004 οδήγησαν στη διατύπωση 28 νέων επιφυλάξεων (30) σχετικά με συγκεκριμένα στοιχεία των καταστάσεων ΦΠΑ των κρατών μελών (31). Η προετοιμασία και η αναφορά των αποτελεσμάτων των εν λόγω επιθεωρήσεων ήταν καλής ποιότητας. Ωστόσο, δεδομένου ότι οι διαθέσιμοι πόροι είναι περιορισμένοι, η Επιτροπή δυσκολεύεται να τηρήσει την ίδια ποιότητα και συχνότητα επισκέψεων επιθεώρησης στα κράτη μέλη με την προγενέστερη από τη διεύρυνση περίοδο (32). Επιπλέον, επιτεύχθηκε χαμηλή πρόοδος όσον αφορά την παρακολούθηση των παρατηρήσεων ελέγχου των σχετικών με τις επιφυλάξεις (ήρθησαν μόνο 6 επιφυλάξεις κατά τη διάρκεια του έτους). Κατά συνέπεια, 107 από αυτές ίσχυαν στο τέλος του 2004. Αυτές οι επιφυλάξεις συχνά καλύπτουν αρκετά οικονομικά έτη και τέσσερις από αυτές αναφέρονται σε καταστάσεις ΦΠΑ που υποβλήθηκαν πριν από δέκα και πλέον έτη. Ο οικονομικός τους αντίκτυπος δεν έχει αξιολογηθεί από την Επιτροπή.

3.30.

Η ανάλυση της Επιτροπής δείχνει πόσο δύσκολο είναι να εκτιμηθεί η χρηματοδοτική σημασία των επιφυλάξεων, αφού αφορούν κυρίως περιπτώσεις στις οποίες απουσιάζουν αξιόπιστα στοιχεία. Συνήθως σκοπός τους είναι να υποχρεώσουν τα κράτη μέλη να αναζητήσουν αξιόπιστα ποσοτικά στοιχεία και αποδεκτή μεθοδολογία. Τέλος, η Επιτροπή ανακοίνωσε το 2003 ότι σκόπευε να αμφισβητήσει τις επιφυλάξεις μακράς διάρκειας ενώπιον του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εφόσον το θεωρούσε σκόπιμο. Κάτι τέτοιο αποδείχθηκε αποτελεσματικό στην περίπτωση δύο κρατών μελών που συμμορφώθηκαν με τις επιθυμίες της Επιτροπής ενώ η διαδικασία παράβασης βρισκόταν ακόμη στο στάδιο της προετοιμασίας. Η Επιτροπή συνειδητοποιεί τον αυξημένο φόρτο εργασίας λόγω της διεύρυνσης και αναζητεί τα μέσα για την καλύτερη χρήση των πόρων της ενόψει της διατήρησης της ποιότητας των ελέγχων.

3.31.

Από τα κράτη μέλη που εφαρμόζουν συντελεστές ΦΠΑ που διαφέρουν μεταξύ τους απαιτείται να υπολογίσουν τον σταθμισμένο μέσο συντελεστή του ΦΠΑ, ούτως ώστε αυτός να χρησιμεύσει στην Επιτροπή για τον υπολογισμό του ιδίου πόρου ΦΠΑ. Κάθε σφάλμα υπολογισμού θα μπορούσε να επηρεάσει τη βάση του ΦΠΑ που χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό των ιδίων πόρων και μπορεί, κατά συνέπεια, να επηρεάσει το αποδιδόμενο ποσό του ιδίου πόρου ΦΠΑ. Το Συνέδριο εξέτασε τις επιθεωρήσεις της Επιτροπής σε σχέση με αυτή την πτυχή του συστήματος, έλεγξε τον υπολογισμό του σταθμισμένου μέσου συντελεστή του ΦΠΑ σε πέντε κράτη μέλη (33) και εξέτασε αν συνάδει με τις απαιτήσεις της κοινοτικής νομοθεσίας (34).

3.32.

Όσον αφορά τις 29 συγκεκριμένες επιφυλάξεις τις σχετικές με τον σταθμισμένο μέσο συντελεστή, το Συνέδριο διαπίστωσε ότι πολλές από αυτές εκκρεμούσαν για υπερβολικά μακρά χρονική περίοδο (35). Μετά τη διατύπωση της επιφύλαξης, τα κράτη μέλη διέθεταν απροσδιόριστο χρονικό περιθώριο για να λύσουν το πρόβλημα.

3.32.

Δεν υπάρχουν νομικές κυρώσεις που να μπορεί να χρησιμοποιήσει η Επιτροπή ώστε να υποχρεώσει τα κράτη μέλη να βελτιώσουν ταχέως τις πηγές δεδομένων ή τις μεθόδους υπολογισμού, ακόμη και αν οι διαδικασίες παράβασης αποτελούν μια πιθανή λύση πιο μακροπρόθεσμα. Ωστόσο, οι προηγούμενες επιφυλάξεις αποτελούν αντικείμενο νέας εξέτασης σε κάθε έλεγχο και οι διαδοχικές εκθέσεις ελέγχου παρέχουν πληροφορίες σχετικά με την εξέλιξη των συζητήσεων που αφορούν κάθε μία από τις εν λόγω επιφυλάξεις. Στην περίπτωση της Αυστρίας, πραγματοποιήθηκε σημαντική πρόοδος που θα επιτρέψει την άρση της επιφύλαξης, η οποία εκδόθηκε τόσο από την Αυστρία όσο και από την Επιτροπή, όταν η Επιτροπή θα λάβει τις συμφωνημένες τροποποιήσεις.