(1)

Η κρίση στη Μέση Ανατολή από τις 28 Φεβρουαρίου 2026 και οι διαταραχές στις εμπορικές ροές λόγω του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ επηρεάζουν αρνητικά τους γεωργούς που παράγουν γεωργικά προϊόντα του εδάφους ή εκτρέφουν ζώα στην Ένωση.

(2)

Το πρώτο ζήτημα που προκαλεί ανησυχία αφορά την απότομη αύξηση των εγχώριων τιμών των λιπασμάτων στην Ένωση, τα οποία το 2024 αντιπροσώπευαν το 7,3 % των ενδιάμεσων εισροών των γεωργών της Ένωσης.

(3)

Ακόμη και πριν από την κρίση στη Μέση Ανατολή, οι παγκόσμιες αγορές λιπασμάτων αντιμετώπιζαν πιέσεις ως προς την προσφορά και αστάθεια τιμών. Η κρίση στη Μέση Ανατολή έχει επιδεινώσει περαιτέρω την κατάσταση και έχει αυξήσει τους κινδύνους παραγωγής για τα αζωτούχα και τα φωσφορικά λιπάσματα, μεταξύ άλλων λόγω της μειωμένης παραγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου, από το οποίο εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό η παραγωγή αζωτούχων λιπασμάτων. Αυτό οδήγησε τόσο τις παγκόσμιες όσο και τις ενωσιακές εγχώριες τιμές των λιπασμάτων σε απότομη και αιφνίδια άνοδο και είχε άμεσο και απευθείας αντίκτυπο στην τιμή των λιπασμάτων στην Ένωση. Η εν λόγω αιφνίδια αύξηση των τιμών των λιπασμάτων επηρεάζει την οικονομική προσιτότητα και τη διαθεσιμότητα των λιπασμάτων που χρειάζονται για τον κύκλο παραγωγής των καλλιεργειών του 2026-2027.

(4)

Τον Μάιο του 2026 οι μέσες τιμές των αζωτούχων λιπασμάτων αυξήθηκαν κατά 30 %, ενδεικτικά, σε σύγκριση με τον Φεβρουάριο του 2026 και ήταν περίπου κατά 70 % υψηλότερες από τον μέσο όρο του 2024, ενώ οι τιμές των φωσφορικών λιπασμάτων ήταν κατά 22 % υψηλότερες από τον μέσο όρο του 2024.

(5)

Το αυξημένο κόστος των λιπασμάτων επηρεάζει την οικονομική βιωσιμότητα των γεωργών και υπάρχει κίνδυνος να επηρεάσει τη χρήση των λιπασμάτων και την παραγωγή των καλλιεργειών εντός της Ένωσης, σε επίπεδο ποσότητας και ποιότητας. Η εν λόγω αύξηση της τιμής των λιπασμάτων έρχεται σε μια χρονική στιγμή κατά την οποία οι γεωργοί λαμβάνουν βασικές αποφάσεις σχετικά με τις γεωργικές δραστηριότητές τους για το 2026-2027, όπως αποφάσεις που αφορούν την έκταση ή το είδος της προς σπορά καλλιέργειας, τα προγραμματισμένα ποσοστά λίπανσης και τις συναφείς γεωπονικές πρακτικές. Το αυξημένο κόστος των λιπασμάτων είναι πιθανό να επηρεάσει αρνητικά το εισόδημα των γεωργών το 2027, με χαμηλότερη παραγωγή λόγω των χαμηλότερων ποσοτήτων που θα παραχθούν. Αυτό ενδέχεται επίσης να επηρεάσει αρνητικά τη διαθεσιμότητα των τροφίμων στην Ένωση το 2027.

(6)

Το δεύτερο ζήτημα που προκαλεί ανησυχία αφορά την αύξηση του ενεργειακού κόστους στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις, και ιδίως του κόστους των καυσίμων που χρησιμοποιούνται από γεωργικά μηχανήματα, το οποίο το 2024 αντιπροσώπευε στην Ένωση το 8 % του συνολικού κόστους παραγωγής των γεωργών για ενδιάμεσες εισροές.

(7)

Η συνεχιζόμενη κρίση στη Μέση Ανατολή, και ιδίως το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, έχει επηρεάσει σημαντικά τη μεταφορά ενεργειακών προϊόντων και έχει επίσης διαταράξει την παραγωγή τους. Οι συνθήκες αυτές έχουν οδηγήσει σε διαταραχές της αλυσίδας εφοδιασμού για βασικά ενεργειακά προϊόντα, ιδίως το πετρέλαιο και το υγροποιημένο φυσικό αέριο, που προέρχονται από κράτη-παραγωγούς του Κόλπου. Ως εκ τούτου, η παγκόσμια αστάθεια των τιμών των ενεργειακών προϊόντων έχει ενταθεί, με τα καύσιμα και το ντίζελ να συγκαταλέγονται στα ενεργειακά προϊόντα που πλήττονται περισσότερο. Οι διακυμάνσεις αυτές αντικατοπτρίζονται ήδη στις ενωσιακές αγορές ενέργειας και δημιουργούν περαιτέρω οικονομικές προκλήσεις για τους γεωργούς.

(8)

Κατά συνέπεια, το μερίδιο του κόστους των λιπασμάτων και της ενέργειας στους λογαριασμούς των γεωργικών εκμεταλλεύσεων θα αυξηθεί σημαντικά το 2026. Οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις που ειδικεύονται στις μεγάλες καλλιέργειες πλήττονται ιδιαίτερα, λόγω του σημαντικού μεριδίου του κόστους των λιπασμάτων και των καυσίμων σε σύγκριση με το συνολικό κόστος των εισροών τους. Ωστόσο, η διαδικασία παραγωγής επηρεάζεται σημαντικά από την αύξηση των τιμών των λιπασμάτων και των ενεργειακών προϊόντων σε όλους τους τύπους γεωργικών εκμεταλλεύσεων.

(9)

Εντωμεταξύ, οι τιμές πολλών γεωργικών προϊόντων, ιδίως των αροτραίων καλλιεργειών όπως τα σιτηρά, παραμένουν σταθερές, γεγονός που με τη σειρά του επιδεινώνει την αναλογία μεταξύ του κόστους των εισροών και των τιμών που καταβάλλονται στους γεωργούς για τα γεωργικά τους προϊόντα.

(10)

Το ολοένα και υψηλότερο κόστος των εισροών λόγω της συνεχιζόμενης κρίσης στη Μέση Ανατολή και των απρόβλεπτων εξελίξεών της ενδέχεται να προκαλέσει προβλήματα ρευστότητας στους γεωργούς και να θέσει σε κίνδυνο την οικονομική τους βιωσιμότητα. Ακόμη και αν η κρίση στη Μέση Ανατολή επιλυθεί στο εγγύς μέλλον, οι επιπτώσεις της στις παγκόσμιες τιμές των εισροών είναι πιθανό να συνεχιστούν κατά τους προσεχείς μήνες, με αποτέλεσμα να συνεχιστούν και οι επιπτώσεις στους γεωργούς.

(11)

Ενώ οι αγορές πρέπει να προσαρμοστούν σταδιακά στις νέες συνθήκες, απαιτείται στήριξη για τους γεωργούς, δεδομένου ότι το κόστος των εισροών αυξάνεται σε μη βιώσιμα επίπεδα. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να θεσπιστεί μέτρο έκτακτης ανάγκης, με σκοπό να συμβάλει στην αντιμετώπιση του εν λόγω αυξημένου κόστους των εισροών και να αποτρέψει την περαιτέρω επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης των γεωργών που πλήττονται περισσότερο από την κρίση στη Μέση Ανατολή.

(12)

Οι δυσκολίες που αναφέρθηκαν αποτελούν ειδικά προβλήματα κατά την έννοια του άρθρου 221 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1308/2013. Η Επιτροπή πρέπει να θεσπίζει μέτρα βάσει του άρθρου 221 μόνο εφόσον τα απαιτούμενα μέτρα έκτακτης ανάγκης δεν είναι δυνατόν να θεσπιστούν σύμφωνα με το άρθρο 219 ή το άρθρο 220. Πράγματι, οι δυσκολίες που αναφέρθηκαν δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με μέτρα που λαμβάνονται δυνάμει του άρθρου 219 ή του άρθρου 220 του εν λόγω κανονισμού. Η κατάσταση δεν συνδέεται ειδικά με υφιστάμενη διατάραξη της γεωργικής αγοράς ή με συγκεκριμένη απειλή, ούτε με μέτρα για την καταπολέμηση της εξάπλωσης ζωονόσων ή του κλονισμού της εμπιστοσύνης των καταναλωτών λόγω κινδύνων για τη δημόσια υγεία, την υγεία των ζώων ή των φυτών.

(13)

Τα ποσά που θα διατεθούν στα κράτη μέλη θα πρέπει να καθοριστούν, λαμβανομένης υπόψη της αντίστοιχης βαρύτητάς τους στον γεωργικό τομέα της Ένωσης, με βάση τα καθαρά ανώτατα όρια για άμεσες ενισχύσεις που ορίζονται στο παράρτημα V του κανονισμού (ΕΕ) 2021/2115 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (2) και τις πραγματικές δαπάνες που βαρύνουν τους γεωργούς για την αγορά των σχετικών εισροών, των λιπασμάτων και της ενέργειας, ιδίως των καυσίμων, με βάση τις μέσες εθνικές δαπάνες, όπως αναφέρονται από τις εθνικές αρχές στους ετήσιους οικονομικούς γεωργικούς λογαριασμούς τους.

(14)

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να διανείμουν τη χρηματοδοτική στήριξη έκτακτης ανάγκης αξιοποιώντας τους πιο αποτελεσματικούς διαύλους βάσει αντικειμενικών και αμερόληπτων κριτηρίων που θα λαμβάνουν υπόψη τις οικονομικές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι πληγέντες γεωργοί. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να μεριμνήσουν ώστε οι γεωργοί να είναι οι τελικοί δικαιούχοι της χρηματοδοτικής στήριξης έκτακτης ανάγκης και να αποφύγουν τυχόν στρεβλώσεις της αγοράς ή του ανταγωνισμού.

(15)

Δεδομένου ότι τα ποσά που θα διατεθούν στα κράτη μέλη θα αντιμετωπίσουν μόνον μερικώς τις οικονομικές δυσχέρειες των γεωργών, θα πρέπει να επιτραπεί στα κράτη μέλη να χορηγήσουν πρόσθετη εθνική στήριξη στους γεωργούς, υπό τους όρους και εντός των προθεσμιών που ορίζονται στον παρόντα κανονισμό.

(16)

Προκειμένου να παρασχεθεί στα κράτη μέλη η ευελιξία να διανείμουν τη χρηματοδοτική στήριξη έκτακτης ανάγκης σύμφωνα με τις συνθήκες που αντιμετωπίζουν οι πληγέντες γεωργοί, θα πρέπει να τους επιτραπεί η σώρευσή της με άλλη στήριξη που χρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων και το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης, χωρίς υπεραντιστάθμιση των γεωργών.

(17)

Τα κράτη μέλη έχουν εξουσιοδοτηθεί να θεσπίσουν μέτρα κρατικών ενισχύσεων βάσει των κανόνων της Ένωσης για τις κρατικές ενισχύσεις, ώστε να προσπαθήσουν να αντιμετωπίσουν την κατάσταση μέσω του προσωρινού πλαισίου κρατικών ενισχύσεων για την κρίση στη Μέση Ανατολή (METSAF), το οποίο εγκρίθηκε στις 29 Απριλίου 2026 και ισχύει έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026 (3). Προκειμένου να αποφευχθεί η υπεραντιστάθμιση, τα κράτη μέλη θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τη στήριξη που χορηγείται στο πλαίσιο του METSAF, στο πλαίσιο άλλων εθνικών ή ενωσιακών μέσων στήριξης ή στο πλαίσιο ιδιωτικών καθεστώτων ώστε να αντιμετωπιστεί η προκληθείσα οικονομική ζημία.

(18)

Δεδομένου ότι η χρηματοδοτική στήριξη έκτακτης ανάγκης που παρέχει η Ένωση καθορίζεται σε ευρώ, είναι αναγκαίο, για την εξασφάλιση ενιαίας και ταυτόχρονης εφαρμογής, να καθοριστεί ημερομηνία για τη μετατροπή του ποσού που χορηγείται σε κράτη μέλη τα οποία δεν έχουν υιοθετήσει το ευρώ ως εθνικό τους νόμισμα, όπως στην περίπτωση της Τσεχίας, της Δανίας, της Ουγγαρίας, της Πολωνίας, της Ρουμανίας και της Σουηδίας. Δεδομένου ότι ο παρών κανονισμός δεν προβλέπει προθεσμία για την υποβολή των αιτήσεων ενίσχυσης, είναι σκόπιμο να θεωρηθεί, για τους σκοπούς του άρθρου 30 παράγραφος 3 του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού (ΕΕ) 2022/127 της Επιτροπής (4), η ημερομηνία έναρξης ισχύος του παρόντος κανονισμού ως γενεσιουργός αιτία της συναλλαγματικής ισοτιμίας όσον αφορά τα ποσά που καθορίζονται στον παρόντα κανονισμό.

(19)

Προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα αυτού του μέτρου έκτακτης ανάγκης, οι δικαιούχοι θα πρέπει να λάβουν ταχέως τη χρηματοδοτική στήριξη έκτακτης ανάγκης. Επιπλέον, θα πρέπει να διασφαλιστεί η έγκαιρη παρακολούθηση του προϋπολογισμού, καθώς και η επικαιροποιημένη παρακολούθηση και η αποδοτική χρήση του γεωργικού αποθεματικού, ώστε να μεγιστοποιηθεί η διαθεσιμότητά του και να ενισχυθεί η ικανότητα ταχείας αντίδρασης σε αναδυόμενες κρίσεις. Ως εκ τούτου, είναι σκόπιμο να καθοριστεί ημερομηνία επιλεξιμότητας για την καταβολή της εν λόγω στήριξης από τα κράτη μέλη στους δικαιούχους. Τυχόν πληρωμές που πραγματοποιούνται μετά την ημερομηνία αυτή θα πρέπει να θεωρούνται μη επιλέξιμες για χρηματοδότηση από την Ένωση.

(20)

Κατά συνέπεια, η Ένωση θα πρέπει να χρηματοδοτήσει τις δαπάνες στις οποίες υποβάλλονται τα κράτη μέλη στο πλαίσιο αυτού του μέτρου έκτακτης ανάγκης μόνο εφόσον οι δαπάνες αυτές έχουν πραγματοποιηθεί εντός συγκεκριμένης προθεσμίας επιλεξιμότητας. Η στήριξη για το εν λόγω μέτρο έκτακτης ανάγκης θα πρέπει συνεπώς να καταβληθεί έως τις 28 Φεβρουαρίου 2027.

(21)

Δεδομένου ότι οι πληρωμές που πραγματοποιούνται μετά τις 28 Φεβρουαρίου 2027 δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να θεωρούνται επιλέξιμες, το άρθρο 5 παράγραφος 2 του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού (ΕΕ) 2022/127, το οποίο προβλέπει αναλογική μείωση των μηνιαίων πληρωμών που πραγματοποιούνται μετά τη λήξη της προθεσμίας, δεν εφαρμόζεται.

(22)

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να κοινοποιήσουν στην Επιτροπή λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με την εφαρμογή του παρόντος κανονισμού, προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα στην Επιτροπή να ελέγξει την αποτελεσματικότητα του μέτρου έκτακτης ανάγκης που θεσπίζεται με τον παρόντα κανονισμό.

(23)

Η αύξηση του κόστους των εισροών για τους γεωργούς έχει ήδη επέλθει και απαιτεί άμεση δράση για την αποδοτική και αποτελεσματική αντιμετώπιση της κατάστασης. Για να εξασφαλιστεί ότι οι γεωργοί θα λάβουν ενίσχυση το συντομότερο δυνατόν, θα πρέπει να δοθεί η δυνατότητα στα κράτη μέλη να εφαρμόσουν τον παρόντα κανονισμό χωρίς καθυστέρηση. Συνεπώς, ο παρών κανονισμός θα πρέπει να αρχίσει να ισχύει την επομένη της δημοσίευσής του στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

(24)

Το μέτρο που προβλέπεται στον παρόντα κανονισμό είναι σύμφωνο με τη γνώμη της επιτροπής για την κοινή οργάνωση των γεωργικών αγορών,