(1)

Η ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές έχει καίρια σημασία για την παροχή καθαρής, οικονομικά προσιτής και ασφαλούς ηλεκτρικής ενέργειας σε νοικοκυριά, επιχειρήσεις και βιομηχανία σε όλους τους τομείς της οικονομίας, καθώς και για την επίτευξη των στόχων της Ένωσης για απανθρακοποίηση.

(2)

Η επιτάχυνση της ανάπτυξης εγκαταστάσεων ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές είναι καθοριστική για την επίτευξη του στόχου της Ένωσης για ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές σε ποσοστό τουλάχιστον 42,5 % έως το 2030, ο οποίος τίθεται με το άρθρο 3 της οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (1). Είναι επίσης αναγκαία για τη συμβολή στην επίτευξη του στόχου της Ένωσης για μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά τουλάχιστον 55 % έως το 2030 σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2021/1119 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (2).

(3)

Τον Μάιο του 2022 η Επιτροπή εξέδωσε τη σύσταση (ΕΕ) 2022/822 (3). Η εν λόγω σύσταση επικεντρώθηκε στην αντιμετώπιση των κανονιστικών κωλυμάτων για τις συμφωνίες αγοράς ανανεώσιμης ενέργειας. Βασίστηκε στο άρθρο 15 παράγραφος 8 της οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001, το οποίο υποχρεώνει τα κράτη μέλη να εξαλείψουν όλους τους αδικαιολόγητους φραγμούς για τις συμβάσεις αγοράς ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και να υποβάλλουν εκθέσεις όσον αφορά την πρόοδο που σημειώνεται στα εθνικά τους σχέδια για την ενέργεια και το κλίμα (ΕΣΕΚ). Το ίδιο άρθρο εισήγαγε νέες διατάξεις σχετικά με τις συμβάσεις αγοράς ενέργειας.

(4)

Στο άρθρο 2 σημείο 77) του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (4) ορίζεται η «σύμβαση αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας» ή «ΣΑΗΕ» ως «σύμβαση βάσει της οποίας νομικό ή φυσικό πρόσωπο συμφωνεί να αγοράζει ηλεκτρική ενέργεια από παραγωγό ηλεκτρικής ενέργειας σε αγοραία βάση». Αν και οι ΣΑΗΕ συνδέονται γενικά με την παραγωγή από νέα πάγια στοιχεία, ο ορισμός αυτός καλύπτει επίσης συμβάσεις που βασίζονται σε υφιστάμενη παραγωγή, εφόσον συμφωνούνται σε αγοραία βάση. Στο άρθρο 2 δεύτερο εδάφιο σημείο 14ιζ) της οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001, η «σύμβαση αγοράς ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές» ορίζεται ως «σύμβαση βάσει της οποίας ένα φυσικό ή νομικό πρόσωπο συμφωνεί να αγοράζει ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές απευθείας από έναν παραγωγό, η οποία περιλαμβάνει, χωρίς όμως να περιορίζεται μόνο σε αυτές, συμβάσεις αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και συμβάσεις αγοράς θέρμανσης και ψύξης από ανανεώσιμες πηγές». Ως εκ τούτου, αυτός ο δεύτερος ορισμός περιλαμβάνει επίσης τις συμβάσεις αγοράς ανανεώσιμου υδρογόνου (5), τις συμβάσεις αγοράς θέρμανσης και ψύξης από ανανεώσιμες πηγές και τις συμβάσεις αγοράς βιομεθανίου.

(5)

Σύμφωνα με το άρθρο 15 παράγραφος 8 της οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001, μετά τις αξιολογήσεις που διενεργούν τα κράτη μέλη, η Επιτροπή πρέπει να αναλύσει τους φραγμούς στις συμβάσεις αγοράς ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, συμπεριλαμβανομένων των ΣΑΗΕ από ανανεώσιμες πηγές, δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή σε φραγμούς σε διασυνοριακές συμφωνίες αγοράς ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, και να εκδώσει κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την άρση των εν λόγω φραγμών. Ειδικότερα, η Επιτροπή μπορεί να παρέχει στήριξη στα κράτη μέλη κατά τον προσδιορισμό των δυνατοτήτων συμβάσεων αγοράς ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στις αντίστοιχες αγορές τους ώστε να υλοποιούν τη συμβολή τους στους στόχους της Ένωσης για την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές. Σύμφωνα με το άρθρο 19α παράγραφος 10 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943, η Επιτροπή πρέπει να αξιολογεί κατά πόσον εξακολουθούν να υφίστανται φραγμοί στις ΣΑΗΕ και κατά πόσον υπάρχει επαρκής διαφάνεια στις αγορές ΣΑΗΕ. Στο ίδιο άρθρο ορίζεται ότι η Επιτροπή μπορεί να καταρτίσει κατευθυντήριες γραμμές για την άρση των φραγμών, συμπεριλαμβανομένων δυσανάλογων διαδικασιών ή επιβαρύνσεων.

(6)

Με το άρθρο 19β του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943 ανατέθηκε στον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (στο εξής: ACER) να διενεργεί ετήσια αξιολόγηση της αγοράς ΣΑΗΕ σε επίπεδο Ένωσης και κρατών μελών. Για την εκπλήρωση της εν λόγω υποχρέωσης, τον Νοέμβριο του 2025 ο ACER δημοσίευσε την πρώτη δέσμη ειδικών ανά χώρα δελτίων και ένα συνοπτικό δελτίο για την Ένωση (6). Τα δελτία αυτά συνόδευαν την έκθεση παρακολούθησης της χονδρικής αγοράς (7), η οποία περιλαμβάνει επίσης ενότητα σχετικά με τον ρόλο των μακροπρόθεσμων αγορών, συμπεριλαμβανομένων των ΣΑΗΕ. Σύμφωνα με το άρθρο 19β του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943, ο ACER υποχρεούταν επίσης να αξιολογήσει κατά πόσον υπήρχε ανάγκη για πρόσθετα προαιρετικά υποδείγματα σύμβασης για τις ΣΑΗΕ. Μετά την εν λόγω αξιολόγηση, ο ACER κατέληξε, τον Οκτώβριο του 2024, στο συμπέρασμα ότι τα υφιστάμενα υποδείγματα, τα οποία έχουν συνταχθεί από ενώσεις του κλάδου και εθνικούς φορείς, ήταν επαρκή για τις τρέχουσες ανάγκες της αγοράς και ότι η αντιμετώπιση κρίσιμων φραγμών της αγοράς, όπως τα σημεία συμφόρησης στην ανάπτυξη έργων, θα είχε ουσιαστικότερο αντίκτυπο στην αγορά ΣΑΗΕ (8).

(7)

Το άρθρο 18α της οδηγίας (ΕΕ) 2019/944 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (9) ρυθμίζει τη διαχείριση κινδύνου από τους προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας. Με το εν λόγω πλαίσιο, περιλαμβάνει τη χρήση των ΣΑΗΕ ως μέρος των στρατηγικών αντιστάθμισης κινδύνου των προμηθευτών, παράλληλα με άλλα μέσα, όπως είναι οι προθεσμιακές συμβάσεις. Όπου οι αγορές ΣΑΗΕ είναι επαρκώς ανεπτυγμένες, η εν λόγω διάταξη παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να απαιτούν από τους προμηθευτές λιανικής να χρησιμοποιούν ΣΑΗΕ από ανανεώσιμες πηγές, δημιουργώντας ενδεχομένως κίνητρα από την πλευρά της ζήτησης για την αγορά ΣΑΗΕ σε εθνικό επίπεδο.

(8)

Τα μακροπρόθεσμα μέσα είναι απαραίτητα για την προώθηση των επενδύσεων σε καθαρή ηλεκτρική ενέργεια, καθώς και σε άλλους φορείς ενέργειας. Τα συνηθέστερα μακροπρόθεσμα μέσα στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας περιλαμβάνουν τα προϊόντα των προθεσμιακών αγορών (10), τις αγορές ΣΑΗΕ και, για δημόσια στήριξη με τη μορφή καθεστώτος άμεσης στήριξης των τιμών, αμφίδρομες συμβάσεις επί διαφοράς (στο εξής: ΑΣεΔ) (11). Η τρέχουσα πρακτική της αγοράς όσον αφορά τις προθεσμιακές αγορές παρέχει περιορισμένη στήριξη για μακροπρόθεσμες επενδύσεις σε ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές ή πυρηνική ενέργεια και είναι καταλληλότερη για την κάλυψη βραχυπρόθεσμων (επόμενου μήνα) ή μεσοπρόθεσμων αναγκών (12). Μέσα με μεγαλύτερες ληκτότητες, όπως οι ΣΑΗΕ και οι ΑΣεΔ, αναδύονται ως βασικοί καταλυτικοί παράγοντες της ανάπτυξης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και πυρηνικής ενέργειας, διασφαλίζοντας τη σταθερότητα των τιμών και βελτιώνοντας την οικονομική βιωσιμότητα νέων έργων. Οι ΣΑΗΕ και οι ΑΣεΔ μπορούν να παρέχουν στήριξη για πρόσθετες επενδύσεις σε εγκαταστάσεις ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και πυρηνικής ενέργειας και να αποφέρουν στους καταναλωτές τα οφέλη της καθαρής ενέργειας και της ενέργειας χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών (13). Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη θα πρέπει να σχεδιάσουν και να εφαρμόσουν καθεστώτα στήριξης για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας κατά τρόπο ώστε αυτά να συμπληρώνουν και να διευκολύνουν τις ΣΑΗΕ.

(9)

Οι ΣΑΗΕ μπορούν να λάβουν διάφορες συμβατικές μορφές, οι οποίες συνεπάγονται διαφορετικές κατανομές κινδύνου για τα συμμετέχοντα μέρη. Οι φυσικές ΣΑΗΕ περιλαμβάνουν τη φυσική παράδοση ηλεκτρικής ενέργειας με τις σχετικές υποχρεώσεις εξισορρόπησης και προγραμματισμού. Εκθέτουν τον αγοραστή σε κινδύνους που σχετίζονται με τον όγκο και την ανισορροπία. Οι χρηματοπιστωτικές ΣΑΗΕ λειτουργούν ως συμβάσεις που διακανονίζονται οικονομικά έναντι αγοραίας τιμής αναφοράς, ενώ οι ρυθμίσεις φυσικής προμήθειας και η διαχείριση ανισορροπιών εξετάζονται χωριστά. Οι ΣΑΗΕ μπορεί να διαφέρουν περαιτέρω ανάλογα με το προφίλ παράδοσης. Οι ΣΑΗΕ με πληρωμή βάσει παραγωγής μεταβιβάζουν τον κίνδυνο που σχετίζεται με τον όγκο στον αγοραστή, ο οποίος είναι εκτεθειμένος σε κίνδυνο που σχετίζεται με την παραγωγή και το προφίλ, κίνδυνος που μπορεί να είναι σημαντικός στο πλαίσιο πάγιων στοιχείων παραγωγής ενέργειας από μεταβλητές ανανεώσιμες πηγές (14). Οι ΣΑΗΕ βασικού φορτίου ή σταθερής μορφής παρέχουν σταθερό προφίλ παράδοσης, μετατοπίζοντας έτσι τους κινδύνους που σχετίζονται με το προφίλ και την εξισορρόπηση στον παραγωγό ή σε ενδιάμεσο φορέα. Επιπλέον, οι εταιρικές ΣΑΗΕ, οι οποίες συνάπτονται μεταξύ παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας και συμμετεχόντων στην αγορά που δεν είναι τελικοί καταναλωτές (όπως προμηθευτές ή έμποροι), αποσκοπούν συνήθως στην αντιστάθμιση του κινδύνου που σχετίζεται με τις τιμές και στη στήριξη των στόχων απανθρακοποίησης. Ωστόσο, μπορούν να συνεπάγονται πρόσθετους πιστωτικούς κινδύνους, κινδύνους βάσης και κανονιστικούς κινδύνους σε σύγκριση με τις ΣΑΗΕ που συνάπτονται με αδειοδοτημένους προμηθευτές. Ως εκ τούτου, η επιλογή της διάρθρωσης των ΣΑΗΕ καθορίζει την κατανομή των κινδύνων που σχετίζονται με την τιμή, τον όγκο, το προφίλ, την εξισορρόπηση, καθώς και των πιστωτικών κινδύνων, μεταξύ των συμβαλλόμενων μερών. Οι επιλογές αυτές επηρεάζουν την τραπεζική ελκυστικότητα των επενδύσεων σε καθαρή ενέργεια.

(10)

Διασυνοριακή ΣΑΗΕ είναι μια διμερής σύμβαση βάσει της οποίας ένας αγοραστής αγοράζει ηλεκτρική ενέργεια από παραγωγό εγκατεστημένο σε διαφορετική χώρα (15). Οι διασυνοριακές ΣΑΗΕ είναι πιο περίπλοκες από τις εγχώριες ΣΑΗΕ λόγω των κινδύνων που προκαλούνται από τις διασυνοριακές διαφορές τιμών μεταξύ των ζωνών υποβολής προσφορών και των ροών των γραμμών διασύνδεσης. Οι εν λόγω κίνδυνοι είναι δυνατόν να μετριάζονται από τα συμβαλλόμενα μέρη μέσω αντιστάθμισης κινδύνου σε προθεσμιακές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας ή με την απόκτηση μακροπρόθεσμων δικαιωμάτων μεταφοράς.

(11)

Τα συμβαλλόμενα μέρη της Ενεργειακής Κοινότητας έχουν στόχο την απανθρακοποίηση των συστημάτων ηλεκτρικής ενέργειας και την ενσωμάτωση στην εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας της Ένωσης, με αποτέλεσμα την ενδεχόμενη σύζευξη των αγορών. Κατά συνέπεια, οι διασυνοριακές ΣΑΗΕ μεταξύ διαχειριστών αγοράς στα συμβαλλόμενα μέρη της Ενεργειακής Κοινότητας και στα κράτη μέλη της Ένωσης μπορούν να στηρίξουν τη σταδιακή ενοποίηση της αγοράς και τις επενδύσεις στην παραγωγή καθαρής ενέργειας, μετριάζοντας παράλληλα την αστάθεια των τιμών.

(12)

Η ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας που αποτελεί αντικείμενο συμβάσεων κάθε έτος στην Ένωση μέσω νέων εταιρικών ΣΑΗΕ τετραπλασιάστηκε μεταξύ του 2020 και του 2024, από 7,4 TWh σε 31,4 TWh. Ομοίως, ο αριθμός των συμβάσεων που υπογράφηκαν αυξήθηκε από 60 το 2020 σε 276 το 2024. Έπειτα από αυτήν την επιτάχυνση της επέκτασης, 13 κράτη μέλη είναι δυνατόν να θεωρηθούν ώριμες αγορές ΣΑΗΕ, ενώ 7 είναι δυνατόν να ταξινομηθούν ως αναδυόμενες αγορές. Στα υπόλοιπα 7 κράτη μέλη, ο αριθμός των συμβάσεων είναι πολύ χαμηλός. Αν και αρχικά η παραγωγή αιολικής ενέργειας κυριαρχούσε στην αγορά ΣΑΗΕ, έως το 2024 η πλειονότητα των συμβάσεων βασιζόταν στην ηλιακή φωτοβολταϊκή παραγωγή, ενώ πάνω από το 10 % ήταν υβριδικές συμβάσεις που ομαδοποιούσαν διάφορες τεχνολογίες, συμπεριλαμβανομένων πάγιων στοιχείων αποθήκευσης. Ο τομέας των τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών αποτελεί την κύρια κινητήρια δύναμη της αγοράς ΣΑΗΕ, με πάνω από το 40 % της ηλεκτρικής ενέργειας να δεσμεύεται μέσω των εν λόγω συμβάσεων έως το 2024, ενώ ακολουθεί ο τομέας της μεταλλουργίας και της εξόρυξης, ο τομέας των κεφαλαιουχικών αγαθών και ο τομέας των χημικών προϊόντων (16).

(13)

Υπάρχει ένα περιορισμένο σύνολο δημόσια γνωστών διμερών συμβάσεων που βασίζονται στην παραγωγή πυρηνικής ενέργειας, οι οποίες πρέπει να θεωρούνται ΣΑΗΕ μόνο αν ανταποκρίνονται στον ορισμό του άρθρου 2 σημείο 77) του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943. Πρόσφατες γνωστές περιπτώσεις συμβάσεων έχουν υπογραφεί μεταξύ επιχείρησης κοινής ωφέλειας ηλεκτρικής ενέργειας και μεγάλου καταναλωτή, ή με κοινοπραξία καταναλωτών, για την απόκτηση ηλεκτρικής ενέργειας από υφιστάμενο πάγιο στοιχείο παραγωγής. Οι ΣΑΗΕ στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας θα μπορούσαν να συμβάλουν στη χρηματοδότηση νέων εγκαταστάσεων, για παράδειγμα μέσω συνεργατικών επενδυτικών μοντέλων.

(14)

Έχουν εντοπιστεί δύο βασικές κατηγορίες φραγμών στην ανάπτυξη ΣΑΗΕ, και συγκεκριμένα οι κανονιστικοί και οι μη κανονιστικοί φραγμοί. Επίσης, η δυναμική της αγοράς μπορεί ορισμένες φορές να μην ευνοεί την υπογραφή ΣΑΗΕ.

(15)

Πρώτον, οι κανονιστικοί φραγμοί περιλαμβάνουν: λογιστικούς κανόνες σχετικά με τη μεταχείριση των ΣΑΗΕ· τον αντίκτυπο των κανονισμών και της εφαρμογής του πλαισίου εγγυήσεων προέλευσης από τα κράτη μέλη στις πολιτικές βιωσιμότητας των εταιρικών αγοραστών· και τα γενικά κανονιστικά εμπόδια στην ανάπτυξη ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, όπως οι κανόνες πρόσβασης στο δίκτυο ή οι χρονοβόρες διαδικασίες αδειοδότησης.

(16)

Δεύτερον, οι μη κανονιστικοί φραγμοί στην ανάπτυξη των αγορών ΣΑΗΕ περιλαμβάνουν την πιστοληπτική ικανότητα των υποψήφιων αγοραστών· την έλλειψη γνώσεων και άλλες δυσκολίες μεταξύ των μικρών και μεσαίων καταναλωτών όσον αφορά την υπογραφή ΣΑΗΕ με μεγάλα πάγια στοιχεία παραγωγής ενέργειας· την περιορισμένη διαφάνεια των αγορών ΣΑΗΕ· την έλλειψη τυποποίησης των ΣΑΗΕ· και την περιορισμένη χρήση των ΣΑΗΕ από τους αγοραστές του δημόσιου τομέα.

(17)

Τρίτον, ο τρόπος με τον οποίο η δυναμική της αγοράς επηρεάζει την ανάπτυξη των ΣΑΗΕ έχει επίσης αντίκτυπο στον ρυθμό ανάπτυξης των ΣΑΗΕ, αν και δεν αποτελεί φραγμό. Ειδικότερα, η αύξηση του κανιβαλισμού των τιμών στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (17) και η άνοδος των αρνητικών τιμών στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας μειώνουν το ενδιαφέρον των φορέων ανάπτυξης και των αγοραστών για παραδοσιακές ΣΑΗΕ με πληρωμή βάσει παραγωγής και προκαλούν καθυστερήσεις στις διαπραγματεύσεις για ΣΑΗΕ. Ομοίως, η έλλειψη ευελιξίας στο σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας και η ανάγκη για ταχύτερη ενσωμάτωση της ευελιξίας χωρίς ορυκτά καύσιμα επηρεάζουν τη δυναμική της αγοράς ΣΑΗΕ από ανανεώσιμες πηγές και δημιουργούν κίνητρα για την υπογραφή συμβάσεων αγοράς ευελιξίας. Η έλλειψη ρευστότητας σε ορισμένες προθεσμιακές αγορές επηρεάζει επίσης τις ΣΑΗΕ, ιδίως τις χρηματοπιστωτικές ΣΑΗΕ, δεδομένου ότι οι προθεσμιακές αγορές μπορούν να χρησιμεύσουν ως τιμές αναφοράς και οι προθεσμιακές συμβάσεις χρησιμοποιούνται συχνά ως πρόσθετη αντιστάθμιση κινδύνου για τη μείωση των κινδύνων που σχετίζονται με τις τιμές για τους υπογράφοντες ΣΑΗΕ.

(18)

Πέρα από τη βασισμένη στην αγορά δυναμική, η δημόσια στήριξη για καθαρή παραγωγή σε οποιοδήποτε κράτος μέλος ασκεί επίσης ισχυρή επιρροή στη δυνητική ανάπτυξη στην εν λόγω αγορά ΣΑΗΕ. Η αύξηση αυτής της δημόσιας στήριξης, γενικά με τη μορφή ΑΣεΔ, μειώνει την ελκυστικότητα των ΣΑΗΕ για τους πωλητές, δεδομένου ότι οι συμβάσεις με το κράτος μειώνουν τον κίνδυνο και το κόστος χρηματοδότησης για νέα έργα.

(19)

Όσον αφορά τη διαφάνεια της αγοράς ΣΑΗΕ, οι ΣΑΗΕ που υπερβαίνουν ορισμένο όριο πρέπει να αναφέρονται στον ACER σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1227/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (18). Ο ACER χρησιμοποιεί αυτήν και άλλες πηγές πληροφοριών για τη διενέργεια της ετήσιας αξιολόγησης σχετικά με τις αγορές ΣΑΗΕ, βάσει του άρθρου 19β του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943.

(20)

Οι αγορές ΣΑΗΕ και άλλων συμβάσεων αγοράς ενέργειας απαιτούν επαρκή αριθμό έργων παραγωγής ενέργειας σε βάθος χρόνου. Η ανάπτυξη νέας δυναμικότητας παραγωγής και αποθήκευσης συχνά περιορίζεται από διάφορους παράγοντες, όπως η πρόσβαση στο δίκτυο ή οι διαδικασίες αδειοδότησης. Αυτό μπορεί να αντιμετωπιστεί με την εφαρμογή κανονιστικών μέτρων και μέτρων πολιτικής για την εξάλειψη των σημείων συμφόρησης που επιβραδύνουν τις διαδικασίες αδειοδότησης και καθυστερούν την ανάπτυξη νέων έργων παραγωγής και αποθήκευσης. Τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν την ψηφιοποίηση των διαδικασιών αδειοδότησης και τη μέριμνα για επαρκή στελέχωση των αρχών αδειοδότησης. Η αποτελεσματική και έγκαιρη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο και εφαρμογή των διατάξεων της οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001 για τις διαδικασίες αδειοδότησης και τον χωροταξικό σχεδιασμό είναι καίριας σημασίας για την επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης.

(21)

Η προώθηση των ΣΑΗΕ για την προμήθεια καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας θα πρέπει να εξεταστεί παράλληλα με μέτρα ενεργειακής απόδοσης και ευελιξίας από την πλευρά της ζήτησης για τη μείωση της ζήτησης και του φορτίου αιχμής και την ενθάρρυνση της ευέλικτης κατανάλωσης. Οι ολοκληρωμένες προσεγγίσεις που συνδυάζουν υπηρεσίες ενεργειακής απόδοσης, όπως οι συμβάσεις ενεργειακής απόδοσης, με ΣΑΗΕ συμβάλλουν στη μείωση της έκθεσης στην αστάθεια των τιμών, αυξάνουν την οικονομική προσιτότητα της ενέργειας για τους τελικούς καταναλωτές και μειώνουν το συνολικό κόστος του συστήματος και της ενεργειακής μετάβασης. Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη θα πρέπει να ενθαρρύνουν τους αγοραστές ΣΑΗΕ, ιδίως τους δημόσιους φορείς και τους μεγάλους καταναλωτές ενέργειας, να εξετάζουν το ενδεχόμενο συνδυασμού ΣΑΗΕ και οικονομικά αποδοτικών μέτρων ενεργειακής απόδοσης και ευελιξίας.

(22)

Το άρθρο 19α παράγραφος 5 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943 προβλέπει τη δυνατότητα των έργων που υποβάλλουν αίτηση για υπαγωγή ή υπάγονται σε καθεστώτα στήριξης της ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές να δεσμεύουν μέρος της ηλεκτρικής ενέργειας προς πώληση μέσω ρυθμίσεων βασιζόμενων στην αγορά, συμπεριλαμβανομένων των ΣΑΗΕ. Ο συνδυασμός ΑΣεΔ και ΣΑΗΕ πρέπει να γίνεται με τρόπο που να μη στρεβλώνει τον ανταγωνισμό και να εξασφαλίζει ότι οι ΣΑΗΕ πωλούνται με τους όρους της αγοράς (19). Δεδομένου ότι ο κανονισμός (ΕΕ) 2019/943 επιβάλλει τη χρήση ΑΣεΔ για καθεστώτα άμεσης στήριξης των τιμών για επενδύσεις σε νέες εγκαταστάσεις ηλεκτροπαραγωγής από σύνολο ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και πυρηνικής ενέργειας, το εν λόγω είδος συνδυασμού είναι πιθανό να καταστεί συχνότερο (20). Ωστόσο, αν το κράτος επιθυμεί να επιδιώξει άλλους στόχους πολιτικής, όπως η στοχευμένη στήριξη ορισμένων κλάδων παραγωγής, υπάρχουν και άλλες δυνατότητες για την παροχή κρατικών ενισχύσεων, όπως αυτές που περιλαμβάνονται στο πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων της συμφωνίας για καθαρή βιομηχανία (21). Με πρόσθετη τόνωση της ενεργειακής μετάβασης με μέσα όπως οι ΑΣεΔ που είναι δυνατό να συνδυαστούν με ΣΑΗΕ, το αποτέλεσμα θα είναι ΣΑΗΕ με χαμηλότερες τιμές που ωφελούν τους αγοραστές.

(23)

Όσον αφορά την πιστοληπτική ικανότητα των αγοραστών, ο κανονισμός (ΕΕ) 2019/943 απαιτεί από τα κράτη μέλη να μεριμνούν ώστε μέσα, όπως καθεστώτα εγγυήσεων σε τιμές αγοράς, για τη μείωση των χρηματοοικονομικών κινδύνων που συνδέονται με την αθέτηση πληρωμών από τους αγοραστές να είναι διαθέσιμα και προσβάσιμα σε πελάτες που αντιμετωπίζουν φραγμούς εισόδου στην αγορά ΣΑΗΕ και δεν αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσχέρειες. Στο πλαίσιο αυτό, τα κράτη μέλη επιτρέπεται να βασίζονται σε ιδιωτικά μέσα ή να δημιουργούν εγγυήσεις με κρατική στήριξη. Σε επίπεδο Ένωσης, σε μια πρωτοβουλία που συμπληρώνει τις εθνικές εγγυήσεις, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και η Επιτροπή δρομολόγησαν το 2025 πιλοτικό πρόγραμμα για την αντεγγύηση μέρους των ΣΑΗΕ που υπογράφονται από μεσαίες και μεγαλύτερες εταιρείες (22). Ο κανονισμός (ΕΕ) 2019/943 απαιτεί από τα κράτη μέλη να συντονίζουν τις πρωτοβουλίες τους, καθώς και στο επίπεδο της Ένωσης. Ως εκ τούτου, όταν τα κράτη μέλη αποφασίζουν να αναπτύξουν εγγυήσεις με κρατική στήριξη, θα πρέπει να μεριμνούν για κατάλληλο συντονισμό με το μέσο της ΕΤΕπ.

(24)

Η διαπραγμάτευση ΣΑΗΕ σε πλατφόρμες αγοράς, είτε ιδιωτικές είτε δημόσιες, συμβάλλει στην ενίσχυση της τυποποίησης και της διαφάνειας στην αγορά ΣΑΗΕ. Έτσι προσελκύεται ρευστότητα, μειώνεται το κόστος συναλλαγών και, τελικά, μειώνονται οι φραγμοί εισόδου. Οι τυποποιημένες ΣΑΗΕ που προσφέρονται στις εν λόγω πλατφόρμες είναι επίσης δυνατόν να επωφελούνται από μέσα όπως καθεστώτα εγγυήσεων σε τιμές αγοράς (23). Από την άλλη πλευρά, χρειάζονται επίσης και προσαρμοσμένες ΣΑΗΕ για να μπορούν ορισμένοι καταναλωτές να αντισταθμίζουν καλύτερα τον κίνδυνο όσον αφορά την κατανάλωσή τους. Ανάλογα με τη διάθεση της αγοράς, τα χρηματιστήρια ηλεκτρικής ενέργειας και άλλοι ενδιάμεσοι φορείς μπορούν να αναπτύσσουν νέες πλατφόρμες ή συγκεκριμένα προϊόντα της αγοράς για τη στήριξη της αγοράς ΣΑΗΕ. Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη θα πρέπει να μεριμνούν ώστε να μην υπάρχουν φραγμοί στην ανάπτυξη πλατφορμών αγοράς για ΣΑΗΕ, να παραμένει προαιρετική η χρήση τους από τους συμμετέχοντες στην αγορά και να υπάρχει θεμιτός ανταγωνισμός μεταξύ εθνικών πλατφορμών αγοράς και ιδιωτικών εναλλακτικών επιλογών.

(25)

Οι ΣΑΗΕ με πολλαπλούς αγοραστές μπορούν να συμβάλουν στην αντιμετώπιση ορισμένων από τους φραγμούς που εμφανίζονται στην αγορά ΣΑΗΕ. Συγκεντρώνοντας τη ζήτηση, οι εν λόγω ΣΑΗΕ αντιμετωπίζουν τον κατακερματισμό της ζήτησης, παρέχουν σε μικρότερους αγοραστές τη δυνατότητα πρόσβασης σε αυτές και αμβλύνουν τον κίνδυνο αντισυμβαλλομένου. Δεδομένου ότι η συγκέντρωση της ζήτησης είναι πολύπλοκη και οδηγεί σε υψηλό κόστος συναλλαγών, οι φορείς σωρευτικής εκπροσώπησης της ζήτησης μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην επέκταση της αγοράς ΣΑΗΕ με πολλαπλούς αγοραστές. Οι εν λόγω φορείς σωρευτικής εκπροσώπησης, συμπεριλαμβανομένων των ενεργειακών κοινοτήτων πολιτών ή κοινοτήτων ανανεώσιμης ενέργειας, χρησιμοποιούν τυποποιημένους όρους για να διαπραγματεύονται με τον παραγωγό ηλεκτρικής ενέργειας και να υποβάλλουν σαφή προσφορά σε δυνητικούς αγοραστές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδιάμεσοι φορείς, όπως βιομηχανικά πάρκα ή επιχειρηματικές ενώσεις, συμβάλλουν στη δημιουργία ομάδων αγοραστών για την υπογραφή των εν λόγω συμβάσεων. Οι κύριοι πελάτες μπορούν επίσης να συμβάλουν στην ανάπτυξη ΣΑΗΕ με πολλαπλούς αγοραστές, δεδομένου ότι πρόκειται για μεγαλύτερους πελάτες που παρέχουν επαρκή ζήτηση ώστε ένας παραγωγός να προσφέρει συμβατικούς όρους με τους οποίους είναι δυνατό να συγκεντρωθούν μικρότεροι αγοραστές. Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη θα πρέπει να μεριμνούν ώστε να μην υπάρχουν φραγμοί στις ΣΑΗΕ με πολλαπλούς αγοραστές και στη συγκέντρωση της ζήτησης. Όπως ισχύει για όλες τις συμφωνίες από κοινού αγορών, οι συμμετέχοντες σε ΣΑΗΕ με πολλαπλούς αγοραστές πρέπει να συμμορφώνονται με τους κανόνες ανταγωνισμού (24).

(26)

Οι δημόσιες αρχές έχουν μακροπρόθεσμη εικόνα της ενεργειακής τους κατανάλωσης και μπορούν να χρησιμοποιήσουν τη δική τους ζήτηση ενέργειας για να συμβάλουν στην επίτευξη των στόχων της Ένωσης για το κλίμα και την ενέργεια. Η προμήθεια της ενέργειας αυτής γίνεται μέσω δημόσιων συμβάσεων. Οι ενεργειακές ανάγκες των δημόσιων αρχών είναι επίσης δυνατό να καλύπτονται με την προμήθεια ενέργειας μέσω ΣΑΗΕ, ιδίως σε συνδυασμό με υπηρεσίες ενεργειακής απόδοσης για τη μείωση της ζήτησης, μεταξύ άλλων μέσω συμβάσεων ενεργειακής απόδοσης. Επιπλέον, οι δημόσιες αρχές που αγοράζουν ενέργεια μέσω ΣΑΗΕ μπορούν επίσης να λειτουργούν ως κύριοι πελάτες και να προσελκύουν άλλους πελάτες να συμμετέχουν σε ΣΑΗΕ με πολλαπλούς αγοραστές. Ως εκ τούτου, οι δημόσιοι φορείς θα πρέπει να προωθούν τη συγκέντρωση της ζήτησης αναλαμβάνοντας πιο ενεργό ρόλο στην αγορά ΣΑΗΕ. Η διαδικασία προσέλκυσης επιπλέον πελατών σε μια ΣΑΗΕ θα πρέπει να διεξάγεται με αντικειμενικά, με διαφάνεια και χωρίς διακρίσεις και με εξασφάλιση της συμμόρφωσης με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις.

(27)

Οι λογιστικοί κανόνες σχετικά με τη μεταχείριση των ΣΑΗΕ εξελίσσονται. Συγκεκριμένα, το Συμβούλιο Διεθνών Λογιστικών Προτύπων (IASB) εξέδωσε πρόσφατα τροποποιήσεις των υφιστάμενων λογιστικών απαιτήσεων προκειμένου να αποσαφηνιστεί ο τρόπος μεταχείρισης τόσο των φυσικών όσο και των χρηματοπιστωτικών ΣΑΗΕ, οι οποίες εγκρίθηκαν επίσημα από την Ένωση. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις φυσικές ΣΑΗΕ παρουσιάζει η αποσαφήνιση των κανόνων σχετικά με την εφαρμογή της απαλλαγής για ιδία χρήση. Ωστόσο, δεν εφαρμόζουν όλοι οι αγοραστές ΣΑΗΕ τα λογιστικά πρότυπα ΔΠΧΑ, καθώς πολλοί εφαρμόζουν αντ’ αυτών εθνικούς λογιστικούς κανόνες. Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις απόψεις των συμφεροντούχων που δραστηριοποιούνται στην αγορά ΣΑΗΕ και να αναθεωρούν τους λογιστικούς κανόνες όταν αποτελούν φραγμό στις ΣΑΗΕ.

(28)

Οι ΣΑΗΕ από ανανεώσιμες πηγές συνδυάζονται γενικά με εγγυήσεις προέλευσης, οι οποίες αποδεικνύουν ότι η ηλεκτρική ενέργεια προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές. Οι εγγυήσεις προέλευσης εκδίδονται από φορείς έκδοσης, παραδίδονται σε μεγάλη ποσότητα και χρησιμοποιούνται από καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας για να πιστοποιήσουν ότι η ηλεκτρική ενέργεια που καταναλώνουν προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές. Ωστόσο, οι εγγυήσεις προέλευσης έχουν χαμηλό επίπεδο χρονικής ακρίβειας, ενώ συχνά συγκεντρώνουν την παραγωγή σε μηνιαίο ή ετήσιο επίπεδο, γεγονός που σημαίνει ότι υπάρχει μικρή συσχέτιση με την πραγματική κατανάλωση από τον αγοραστή. Αυτή η έλλειψη χρονικής ακρίβειας των εγγυήσεων προέλευσης αποθαρρύνει ομοίως τη χρήση ευελιξίας της ζήτησης ή βραχυπρόθεσμης αποθήκευσης ενέργειας που συνδέεται με την παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Το ίδιο πρόβλημα προκύπτει σε γεωγραφικό επίπεδο, επειδή ο αγοραστής μιας ΣΑΗΕ μπορεί να βρίσκεται σε διαφορετική ζώνη υποβολής προσφορών (διασυνοριακή ΣΑΗΕ), ενδεχομένως πολύ μακριά από τη σύνδεση του παραγωγού, σε σύγκριση με τον τόπο έκδοσης της εγγύησης προέλευσης. Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη θα πρέπει να μεριμνούν ώστε οι ορισθέντες αρμόδιοι φορείς τους να επιτρέπουν την έκδοση και τη μεταφορά εγγυήσεων προέλευσης με χρονική ακρίβεια έως την αγοραία χρονική μονάδα, για ηλεκτρική ενέργεια που παρέχεται από μονάδα αποθήκευσης και αντικατοπτρίζει τη ζώνη υποβολής προσφορών στην οποία πραγματοποιήθηκε η παραγωγή. Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να μεριμνούν για τη δυνατότητα ανταλλαγής των εγγυήσεων προέλευσης σε διασυνοριακό επίπεδο ώστε να διευκολύνονται οι διασυνοριακές ΣΑΗΕ.

(29)

Σε αντίθεση με τις ΣΑΗΕ, άλλες συμβάσεις αγοράς ενέργειας δεν χρειάζεται να αντικατοπτρίζουν τις ιδιαιτερότητες της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Οι συμβάσεις αγοράς υδρογόνου, θέρμανσης και ψύξης ή βιομεθανίου μπορούν να έχουν πολλά κοινά χαρακτηριστικά με τις συμβάσεις αγοράς αποθηκεύσιμων εμπορευμάτων, όπως το φυσικό αέριο, συμπεριλαμβανομένων των επιπέδων καθαρότητας και ποιότητας.

(30)

Για να μπορεί η ενέργεια που καταναλώνεται στο πλαίσιο συμβάσεων αγοράς ανανεώσιμου υδρογόνου και βιομεθανίου να συνυπολογίζεται για την επίτευξη των στόχων της οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001, οι συμβάσεις πρέπει να εξασφαλίζουν τη μεταφορά του σχετικού αποδεικτικού βιωσιμότητας και των εγγυήσεων προέλευσης στη βάση δεδομένων της Ένωσης (25).

(31)

Οι συμβάσεις αγοράς ανανεώσιμου υδρογόνου μπορούν να αποδεσμεύουν επενδύσεις σε νέες ηλεκτρολυτικές κυψέλες και πρέπει να αποσαφηνίζουν τον τρόπο παράδοσης (π.χ. Μέσω αγωγού ή πλωτής μεταφοράς), τη συμμόρφωση με τους κανονιστικούς όρους και το μοντέλο τιμολόγησης, για το οποίο μόλις τώρα εμφανίζονται δείκτες των τιμών αναφοράς.

(32)

Οι συμβάσεις αγοράς βιομεθανίου, οι οποίες μπορεί να αφορούν υφιστάμενες ή νέες εγκαταστάσεις παραγωγής, πρέπει να αποσαφηνίζουν τον τρόπο παράδοσης (π.χ. Μέσω αγωγού φυσικού αερίου ή με φυσική παράδοση) και το μοντέλο τιμολόγησης. Όπως και με τις ΣΑΗΕ, οι συμβάσεις αγοράς βιομεθανίου είναι δυνατό να ενσωματώνονται σε ευρύτερο χαρτοφυλάκιο που να περιλαμβάνει άλλα αέρια ή να λαμβάνουν τη μορφή χρηματοπιστωτικής σύμβασης συνδεδεμένης με την ανταλλαγή εγγυήσεων προέλευσης και αποδεικτικών βιωσιμότητας στη βάση δεδομένων της Ένωσης.

(33)

Αν και το βιομεθάνιο μπορεί να μεταφέρεται διασυνοριακά, η αγορά για τις εν λόγω συμβάσεις αγοράς παραμένει σε μεγάλο βαθμό κατακερματισμένη. Η συστηματική χρήση μιας πλήρως λειτουργικής ενωσιακής βάσης δεδομένων για την ιχνηλάτηση των ανανεώσιμων αέριων καυσίμων θα συμβάλει στην αύξηση του διασυνοριακού εμπορίου βιομεθανίου μεταξύ κρατών μελών και στη βελτίωση της διαφάνειας και της αξιοπιστίας όσον αφορά την προέλευσή του.

(34)

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να μεριμνούν ώστε ο σχεδιασμός των καθεστώτων στήριξής τους να μη δημιουργεί φραγμούς στο διασυνοριακό εμπόριο βιομεθανίου, μεταξύ άλλων μέσω συμβάσεων αγοράς βιομεθανίου. Όταν είναι κατάλληλα καθορισμένα, τα καθεστώτα δημόσιας στήριξης για την παραγωγή βιομεθανίου μπορούν να συμπληρώνουν τις εν λόγω συμβάσεις στο διασυνοριακό εμπόριο βιομεθανίου, ιδίως όταν επιτρέπουν στους παραγωγούς να πωλούν μη υποστηριζόμενο βιομεθάνιο σε καταναλωτές σε άλλα κράτη μέλη. Η μετάβαση από τη στήριξη με βάση την παραγωγή στη στήριξη από την πλευρά της ζήτησης μπορεί επίσης να συμβάλει στην αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων.

(35)

Αντιθέτως, οι συμβάσεις αγοράς θέρμανσης και ψύξης έχουν τοπικό χαρακτήρα και συχνά απαιτούν τη χρήση ειδικών υποδομών, όπως δίκτυα τηλεθέρμανσης και τηλεψύξης. Ο παραγωγός θερμότητας μπορεί να παρέχει θερμότητα ή ψύχος από ανανεώσιμες πηγές με βάση ενέργεια περιβάλλοντος, γεωθερμική ή ηλιοθερμική ενέργεια ή βιομάζα, ή να παρέχει θερμότητα από ηλεκτρικό λέβητα, βιομηχανική απορριπτόμενη θερμότητα ή βιομηχανικό απορριπτόμενο ψύχος. Αυτά είναι δυνατό να παρέχονται απευθείας ή μέσω αντλίας θερμότητας και να συνδυάζονται με αποθήκευση θερμότητας. Βασική προϋπόθεση είναι η ακριβής χαρτογράφηση των τοπικά διαθέσιμων πηγών καθαρής θερμότητας και ψύχους, συμπεριλαμβανομένων, για παράδειγμα, των πυρηνικών εγκαταστάσεων, και η αντιστοίχισή τους με την τοπική ζήτηση στο αντίστοιχο επίπεδο θερμοκρασίας. Παρόλο που η παραγωγή θερμότητας, ιδίως στη βιομηχανία, ανήκει συνήθως στον χρήστη, οι συμβάσεις προμήθειας ενέργειας και παροχής θερμότητας ως υπηρεσίας καθίστανται όλο και πιο συνήθεις. Στο μοντέλο αυτό, ο πάροχος αναλαμβάνει τους χρηματοοικονομικούς και τεχνικούς κινδύνους, καθώς και τους κινδύνους επιδόσεων, και εγκαθιστά και εκμεταλλεύεται τη συσκευή θέρμανσης, ολοένα και περισσότερο σε συνδυασμό με την αποθήκευση θερμότητας, στις εγκαταστάσεις του αγοραστή. Στην περίπτωση εξηλεκτρισμένων λύσεων, ο πάροχος μπορεί να ενεργεί ως φορέας σωρευτικής εκπροσώπησης της ζήτησης που πωλεί ευελιξία στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας και στις υπηρεσίες δικτύου.

(36)

Οι συμβάσεις αγοράς θέρμανσης και ψύξης μπορούν να συμβάλλουν στον μετριασμό ενός βασικού κινδύνου των επενδύσεων στην παροχή θέρμανσης και ψύξης, δηλαδή της αβεβαιότητας σχετικά με τη συνέχεια και την ποιότητα της πηγής θερμότητας, και να παρέχουν μακροπρόθεσμη ασφάλεια για τις επενδύσεις. Για έργα τηλεθέρμανσης και τηλεψύξης, είναι δυνατή η χρήσιμη στήριξή τους με ειδικά προγράμματα ελαχιστοποίησης των κινδύνων. Σε μια αναδυόμενη αγορά ανανεώσιμης και απορριπτόμενης θερμότητας (26) στη βιομηχανία, οι συμβάσεις αγοράς θέρμανσης και ψύξης είναι επίσης σημαντικές για την ενημέρωση μέσω εύκολα αναπαραγώγιμων ειδών συμβάσεων και χρηματοδοτικών ρυθμίσεων. Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη θα πρέπει να μεριμνούν για τη χαρτογράφηση των διαθέσιμων πηγών καθαρής θερμότητας και καθαρού ψύχους μέσω τοπικών σχεδίων θέρμανσης και ψύξης και να θεσπίζουν καθεστώτα ελαχιστοποίησης των κινδύνων για την απορριπτόμενη θερμότητα και το απορριπτόμενο ψύχος και για τη θέρμανση και ψύξη από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ιδίως για την τηλεθέρμανση και την τηλεψύξη.

(37)

Η παρούσα σύσταση δεν θα πρέπει να θίγει το δίκαιο της Ένωσης, ιδίως στον τομέα της ενέργειας και του ανταγωνισμού,