ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

1.   ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΣ

Η ενεργειακή απόδοση αποφέρει ένα ισχυρό τριπλό μέρισμα για την Ευρώπη: για την ενεργειακή ασφάλεια, την οικονομική προσιτότητα και την απανθρακοποίηση.

Στο ευρωπαϊκό νομοθέτημα για το κλίμα (1) τονιζόταν η ανάγκη για μεγαλύτερη συμβολή της ενεργειακής απόδοσης και της ανανεώσιμης ενέργειας στην οικονομικά αποδοτική επίτευξη καθαρής μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 55 %, ενώ στην έκθεση Draghi επιβεβαιωνόταν ότι, για την αντιμετώπιση των προκλήσεων ανταγωνιστικότητας που αντιμετωπίζει η ΕΕ, πρέπει να αξιοποιηθούν όλες οι διαθέσιμες τεχνολογίες και λύσεις, συμπεριλαμβανομένης της ενεργειακής απόδοσης (2). Η ενεργειακή απόδοση είναι ένα από τα καθαρότερα και οικονομικά αποδοτικότερα μέτρα για τον τερματισμό των εξαρτήσεων από τις εισαγωγές ενέργειας και για την αύξηση της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού της ΕΕ (3), ιδίως στο πλαίσιο της σταδιακής κατάργησης της ρωσικής ενέργειας (4).

Η ενεργειακή απόδοση στηρίζει την ταχεία ανάπτυξη ανανεώσιμης ενέργειας, αυξάνει την αποδοτικότητα του συστήματος, συμβάλλει στον περιορισμό της ανάγκης για πρόσθετη δυναμικότητα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και, ως εκ τούτου, μειώνει το κόστος μεταφοράς και διανομής και αντιμετωπίζει τους περιορισμούς δυναμικότητας (5).

Τα διαρθρωτικά μέτρα ενεργειακής απόδοσης περιορίζουν τις επιπτώσεις των υψηλών, ασταθών τιμών ενέργειας στους λογαριασμούς καταναλωτή. Ως εκ τούτου, η ενεργειακή απόδοση συμβάλλει στη μείωση των λογαριασμών ενέργειας και στην αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας, βελτιώνοντας παράλληλα τις συνθήκες διαβίωσης και συμβάλλοντας στη μείωση του κόστους υγείας (6).

Από την πλευρά της προσφοράς, οι πολιτικές ενεργειακής απόδοσης τονώνουν την καινοτομία στην τεχνολογία και στα επιχειρηματικά μοντέλα και αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις ανταγωνιστικότητας (7). Από την πλευρά της ζήτησης, η ενεργειακή απόδοση αυξάνει την ανταγωνιστικότητα επιτρέποντας στις επιχειρήσεις να παράγουν επικερδώς και να δαπανούν χρήματα που εξοικονομούν από τους λογαριασμούς ενέργειας για την αύξηση της παραγωγικότητας.

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή ανανέωσε τη δέσμευσή της για την ενεργειακή απόδοση, και στις 13 Ιουνίου 2025 παρουσίασε τον χάρτη πορείας για την ενεργειακή απόδοση (8), στον οποίο περιγράφονται 10 τομείς προτεραιότητας που θα κατευθύνουν τη δράση της ΕΕ. Ένας από αυτούς τους βασικούς τομείς επικεντρώνεται στη στήριξη και την απλούστευση της εφαρμογής. Η παρούσα σύσταση της Επιτροπής αποτελεί μέρος αυτής της συνεχιζόμενης προσπάθειας για τη στήριξη των κρατών μελών με κατευθυντήριες γραμμές και εργαλεία για τη διασφάλιση αποτελεσματικής και εναρμονισμένης εφαρμογής (9).

2.   ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Η αρχή «προτεραιότητα στην ενεργειακή απόδοση» (στο εξής: ΑΠΕΑ), όπως ορίζεται στο άρθρο 2 σημείο 18) του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1999 για τη διακυβέρνηση της Ενεργειακής Ένωσης και της Δράσης για το κλίμα, βασίζεται στην παραδοχή ότι οι στρατηγικές επενδύσεις στην ενεργειακή απόδοση μπορούν να μειώσουν τη ζήτηση, μειώνοντας έτσι την ανάγκη για πρόσθετη παραγωγή και πρόσθετες υποδομές ενέργειας και το κόστος που συνδέεται με αυτές.

Στόχος της ΑΠΕΑ είναι οι λύσεις ενεργειακής απόδοσης, συμπεριλαμβανομένων των πόρων από την πλευρά της ζήτησης και της ευελιξίας του συστήματος, να θεωρούνται και να αξιολογούνται ως δυνητικά αποδοτικότερη ως προς το κόστος εναλλακτική λύση για την κάλυψη μιας ανάγκης.

Βάσει του άρθρου 3 παράγραφος 5 στοιχείο α) της αναδιατυπωμένης οδηγίας για την ενεργειακή απόδοση [(ΕΕ) 2023/1791] (αναδιατυπωμένη ΟΕΑ) απαιτείται από τα κράτη μέλη να προάγουν και, όπου απαιτούνται αναλύσεις κόστους–οφέλους, να διασφαλίζουν την εφαρμογή μεθοδολογιών κόστους–οφέλους που επιτρέπουν την ορθή αξιολόγηση των ευρύτερων οφελών των λύσεων ενεργειακής απόδοσης κατά την εφαρμογή της ΑΠΕΑ.

Βάσει του άρθρου 3 παράγραφος 6 η Επιτροπή υποχρεούται να εγκρίνει κατευθυντήριες γραμμές που παρέχουν κοινό γενικό πλαίσιο, συμπεριλαμβανομένων της εποπτείας και της διαδικασίας παρακολούθησης και υποβολής εκθέσεων που μπορούν να χρησιμοποιούν τα κράτη μέλη για τον σχεδιασμό των εν λόγω μεθοδολογιών κόστους–οφέλους για τον σκοπό της συγκρισιμότητας, αφήνοντας παράλληλα στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να προσαρμόζονται στις εθνικές και τοπικές συνθήκες.

Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές ανταποκρίνονται στην απαίτηση αυτήν και έχουν σχεδιαστεί για να στηρίξουν τους εθνικούς, περιφερειακούς, τοπικούς και ιδιωτικούς φορείς λήψης αποφάσεων όσον αφορά την εφαρμογή της ΑΠΕΑ στο πλαίσιο αποφάσεων για τον σχεδιασμό, την πολιτική, και σημαντικών επενδυτικών αποφάσεων τόσο στον ενεργειακό όσο και σε μη ενεργειακούς τομείς.

Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 5 στοιχείο α) της αναδιατυπωμένης ΟΕΑ, κατά την εφαρμογή της αρχής της προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση, τα κράτη μέλη πρέπει να «προάγουν και, όπου απαιτούνται αναλύσεις κόστους–οφέλους, να διασφαλίζουν την εφαρμογή και τη δημοσιοποίηση μεθοδολογιών κόστους–οφέλους που επιτρέπουν την ορθή αξιολόγηση των ευρύτερων οφελών των λύσεων ενεργειακής απόδοσης, κατά περίπτωση, λαμβάνοντας υπόψη ολόκληρο τον κύκλο ζωής και τη μακροπρόθεσμη προοπτική, την αποδοτικότητα του συστήματος και του κόστους, την ασφάλεια του εφοδιασμού και τον ποσοτικό προσδιορισμό από την άποψη της κοινωνίας, της υγείας, της οικονομικής ουδετερότητας και της κλιματικής ουδετερότητας, καθώς και τις αρχές της βιωσιμότητας και της κυκλικής οικονομίας κατά τη μετάβαση στην κλιματική ουδετερότητα».

3.   ΒΑΣΙΚΟΙ ΟΡΟΙ ΚΑΙ ΕΝΝΟΙΕΣ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΣΤΙΣ ΠΑΡΟΥΣΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ

3.1.   Όροι που καθορίζονται στο νομοθετικό πλαίσιο της ΕΕ για την ενέργεια

«Προτεραιότητα στην ενεργειακή απόδοση»: η μέγιστη συνεκτίμηση, στο πλαίσιο των αποφάσεων σχεδιασμού και πολιτικής και επενδύσεων στον τομέα της ενέργειας, εναλλακτικών και οικονομικά αποδοτικών μέτρων ενεργειακής απόδοσης, για την αύξηση της αποτελεσματικότητας στη ζήτηση και προσφορά ενέργειας, ιδίως μέσω οικονομικά αποδοτικών ενεργειακών εξοικονομήσεων στην τελική χρήση, μέσω πρωτοβουλιών για ανταπόκριση στη ζήτηση και μέσω πιο αποτελεσματικής μετατροπής, μεταφοράς και διανομής ενέργειας, με παράλληλη όμως επίτευξη των στόχων των αποφάσεων αυτών [κανονισμός (ΕΕ) 2018/1999, άρθρο 2 σημείο 18)].

«Ενεργειακή απόδοση»: ο λόγος μεταξύ της εκροής επιδόσεων, υπηρεσιών, αγαθών ή ενέργειας και της εισροής ενέργειας [άρθρο 2 σημείο 8) της αναδιατυπωμένης ΟΕΑ].

«Βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης»: αύξηση της ενεργειακής απόδοσης λόγω οποιωνδήποτε τεχνολογικών, συμπεριφορικών ή οικονομικών αλλαγών [άρθρο 2 σημείο 10) της αναδιατυπωμένης ΟΕΑ].

«Ενεργειακό σύστημα»: σύστημα που έχει σχεδιαστεί κυρίως για την παροχή ενεργειακών υπηρεσιών για την κάλυψη της ζήτησης για ενέργεια στους τομείς τελικής χρήσης υπό τη μορφή θερμότητας, καυσίμων και ηλεκτρικής ενέργειας [άρθρο 2 σημείο 3) της αναδιατυπωμένης ΟΕΑ].

«Τελική κατανάλωση ενέργειας» ή «FEC»: το σύνολο της ενέργειας που παρέχεται στη βιομηχανία, στις μεταφορές, συμπεριλαμβανομένης της ενεργειακής κατανάλωσης από τις διεθνείς αεροπορικές μεταφορές, στα νοικοκυριά, στις δημόσιες και ιδιωτικές υπηρεσίες, στη γεωργία, στη δασοκομία, στην αλιεία και σε άλλους τομείς τελικής χρήσης· εξαιρούνται η ενεργειακή κατανάλωση από τα καύσιμα της διεθνούς ναυτιλίας, η ενέργεια του περιβάλλοντος και οι παραδόσεις στον τομέα της μετατροπής και στον τομέα της ενέργειας, καθώς και οι απώλειες λόγω μεταφοράς και διανομής, όπως ορίζονται στο παράρτημα A του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1099/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (10) [άρθρο 2 σημείο 6) της αναδιατυπωμένης ΟΕΑ].

3.2.   Άλλοι βασικοί όροι και έννοιες που χρησιμοποιούνται στις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές

Η «ανάλυση κόστους–οφέλους» ή «ΑΚΟ» αναφέρεται σε μια διαδικασία που επιχειρεί να μετρήσει όλα τα αποτελέσματα μιας απόφασης σε νομισματικές μονάδες και χρησιμοποιείται για τη διατύπωση σύστασης σχετικά με την επιλογή με το υψηλότερο καθαρό όφελος (ενίοτε αναφέρεται επίσης ως η πλέον αποτελεσματική λύση) (11).

Η «ανάλυση αποφάσεων βάσει πολλαπλών κριτηρίων» ή «MCDA» αναφέρεται σε έναν τύπο ανάλυσης, ο οποίος επιτρέπει την εξέταση ευρέος φάσματος κριτηρίων αξιολόγησης, τα οποία εμφανίζονται στο σύνολό τους στις αρχικές μονάδες μέτρησης· δεν υπάρχει ανάγκη μετατροπής τους σε χρηματικούς όρους, όπως απαιτείται από την ΑΚΟ (12).

«Λύσεις ενεργειακής απόδοσης»: τεχνολογίες, διαδικασίες και πρακτικές που μειώνουν ή μεταβάλλουν με την πάροδο του χρόνου την ποσότητα ενέργειας που απαιτείται για την παροχή του ίδιου επιπέδου επιδόσεων, υπηρεσιών ή αγαθών. Οι λύσεις αυτές μπορούν να περιλαμβάνουν εξοικονόμηση ενέργειας στην τελική χρήση, πόρους από την πλευρά της ζήτησης και ευελιξία του συστήματος, καθώς και αποδοτική μετατροπή, μεταφορά και διανομή ενέργειας.

«Ενεργειακοί τομείς»: τομείς που αφορούν την παραγωγή και τη διανομή ενέργειας, όπως ηλεκτρική ενέργεια, αέριο, θέρμανση κ.λπ.

«Μη ενεργειακοί τομείς»: οι τομείς της οικονομίας που δεν αφορούν κατά κύριο λόγο την παραγωγή, τη μεταφορά, τη διανομή ή την πώληση ενέργειας. Μολονότι οι εν λόγω τομείς καταναλώνουν ενέργεια και εξαρτώνται από αυτή για τις δραστηριότητές τους, η κύρια λειτουργία τους δεν επικεντρώνεται στην παραγωγή ή στην παροχή ενέργειας. Το άρθρο 3 παράγραφος 1 της αναδιατυπωμένης ΟΕΑ παρέχει μη εξαντλητικό κατάλογο παραδειγμάτων μη ενεργειακών τομέων, στους οποίους περιλαμβάνονται τα κτίρια, οι μεταφορές, τα ύδατα, οι τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών, η γεωργία και ο χρηματοοικονομικός τομέας.

Σύμφωνα με τη μεθοδολογία ενεργειακού ισοζυγίου της Eurostat (13), ως μη ενεργειακοί τομείς θα μπορούσαν να νοούνται οι τομείς που αφορούν την τελική κατανάλωση ενέργειας (κωδικός Eurostat FC_E). Στους εν λόγω τομείς περιλαμβάνονται ο βιομηχανικός τομέας (FC_IND_E), ο τομέας των μεταφορών (FC_TRA_E) και άλλοι τομείς (FC_OTH_E), όπως οι εμπορικές και οι δημόσιες υπηρεσίες, τα νοικοκυριά, η γεωργία και η δασοκομία, καθώς και η αλιεία. Ως εκ τούτου, ο ενδεικτικός κατάλογος του άρθρου 3 παράγραφος 1 θα μπορούσε επίσης να ευθυγραμμιστεί με τους τομείς τελικής χρήσης ενέργειας της Eurostat ή με μια εθνική ομαδοποίηση τομέων τελικής χρήσης ενέργειας.

«Οριακές συνθήκες»: ο όρος αναφέρεται στον ρητό ορισμό των ορίων εντός των οποίων (πρέπει να) λαμβάνονται υπόψη το κόστος και τα (ευρύτερα) οφέλη σε μια εκτίμηση κόστους–οφέλους, π.χ. ποιοι τομείς πρέπει να συμπεριληφθούν ή αν οι επιπτώσεις πέραν των συνόρων μιας χώρας θα πρέπει να συμπεριληφθούν ή όχι, ή η διάρκεια της περιόδου αξιολόγησης.

«Διπλή προσμέτρηση»: κατάσταση κατά την οποία στο πλαίσιο ΑΚΟ προσμετρώνται δύο φορές το ίδιο κόστος ή τα ίδια οφέλη, για παράδειγμα όταν υπάρχει αλληλεπικάλυψη οφελών μεταξύ δύο κατηγοριών επιπτώσεων και στην ανάλυση περιλαμβάνονται αμφότερα τα οφέλη. Η διπλή προσμέτρηση μπορεί να οδηγήσει σε υποτίμηση ή υπερεκτίμηση του κόστους και των οφελών.

«Άμεσα οφέλη»: τα οφέλη ή οι επιπτώσεις που προκύπτουν άμεσα από ένα μέτρο ενεργειακής απόδοσης, όπως η μειωμένη ζήτηση ενέργειας (Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας, 2014).

«Έμμεσα οφέλη»: οφέλη και/ή επιπτώσεις που προκύπτουν ως αποτέλεσμα των άμεσων οφελών/επιπτώσεων. Για παράδειγμα, η εξοικονόμηση ενέργειας βρίσκεται στο επίκεντρο πολλών από τα έμμεσα οφέλη, όπως το πλεόνασμα του καταναλωτή, η βελτίωση της δημόσιας υγείας από τη βελτίωση της ποιότητας του αέρα, η μείωση των τιμών της ενέργειας, η χρήση πόρων κ.λπ. (14). Το έμμεσο όφελος μπορεί να εκδηλωθεί ως αύξηση των δαπανών, της απασχόλησης ή του ΑΕΠ.

«Επαγόμενες επιπτώσεις (στην απασχόληση)»: επιπτώσεις που προκύπτουν σε επόμενο στάδιο της αλυσίδας αιτιώδους συνάφειας ως αποτέλεσμα έμμεσων επιπτώσεων (15). Οι επαγόμενες επιπτώσεις στην απασχόληση αφορούν θέσεις εργασίας που δημιουργούνται λόγω πρόσθετων δαπανών από άμεσους και έμμεσους εργαζομένους. Για παράδειγμα, στην περίπτωση αυξημένων έργων μετασκευής κτιρίων σε μια πόλη, οι εργαζόμενοι στις κατασκευές εκτελούν τις εργασίες μετασκευής (άμεσες θέσεις εργασίας) και οι κατασκευαστές κατασκευάζουν τα αναγκαία υλικά (έμμεσες θέσεις εργασίας). Για παράδειγμα, στις περιοχές όπου βρίσκονται εργοτάξια και εργοστάσια μεταποίησης, θα μπορούσαν να κατασκευαστούν νέα εστιατόρια και εγκαταστάσεις παιδικής φροντίδας, αμφότερα παραδείγματα επαγόμενης δημιουργίας θέσεων εργασίας.

«Φαινόμενο υποτροπής»: κατάσταση κατά την οποία η βελτιωμένη απόδοση χρησιμοποιείται για την πρόσβαση σε περισσότερα αγαθά και υπηρεσίες και όχι για την επίτευξη μείωσης της ζήτησης ενέργειας. Ως εκ τούτου, οι πραγματικές μειώσεις της ζήτησης ενέργειας ενδέχεται να υπολείπονται των εκτιμήσεων που έγιναν κατά τη φάση ανάπτυξης της πολιτικής (16).

«Ανάλυση ευαισθησίας»: η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο η αβεβαιότητα στα αποτελέσματα του μοντέλου μπορεί να αποδοθεί στις διάφορες πηγές αβεβαιότητας στις εισροές του μοντέλου (17). Όσον αφορά την ενεργειακή απόδοση, στις πηγές εισροών που υπόκεινται σε ανάλυση ευαισθησίας θα πρέπει να περιλαμβάνονται προβλέψεις τιμών ενέργειας, προεξοφλητικά επιτόκια και οποιεσδήποτε άλλες μεταβλητές με υψηλό βαθμό αβεβαιότητας ή σημαντικό αντίκτυπο στο αποτέλεσμα των υπολογισμών.

«Κοινωνικό προεξοφλητικό επιτόκιο»: το επιτόκιο που χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση του μελλοντικού κοινωνικού κόστους και οφέλους των δημόσιων πολιτικών. Το κοινωνικό προεξοφλητικό επιτόκιο αποδίδει μια παρούσα αξία στο κόστος και στα οφέλη που θα προκύψουν στο μέλλον.

3.3.   Άλλες εργαλειοθήκες και έννοιες που χρησιμοποιούνται στις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές και είναι χρήσιμες για την εφαρμογή της αρχής ΑΠΕΑ στα κράτη μέλη

Οι «κατευθυντήριες γραμμές για τη βελτίωση της νομοθεσίας» ή «BRG» αναφέρονται στις αρχές που θεσπίστηκαν με το έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του Νοεμβρίου 2021 και τις οποίες υιοθέτησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο πλαίσιο της ανάπτυξης, της διατύπωσης, της διαχείρισης και της αξιολόγησης τόσο των νέων πρωτοβουλιών όσο και της ισχύουσας νομοθεσίας (18).

Η «εργαλειοθήκη για τη βελτίωση της νομοθεσίας» συμπληρώνει τις κατευθυντήριες γραμμές για τη βελτίωση της νομοθεσίας και παρέχει κατευθυντήριες γραμμές, συμβουλές και βέλτιστες πρακτικές.

O «οδηγός ενεργειακού ισοζυγίου» (19) είναι η πλέον ολοκληρωμένη στατιστική λογιστική μέθοδος για τα ενεργειακά προϊόντα και τη ροή τους στην οικονομία. Το ενεργειακό ισοζύγιο επιτρέπει στους χρήστες να γνωρίζουν τη συνολική ποσότητα ενέργειας που εξάγεται από το περιβάλλον, αποτελεί αντικείμενο εμπορίας, μετασχηματίζεται και χρησιμοποιείται από τους τελικούς χρήστες. Χρησιμεύει ως επιχειρησιακός οδηγός για το εργαλείο δημιουργίας ενεργειακού ισοζυγίου της Eurostat και περιγράφει τον τρόπο χρήσης του.

4.   ΕΥΡΥΤΕΡΑ ΟΦΕΛΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΑΠΟΔΟΣΗΣ

Η εφαρμογή της ΑΠΕΑ θα επιτρέψει την αποδέσμευση ευρύτερων οφελών. Ο όρος «ευρύτερα οφέλη» αναφέρεται στα κοινωνικά, περιβαλλοντικά και οικονομικά αποτελέσματα που προκύπτουν από την εφαρμογή βελτιώσεων της ενεργειακής απόδοσης και τα οποία υπερβαίνουν τον απλούστερο αντίκτυπο της εξοικονόμησης κόστους ενέργειας και συναφών ενεργειακών δαπανών για τον προβλεπόμενο δικαιούχο (20). Άλλοι παρόμοιοι και ευρέως χρησιμοποιούμενοι όροι είναι «μη ενεργειακά οφέλη», «παράλληλα οφέλη» ή «πολλαπλά οφέλη». Η έκθεση του ΔΟΕ του 2014, με τίτλο «Capturing the Multiple Benefits of Energy Efficiency» (21) (Αποτύπωση των πολλαπλών οφελών της ενεργειακής απόδοσης), επέστησε την προσοχή επί του θέματος και παρείχε ολοκληρωμένη επισκόπηση των μη ενεργειακών πτυχών που μπορούν να επηρεαστούν (θετικά) από τις βελτιώσεις της ενεργειακής απόδοσης, όπως φαίνεται στο γράφημα 1 (αποτυπώνονται επίσης στους πίνακες 1, 2 και 3). Η εν λόγω έκθεση επικαιροποιήθηκε το 2025 προκειμένου να διευρύνει την ανάλυση σχετικά με τα πολλαπλά οφέλη που προκύπτουν από την ενεργειακή απόδοση (22).

Γράφημα 1

Τα πολλαπλά οφέλη της ενεργειακής απόδοσης (προσαρμογή από τον ΔΟΕ, 2025)

Για την ορθή αξιολόγηση και τον προσδιορισμό των ευρύτερων οφελών της ενεργειακής απόδοσης, θα πρέπει να εξετάζονται το πού, πότε και ποιες επιπτώσεις θα επέλθουν. Με αυτόν τον τρόπο θα διευκολυνθεί η ακριβέστερη ποσοτικοποίηση ή χρηματική αποτίμηση των οφελών που απαιτούνται ως στοιχεία για μια ολοκληρωμένη ανάλυση κόστους–οφέλους (ΑΚΟ). Περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τον καθορισμό των ευρύτερων οφελών παρέχονται στους πίνακες 1, 2 και 3.

Η κατηγοριοποίηση των ευρύτερων οφελών σε ένα συστηματικό πλαίσιο συμβάλλει στην αποσαφήνιση των αλληλεπιδράσεων μεταξύ των διαφόρων κατηγοριών οφελών, ιδίως όσον αφορά τα κοινωνικά, περιβαλλοντικά και οικονομικά οφέλη.

Τα κοινωνικά οφέλη σχετίζονται με τη βελτίωση της υγείας και της άνεσης λόγω, για παράδειγμα, της βελτίωσης των συστημάτων μόνωσης, θέρμανσης και ψύξης, τα οποία μπορούν επίσης να βελτιώσουν την ποιότητα του αέρα εσωτερικών και εξωτερικών χώρων. Επιπλέον, η μείωση της κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων μειώνει τις εκπομπές των σταθμών ηλεκτροπαραγωγής και των μεταφορών, με αποτέλεσμα τον περιορισμό των αρνητικών επιπτώσεων της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην υγεία. Η άμβλυνση της ενεργειακής φτώχειας και η μείωση του θορύβου αποτελούν επίσης σημαντικές επιπτώσεις της εφαρμογής μέτρων ενεργειακής απόδοσης, τα οποία συνδέονται συνήθως με τον κοινωνικό τομέα.

Τα περιβαλλοντικά οφέλη αναφέρονται σε ευρύτερα οφέλη που προκύπτουν γενικά από τη μείωση της ζήτησης και της κατανάλωσης ενέργειας, με αποτέλεσμα τη μείωση της παραγωγής ενέργειας. Σε αυτά τα ευρύτερα οφέλη περιλαμβάνονται η μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, καθώς και βελτιώσεις στη διαχείριση της ενέργειας και των πόρων (ύδατα, απόβλητα και γη).

Τα οικονομικά οφέλη σχετίζονται με μη ενεργειακά οφέλη, τα οποία επηρεάζουν την οικονομική ανάπτυξη. Σε αυτά περιλαμβάνονται οι επιπτώσεις στο ΑΕΠ, οι επιπτώσεις στην απασχόληση, η αυξημένη βιομηχανική παραγωγικότητα, οι βελτιώσεις του δημόσιου προϋπολογισμού, η ενεργειακή ασφάλεια, η καινοτομία και η ανταγωνιστικότητα. Όσον αφορά τις επιχειρήσεις, η ενεργειακή απόδοση μειώνει την ποσότητα ενέργειας που απαιτείται για την παραγωγή αγαθών ή την παροχή υπηρεσιών. Η μείωση του κόστους της ενέργειας απελευθερώνει πόρους για τις επιχειρήσεις ώστε να επενδύσουν στη βελτίωση του ανταγωνιστικού τους πλεονεκτήματος. Επιπλέον, η παραγωγικότητα των εργαζομένων επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από το φυσικό περιβάλλον εργασίας, ιδίως τη θερμοκρασία, την ποιότητα του αέρα και τον φωτισμό. Τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης μπορούν να επηρεάσουν θετικά καθεμία από αυτές τις κατηγορίες, καθώς ένα υγιέστερο, πιο άνετο εργασιακό περιβάλλον βελτιώνει την παραγωγικότητα και μειώνει τις απουσίες των εργαζομένων (23).

Αυτή η προσέγγιση τριών πυλώνων είναι η απλούστερη για τον προσδιορισμό των ευρύτερων οφελών. Ωστόσο, τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να εξετάσουν τα πολιτικά, νομικά και τεχνολογικά οφέλη (προσέγγιση PESTLE (24)).

Στο πλαίσιο των ευρύτερων οφελών είναι σημαντικό να εξεταστούν το χρονικό πλαίσιο (βραχυπρόθεσμα, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα) και το πεδίο εφαρμογής, καθώς ορισμένα οφέλη, ανάλογα με τον δικαιούχο, τους συμφεροντούχους και το εκάστοτε επίπεδο ιεραρχίας, χρειάζονται χρόνο για να εκδηλωθούν, ενώ άλλα γίνονται πιο άμεσα αισθητά. Για παράδειγμα, οφέλη για την υγεία μπορούν να προκύψουν σε ατομικό επίπεδο με σχεδόν άμεση επίδραση μετά από ριζική ενεργειακή μετασκευή ενός οικιστικού κτιρίου. Ωστόσο, τα οφέλη για την υγεία ενδέχεται να μη γίνουν αισθητά σε εθνικό επίπεδο εντός του ίδιου χρονικού πλαισίου, αλλά μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. Ως εκ τούτου, ο καθορισμός του χρονικού πλαισίου και του πεδίου εφαρμογής είναι απαραίτητος για την ορθή αξιολόγηση και τη σώρευση των ευρύτερων οφελών που σχετίζονται με αποφάσεις σχεδιασμού, πολιτικής και επενδύσεων.

4.1.   Παραδείγματα ευρύτερων οφελών

Οι πίνακες 1, 2 και 3 παρέχουν πληροφορίες σχετικά με διάφορα ευρύτερα οφέλη των λύσεων ενεργειακής απόδοσης, μετά από κατηγοριοποίηση σε κοινωνικά, περιβαλλοντικά και οικονομικά οφέλη. Οι κατάλογοι αυτοί δεν είναι εξαντλητικοί. Τα απαριθμούμενα οφέλη ενδέχεται να μην ισχύουν όλα σε κάθε περίπτωση, αλλά αποτελούν χρήσιμα παραδείγματα που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την εκπόνηση αναλύσεων κόστους–οφέλους.

Πίνακας 1

Ευρύτερα κοινωνικά οφέλη των λύσεων ενεργειακής απόδοσης

Ευρύτερο όφελος	Περιγραφή
(Δημόσια) υγεία	Τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης μπορούν να βελτιώσουν τις κλιματικές συνθήκες των εσωτερικών χώρων και να μειώσουν τη ρύπανση του αέρα εσωτερικών και εξωτερικών χώρων, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε βελτίωση της υγείας (νοσηρότητα και θνησιμότητα) σε ατομικό και δημόσιο επίπεδο υγείας (25). Ωστόσο, πρέπει να εξεταστούν ολιστικές λύσεις ενεργειακής απόδοσης για την αποφυγή δυσμενών επιπτώσεων (π.χ. η αντικατάσταση των παραθύρων, η οποία ενίοτε οδηγεί σε μείωση του ανεξέλεγκτου αερισμού μέσω διαρροών, μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένη υγρασία και μούχλα, με αποτέλεσμα αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία).
(Θερμική) άνεση και ευεξία εσωτερικών χώρων	Τα συστήματα μόνωσης, θέρμανσης και ψύξης επηρεάζουν τις συνθήκες διαβίωσης και εργασίας, κάτι που μπορεί να συμβάλει στην υγεία και την παραγωγικότητα. Επιπλέον, οι συνθήκες του κτιρίου, η θερμική άνεση (έλλειψη θερμικής άνεσης) και η δυνατότητα (αδυναμία) πληρωμής λογαριασμών ενέργειας μπορούν να επηρεάσουν την ψυχική ευεξία (26).
Οικονομική προσιτότητα και ενεργειακή φτώχεια	Η εφαρμογή μέτρων ενεργειακής απόδοσης μπορεί να μετριάσει την ενεργειακή φτώχεια, καθιστώντας τις ενεργειακές υπηρεσίες πιο οικονομικά προσιτές, κάτι που επηρεάζει επίσης το διαθέσιμο εισόδημα για τα άτομα και τα νοικοκυριά.
Αξίες ακινήτων και περιουσιακών στοιχείων	Τα ενεργειακά αποδοτικά κτίρια μπορούν να επηρεάσουν τις αγοραίες αξίες. Για παράδειγμα, οι αγοραίες αξίες ενδέχεται να αυξηθούν λόγω του μειωμένου ενεργειακού κόστους, της συμμόρφωσης με τα εθνικά πρότυπα και της βελτίωσης της άνεσης και της υγείας. Η εν λόγω αύξηση σχετίζεται, για παράδειγμα, και με την αγορά ενοικίασης ακινήτων και μπορεί να εγείρει ανησυχίες σχετικά με την αύξηση των τιμών ενοικίασης για τους ενοικιαστές και, ως εκ τούτου, τη διανεμητική δικαιοσύνη (27).
Επιπτώσεις ως προς τον θόρυβο, οπτικές επιπτώσεις και επιπτώσεις ως προς τον φωτισμό	Ο ενεργειακά αποδοτικός σχεδιασμός και η μόνωση των κτιρίων μειώνουν γενικά τον θόρυβο από εξωτερικές πηγές και εσωτερικά συστήματα και μπορεί επίσης να βελτιώσουν τις συνθήκες φωτισμού, με αποτέλεσμα τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας. Οι δημόσιες συγκοινωνίες και τα αποδοτικότερα οχήματα μπορούν επίσης να μειώσουν τον θόρυβο στις πόλεις και τον θόρυβο από την κυκλοφορία. Ωστόσο, ορισμένα μέτρα ενεργειακής απόδοσης μπορούν να εκληφθούν ως διαταραχή ανάλογα με το είδος, την τοποθεσία και την οπτική γωνία.
Παραγωγικότητα	Τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης επηρεάζουν την ποιότητα του αέρα, τη (θερμική) άνεση, την έκθεση στο φως της ημέρας, τη ρύπανση του αέρα εσωτερικών και εξωτερικών χώρων, τα οποία, στη συνέχεια, μπορεί να επηρεάσουν την παραγωγικότητα, για παράδειγμα, στον χώρο εργασίας ή στα εκπαιδευτικά κτίρια (28). Στην έννοια της παραγωγικότητας μπορεί να περιλαμβάνονται η ενισχυμένη γνωστική ικανότητα, η συγκέντρωση και οι επιδόσεις (29).
(25)  Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (2025), Multiple Benefits of Energy Efficiency· Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Κοινό Κέντρο Ερευνών, Azzini, I., Listorti, G., Mara, T. και Rosati, R., Uncertainty and sensitivity analysis for policy decision making – An introductory guide, Υπηρεσία Εκδόσεων, 2020, https://data.europa.eu/doi/10.2760/922129· Mzavanadze, Nora. (2018b). Final report: quantifying energy poverty-related health impacts of energy efficiency (Τελική έκθεση: ποσοτικοποίηση των συνδεόμενων με την ενεργειακή φτώχεια επιπτώσεων της ενεργειακής απόδοσης στην υγεία), COMBI project D5.4 (τελική έκθεση)· Urlaub, S. & Grün, G. (2016). Mould and dampness in European homes and their impact on health. (26)  Ό.π. (27)  Suerkemper et al., (2022) Overall quantification and monetisation concept. MICAT – Multiple Impacts Calculation Tool (Deliverable 2.1). (28)  Thema et al., (2016), Widening the Perspective: An Approach to Evaluating the Multiple Benefits of the 2030 EU energy efficiency potential· Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Κοινό Κέντρο Ερευνών, Azzini, I., Listorti, G., Mara, T. και Rosati, R., Uncertainty and sensitivity analysis for policy decision making – An introductory guide, Υπηρεσία Εκδόσεων, 2020, https://data.europa.eu/doi/10.2760/922129· Mzavanadze, Nora. (2018b). Final report: quantifying energy poverty-related health impacts of energy efficiency, COMBI project D5.4 (τελική έκθεση). (29)  Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (2014), Capturing the Multiple Benefits of Energy Efficiency.

Πίνακας 2

Ευρύτερα περιβαλλοντικά οφέλη των λύσεων ενεργειακής απόδοσης

Ευρύτερο όφελος	Περιγραφή
Κλιματική ουδετερότητα και εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου	Οι ενεργειακά αποδοτικές λύσεις μειώνουν τη ζήτηση για ενέργεια, την κατανάλωση ενέργειας και την καύση καυσίμων, με αποτέλεσμα τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και, κατά συνέπεια, η μείωσή τους έχουν επιπτώσεις στην υγεία, στα οικοσυστήματα και σε ολόκληρη την οικονομία (30).
Ποιότητα του αέρα και ατμοσφαιρικοί ρύποι	Η μείωση της κατανάλωσης ενέργειας μειώνει την ατμοσφαιρική ρύπανση από σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής και βιομηχανικές διεργασίες, προς όφελος της δημόσιας υγείας και του περιβάλλοντος.
Χρήση ύδατος (και διαχείριση άλλων φυσικών πόρων)	Οι ενεργειακά αποδοτικές τεχνολογίες και πρακτικές μπορούν να επηρεάσουν τη χρήση του ύδατος, καθώς συχνά απαιτείται νερό για την παραγωγή ενέργειας και τις διαδικασίες παραγωγής ενέργειας, κάτι που επηρεάζει την καταπόνηση των υδάτινων πόρων και τον ανταγωνισμό. Τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης μειώνουν επίσης τη ζήτηση και, ως εκ τούτου, την εξόρυξη φυσικών πόρων, οι οποίοι διαφορετικά θα ήταν αναγκαίοι για την τροφοδοσία των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής. Τα ανωτέρω έχουν, με τη σειρά τους, επιπτώσεις στα οικοσυστήματα και στη βιοποικιλότητα (31).
Απόβλητα	Η ενεργειακή απόδοση μπορεί να οδηγήσει σε μείωση της παραγωγής αποβλήτων σε ορισμένες περιπτώσεις. Θα μπορούσαν να απαιτούνται λιγότερες πρώτες ύλες για την παραγωγή ενέργειας, οι δε αποδοτικότερες διαδικασίες έχουν ως συνέπεια την παραγωγή λιγότερων αποβλήτων και παραπροϊόντων. Ωστόσο, τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης ενδέχεται επίσης να δημιουργήσουν νέα απόβλητα στο μέλλον και θα πρέπει να συνοδεύονται από πολιτικές κυκλικότητας.
Απαιτήσεις σχετικά με τη γη	Με τη μείωση της ζήτησης ενέργειας και της παραγωγής ενέργειας, η ενεργειακή απόδοση μπορεί να συμβάλει στη μείωση της ζήτησης γης που συνδέεται με την παραγωγή ενέργειας. Η δε μείωση της ζήτησης γης μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση των οικοσυστημάτων και της βιοποικιλότητας.
Επιπτώσεις στα υλικά	Η εφαρμογή μέτρων ενεργειακής απόδοσης μπορεί να επιτρέψει την αποδοτικότερη χρήση των πόρων (υλικά, ύδατα επεξεργασίας κ.λπ.). Επιπλέον, η χρήση ενεργειακά αποδοτικών υλικών διαδραματίζει ρόλο στη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας και πόρων και στην ελαχιστοποίηση της παραγωγής αποβλήτων (32).
(30)  Mzavanadze, 2018a· Thema et al., 2016· Ürge-Vorsatz et al., 2015. (31)  Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (2014), Capturing the Multiple Benefits of Energy Efficiency. (32)  Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (2025), Multiple Benefits of Energy Efficiency· JRC, 2020· Wagner et al., 2023.

Πίνακας 3

Ευρύτερα οικονομικά οφέλη των λύσεων ενεργειακής απόδοσης

Ευρύτερο όφελος	Περιγραφή
Ασφάλεια (εφοδιασμού) ενέργειας	Η ενεργειακή απόδοση μπορεί να μειώσει την εξάρτηση μιας χώρας από εισαγόμενες πηγές ενέργειας, ενισχύοντας την εθνική ενεργειακή ασφάλεια. Ανάλογα με το πλαίσιο της χώρας, οι επιπτώσεις στην πολυμορφία των προμηθευτών μπορεί να καταστούν σημαντικές (33).
Ανταγωνιστικότητα και καινοτομία	Οι επενδύσεις στην ενεργειακή απόδοση μπορούν να τονώσουν την καινοτομία στην τεχνολογία και στα επιχειρηματικά μοντέλα, βοηθώντας τις επιχειρήσεις να αποκτήσουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στην αγορά. Με τον τρόπο αυτόν, η αύξηση της ενεργειακής απόδοσης μπορεί να βελτιώσει την ανταγωνιστικότητα τόσο σε επίπεδο επιχειρήσεων όσο και σε επίπεδο χώρας, μειώνοντας την ποσότητα της ενέργειας που απαιτείται για την οικονομική παραγωγή (34).
Οικονομική δραστηριότητα και ΑΕΠ	Τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης μπορούν να βελτιώσουν την υγεία και την παραγωγικότητα, καθώς και το διαθέσιμο εισόδημα, με αποτέλεσμα την αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας και του ΑΕΠ (35). Οι επιπτώσεις που σχετίζονται με την αρχική υλοποίηση των μέτρων αποφέρουν συνήθως εφάπαξ οφέλη.
Επιπτώσεις στην απασχόληση	Οι επενδύσεις στην ενεργειακή απόδοση μπορούν να δημιουργήσουν άμεσες και έμμεσες θέσεις εργασίας σε διάφορους τομείς σε τοπικό επίπεδο (κατασκευές, μεταποίηση, ενεργειακές υπηρεσίες κ.λπ.) (36). Είναι επίσης δυνατόν να υπάρξουν επαγόμενες επιπτώσεις στην απασχόληση. Ωστόσο, ορισμένες από αυτές τις θέσεις εργασίας συνιστούν συνήθως προσωρινά (εφάπαξ) οφέλη (37). Η διαθεσιμότητα (έλλειψη διαθεσιμότητας) του απαιτούμενου ειδικευμένου εργατικού δυναμικού για την υλοποίηση της ενεργειακής απόδοσης είναι επίσης σημαντική.
Διαθέσιμο εισόδημα	Εάν υποτεθεί ότι τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης είναι οικονομικώς αποτελεσματικά, το διαθέσιμο εισόδημα μπορεί να αυξηθεί λόγω της μείωσης του κόστους που σχετίζεται με την ενέργεια (38).
Παραγωγικότητα εργατικού δυναμικού (και σπουδαστών)	Οι ενεργειακά αποδοτικοί χώροι εργασίας μπορούν να δημιουργήσουν καλύτερες συνθήκες εργασίας (για παράδειγμα, με τη βελτίωση της ποιότητας του αέρα εσωτερικών χώρων), με αποτέλεσμα τη βελτίωση της παραγωγικότητας των εργαζομένων και της ικανοποίησης από την εργασία. Τα στοιχεία αυτά μπορούν να έχουν επιπτώσεις στην επιτυχία μιας εταιρείας, καθώς και αντίστοιχες οικονομικές επιπτώσεις (39). Η ίδια ιδέα ισχύει και για τα εκπαιδευτικά κτίρια και τους σπουδαστές. Θα πρέπει επίσης να εξεταστεί ο τρόπος με τον οποίο η παραγωγικότητα (η έλλειψη παραγωγικότητας) ενός σπουδαστή μπορεί να επηρεάσει την παραγωγικότητα του φροντιστή του (για παράδειγμα, απουσιασμός, παρουσιασμός κ.λπ.) (40).
Δημόσιος προϋπολογισμός	Τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης επηρεάζουν τον δημόσιο προϋπολογισμό με τη βελτίωση της δημόσιας υγείας (π.χ. μείωση των δαπανών για τη δημόσια υγεία), τη δημιουργία θέσεων εργασίας (π.χ. αλλαγές στους φόρους εισοδήματος και στα επιδόματα ανεργίας), τη μείωση των δημόσιων δαπανών για την κατανάλωση ενέργειας στον δημόσιο τομέα και τη μείωση της ανάγκης για επενδύσεις σε υποδομές εφοδιασμού (41).
Κόστος συναλλαγής	Το κόστος συναλλαγής αναφέρεται στο συνολικό κόστος πραγματοποίησης μιας συναλλαγής, το οποίο ποικίλλει ως προς τη φύση και την κλίμακα ανάλογα με τον τομέα ή την παρέμβαση ενεργειακής απόδοσης. Το κόστος συναλλαγής είναι σημαντικό όσον αφορά τον σχεδιασμό μέτρων ενεργειακής απόδοσης ή την κατάρτιση ειδικευμένου εργατικού δυναμικού και μπορεί να περιλαμβάνει χρηματικές αξίες (π.χ. προμήθειες ή αμοιβές) ή μη χρηματικό κόστος (για παράδειγμα, χρόνος που δαπανάται για τον σχεδιασμό, τη διαπραγμάτευση ή την επιβολή, απώλεια χρόνου κ.λπ.) (42).
Πτυχές βιωσιμότητας και κυκλικής οικονομίας	Τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης είναι απαραίτητα για την επίτευξη των κλιματικών στόχων. Κατά την εφαρμογή τους, ορισμένες τεχνολογίες είναι οι ίδιες πιο βιώσιμες και κυκλικές από άλλες. Οι πτυχές αυτές είναι σημαντικές στο πλαίσιο της μετάβασης στην κλιματική ουδετερότητα.
(33)  Couder, J. (2015). Literature Review on Energy Efficiency and Energy Security, including Power Reliability and Avoided Capacity Costs. COMBI D7.1 report. Διατίθεται στη διεύθυνση: https://combi-project.eu/wp-content/uploads/2015/09/D7.1.pdf. (34)  Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας, 2025. (35)  Copenhagen Economics, 2012· Suerkemper et al., 2022· Thema et al., 2016· Ürge-Vorsatz et al., 2015. (36)  BPIE, 2020. (37)  Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας, 2025· JRC, 2020· Suerkemper et al., 2022. (38)  Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας, 2025· Mzavanadze, 2018b· Thema et al., 2016. (39)  Mzavanadze, 2018b· Thema & Rasch, 2018· Urlaub & Grün, 2016. (40)  Gehrt et al., 2019. (41)  Copenhagen Economics, 2012· Thema et al., 2016. (42)  Ürge-Vorsatz et al., (2015), Literature review on Multiple Impact quantification methodologies, D2.1 report, COMBI project.

Κατά την εξέταση των εν λόγω επιπτώσεων στην ΑΚΟ, είναι σημαντικό να γνωρίζουμε πιθανές αλληλεπικαλύψεις. Με βάση τα αποτελέσματα, θα μπορούσε να υπάρξει δυνατότητα επαναξιολόγησης και προσαρμογής του καταλόγου των στοιχείων ή των επιπτώσεων ώστε να προσδιοριστούν ποσοτικά και να αποτιμηθούν χρηματικά με ακρίβεια. Ενώ η διαδικασία μπορεί να επισπευσθεί, είναι καίριας σημασίας να τονιστεί ότι απαιτείται δέουσα επιμέλεια για την αποφυγή επικαλύψεων και τη διασφάλιση της εγκυρότητας της ανάλυσης.

4.2.   Ποσοτικός προσδιορισμός και χρηματική αποτίμηση ευρύτερων οφελών

Η έννοια της τεκμηριωμένης χάραξης πολιτικής, η οποία βασίζεται σε καθιερωμένα, αξιόπιστα, δοκιμασμένα και διαφανή αποδεικτικά στοιχεία, απαιτεί ευρεία αξιολόγηση του κόστους και των οφελών των επενδύσεων που σχετίζονται με την ενέργεια σε βάθος χρόνου, καθώς και των διαφορετικών επιπτώσεων στα διάφορα είδη συμφεροντούχων. Υπό τη στενή έννοια του όρου, μια ΑΚΟ, όταν εφαρμόζεται σε προτεινόμενη πολιτική ενεργειακής απόδοσης, μετρά τη μείωση της καταναλωθείσας ενέργειας σε σύγκριση με το αντιπαράδειγμα ή το βασικό σενάριο και, σε ορισμένες περιπτώσεις, και τη μείωση των εκπομπών. Ωστόσο, η προσέγγιση αυτή παραβλέπει τα ευρύτερα δυνητικά οφέλη της ενεργειακής απόδοσης (43).

Ως εκ τούτου, στο παρόν σημείο παρέχεται σύνοψη των ευρύτερων οφελών που πρέπει να εξετάζονται στο πλαίσιο της ΑΚΟ. Πρώτον, περιγράφονται λεπτομερώς ο δυνητικός ποσοτικός προσδιορισμός και η χρηματική αποτίμηση των ευρύτερων οφελών των μέτρων ενεργειακής απόδοσης, συμπεριλαμβανομένου του προσδιορισμού κατάλληλων μεθόδων αποτίμησης, στο πλαίσιο των στοιχείων του συστήματος και των τομέων αντικτύπου. Στη συνέχεια, περιγράφονται περαιτέρω προσεγγίσεις για τη συμπερίληψη και την αξιολόγηση ευρύτερων οφελών πέραν της συμβατικής σκοπιάς των επενδυτών στην ΑΚΟ για τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης. Παρουσιάζονται επίσης παραδείγματα ποσοτικού προσδιορισμού και χρηματικής αποτίμησης των ευρύτερων οφελών.

4.2.1.   Εκτιμήσεις για τον ποσοτικό προσδιορισμό και τη χρηματική αποτίμηση των ευρύτερων οφελών

Ως έχει επί του παρόντος, η αξιολόγηση των ευρύτερων οφελών είναι δύσκολη, διότι η έρευνα και τα αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με κατάλληλες μεθοδολογίες για τον ποσοτικό προσδιορισμό, ιδίως δε τη χρηματική αποτίμηση, των ευρύτερων οφελών είναι περιορισμένα. Ωστόσο, πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες για την υποστήριξη εμπεριστατωμένων και τεκμηριωμένων πολιτικών αποφάσεων.

Τα ακόλουθα στάδια χρησιμεύουν στη διασφάλιση της ορθής αξιολόγησης των ευρύτερων οφελών:

α)

Προσδιορισμός της αλυσίδας αποφάσεων σχετικά με τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης που αποφέρει ευρύτερα οφέλη. Για μια ισορροπημένη αξιολόγηση και για την αποφυγή μεροληψιών, θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο επαρκούς κάλυψης όσον αφορά τους διάφορους τομείς, τις οντότητες και το στάδιο λήψης αποφάσεων.

β)	Προσδιορισμός των τομέων επιπτώσεων που θα επηρεάσει η εν λόγω απόφαση. Επιπλέον, περιγραφή των ευρύτερων οφελών που εντοπίστηκαν από ποιοτική άποψη, συμπεριλαμβανομένων της αιτιώδους συνάφειας μεταξύ τους και των σημαντικών τελικών σημείων.

γ)	Ποσοτικός προσδιορισμός των ευρύτερων οφελών σε φυσικές μονάδες. Οι φυσικές μονάδες μπορεί να ποικίλλουν ανάλογα με τις επιπτώσεις που αξιολογούνται. Η εν λόγω αρχική αξιολόγηση παρέχει μια βάση σύγκρισης μεταξύ των διαφόρων επενδυτικών δράσεων.

δ)

Χρηματική αποτίμηση των μεμονωμένων οφελών (όπου είναι δυνατόν) με την απόδοση χρηματικής αξίας (σε EUR ή στο εθνικό επίσημο νόμισμα) σε επιπτώσεις χωρίς εγγενή αγοραία αξία με σκοπό τη σώρευση των ευρύτερων οφελών. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν διάφορες μέθοδοι αποτίμησης, συμπεριλαμβανομένων του κόστους ευκαιρίας, της προθυμίας πληρωμής (στο εξής: WTP) ή της προθυμίας αποδοχής (στο εξής: WTA), της ηδονικής τιμολόγησης, της άμεσης αποτίμησης της αγοράς κ.λπ. Η διαδικασία αυτή είναι πολύπλοκη, ακόμα και αμφιλεγόμενη, ανάλογα με το ευρύτερο όφελος (όσον αφορά τη χρηματική αποτίμηση, για παράδειγμα την αποτίμηση της ανθρώπινης ζωής).

ε)

Αξιολόγηση των ευρύτερων οφελών συνολικά ώστε να αποφευχθούν η αλληλεπικάλυψη και η διπλή προσμέτρηση των οφελών. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί προσέγγιση χαρτογράφησης της κατεύθυνσης των επιπτώσεων για τον εντοπισμό όλων των οφελών, των αλληλεπιδράσεών τους και των τελικών σημείων που πρέπει να αποτιμηθούν χρηματικά.

Στους πίνακες 4, 5 και 6 παρέχονται πληροφορίες σχετικά με τους κοινούς δείκτες και τις διαθέσιμες μεθόδους ποσοτικού προσδιορισμού και χρηματικής αποτίμησης για τα κοινωνικά, περιβαλλοντικά και οικονομικά ευρύτερα οφέλη των λύσεων ενεργειακής απόδοσης. Γενικά, η προτιμώμενη μέθοδος εξαρτάται από παράγοντες όπως ο χρόνος και οι διαθέσιμοι πόροι, καθώς και η ποιότητα των δεδομένων (44). Σε κάθε περίπτωση, είναι προτιμότερο να αξιολογούνται και να υποβάλλονται εκθέσεις σχετικά με τα ευρύτερα οφέλη σε οποιονδήποτε βαθμό είναι αυτό εφικτό, ακόμα και αν υπάρχουν διαθέσιμες μόνο κατά προσέγγιση εκτιμήσεις, σε αντίθεση με την παραδοχή μηδενικής αξίας, καθώς κάθε προσπάθεια συμβάλλει στη διαμόρφωση ορθών πολιτικών και επενδυτικών αποφάσεων (45).

Επιπλέον, έχουν αναπτυχθεί διάφορα εργαλεία και μεθοδολογίες για τον ποσοτικό προσδιορισμό και τη χρηματική αποτίμηση των ευρύτερων οφελών σε ερευνητικά έργα, συμπεριλαμβανομένων των COMBI, MICAT (46), Odyssee-Mure και Enefirst, στα οποία μπορεί να γίνεται αναφορά με σκοπό την υποστήριξη της εν λόγω διαδικασίας αξιολόγησης. Περαιτέρω λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τις μεθόδους ποσοτικού προσδιορισμού και τα υποστηρικτικά εργαλεία για τα ευρύτερα οφέλη περιλαμβάνονται επίσης στη σύσταση (ΕΕ) 2021/1749.

4.2.2.   Μέθοδοι ποσοτικού προσδιορισμού και χρηματικής αποτίμησης των ευρύτερων οφελών

Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής που βασίζονται στις ΑΚΟ πρέπει να έχουν πρόσβαση σε αξιόπιστους ποσοτικούς προσδιορισμούς των οφελών, ώστε να λαμβάνουν τεκμηριωμένες αποφάσεις πολιτικής και επενδύσεων (47). Μετά τον καθορισμό και τον προσδιορισμό των ευρύτερων οφελών, αυτά πρέπει να προσδιοριστούν ποσοτικά σε φυσικές μονάδες. Η διαδικασία αυτή βασίζεται σε δεδομένα εισόδου, συχνά από μελέτες σεναρίων και εκτιμήσεις επιπτώσεων πολιτικής (48). Επιπλέον, η φυσική μονάδα ποικίλλει ανάλογα με το ευρύτερο όφελος που αξιολογείται.

Σύμφωνα με την εργαλειοθήκη για τη βελτίωση της νομοθεσίας, ο ποσοτικός προσδιορισμός των οφελών θα πρέπει να ξεκινά «από τα πλέον αντικειμενικά και ισχυρά μέτρα έως εκείνα που είναι πιο θεωρητικά και περιλαμβάνουν περισσότερες παραδοχές» (49). Οι δείκτες ποσοτικού προσδιορισμού μπορεί να είναι άμεσοι ή έμμεσοι. Για παράδειγμα, οι ιατρικές παρεμβάσεις που πραγματοποιούνται αποτελούν άμεσο δείκτη υγείας, ενώ οι απουσίες από την εργασία/το σχολείο αποτελούν έμμεσο δείκτη υγείας. Μπορεί επίσης να διενεργείται ανάλυση ευαισθησίας για να αποσαφηνιστεί το εύρος των αξιών και να προσδιοριστούν οι παράμετροι στις οποίες είναι περισσότερο ευαίσθητη η ανάλυση.

Ο ποσοτικός προσδιορισμός θα πρέπει στη συνέχεια να συμπληρώνεται με χρηματική αποτίμηση, εάν είναι δυνατόν. Για τη σώρευση των οφελών με διαφορετικές φυσικές μονάδες, οι μονάδες πρέπει να μετατρέπονται σε χρηματική αξία (σε EUR ή στο εθνικό επίσημο νόμισμα). Με αυτόν τον τρόπο καθίσταται εφικτή η ακριβής σύγκριση μεταξύ των επιπτώσεων και της δυνατότητας ενσωμάτωσης των ευρύτερων οφελών σε μια ΑΚΟ. Δυστυχώς, υπάρχει έλλειψη αξιόπιστων μεθόδων για την επαρκή χρηματική αποτίμηση πολλών ευρύτερων οφελών. Επιπλέον, η χρηματική αποτίμηση των ευρύτερων οφελών συνεπάγεται ένα ευρύ φάσμα βαθμών αβεβαιότητας, καθώς οι διαφορετικές μέθοδοι αποδίδουν διαφορετικά αποτελέσματα. Η αβεβαιότητα αυτή ενσωματώνεται στη συνέχεια σε ΑΚΟ και, ως εκ τούτου, δημιουργείται η ανάγκη να συμπεριληφθεί ανάλυση ευαισθησίας στην ΑΚΟ προκειμένου να εξεταστεί ο τρόπος με τον οποίο οι αλλαγές στις παραμέτρους επηρεάζουν τα αποτελέσματα και να διασφαλιστεί η διαφάνεια. Για παράδειγμα, το εργαλείο #65 (αβεβαιότητα και ανάλυση ευαισθησίας) της εργαλειοθήκης για τη βελτίωση της νομοθεσίας (50) και μια έκθεση του JRC του 2020 (51) παρέχουν λεπτομέρειες σχετικά με τον τρόπο διενέργειας αναλύσεων αβεβαιότητας και ευαισθησίας.

Η χρηματική αποτίμηση μπορεί να είναι αμφιλεγόμενη λόγω των σύνθετων δεοντολογικών ζητημάτων που εγείρονται, όπως η αποτίμηση της ανθρώπινης ζωής και υγείας (οδύνη), και θα πρέπει να διενεργείται προσεκτικά με τη χρήση αξιόπιστων μεθόδων. Επιπλέον, πριν από τη διενέργεια ΑΚΟ, θα πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη η αλληλεπικάλυψη και η διπλή προσμέτρηση των ευρύτερων οφελών.

Στο πλαίσιο της τυποποιημένης προσέγγισης της χρηματικής αποτίμησης ενός ευρύτερου οφέλους χρησιμοποιείται η αγοραία αξία ενός αγαθού (άμεση αποτίμηση της αγοράς), εάν είναι διαθέσιμη. Εναλλακτικά, σε περιπτώσεις στις οποίες η αγοραία αξία δεν είναι διαθέσιμη (πιθανώς λόγω ανύπαρκτης αγοράς, για παράδειγμα, υγείας, οικοσυστημάτων κ.λπ.), η αξία ενός αγαθού μπορεί να μετρηθεί μέσω υποκατάστατης αξίας (για παράδειγμα, αποφευχθέν κόστος) ή με τη χρήση μεθόδου αποτίμησης που δεν βασίζεται στην αγορά, όπως οι WTP ή WTA. Οι πληροφορίες αυτές μπορούν να προκύψουν μέσω μελετών, συμπεριλαμβανομένης της τεχνικής αποκαλυπτόμενης προτίμησης, της τεχνικής δεδηλωμένης προτίμησης και/ή πειραμάτων. Ωστόσο, οι μελέτες αυτές ενδέχεται να απαιτούν σημαντικούς πόρους. Εναλλακτικά, ενδέχεται να είναι δυνατή η υιοθέτηση αρχών από διαφορετικές μελέτες (για παράδειγμα, με τη χρήση της μεταφοράς οφελών), ωστόσο, σε διαφορετική περίπτωση, εφαρμόζεται η αρχή της αναλογικότητας: αξίζει η προσπάθεια σε σχέση με τις επιπτώσεις; Για περισσότερες πληροφορίες και λεπτομέρειες, ανατρέξτε στις εκθέσεις του έργου MICAT (52) και διαφόρων έργων COMBI (53).

Στους πίνακες 4, 5 και 6 κατωτέρω παρέχονται πληροφορίες σχετικά με τους κοινούς δείκτες και τις διαθέσιμες μεθόδους ποσοτικού προσδιορισμού και χρηματικής αποτίμησης για διάφορα ευρύτερα οφέλη των λύσεων ενεργειακής απόδοσης. Οι μέθοδοι που παρουσιάζονται βασίζονται σε επικαιροποιημένες έρευνες και πορίσματα έργων, συμπεριλαμβανομένων, μεταξύ άλλων, των COMBI, MICAT, Odyssee-Mure και Enefirst. Σημειωτέον ότι τα ευρύτερα οφέλη που αναφέρονται αποτελούν μη εξαντλητικό κατάλογο και ενδέχεται να μην ισχύουν για όλες τις περιπτώσεις.

Πίνακας 4

Μέθοδοι ποσοτικού προσδιορισμού και χρηματικής αποτίμησης των ευρύτερων κοινωνικών οφελών των λύσεων ενεργειακής απόδοσης

Ευρύτερο όφελος	Μέθοδοι ποσοτικού προσδιορισμού και χρηματικής αποτίμησης
(Δημόσια) Υγεία (54)	Ποσοτικός προσδιορισμός ως προς τη συνολική νοσηρότητα ή θνησιμότητα, όπως αποδεικνύεται από τις παρεμβάσεις που πραγματοποιήθηκαν, τις επισκέψεις ιατρών και τη νοσηλεία, και έμμεσα μέσω των ημερών απουσίας από την εργασία / το σχολείο και από τους παράγοντες κινδύνου (για παράδειγμα, θερμικές συνθήκες και θόρυβος) (55). Προσεγγίσεις αγοραίας αξίας για τη χρηματική αποτίμηση του (αποφευχθέντος) κόστους θεραπείας, νοσηλείας, φαρμακευτικής αγωγής κ.λπ. και του έμμεσου κόστους που σχετίζεται με την απώλεια παραγωγικότητας (σταθμισμένα ως προς την αναπηρία έτη ζωής, DALY) ως υποκατάστατες αξίες. Η υγεία μπορεί επίσης να αποτιμηθεί χρηματικά από την άποψη της εξοικονόμησης ή της εκτιμώμενης οικονομικής αξίας που σχετίζεται με τον αριθμό των περιπτώσεων πρόωρων θανάτων / ασθενειών που αποφεύχθηκαν, λόγω βελτιώσεων της ενεργειακής απόδοσης. Οι προσεγγίσεις μη αγοραίας αξίας περιλαμβάνουν έρευνες για την εκτίμηση της αξίας στατιστικής ζωής (VSL), της αξίας του έτους ζωής (στο εξής: VOLY) ή έρευνες WTP.
(Θερμική) Άνεση και ευεξία στους εσωτερικούς χώρους	Μετρήσεις, βάσει ερευνών, της άνεσης για τη μέτρηση της ικανοποίησης από τη ζωή (για παράδειγμα, θερμοκρασία εσωτερικού χώρου ως υποκατάστατο της άνεσης)· αποτιμάται χρηματικά μέσω της εξοικονόμησης κόστους για την υγεία (μέθοδοι WTP/WTA) ή της αύξησης της παραγωγικότητας (μέθοδος αποκαλυπτόμενης προτίμησης).
Ενεργειακή φτώχεια	Εξοικονόμηση στους λογαριασμούς ενέργειας, η οποία αντανακλάται στο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών (άμεση αποτίμηση αγοράς)
Αξίες ακινήτων και περιουσιακών στοιχείων	Μεταβολή της αξίας των ακινήτων / της αγοραίας αξίας πριν και μετά τη βελτίωση· αποτιμώμενη χρηματικά με τη χρήση δεδομένων της αγοράς ακινήτων (μέθοδος ηδονικής τιμολόγησης).
Επιπτώσεις ως προς τον θόρυβο, οπτικές επιπτώσεις και επιπτώσεις ως προς τον φωτισμό	Μείωση του θορύβου ποσοτικοποιημένη σε ντεσιμπέλ· αποτιμώμενη χρηματικά με χρήση των επιπτώσεων στην αξία των ακινήτων (μέθοδος ηδονικής τιμολόγησης) ή της εξοικονόμησης δαπανών για την υγεία (μέθοδοι WTP/WTA).
Παραγωγικότητα	Ποσοτικοποιημένη με χρήση των ημερών ενεργού ζωής (συμπεριλαμβανομένων του απουσιασμού και του παρουσιασμού), των επιδόσεων του εργατικού δυναμικού, της ικανότητας παραγωγής κέρδους ως δεικτών· αποτιμώμενη χρηματικά με βάση την ικανότητα παραγωγής κέρδους ανά ώρα ή την ημέρα ενεργού ζωής στην εργασία/σχολείο πριν και μετά τη μέτρηση της ενεργειακής απόδοσης (56).
(54)  Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την αξιολόγηση των επιπτώσεων στην υγεία διατίθενται στην εργαλειοθήκη για τη βελτίωση της νομοθεσίας, εργαλείο #32 (Επιπτώσεις στην υγεία). (55)  Mzavanadze, Nora. (2018b). Final report: quantifying energy poverty-related health impacts of energy efficiency, COMBI project D5.4 (τελική έκθεση). (56)  Thema, J. et al. (2019). The Multiple Benefits of the 2030 EU Energy Efficiency Potential. Thema, J. et al. (2016). Widening the Perspective: An Approach to Evaluating the Multiple Benefits of the 2030 EU energy efficiency potential.

Πίνακας 5

Μέθοδοι ποσοτικού προσδιορισμού και χρηματικής αποτίμησης των ευρύτερων περιβαλλοντικών οφελών των λύσεων ενεργειακής απόδοσης

Ευρύτερο όφελος	Μέθοδοι ποσοτικού προσδιορισμού και χρηματικής αποτίμησης
Κλιματική ουδετερότητα και εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου	Ποσοτικοποιημένα σε τόνους ισοδυνάμου CO2 που μειώνονται (δηλαδή αποφευχθείσες άμεσες εκπομπές από την καύση καυσίμων) σε σύγκριση με το καθορισμένο βασικό σενάριο (βλέπε σημείο 6.1)· αποτιμώμενα χρηματικά με χρήση τιμολόγησης του άνθρακα (άμεση αποτίμηση της αγοράς) και του κοινωνικού κόστους του άνθρακα (57). Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη χρηματική αποτίμηση του CO (58) διατίθενται στη 2η κατευθυντήρια γραμμή του ευρωπαϊκού δικτύου διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας (ΕΔΔΣΜ-ηλ) για την ανάλυση κόστους–οφέλους των έργων ανάπτυξης δικτύων (2018) (2).
Ποιότητα του αέρα και ατμοσφαιρικοί ρύποι	Ποσοτικοποιημένα σε μειώσεις ρύπων από την καύση καυσίμων, τις μεταφορές και άλλες οικονομικές δραστηριότητες σε σύγκριση με το καθορισμένο βασικό σενάριο· αποτιμώμενα χρηματικά μέσω του κόστους των επιπτώσεων στην υγεία (μέθοδος αποφυγής του κόστους ζημίας).
Χρήση ύδατος (και διαχείριση άλλων φυσικών πόρων)	Εξοικονόμηση νερού (ή άλλων πόρων) ποσοτικοποιημένη σε όγκο σε σύγκριση με το καθορισμένο βασικό σενάριο· αποτιμάται χρηματικά με χρήση της τιμολόγησης του νερού (άμεση αποτίμηση αγοράς). Η χρηματική αποτίμηση των πόρων είναι εφικτή με τη χρήση ενσωματωμένων δαπανών που βασίζονται στις αγοραίες τιμές των επεξεργασμένων πρώτων υλών και σε συνάρτηση με τη ζήτηση πρώτων υλών (για μέταλλα και ορυκτά καύσιμα) ή του έμμεσου κόστους υλικών που αποτιμάται χρηματικά μέσω εκτιμήσεων του μελλοντικού κόστους (59).
Απόβλητα	Μείωση των αποβλήτων ποσοτικοποιημένη σε βάρος/όγκο σε σύγκριση με το καθορισμένο βασικό σενάριο· αποτιμώμενη χρηματικά με χρήση του κόστους διάθεσης ή ανακύκλωσης των αποβλήτων (μέθοδος αποφυγής του κόστους).
Απαιτήσεις σχετικά με τη γη	Εξοικονόμηση γης ποσοτικοποιημένη σε έκταση σε σύγκριση με το καθορισμένο βασικό σενάριο· αποτιμώμενη χρηματικά με τη χρήση της αξίας της γης (άμεση αποτίμηση αγοράς) ή των αποτιμήσεων των οικοσυστημικών υπηρεσιών (μέθοδος WTP).
Επιπτώσεις στα υλικά	Ποσοτικοποιημένες ως προς την ποσότητα (βάρος/όγκο) των υλικών/πόρων που εξοικονομούνται (60) σε σύγκριση με το καθορισμένο βασικό σενάριο. Διάφορες υποκατάστατες αξίες, όπως η αποφυγή παραγωγής αποβλήτων και κατανάλωσης πόρων, είναι σημαντικές. Αποτιμώνται χρηματικά μέσω της αποφυγής δαπανών ή της μείωσης δαπανών πριν και μετά το μέτρο ενεργειακής απόδοσης (ή καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής του).
(57)  Wagner, F. et al. (2023). Environmental Impacts D2.5 Empirical basis of Environmental Impacts. Quantification/monetisation methodology and derived impact factors. MICAT Project. (58)  ΕΔΔΣΜ-ηλ (2018). 2η κατευθυντήρια γραμμή του ΕΔΔΣΜ-ηλ για την ανάλυση κόστους–οφέλους των έργων ανάπτυξης δικτύων. Διατίθεται στη διεύθυνση: https://eepublicdownloads.entsoe.eu/clean-documents/tyndp-documents/Cost%20Benefit%20Analysis/2018-10-11-tyndp-cba-20.pdf. (59)  Suerkemper, F. et al. (2022). Overall quantification and monetisation concept. MICAT – Multiple Impacts Calculation Tool (De-liverable 2.1). (60)  Teubler, J. & Hackspeil, S. (2023). Empirical Basis of Environmental Impacts Savings on material resources. MICAT Project.

Πίνακας 6

Μέθοδοι ποσοτικού προσδιορισμού και χρηματικής αποτίμησης των ευρύτερων οικονομικών οφελών των λύσεων ενεργειακής απόδοσης

Ευρύτερο όφελος	Μέθοδοι ποσοτικού προσδιορισμού και χρηματικής αποτίμησης
Οικονομική δραστηριότητα και ΑΕΠ	Η αύξηση της απασχόλησης ή η ακαθάριστη προστιθέμενη αξία ανά εργαζόμενο ως βασικοί δείκτες για τον υπολογισμό του ΑΕΠ/έτος μπορούν να διαχωριστούν ανά τομέα και να συνδεθούν με την ενεργειακή απόδοση (61). Για τον ποσοτικό προσδιορισμό μπορούν να χρησιμοποιηθούν και άλλοι μακροοικονομικοί δείκτες, όπως οι επενδύσεις και η κατανάλωση (62). Οι αναλύσεις εισροών–εκροών που χρησιμοποιούνται για την εκ των υστέρων εκτίμηση των επιπτώσεων στο ΑΕΠ και μοντέλα υπολογιστικής γενικής ισορροπίας χρησιμοποιούνται για τις εκ των προτέρων αξιολογήσεις και την ανάλυση δημοσιονομικών πολλαπλασιαστών (63).
Επιπτώσεις στην απασχόληση	Ποσοτικοποιημένες σε αριθμό θέσεων εργασίας που δημιουργούνται (άμεσες, έμμεσες και επαγόμενες· ανά τομέα και χώρα)· αποτιμώμενες χρηματικά με τη χρήση μισθολογικών δεδομένων (άμεση αποτίμηση αγοράς) των θέσεων εργασίας που δημιουργούνται. Οι αναλύσεις εισροών–εκροών που χρησιμοποιούνται για την εκ των υστέρων εκτίμηση των επιπτώσεων στο ΑΕΠ και μοντέλα υπολογιστικής γενικής ισορροπίας χρησιμοποιούνται για τις εκ των προτέρων αξιολογήσεις και την ανάλυση δημοσιονομικών πολλαπλασιαστών (64). Βλέπε εργαλείο #30 της εργαλειοθήκης για τη βελτίωση της νομοθεσίας.
Διαθέσιμο εισόδημα	Αποτιμώμενο χρηματικά μέσω της μείωσης των λογαριασμών ενέργειας πριν και μετά το μέτρο ενεργειακής απόδοσης (65). Ο υπολογισμός αυτός μπορεί να προσαρμοστεί ώστε να συμπεριλάβει άλλους παράγοντες που επηρεάζουν το διαθέσιμο εισόδημα, όπως, για παράδειγμα, την τιμολόγηση του άνθρακα από το ΣΕΔΕ2.
Παραγωγικότητα εργατικού δυναμικού (και σπουδαστών)	Είναι δύσκολο να προσδιοριστεί άμεσα ποσοτικά ή να αποτιμηθεί χρηματικά, αλλά στους δυνητικούς δείκτες περιλαμβάνονται τα κέρδη παραγωγικότητας που προσδιορίζονται ποσοτικά με τη χρήση δεικτών μέτρησης επιδόσεων· αποτιμώμενη χρηματικά με χρήση δεδομένων για τους μισθούς ή την παραγωγή (μέθοδος αποκαλυπτόμενης προτίμησης).
Δημόσιος προϋπολογισμός	Χρήση αναλύσεων εισροών–εκροών, ανάλυσης δημοσιονομικών πολλαπλασιαστών και δημοσιονομικής ημιελαστικότητας με σχετικούς δείκτες που συνδέονται με την εξοικονόμηση ενέργειας, τις δημόσιες δαπάνες για την υγεία, τις υπηρεσίες κοινωνικής ευημερίας κ.λπ. (66).
Ασφάλεια (εφοδιασμού) ενέργειας	Εξοικονόμηση ενέργειας ποσοτικοποιημένη σε μονάδες ενέργειας· αποτιμώμενη χρηματικά με τη χρήση προβλέψεων για τις τιμές της ενέργειας (άμεση αποτίμηση της αγοράς). Άλλες πιθανές μέθοδοι χρηματικής αποτίμησης είναι οι επιπτώσεις στην ενσωμάτωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (δυνατότητες απόκρισης ζήτησης ανά χώρα σε MW/%) και την αποφυγή επενδύσεων στο δίκτυο και στην επέκταση της δυναμικότητας λόγω της χαμηλότερης ζήτησης ενέργειας. Η εξάρτηση από τις εισαγωγές και η σωρευτική ενεργειακή ασφάλεια (πολυμορφία προμηθευτών) αποτελούν επίσης σημαντικούς δείκτες, αλλά δεν είναι ακόμη δυνατή η χρηματική αποτίμηση.
Καινοτομία και ανταγωνιστικότητα	Παρά τις δυσκολίες της άμεσης ποσοτικοποίησης και χρηματικής τους αποτίμησης, στους πιθανούς δείκτες περιλαμβάνονται ο αριθμός των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας που κατατέθηκαν, ο αριθμός των νέων προϊόντων που κυκλοφόρησαν, οι στατιστικές εξωτερικού εμπορίου ή οι αλλαγές στο μερίδιο αγοράς.
Κόστος συναλλαγής	Το μη χρηματικό κόστος συναλλαγής μπορεί να ποσοτικοποιηθεί με βάση τον χρόνο που δαπανάται για την επίτευξη του «Χ». Το αν το κόστος συναλλαγής μπορεί να αποτιμηθεί χρηματικά και οι κατάλληλες μέθοδοι εξαρτώνται από το κόστος συναλλαγής που προσδιορίζεται. Για παράδειγμα, το μη χρηματικό κόστος συναλλαγής (όπως, το κόστος διαπραγμάτευσης ή επιβολής) μπορεί να αποτιμηθεί χρηματικά με τη χρήση της αξίας του χρόνου που απαιτείται για την πραγματοποίηση του «Χ». Το χρηματικό κόστος συναλλαγής αναφέρεται ήδη σε χρηματικά αποτιμημένες αξίες (για παράδειγμα, καταβληθείσες προμήθειες ή αμοιβές).
(61)  Azzini, I., Listorti, G., Mara, T. και Rosati, R., Uncertainty and Sensitivity Analysis for policy decision making, EUR 30432 EN, Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο, 2020, ISBN 978-92-76-24752-4, doi:10.2760/922129, JRC122132. (62)  Suerkemper, F. et al. (2022). Overall quantification and monetisation concept. MICAT – Multiple Impacts Calculation Tool (De-liverable 2.1). (63)  Ό.π. (64)  Ό.π. (65)  Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (2012). Spreading the net: The multiple benefits of energy efficiency improvements. (66)  Ürge-Vorsatz, D. et al. (2015). Literature review on Multiple Impact quantification methodologies, D2.1 report, COMBI project.

Μολονότι η ενεργειακή απόδοση προσφέρει πολυάριθμα οφέλη, είναι σημαντικό η μεθοδολογία να καλύπτει όχι μόνο την αξιολόγηση των εν λόγω οφελών, αλλά και τους πιθανούς συμβιβασμούς και το κοινωνικό κόστος. Για τον σκοπό αυτόν απαιτείται ενδελεχής εκτίμηση των επιπτώσεων καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής του έργου. Όσον αφορά τα περιβαλλοντικά οφέλη και το κόστος, στην ανάλυση κόστους–οφέλους θα πρέπει να χρησιμοποιούνται μεθοδολογίες περιβαλλοντικού αποτυπώματος και αξιολόγησης του κύκλου ζωής (67) και να αξιολογούνται οι επιπτώσεις του προβλεπόμενου μέτρου στις 16 κατηγορίες επιπτώσεων που προσδιορίζονται στη μεθοδολογία. Για να διευκολυνθούν τα ανωτέρω, οι εν λόγω μεθοδολογίες παρέχουν σειρά δεικτών για την τεκμηρίωση των επιπτώσεων συγκεκριμένων μέτρων στους περιβαλλοντικούς παράγοντες (π.χ. στην κλιματική αλλαγή, στην καταστροφή του όζοντος, στην οξίνιση κ.λπ.).

4.2.3.   Αλληλεπικάλυψη και διπλή προσμέτρηση των ευρύτερων οφελών

Υπάρχουν πολυάριθμες αλληλεπιδράσεις ευρύτερων οφελών, οι οποίες προκύπτουν σε πολλαπλούς τομείς επιπτώσεων. Ως εκ τούτου, κατά τη σώρευση των ευρύτερων οφελών, απαιτείται ολοκληρωμένη αξιολόγηση για τον εντοπισμό επικαλύψεων και την αποφυγή διπλής προσμέτρησης των οφελών. Χωρίς κατάλληλη εξέταση, είναι πιθανό να υπάρξει υπερεκτίμηση ή υποτίμηση των λύσεων ενεργειακής απόδοσης. Σε περιπτώσεις που ένα όφελος πρέπει να παραλειφθεί από μια ΑΚΟ, προκειμένου να αποφευχθεί η αλληλεπικάλυψη με άλλο όφελος, για παράδειγμα, το όφελος μπορεί να εξακολουθήσει να θεωρείται μέρος MCDA.

Για παράδειγμα, υπάρχουν αλληλεπικαλύψεις μεταξύ των αποτιμήσεων των επιπτώσεων της νοσηρότητας και της θνησιμότητας και των επιπτώσεων στην παραγωγικότητα· δεδομένου ότι η βελτίωση της υγείας γενικά βελτιώνει επίσης την παραγωγικότητα, τα οφέλη για την παραγωγικότητα συχνά περιλαμβάνονται ήδη στα οφέλη για την υγεία. Στην περίπτωση αυτήν, η συμπερίληψη των οφελών για την υγεία και την παραγωγικότητα σε μια ΑΚΟ συνεπάγεται διπλή προσμέτρηση και, ως εκ τούτου, υπερεκτίμηση των οφελών ενεργειακής απόδοσης. Αλληλεπικαλύψεις μπορούν επίσης να προκύψουν μεταξύ των επιπτώσεων στην υγεία και της ποιότητας του αέρα, για παράδειγμα, εάν και οι δύο επιπτώσεις ποσοτικοποιηθούν/αποτιμηθούν χρηματικά με τη χρήση της μείωσης των εκπομπών ως συντελεστή.

Η κατασκευή χάρτη κατεύθυνσης των επιπτώσεων χρησιμοποιείται για την αποτύπωση όλων των σχετικών ευρύτερων οφελών σε μια δεδομένη περίπτωση, μέσω της συμβολής στον προσδιορισμό της αιτίας και των επιπτώσεων των μέτρων ενεργειακής απόδοσης με καθορισμένα σημεία εκκίνησης και λήξης. Η προσέγγιση αυτή επιτρέπει την ορθή αξιολόγηση των αλληλεπιδράσεων και των πιθανών αλληλεπικαλύψεων των ευρύτερων οφελών. Οι κλίμακες (ατομική, περιφερειακή/τοπική, εθνική, υπερεθνική) κάθε ευρύτερου οφέλους θα πρέπει να καθορίζονται στο πλαίσιο του χάρτη κατεύθυνσης των επιπτώσεων ώστε να διαχωρίζονται επακριβώς τα αποτελέσματα μιας επίπτωσης από την άλλη και, ως εκ τούτου, να αποφεύγεται η διπλή προσμέτρηση.

Όσο ευρύτερο και πιο περιεκτικό είναι το πεδίο της αξιολόγησης, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα αλληλεπικάλυψης των ευρύτερων οφελών. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό να εντοπίζονται και να λαμβάνονται υπόψη οι αλληλεπικαλύψεις, ώστε να διασφαλίζεται η ορθή και ολοκληρωμένη αξιολόγηση των ευρύτερων οφελών.

Ένα πρώτο στάδιο είναι να καταγραφούν όλα τα κοινωνικά, περιβαλλοντικά ή οικονομικά οφέλη που αποτελούν απλά συγκεντρωτικά μεγέθη επιπτώσεων σε μικροοικονομικό επίπεδο και θεωρείται ότι περιλαμβάνονται στην ΑΚΟ.

Δεύτερον, να προσδιοριστεί κάθε επιμέρους οικονομικό όφελος σε περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο και/ή σε εθνικό επίπεδο, αντίστοιχα, το οποίο περιλαμβάνεται στην ΑΚΟ και να προσδιοριστούν οι συνιστώσες των εν λόγω οφελών, για παράδειγμα τα αριθμητικά στοιχεία ή οι μεταβλητές που χρησιμοποιούνται για τον ποσοτικό προσδιορισμό του εν λόγω οφέλους.

Τρίτον, να ελεγχθεί αν οι συνιστώσες αυτές συνδέονται με τα περιβαλλοντικά, κοινωνικά, οικονομικά οφέλη που βασίζονται στο μικροοικονομικό επίπεδο ή προκύπτουν από αυτά. Ο έλεγχος αυτός μπορεί να επιτευχθεί μέσω της απάντησης στο ακόλουθο ερώτημα: βασίζεται κάποια από τις συνιστώσες των αντίστοιχων οικονομικών οφελών με οποιονδήποτε τρόπο στα συγκεντρωτικά μεγέθη σε μικροοικονομικό επίπεδο; Για παράδειγμα, οι μειωμένες ενεργειακές δαπάνες των νοικοκυριών που πλήττονται από ενεργειακή φτώχεια ως συγκεντρωτικό μέγεθος του μικροοικονομικού επιπέδου μπορούν να συνυπολογίζονται σε ένα μακροοικονομικό μοντέλο μέσω της μεταβλητής «διαθέσιμο εισόδημα» ή «ζήτηση για άλλα προϊόντα», η οποία δίνει ώθηση στην τόνωση της συνολικής κατανάλωσης και, ως εκ τούτου, της οικονομικής ανάπτυξης.

Τέταρτον, εάν υπάρχει κάποια σχέση, το αντίστοιχο όφελος «σε μικροοικονομικό επίπεδο» δεν θα πρέπει να προστίθεται στα άλλα οφέλη.

Πέμπτον, κάθε όφελος που έχει προσδιοριστεί ως ευρύτερο όφελος, αλλά το οποίο δεν μπορεί να αθροιστεί και να συμπεριληφθεί στην «ευρύτερη» ΑΚΟ, αποτελεί, ωστόσο, ευρύτερο όφελος και μπορεί να εμφανίζεται ως τέτοιο χωριστά.

4.2.4.   Παραδείγματα ευρύτερων οφελών που αποτιμώνται σε χρήμα

Στο παρόν σημείο παρουσιάζονται δύο παραδείγματα διαχείρισης της ποσοτικοποίησης και της χρηματικής αποτίμησης διαφόρων ευρύτερων οφελών. Περαιτέρω πληροφορίες σχετικά με τις τεχνικές αποτίμησης για τη χρηματική αποτίμηση ευρύτερων οφελών που πρέπει να χρησιμοποιούνται στην ΑΚΟ αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο των έργων COMBI (68) και MICAT (69).

Παράδειγμα 1: Ατμοσφαιρική ρύπανση Στο παράδειγμα αυτό ακολουθούνται οι μέθοδοι και τα πορίσματα που βασίζονται στην τελική έκθεση του COMBI (70). Επίπτωση: αποφυγή εκπομπών ατμοσφαιρικών ρύπων (διοξείδιο του θείου, οξείδια του αζώτου, πτητικές οργανικές ενώσεις, αιωρούμενα σωματίδια διαμέτρου κάτω των 10 μm και άνω των 2,5 μm). Ορισμός: ποσότητες εκπομπών ατμοσφαιρικών ρύπων που θα είχαν εκπεμφθεί στο περιβάλλον εάν δεν είχαν ληφθεί μέτρα βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης. Μονάδες: τόνοι. Προσέγγιση ποσοτικοποίησης: Συνολικές ετήσιες εκπομπές πρωτογενών ρύπων ανά κράτος μέλος για το βασικό σενάριο (2015) και δύο σενάρια το 2030: — Εκπομπές διοξειδίου του θείου κατά 25 % μικρότερες το 2030 απ’ ό,τι το 2015· μια πιο φιλόδοξη πολιτική μπορεί να οδηγήσει σε περαιτέρω μείωση κατά 7 % των ετήσιων ατμοσφαιρικών εκπομπών. — Οι αντίστοιχες εκτιμήσεις για τα οξείδια του αζώτου είναι 37 % και 5 %· οι εκτιμήσεις για τις πτητικές οργανικές ενώσεις είναι 18 % και 3 %· οι εκτιμήσεις για τα ΑΣ10 είναι 19 % και 4 %· οι εκτιμήσεις για τα ΑΣ2,5 είναι 30 % και 4 %. Το 2015 285 000 πρόωροι θάνατοι οφείλονταν σε ΑΣ2,5 και 21 000 σε όζον σε επίπεδο εδάφους στην ΕΕ-28. Το 2030 οι εκτιμήσεις δείχνουν 219 000 πρόωρους θανάτους που αποδίδονται σε ΑΣ2,5 και 17 000 οφειλόμενους σε όζον σε επίπεδο εδάφους. Η απώλεια προσδόκιμου ζωής στον επιζώντα πληθυσμό λόγω της έκθεσης σε ΑΣ2,5 το 2015 ήταν περίπου 6 εκατομμύρια χαμένα έτη αναμενόμενης ζωής (στο εξής: YOLL) για την ΕΕ-28· το 2030, με τη διατήρηση της υφιστάμενης κατάστασης, ο αριθμός αυτός μειώνεται σε 4,6 εκατ. YOLL. Στο σενάριο για την ενεργειακή απόδοση του COMBI υπάρχει εκτίμηση για 4,4 εκατ. YOLL έως το 2030. Μέθοδος χρηματικής αποτίμησης: Προτείνεται να αποτιμώνται χρηματικά μόνο οι επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία, καθώς οι εν λόγω επιπτώσεις παρουσιάζονται σε τυποποιημένες μονάδες με τις οποίες είναι ευκολότερο να αντιστοιχιστούν οι εκτιμήσεις της οικονομικής αξίας. Αποφυγή πρόωρης θνησιμότητας λόγω έκθεσης σε ΑΣ2,5 : μπορεί να αντιστοιχίσει την οικονομική αξία του απολεσθέντος προσδόκιμου ζωής με το μέσο προσδόκιμο ζωής που χάθηκε για τα ΑΣ2,5 το 2015. Αποφυγή πρόωρης θνησιμότητας λόγω έκθεσης στο όζον σε επίπεδο εδάφους: δεδομένου ότι το μέσο προσδόκιμο ζωής που χάνεται ανά άτομο δεν είναι γνωστό στην περίπτωση έκθεσης στο όζον σε επίπεδο εδάφους, θεωρείται ότι ο αριθμός των πληττόμενων ατόμων θα είχε ζήσει τουλάχιστον ένα επιπλέον έτος· ως εκ τούτου, αποδίδεται η πλήρης αξία της αξίας του έτους ζωής (VOLY). Αποφυγή απώλειας προσδόκιμου ζωής στον επιζώντα πληθυσμό λόγω έκθεσης σε ΑΣ2,5 : Τα YOLL μπορούν να αποτιμηθούν χρηματικά μέσω VOLY ως 1 YOLL = 1 VOLY Η αποφυγή πρόωρης θνησιμότητας λόγω έκθεσης σε ΑΣ2,5 το 2030 για την ΕΕ-28 ανέρχεται σε 460 εκατ. EUR· 46 εκατ. EUR για έκθεση σε όζον σε επίπεδο εδάφους· και 26 εκατ. EUR για την απώλεια του προσδόκιμου ζωής του επιζώντος πληθυσμού.

Παράδειγμα 2: Μακροοικονομικές επιπτώσεις Στο παράδειγμα αυτό ακολουθούνται οι μέθοδοι και τα πορίσματα που βασίζονται στην τελική έκθεση του έργου COMBI (71). Οι μακροοικονομικές επιπτώσεις χωρίζονται σε βραχυπρόθεσμες (οικονομικός κύκλος) και διαρθρωτικές (μακροπρόθεσμες) επιπτώσεις. Οι βραχυπρόθεσμες μακροοικονομικές επιπτώσεις αναφέρονται σε επιπτώσεις που προκύπτουν από τις διακυμάνσεις του οικονομικού κύκλου. Οι επενδύσεις στην ενεργειακή απόδοση αυξάνουν τη δραστηριότητα και το βραχυπρόθεσμο ΑΕΠ σε σύγκριση με τη μη πραγματοποίηση μιας επένδυσης, κάτι που με τη σειρά του επηρεάζει βραχυπρόθεσμα την απασχόληση, το ΑΕΠ και τα δημόσια οικονομικά. — Το 2018 οι επενδύσεις στην ενεργειακή απόδοση ανήλθαν συνολικά σε περίπου 89 δισεκατ. EUR, κάτι που οδήγησε σε οικονομικά κίνητρα ύψους περίπου 135 δισεκατ. EUR. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί στο 0,9 % του ΑΕΠ της ΕΕ. — Οι επιπτώσεις στην απασχόληση ανέρχονται σε περισσότερα από 550 000 ανθρωποέτη στην ΕΕ το 2018 και οι αυξήσεις των δημόσιων εσόδων ισοδυναμούν με σχεδόν 20 δισεκατ. EUR (με την παραδοχή ότι οι επενδύσεις χρηματοδοτούνται από ιδιωτικές πηγές). Οι μακροπρόθεσμες μακροοικονομικές επιπτώσεις αναφέρονται σε επιπτώσεις που δεν σχετίζονται με το πλαίσιο του οικονομικού κύκλου. Για παράδειγμα, οι τιμές των καυσίμων και οι διαρθρωτικές αλλαγές στην οικονομία και την ανταγωνιστικότητα είναι σχετικές. — Το κόστος των καυσίμων είναι σημαντικό σε σχέση με το κόστος παραγωγής της ΕΕ σε διάφορους τομείς (γεωργία, βιομηχανία, μεταφορές, ηλεκτρική ενέργεια, θέρμανση). Οι αποδοτικότεροι τομείς είναι λιγότερο ευάλωτοι στις μεταβολές των τιμών των καυσίμων. Οι μεγάλες επενδύσεις στην ενεργειακή απόδοση μπορούν επίσης να μειώσουν τις τιμές ενέργειας σε τοπικό επίπεδο. — Οι βελτιώσεις της ενεργειακής απόδοσης μπορούν να θεωρηθούν επένδυση σε περιουσιακό στοιχείο που μπορεί να μειώσει το κόστος στο μέλλον, κάτι που μπορεί να επηρεάσει τις διαρθρωτικές αλλαγές στην οικονομία. Τομείς στους οποίους οι βελτιώσεις της ενεργειακής απόδοσης είναι οικονομικά αποτελεσματικότερες θα αυξήσουν την ανταγωνιστικότητά τους.

(70)  Mzavanadze, Nora. (2018a). Quantifying air pollution impacts of energy efficiency COMBI D3.4 Final report. (71)  Naess-Schmidt, H. S., Hansen, M. B. W., Wilke, S., Lumby, B. M. (2018). Macro-economy impacts of energy efficiency COMBI D6.4 Final report.

5.   ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΟΣΤΟΥΣ–ΟΦΕΛΟΥΣ ΑΠΕΑ

5.1.   Προετοιμασία της εφαρμογής της αρχής

Προκειμένου να συμβάλει σε μια οικονομικά αποδοτική απανθρακοποίηση και να αποδεσμεύσει ευρύτερα οφέλη, η ΑΠΕΑ πρέπει να εφαρμόζεται στις αναλύσεις κόστους–οφέλους πριν από την εφαρμογή ενός μέτρου σε όλους τους τομείς.

Σε πολλές περιπτώσεις, η απόφαση για μέτρα συνίσταται σε απόφαση για i) τον σχεδιασμό· ii) την πολιτική και iii) μεγάλες επενδύσεις. Η ΑΠΕΑ θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη και στα τρία επίπεδα της λήψης απόφασης, σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 1 της αναδιατυπωμένης ΟΕΑ, όταν πληρούνται τα σχετικά όρια άνω των 100 000 000 EUR έκαστο ή των 175 000 000 EUR για έργα υποδομών μεταφορών. Τα ανωτέρω δεν συνεπάγονται ότι για τη λήψη απόφασης ακολουθούνται πάντοτε και τα τρία επίπεδα ανάλυσης. Ορισμένες αποφάσεις λαμβάνονται μόνο σε επίπεδο σχεδιασμού, ενώ άλλες σε επίπεδο πολιτικής ή επένδυσης.

Ως σημείο εκκίνησης, τα κράτη μέλη θα πρέπει να προβαίνουν σε ερμηνεία του άρθρου 3 παράγραφος 1, στο οποίο παρέχονται γενικά κριτήρια, συμπεριλαμβανομένων των κατώτατων ορίων με βάση τα οποία πρέπει να εφαρμόζεται η αρχή, καθώς και σε έναν ποιοτικό ή ποσοτικό ορισμό του «αντικτύπου στην κατανάλωση ενέργειας», ο οποίος θα χρησιμοποιείται για τον καθορισμό του βαθμού στον οποίο πρέπει να εφαρμόζεται η ΑΠΕΑ. Τα κριτήρια αυτά θα μπορούσαν στη συνέχεια να χρησιμοποιηθούν στο στάδιο της έγκρισης από τους αντίστοιχους δημόσιους φορείς και να αποτελέσουν μέρος των επίσημων κατευθυντήριων γραμμών για την αξιολόγηση των αποφάσεων σχεδιασμού, πολιτικής και επενδύσεων.

Υπενθυμίζεται ότι, σύμφωνα με τη σύσταση (ΕΕ) 2024/2143 της Επιτροπής (72) σχετικά με τον καθορισμό κατευθυντήριων γραμμών για την ερμηνεία του άρθρου 3 της οδηγίας (ΕΕ) 2023/1791, τα κατώτατα όρια που περιλαμβάνονται στο άρθρο 3 παράγραφος 1 εφαρμόζονται στις αποφάσεις μεγάλων επενδύσεων. Όσον αφορά τις αποφάσεις σχεδιασμού και πολιτικής, οι σχετικοί συμφεροντούχοι θα πρέπει να αξιολογούν αν μια δεδομένη απόφαση μπορεί να οδηγήσει σε αποφάσεις επενδύσεων που υπερβαίνουν τα όρια του άρθρου 3 παράγραφος 1, καθώς και αν επηρεάζει την κατανάλωση ενέργειας. Εάν η απάντηση είναι θετική και στα δύο ερωτήματα, τότε η αρχή θα πρέπει να εφαρμόζεται.

5.2.   Η διαδικασία προσδιορισμού εναλλακτικών ενεργειακά αποδοτικών λύσεων

Σε περίπτωση που το αρχικό υπό εξέταση έργο δεν είναι ενεργειακά αποδοτικό, η πρώτη σημαντική ενέργεια για την εφαρμογή της ΑΠΕΑ θα πρέπει να είναι ο προσδιορισμός πιθανών εναλλακτικών ενεργειακά αποδοτικών λύσεων, οι οποίες μπορούν να επιτύχουν τον ίδιο στόχο με την αρχική επιλογή και θα πρέπει να εξετάζονται επί ίσοις όροις. Σε αυτές μπορούν να περιλαμβάνονται πόροι από την πλευρά της ζήτησης και ευελιξία του συστήματος.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι, κατά τον προσδιορισμό εναλλακτικών λύσεων, μπορούν να εξετάζονται άλλοι κύριοι στόχοι και υποχρεώσεις και να απλουστεύεται η διαδικασία. Για παράδειγμα, θα πρέπει να αποφεύγεται εναλλακτική λύση που παρέχει περιορισμένες βελτιώσεις στην ενεργειακή απόδοση και παρατείνει τη χρήση ορυκτών καυσίμων και τις σχετικές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.

Όταν ένα μέτρο υπερβαίνει το επίπεδο σχεδιασμού, η διαδικασία αναζήτησης λύσεων ενεργειακής απόδοσης και εφαρμογής ΑΚΟ θα πρέπει να επαναλαμβάνεται σε επίπεδο πολιτικής ή σε επίπεδο αποφάσεων μεγάλων επενδύσεων, δεδομένου ότι σε κάθε επίπεδο ενδέχεται να αλλάξει το πεδίο εφαρμογής και να επιτρέψει άλλες εναλλακτικές λύσεις ενεργειακής απόδοσης.

Στον ακόλουθο πίνακα παρέχονται παραδείγματα του τρόπου με τον οποίο μπορούν να προσδιοριστούν εναλλακτικές λύσεις ενεργειακής απόδοσης στα τρία διαφορετικά επίπεδα όσον αφορά τόσο τον ενεργειακό τομέα όσο και τον μη ενεργειακό τομέα.

Πίνακας 7

Παραδείγματα διαδικασιών για τον προσδιορισμό λύσεων ενεργειακής απόδοσης

	Παράδειγμα τηλεθέρμανσης Μια πόλη προτίθεται να επεκτείνει το σύστημα τηλεθέρμανσης.	Παράδειγμα στις μεταφορές Μια πόλη προτίθεται να επεκτείνει μια περιφερειακή οδό.
Σχεδιασμός	Τα καθοδηγητικά ερωτήματα για την εξεύρεση ενεργειακά αποδοτικών λύσεων μπορούν να είναι τα εξής: — Βελτιστοποιείται το πολεοδομικό σχέδιο για τις κλιματικές συνθήκες; — Είναι τα σχεδιαζόμενα κτίρια μηδενικών εκπομπών; — Μπορεί να προωθηθεί η τοπική παραγωγή ενέργειας; — Είναι εφικτός ο σχεδιασμός «μόνο αντλία θερμότητας»;	Τα καθοδηγητικά ερωτήματα για την εξεύρεση ενεργειακά αποδοτικών λύσεων μπορούν να είναι τα εξής: — Βελτιστοποιείται το πολεοδομικό σχέδιο για τη βιώσιμη αστική κινητικότητα; — Είναι επαρκής η επέκταση του συστήματος δημόσιων μεταφορών; — Θα πρέπει να πραγματοποιηθούν επενδύσεις σε νέα γραμμή τραμ/τρένων αντί για ευρύτερες οδούς;
Πολιτική	Παραδείγματα πιθανών ενεργειακά αποδοτικών λύσεων: — Καθεστώς επιδοτήσεων για απανθρακοποιημένες λύσεις θέρμανσης, συνοδευόμενες από / πριν από ενεργειακές ανακαινίσεις. — Καθεστώς υποχρέωσης εξοικονόμησης ενέργειας που ευνοεί τις ενεργειακές ανακαινίσεις έναντι των αναβαθμίσεων του συστήματος θέρμανσης.	Παραδείγματα πιθανών ενεργειακά αποδοτικών λύσεων: — Σχέδιο βιώσιμης αστικής κινητικότητας που ευνοεί την ήπια κινητικότητα αντί της χρήσης αυτοκινήτων. — Κατασκευή ποδηλατικών υποδομών αντί νέων χώρων στάθμευσης αυτοκινήτων.
Απόφαση μεγάλων επενδύσεων	Κατευθυντήρια ερωτήματα για τον προσδιορισμό πιθανών ενεργειακά αποδοτικών λύσεων: — Ποια καύσιμα θα χρησιμοποιηθούν (σε περίπτωση νέας μονάδας); — Ποια θερμοκρασία νερού θα χρησιμοποιεί το σύστημα; — Υπάρχουν κοντινές πηγές απορριπτόμενης θερμότητας; — …	Κατευθυντήρια ερωτήματα για τον προσδιορισμό πιθανών ενεργειακά αποδοτικών λύσεων: — Μπορούν να χρησιμοποιηθούν εναλλακτικές λύσεις οδοστρώματος που συμβάλλουν στη μείωση της κατανάλωσης καυσίμων; — …

6.   ΣΤΑΔΙΑ ΤΩΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΩΝ ΚΟΣΤΟΥΣ–ΟΦΕΛΟΥΣ

Μόλις προσδιοριστεί επαρκής αριθμός λύσεων ως πιθανών εναλλακτικών λύσεων, η απόφαση θα πρέπει να λαμβάνεται μετά την εφαρμογή μεθοδολογιών κόστους–οφέλους στο πλαίσιο ανάλυσης κόστους–οφέλους.

Στο παρόν σημείο παρέχεται καθοδήγηση σχετικά με τις τεχνικές πτυχές των μέτρων που μπορούν να ληφθούν κατά τη διάρκεια ανάλυσης κόστους–οφέλους.

Πίνακας 8

Επτά στάδια ανάλυσης κόστους–οφέλους

Στάδιο 1	Καθορισμός βασικού σεναρίου
Στάδιο 2	Καθορισμός χρονοδιαγράμματος για την εξοικονόμηση ενέργειας και τον καθορισμό του κοινωνικού προεξοφλητικού επιτοκίου
Στάδιο 3	Προσδιορισμός των επιπτώσεων και της χρηματικής αποτίμησης του κόστους και των οφελών
Στάδιο 4	Επιλογή μαθηματικού κανόνα άθροισης
Στάδιο 5	Σαφής και διαφανής παρουσίαση της σύγκρισης των επιλογών πολιτικής και των εναλλακτικών μέτρων, κατά σειρά αξίας
Στάδιο 6	Έλεγχος της αξιοπιστίας των αποτελεσμάτων
Στάδιο 7	Συνεκτίμηση των διανεμητικών και σωρευτικών επιπτώσεων της προτεινόμενης πολιτικής

Για τις ΑΚΟ που χρησιμοποιούνται κατά την εφαρμογή της ΑΠΕΑ, το κρίσιμο στάδιο είναι το στάδιο 3, δηλαδή ο προσδιορισμός των επιπτώσεων και της χρηματικής αποτίμησης του κόστους και των οφελών από κοινωνική σκοπιά. Η ορθή ανάλυση του κόστους και του οφέλους αποτελεί βασικό στοιχείο της αρχής. Κατά την εφαρμογή της αρχής και κατά την ανάλυση της σχέσης κόστους–αποτελεσματικότητας και των ευρύτερων οφελών της εξοικονόμησης ενέργειας, οι επιπτώσεις των διαφόρων εναλλακτικών λύσεων θα πρέπει να αξιολογούνται από κοινωνική σκοπιά.

6.1.   Στάδιο 1: Καθορισμός βασικού σεναρίου

Συνιστάται να καταρτίζεται ένα βασικό σενάριο και να συγκρίνεται με το αρχικό μέτρο. Σε πολλές περιπτώσεις, μπορεί να χρησιμοποιείται στατική βάση αναφοράς. Η στατική βάση αναφοράς βασίζεται στο παρελθόν ως παράγοντα πρόβλεψης των μελλοντικών αποτελεσμάτων. Η στατική βάση αναφοράς συνεπάγεται εκτίμηση της χρήσης ενέργειας του αρχικού προβλεπόμενου μέτρου και του κόστους και των επενδύσεων που απαιτούνται για την επίτευξη του στόχου του σχεδιασμού, της πολιτικής ή της επένδυσης. Τα ανωτέρω μπορούν να επιτευχθούν, για παράδειγμα, με την εκτίμηση της ενέργειας που χρησιμοποιείται πριν από την εφαρμογή της πολιτικής (73).

Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να είναι καταλληλότερη η χρήση δυναμικής και όχι στατικής βάσης αναφοράς για τη σύγκριση εναλλακτικών λύσεων (74). Ως δυναμικό βασικό σενάριο ορίζεται το μελλοντικό σενάριο «διατήρησης της υφιστάμενης κατάστασης» που περιλαμβάνει κινητήριες δυνάμεις, οι οποίες ενδέχεται να επηρεάσουν την εφαρμογή του αρχικά προβλεπόμενου μέτρου (75). Κινητήριες δυνάμεις μπορεί να είναι, για παράδειγμα, η κλιματική αλλαγή ή οι κοινωνικοοικονομικές εξελίξεις, καθώς και νέες πολιτικές και νομοθετικές εξελίξεις, οι οποίες εξελίσσονται σε βάθος χρόνου.

Παράδειγμα δυναμικού βασικού σεναρίου: «Δράση πολιτικής για τη μείωση των εκπομπών CO2 από τις οδικές μεταφορές» Σε περίπτωση που οι εκπομπές CO2 από τις οδικές μεταφορές θα πρέπει να μειωθούν σε απόλυτους όρους με τη βελτίωση της εξοικονόμησης καυσίμου των αυτοκινήτων μέσω περιορισμών στην κατανάλωση των στόλων. Εάν υποτεθεί ότι ο συνολικός αριθμός διανυθέντων χιλιομέτρων (αριθμός οχημάτων επί αριθμό διανυθέντων χιλιομέτρων) των αυτοκινήτων παραμένει σε μεγάλο βαθμό σταθερός, τότε βελτίωση της εξοικονόμησης καυσίμου κατά 10 % αναμένεται να μειώσει τις εκπομπές κατά περίπου 10 % στο διάστημα που τίθενται σε κυκλοφορία αποδοτικότερα αυτοκίνητα. Εάν, από την άλλη πλευρά, θεωρηθεί ότι ο συνολικός αριθμός διανυθέντων χιλιομέτρων θα αυξηθεί κατά 20 % σε βάθος χρόνου, π.χ. λόγω του αυξημένου αριθμού οχημάτων στο οδικό δίκτυο, τότε η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης κατά 10 % δεν θα μειώσει τις εκπομπές, όπως απαιτείται, και ενδέχεται να χρειαστούν πρόσθετα μέτρα (76).

Για τον υπολογισμό της βάσης αναφοράς θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η αρχή της αναλογικής ανάλυσης, η οποία συνεπάγεται την εξισορρόπηση των αναμενόμενων ευρύτερων οφελών με τον χρόνο και τους πόρους που απαιτούνται από τον φορέα λήψης αποφάσεων για την ανάπτυξη ακριβούς βάσης αναφοράς (77).

6.2.   Στάδιο 2: Καθορισμός χρονοδιαγράμματος για την εξοικονόμηση ενέργειας και τον καθορισμό του κοινωνικού προεξοφλητικού επιτοκίου

Στο δεύτερο στάδιο, συνιστάται η παρακολούθηση της (δυνητικής) εξοικονόμησης ενέργειας και των ευρύτερων οφελών των αποφάσεων σχετικά με την ενεργειακή απόδοση για ορισμένη χρονική περίοδο. Η διάρκεια της περιόδου παρακολούθησης μπορεί να ποικίλλει ανάλογα με το είδος του έργου και το στάδιο λήψης αποφάσεων στο πλαίσιο του κύκλου χάραξης πολιτικής. Στο πλαίσιο αυτό, είναι σημαντικό να εξετάζονται οι αναμενόμενες βραχυπρόθεσμες, μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της παρέμβασης, καθώς ορισμένες επιπτώσεις (για παράδειγμα, το κόστος εφαρμογής του μέτρου) θα εμφανίσουν αποτελέσματα ταχύτερα από άλλες (για παράδειγμα, τα μακροπρόθεσμα οφέλη για την υγεία). Επιπλέον, πρέπει να επιλεγεί κατάλληλο κοινωνικό προεξοφλητικό επιτόκιο (78). Η επιλογή κοινωνικού προεξοφλητικού επιτοκίου μπορεί να έχει σημαντικό αντίκτυπο στα αποτελέσματα της ΑΚΟ (79).

Η χρήση ανάλυσης ευαισθησίας μπορεί να ενισχύσει τη διαφάνεια του επιλεγμένου επιτοκίου και τον αντίκτυπο της αλλαγής ενός κοινωνικού προεξοφλητικού επιτοκίου στην οικονομική ελκυστικότητα των διαφόρων βαθμών βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης και των εναλλακτικών επιλογών τους.

Με βάση τα δύο στάδια, είναι δυνατή η διενέργεια ΑΚΟ περιορισμένου πεδίου όσον αφορά την ακαθάριστη εξοικονόμηση ενέργειας, την εξοικονόμηση κόστους και τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, οι οποίες είναι σχετικά εύκολο να αποτιμηθούν χρηματικά, είτε άμεσα είτε έμμεσα.

6.3.   Στάδιο 3: Προσδιορισμός των επιπτώσεων και χρηματική αποτίμηση του κόστους και του οφέλους

6.3.1.   Προσδιορισμός των επιπτώσεων και χρηματική αποτίμηση

Για την επέκταση της ΑΚΟ και την επίτευξη υψηλότερου βαθμού ανάλυσης, στην ΑΚΟ θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη διάφορα ευρύτερα οφέλη της υπό εξέταση απόφασης. Ο προσδιορισμός των σχετικών ευρύτερων οφελών είναι καίριας σημασίας για τη διεξοδική κατανόηση του πλήρους αντικτύπου μιας συγκεκριμένης απόφασης σχεδιασμού, πολιτικής ή επενδύσεων.

Στην ΑΚΟ θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το πού λαμβάνονται οι πρωτεύουσες αποφάσεις ή πού λαμβάνονται οι δευτερεύουσες αποφάσεις αντίστοιχα στα διάφορα ιεραρχικά επίπεδα: ατομικό, τοπικό ή περιφερειακό, εθνικό και υπερεθνικό. Η ΑΚΟ θα πρέπει επίσης να επικεντρώνεται στους τομείς του γραφήματος 1 προκειμένου να προσδιοριστεί σε ποια επίπεδα είναι πιθανό να προκύψουν τα σημαντικότερα οφέλη από τις εν λόγω αποφάσεις. Η εν λόγω διαδικασία προσδιορισμού των ευρύτερων οφελών μπορεί να είναι ad hoc (ειδική διαδικασία για κάθε απόφαση) ή να βασίζεται σε τυποποιημένη προσέγγιση της οποίας οι επιπτώσεις έχουν αναγνωριστεί ως σημαντικές για κάθε τομέα.

Σημαντικό στοιχείο για τη χρηματική αποτίμηση του κόστους και του οφέλους είναι η παραδοχή σχετικά με την τιμή της ενέργειας. Η παραδοχή αυτή θα πρέπει να περιλαμβάνει το κόστος άνθρακα κατά την περίοδο υπολογισμού, λαμβανομένων υπόψη των ετήσιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου πολλαπλασιαζόμενων επί τις αναμενόμενες τιμές ανά τόνο ισοδυνάμου CO2 αερίων του θερμοκηπίου. Συνιστάται η χρήση της πορείας των τιμών των ανθρακούχων εκπομπών του ΣΕΔΕ1 ή του ΣΕΔΕ2.

Σε περίπτωση που μόνο η εκτίμηση των οφελών είναι εφικτή, συνιστάται να χρησιμοποιούνται, για παράδειγμα, συντηρητικές αξίες ή κατά προσέγγιση εκτιμήσεις για τις χρηματικές αξίες, αντί να λαμβάνονται υπόψη τυχόν επιπτώσεις (80). Συνολικά, οι εξεταζόμενες παραδοχές θα πρέπει να είναι διαφανείς.

Μετά τη χρηματική αποτίμηση και πριν από την εφαρμογή των επόμενων σταδίων της ΑΚΟ, είναι δυνατόν να εξεταστούν απλούστερες μέθοδοι για τη σύγκριση των εναλλακτικών λύσεων, όπως η ανάλυση κόστους–αποτελεσματικότητας (81). Αυτό ισχύει, σε περίπτωση που έχουν εξεταστεί μόνο ένα ή δύο ευρύτερα οφέλη, κάτι που καθιστά τη σύγκριση των εναλλακτικών λύσεων απλή διαδικασία.

Σε περιπτώσεις όπου δεν είναι δυνατή η χρηματική αποτίμηση των επιπτώσεων, παράλληλα με την ανάλυση κόστους–οφέλους θα πρέπει να χρησιμοποιείται η ανάλυση αποφάσεων βάσει πολλαπλών κριτηρίων (MCDA) για την αξιολόγηση των ευρύτερων οφελών, καθώς τόσο οι ποιοτικές όσο και οι ποσοτικές πληροφορίες είναι σημαντικές για τους υπεύθυνους λήψης αποφάσεων κατά τη λήψη αποφάσεων σχεδιασμού, πολιτικής και επενδύσεων.

6.3.2.   Εναλλακτική προσέγγιση (MCDA)

Σε περίπτωση αντικρουόμενων κριτηρίων και προκειμένου να μειωθεί ο βαθμός δυνητικής αβεβαιότητας στο πλαίσιο της ΑΚΟ, συνιστάται η διενέργεια ανάλυσης ευαισθησίας των αποτελεσμάτων της ΑΚΟ, συμπεριλαμβανομένου ενός φάσματος εκτιμώμενων χρηματικών αξιών για τις εν λόγω επιπτώσεις (βλέπε στάδιο 6).

Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να μην είναι λογικό ή να είναι υπερβολικά δύσκολο να προσδιοριστεί ή να εκτιμηθεί ο συνολικός αντίκτυπος των εναλλακτικών λύσεων. Για τις περιπτώσεις αυτές, συνιστάται η εφαρμογή MCDA, που ορίζεται στο σημείο 3.2, η οποία αποτελεί συμπληρωματικό εργαλείο για τη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων και την αξιολόγηση των ευρύτερων οφελών. (82)

Από κοινού, η χρήση MCDA και ΑΚΟ αποτυπώνει συνολικά το πλήρες φάσμα του κόστους και του οφέλους των ευρύτερων οφελών της ενεργειακής απόδοσης.

6.4.   Ευρύτερα οφέλη που πρέπει να συμπεριλαμβάνονται στην ανάλυση κόστους–οφέλους

Εάν υπάρχουν αξιόπιστες μέθοδοι για την ορθή χρηματική αποτίμηση ενός ευρύτερου οφέλους, θα πρέπει να συμπεριλαμβάνονται σε ΑΚΟ (με την παραδοχή ότι έχουν ληφθεί υπόψη οι αλληλεπικαλύψεις). Ωστόσο, η πρακτική απόφαση σχετικά με το αν θα συμπεριληφθούν ευρύτερα οφέλη σε μια ΑΚΟ και ποιες επιπτώσεις θα συμπεριληφθούν εξαρτάται από λίγες μεταβλητές. Πρώτον, τα κράτη μέλη θα πρέπει να αποφασίζουν ποια οφέλη θα συμπεριλάβουν σε μια ΑΚΟ με βάση τη διαθεσιμότητα και την ποιότητα των δεδομένων. Επιπλέον, η αρχή της αναλογικότητας μπορεί να είναι συναφής. Οι πόροι και οι προσπάθειες που απαιτούνται για τη χρηματική αποτίμηση ενός οφέλους θα πρέπει να δικαιολογούνται από τη σχετική σημασία και τον αντίκτυπό του.

Στο πλαίσιο μιας συγκεκριμένης πολιτικής, ορισμένα ευρύτερα οφέλη μπορεί να επηρεάζουν τη σειρά αξιολογικής κατάταξης περισσότερο από άλλα. Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι, ενώ ορισμένα ευρύτερα οφέλη μπορούν, καταρχήν, να αποτιμηθούν χρηματικά, η διαθέσιμη μέθοδος ενδέχεται να μην είναι αρκετά ισχυρή ώστε να διασφαλίζει ότι οι προτιμήσεις των ατόμων να πληρώνουν για ένα συγκεκριμένο αγαθό ή να αποδέχονται αποζημίωση για την εγκατάλειψη ενός αγαθού συνάδουν με τις μακροπρόθεσμες απαιτήσεις βιωσιμότητας. Ως εκ τούτου, ορισμένες μέθοδοι αποτίμησης εκτός αγοράς, όπως η προθυμία πληρωμής (WTP) ή η προθυμία αποδοχής (WTA), θα πρέπει να χρησιμοποιούνται με προσοχή εάν περιλαμβάνονται σε ΑΚΟ (83).

Η μη διαθεσιμότητα και η ανεπαρκής ποιότητα των δεδομένων, η αδυναμία χρηματικής αποτίμησης των οφελών, η ανάγκη αποφυγής της διπλής προσμέτρησης απαιτούν τον προσδιορισμό του πιθανότερου ή καταλληλότερου ευρύτερου οφέλους, το οποίο μπορεί να συμπεριληφθεί σε ΑΚΟ.

Παραδείγματα προκλήσεων όσον αφορά τον προσδιορισμό του κατάλληλου συνόλου ευρύτερων οφελών: Τα οφέλη για την υγεία, οι μειωμένες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και η αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας και του ΑΕΠ συνήθως αποτιμώνται χρηματικά. Υπάρχουν αξιόπιστες μέθοδοι χρηματικής αποτίμησης και τα οφέλη αυτά έχουν συχνά πολύ υψηλή σχέση κόστους–οφέλους. Ωστόσο, τα οφέλη αυτά έχουν πολλαπλές συναφείς και έμμεσες επιπτώσεις και, ως εκ τούτου, περιλαμβάνουν ήδη διάφορα άλλα ευρύτερα οφέλη. Για παράδειγμα, οι επιπτώσεις στην απασχόληση χρησιμοποιούνται ως βασικός δείκτης για τη χρηματική αποτίμηση των επιπτώσεων στο ΑΕΠ. Ως εκ τούτου, οι επιπτώσεις στην απασχόληση δεν θα πρέπει να αποτιμώνται ανεξάρτητα, ώστε να αποφεύγεται η διπλή προσμέτρηση. Ωστόσο, σε αυτό το παράδειγμα, παρόλο που οι χρηματικές επιπτώσεις της απασχόλησης έχουν ήδη αποτυπωθεί, οι ποιοτικές και ποσοτικές επιπτώσεις (π.χ. σε μια MCDA) μπορεί να εξακολουθούν να είναι σημαντικές για την αξιολόγηση.

Για να προχωρήσουν, οι συμφεροντούχοι που εφαρμόζουν την αρχή μπορούν να προσδιορίζουν τα σημαντικότερα ευρύτερα οφέλη (π.χ. τρία έως πέντε) μιας υπό εξέταση απόφασης και να αξιολογούν δεόντως τα οφέλη αυτά στην ΑΚΟ.

Στους πίνακες που ακολουθούν παρέχονται προτάσεις για τα σημαντικότερα ευρύτερα οφέλη σε διάφορους ενεργειακούς και μη ενεργειακούς τομείς, τα οποία μπορούν να εξετάζουν τα κράτη μέλη στο πλαίσιο των ΑΚΟ.

Πίνακας 9

Ευρύτερα οφέλη της ενεργειακής απόδοσης στο ενεργειακό σύστημα

Ενεργειακό σύστημα	Ευρύτερο όφελος ενεργειακής απόδοσης
Ηλεκτρική ενέργεια Αέριο Θερμότητα	1. Πιο προσιτές οικονομικά τιμές ενέργειας (για κάθε παραγόμενη ενέργεια) 2. Περιορισμός εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου 3. Βελτίωση της ποιότητας του αέρα 4. Αυξημένη ενεργειακή ασφάλεια 5. Μειωμένη χρήση γης από τον τομέα παραγωγής και μεταφοράς ενέργειας 6. Αποφυγή επενδύσεων σε πρόσθετη δυναμικότητα

Πίνακας 10

Ευρύτερα οφέλη της ενεργειακής απόδοσης σε μη ενεργειακούς τομείς

Μη ενεργειακός τομέας	Ευρύτερο όφελος ενεργειακής απόδοσης
Κτίρια	1. Άμβλυνση της ενεργειακής φτώχειας 2. Αντίκτυπος στην υγεία 3. Περιορισμός εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου 4. Βελτίωση της ποιότητας του αέρα 5. Δημιουργία θέσεων εργασίας 6. Αυξημένη αξία ακινήτων
Μεταφορές	1. Περιορισμός εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου 2. Βελτίωση της ποιότητας του αέρα 3. Βελτιωμένη ενεργειακή ασφάλεια 4. Μειωμένη χρήση γης από τον τομέα των μεταφορών
Ύδατα	1. Μειωμένη χρήση νερού
ΤΠΕ	1. Περιορισμός εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου
Γεωργία	1. Περιορισμός εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου 2. Χρήση γης και βιοποικιλότητα
Χρηματοοικονομικός τομέας	1. Αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας 2. Αποφυγή επενδύσεων σε πρόσθετη δυναμικότητα 3. Δημιουργία θέσεων εργασίας 4. Αυξημένη χρηματοοικονομική καινοτομία και ανταγωνιστικότητα

Στον πίνακα 11 παρέχεται παράδειγμα διαδικασίας λήψης αποφάσεων σχετικά με το αν πρέπει να συμπεριληφθούν ορισμένα ευρύτερα οφέλη σε ΑΚΟ ή MCDA. Ο πίνακας δεν είναι ούτε πλήρης ούτε περιοριστικός. Έχουν εντοπιστεί διάφορα είδη ευρύτερων οφελών από την υλοποίηση του έργου, αλλά δεν είχαν συμπεριληφθεί όλα στην ΑΚΟ. Η MCDA μπορεί να χρησιμοποιηθεί για ευρύτερα οφέλη που δεν μπορούν να συμπεριληφθούν σε μια ΑΚΟ επειδή είναι δύσκολο να ποσοτικοποιηθούν και να αποτιμηθούν χρηματικά.

Πίνακας 11

Συμπερίληψη ευρύτερων οφελών σε ΑΚΟ

Τομείς αντικτύπου	Ευρύτερο όφελος	Να συμπεριληφθεί στην ΑΚΟ;
Κοινωνικός	Υγεία (νοσηρότητα)	Ναι
Κοινωνικός	Υγεία (θνησιμότητα)	Ναι
Κοινωνικός	Υγεία (άνεση και ευεξία)	Όχι, λόγω της έλλειψης κατάλληλων μεθόδων χρηματικής αποτίμησης
Κοινωνικός	Αξίες ακινήτων και περιουσιακών στοιχείων	Όχι, διότι αλληλεπικαλύπτεται με το ΑΕΠ
Κοινωνικός	Βελτιώσεις ως προς τον φωτισμό και τον θόρυβο	Όχι, λόγω της έλλειψης κατάλληλων μεθόδων χρηματικής αποτίμησης
Κοινωνικός	Παραγωγικότητα	Ναι, αλλά με προσοχή για την αποφυγή επικαλύψεων με την υγεία
Περιβαλλοντικός	Μείωση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου	Ναι
Περιβαλλοντικός	Μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης	Όχι, διότι αλληλεπικαλύπτεται με την υγεία
Περιβαλλοντικός	Επιπτώσεις στα υλικά	Όχι, λόγω της απαιτούμενης μεγάλης προσπάθειας χρηματικής αποτίμησης για σχετικά χαμηλή αξία αντικτύπου
Οικονομικός	Επιπτώσεις στο ΑΕΠ	Ναι
Οικονομικός	Επιπτώσεις στην απασχόληση	Όχι, διότι αλληλεπικαλύπτεται με το ΑΕΠ
Οικονομικός	Διαθέσιμο εισόδημα	Ναι
Οικονομικός	Δημόσιος προϋπολογισμός	Όχι, διότι αλληλεπικαλύπτεται με το ΑΕΠ
Οικονομικός	Ενεργειακή ασφάλεια	Όχι, λόγω ανεπαρκών δεδομένων

Μόλις ολοκληρωθεί η επιλογή, όπου είναι δυνατόν, οι αποτιμημένες σε χρήμα αξίες θα πρέπει να ενσωματώνονται σε ΑΚΟ. Το δυνητικό κόστος και οι αντισταθμίσεις θα πρέπει επίσης να συμπεριλαμβάνονται στην ανάλυση. Όταν δεν είναι δυνατή η χρηματική αποτίμηση των πιθανών αρνητικών επιπτώσεων, θα πρέπει τουλάχιστον να ποσοτικοποιούνται. Όταν δεν μπορούν να ποσοτικοποιηθούν, θα πρέπει τουλάχιστον να περιλαμβάνονται στην ανάλυση αποφάσεων πολλαπλών κριτηρίων.

Η συμπερίληψη αυτών των ευρύτερων οφελών έχει σημαντικό αντίκτυπο στο αποτέλεσμα μιας ΑΚΟ ενεργειακής απόδοσης και παρουσιάζει ισχυρή τάση να αυξάνει σημαντικά την οικονομική αποτελεσματικότητα και, ως εκ τούτου, την πιθανότητα να επιλεγεί μια προσέγγιση ενεργειακής απόδοσης ως προτιμώμενη επιλογή πολιτικής. Τέλος, η συμπερίληψη ευρύτερων οφελών στην ΑΚΟ και στην MCDA στηρίζει τις σημαντικές επιπτώσεις της ενεργειακής απόδοσης και μπορεί να οδηγήσει σε καλύτερες αποφάσεις πολιτικής.

6.5.   Στάδιο 4: Επιλογή μαθηματικού κανόνα άθροισης

Το επόμενο στάδιο χρησιμεύει ως μέθοδος για τον υπολογισμό της αξίας του κόστους και του οφέλους των ανταγωνιστικών εναλλακτικών λύσεων.

Οι συνηθέστεροι χρηματοοικονομικοί βασικοί δείκτες επιδόσεων (στο εξής: ΒΔΕ) είναι η καθαρή παρούσα αξία (στο εξής: ΚΠΑ) ή η σχέση κόστους–οφέλους (στο εξής: BCR) (84). Η επιλογή του δείκτη ΚΠΑ είναι καταλληλότερη για την αξιολόγηση της ελκυστικότητας μιας επιλογής σε απόλυτους όρους, ενώ ο δείκτης BCR θα αποτυπώνει την ελκυστικότητα μιας επιλογής ανεξάρτητα από την κλίμακα των επιλογών που εξετάζονται.

Όπως φαίνεται στο ακόλουθο παράδειγμα, η εφαρμογή ΚΠΑ ή BCR μπορεί να οδηγήσει σε διαφορετική σειρά προτίμησης των διαφορετικών εναλλακτικών επιλογών. Ενώ η ΚΠΑ αποτυπώνει την απόλυτη διαφορά μεταξύ των προεξοφλημένων οφελών [καθαρό παρόν όφελος (στο εξής: NPB)] και του κόστους [καθαρό παρόν κόστος (στο εξής: NPC)], ο δείκτης BCR είναι η σχέση των ίδιων αριθμών: προεξοφλημένα οφέλη διαιρούμενα διά του προεξοφλημένου κόστους.

Παράδειγμα: Εφαρμογή της σχέσης καθαρής παρούσας αξίας / κόστους–οφέλους Παράδειγμα εναλλακτικής λύσης 1:   ΚΠΑ1 έναντι BAU = NPB1 έναντι BAU – NPC1 έναντι BAU = 1 000 – 500 = 500 > 0   BCR1 έναντι BAU = NPB1 έναντι BAU / NPC1 έναντι BAU = 1 000 / 500 = 2 > 1 Παράδειγμα εναλλακτικής λύσης 2:   ΚΠΑ2 έναντι BAU = NPB2 έναντι BAU – NPC2 έναντι BAU = 700 – 300 = 400 > 0   BCR2 έναντι BAU = NPB2 έναντι BAU / NPC2 έναντι BAU = 700 / 300 = 2,3 > 1 Τα αποτελέσματα αυτών των υπολογισμών παρουσιάζονται στον πίνακα 12 κατωτέρω. Πίνακας 12 Επιλογή μαθηματικού κανόνα άθροισης: ΚΠΑ έναντι BCR για δύο εναλλακτικές λύσεις   Εναλλακτική 1 Εναλλακτική 2 NPBx έναντι BAU 1 000 700 NPCx έναντι BAU 500 300 Σύνολο ΚΠΑ 500 400 Σύνολο BCR 2 2,3 Η εναλλακτική λύση 1 παρουσιάζει περισσότερα πλεονεκτήματα από την εναλλακτική λύση 2 κατά την εφαρμογή της ΚΠΑ, αλλά λιγότερα πλεονεκτήματα κατά την εφαρμογή της BCR. Η εναλλακτική λύση 1 είναι ακριβότερη από την εναλλακτική 2 [500 έναντι 300 πρόσθετων επενδύσεων (+ 67 %) σε σύγκριση με την BAU], αλλά αποφέρει επίσης περισσότερα οφέλη [1 000 έναντι 700 (+ 43 %)]. Οι πρόσθετες επενδύσεις του 300 αποφέρουν πρόσθετο όφελος μόνο 100. Εάν μπορεί να καταστεί διαθέσιμο το 1 000, θα πρέπει να επιλεγεί η εναλλακτική λύση 1, εάν, σε περίπτωση επιλογής της εναλλακτικής 2, δεν υπάρχουν πρόσθετες επενδύσεις του 300 οι οποίες αποφέρουν περισσότερα πρόσθετα οφέλη από το 100. Το παράδειγμα δείχνει ότι είναι χρήσιμο να υπολογίζονται και οι δύο ΒΔΕ και στη συνέχεια να λαμβάνεται απόφαση με βάση τους διαθέσιμους χρηματοδοτικούς πόρους και τις επενδυτικές επιλογές (85).

6.6.   Στάδιο 5: Σαφής και διαφανής παρουσίαση της σύγκρισης των επιλογών πολιτικής και των εναλλακτικών μέτρων, κατά σειρά αξίας

Στις περισσότερες περιπτώσεις, είναι χρήσιμο να κατατάσσονται ιεραρχικά οι διάφορες εναλλακτικές λύσεις. Η κατάταξη αυτή θα πρέπει να βασίζεται στα αποτελέσματα της μαθηματικής άθροισης, λαμβανομένων υπόψη τυχόν σχετικών ποιοτικών πληροφοριών σχετικά με τα οφέλη που δεν αποτιμώνται χρηματικά και τις διαφορετικές επιπτώσεις στο φάσμα των επηρεαζόμενων συμφεροντούχων (86). Οι εναλλακτικές λύσεις θα πρέπει επίσης να ελέγχονται σε σχέση με τον αρχικό στόχο που πρέπει να επιτευχθεί.

6.7.   Στάδιο 6: Έλεγχος της αξιοπιστίας των αποτελεσμάτων

Τα κράτη μέλη μπορούν να υποδεικνύουν μεθοδολογίες, προδιαγραφές και ορθές πρακτικές για την αξιολόγηση της αξιοπιστίας και της διαφάνειας της διαδικασίας, π.χ. να διασφαλίζουν ότι εξετάστηκαν εναλλακτικές λύσεις ή ότι αξιολογήθηκε η διπλή προσμέτρηση. Στην περίπτωση αυτήν, οι συμφεροντούχοι που εφαρμόζουν την ΑΠΕΑ θα πρέπει να χρησιμοποιούν τις εν λόγω μεθοδολογίες, προδιαγραφές και ορθές πρακτικές για την παραγωγή αποτελεσμάτων της απαιτούμενης ποιότητας.

Στο πλαίσιο αυτό και με στόχο την ορθή εφαρμογή της ΑΠΕΑ, τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν ότι οι αρμόδιες αρχές θα αξιολογούν την ποιότητα των αποτελεσμάτων που υποβάλλουν οι συμφεροντούχοι, με συστηματικό ή ad hoc τρόπο.

Ένας τρόπος για να ελεγχθεί η αξιοπιστία των αποτιμώμενων σε χρήμα στοιχείων είναι η εφαρμογή ανάλυσης ευαισθησίας. Η εφαρμογή αυτή μπορεί να επιτευχθεί με την προσαρμογή των πλέον αβέβαιων αλλά πιο σημαντικών πτυχών των δεδομένων εισόδου για το μοντέλο μαθηματικής άθροισης, οι οποίες για την ενεργειακή απόδοση είναι συχνά οι μελλοντικές τιμές ενέργειας που χρησιμοποιούνται και το κοινωνικό προεξοφλητικό επιτόκιο που επιλέγεται. Με τη χρήση εύρους δεδομένων εισόδου του τύπου «χαμηλό–υψηλό» για τις μελλοντικές τιμές ενέργειας και το κοινωνικό προεξοφλητικό επιτόκιο, κάθε επιλογή πολιτικής θα έχει στη συνέχεια ένα φάσμα αποτελεσμάτων αντικτύπου, το οποίο παρέχει τη δυνατότητα περιθωρίου «σφάλματος». Ενώ η επιλογή πολιτικής Α μπορεί να φαίνεται ότι είναι η πλέον ελκυστική μετά το στάδιο 5, το χαμηλότερο άκρο του φάσματος των πιθανών επιπτώσεων θα μπορούσε να είναι χαμηλότερο απ’ ό,τι για την επιλογή πολιτικής Β, η οποία έχει συνολικά μικρότερο φάσμα, με αποτέλεσμα η επιλογή πολιτικής Β να καθίσταται πιο εύλογη επιλογή (βλέπε γράφημα 2).

Γράφημα 2

Οπτική αναπαράσταση για τη δοκιμή της αξιοπιστίας των επιλογών πολιτικής

Στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας, είναι εξίσου σημαντικό να είναι δυνατή η αιτιολόγηση τυχόν αποφάσεων που λαμβάνονται όσον αφορά την επίδραση των στοιχείων για τις επιπτώσεις που δεν αποτιμώνται χρηματικά και των απόψεων των συμφεροντούχων στην κατάταξη των αποτελεσμάτων.

6.8.   Στάδιο 7: Συνεκτίμηση των διανεμητικών και σωρευτικών επιπτώσεων της προτεινόμενης πολιτικής

Στις διανεμητικές επιπτώσεις περιλαμβάνονται οι διαφορετικές επιπτώσεις της πολιτικής στα διάφορα κράτη μέλη, στους διάφορους συμφεροντούχους (για παράδειγμα, ΜΜΕ) ή σε διαφορετικές κοινωνικές ομάδες (για παράδειγμα, το αν η επιλογή πολιτικής επηρεάζει δυσανάλογα τις πιο ευάλωτες ομάδες ή τις ομάδες χαμηλότερου εισοδήματος). Ορισμένες επιλογές πολιτικής μπορεί να ωφελήσουν ή να επηρεάσουν αρνητικά ορισμένους συμφεροντούχους περισσότερο από άλλους, και τυχόν ακούσιες συνέπειες όπως αυτές πρέπει να λαμβάνονται υπόψη. Η συνεκτίμηση των σωρευτικών επιπτώσεων συνεπάγεται ότι οι επιπτώσεις στις μελλοντικές γενιές θα πρέπει να εξετάζονται με αναλογικό τρόπο και ότι οι μοντελοποιημένες επιπτώσεις στις μελλοντικές γενιές επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από την επιλογή του κοινωνικού προεξοφλητικού επιτοκίου (βλέπε στάδιο 2 ανωτέρω).

7.   ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΚΑΙ ΥΠΟΒΟΛΗ ΕΚΘΕΣΕΩΝ

Το άρθρο 3 της αναδιατυπωμένης ΟΕΑ περιλαμβάνει διάφορες απαιτήσεις σχετικά με την παρακολούθηση και την υποβολή εκθέσεων όσον αφορά την εφαρμογή της ΑΠΕΑ, τονίζοντας ιδίως τη σημασία της για ευρύ φάσμα τομέων και αποφάσεων μεγάλων επενδύσεων, συμπεριλαμβανομένων του ενεργειακού τομέα, των κτιρίων, των μεταφορών, των υδάτων, των ΤΠΕ, της γεωργίας και του χρηματοπιστωτικού τομέα. Ως εκ τούτου, οι απαιτήσεις παρακολούθησης και υποβολής εκθέσεων πρέπει να εφαρμόζονται για αποφάσεις σε ολόκληρη την οικονομία, όπως επιβεβαιώνεται περαιτέρω από το άρθρο 3 παράγραφος 1, στο οποίο απαριθμούνται οι τομείς εφαρμογής, και από το άρθρο 3 παράγραφος 4, βάσει του οποίου απαιτείται από τα κράτη μέλη να αναθέτουν στις αρμόδιες αρχές την παρακολούθηση της εφαρμογής της. Βάσει του άρθρου 3 παράγραφος 5 στοιχεία γ) έως δ) απαιτείται περαιτέρω από τα κράτη μέλη να προσδιορίζουν συγκεκριμένες οντότητες για την εποπτεία της παρακολούθησης της εφαρμογής της αρχής και του αντίστοιχου κανονιστικού πλαισίου της.

Τα κράτη μέλη είναι επίσης υπεύθυνα για την αξιολόγηση της εφαρμογής και των οφελών της ΑΠΕΑ στο πλαίσιο των ενεργειακών τους συστημάτων, ιδίως όσον αφορά την κατανάλωση ενέργειας, καθώς και για την παροχή καταλόγου μέτρων που εφαρμόζονται για την άρση των κανονιστικών ή μη κανονιστικών φραγμών, ώστε να διευκολύνεται η υιοθέτηση της ΑΠΕΑ και λύσεων από την πλευρά της ζήτησης.

7.1.   Παρακολούθηση της εφαρμογής της ΑΠΕΑ και κοινοποίηση των επιτευχθέντων αποτελεσμάτων

Βάσει του άρθρου 3 παράγραφος 4 απαιτείται από τα κράτη μέλη να «παρακολουθούν την εφαρμογή της αρχής της προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση, συμπεριλαμβανομένων, κατά περίπτωση, της ολοκλήρωσης του τομέα και των διατομεακών επιπτώσεων, όταν οι αποφάσεις πολιτικής, σχεδιασμού και επενδύσεων υπόκεινται σε απαιτήσεις έγκρισης και παρακολούθησης». Τα κράτη μέλη πρέπει να ορίσουν αρμόδιες αρχές για την εκτέλεση των καθηκόντων παρακολούθησης. Απαιτείται παρακολούθηση για αποφάσεις που υπόκεινται ήδη σε υφιστάμενες απαιτήσεις έγκρισης και παρακολούθησης. Με τον τρόπο αυτόν διασφαλίζεται η μείωση του φόρτου για τα κράτη μέλη, καθώς εφαρμόζεται μόνο σε περιστατικά για τα οποία εφαρμόζονται ήδη διαδικασίες παρακολούθησης.

Η παρακολούθηση της εφαρμογής της ΑΠΕΑ μπορεί να ενσωματωθεί σε ευρύτερες διαδικασίες παρακολούθησης σε διάφορα επίπεδα. Οι αρχές που είναι αρμόδιες για την παρακολούθηση της εφαρμογής της ΑΠΕΑ δεν χρειάζεται να είναι οι ίδιες αρχές που είναι αρμόδιες για την έγκριση και την παρακολούθηση άλλων πτυχών της διαδικασίας λήψης αποφάσεων. Ωστόσο, υπάρχουν προφανή πλεονεκτήματα όσον αφορά την προσθήκη της παρακολούθησης της ΑΠΕΑ στις υφιστάμενες δραστηριότητες παρακολούθησης.

Ομοίως, η υποβολή εκθέσεων σχετικά με την ΑΠΕΑ μπορεί να οριστεί ως ειδική διαδικασία ή ως μέρος ευρύτερης διαδικασίας υποβολής εκθέσεων:

α)

Νέες διαδικασίες ή στο πλαίσιο υφιστάμενων διαδικασιών υποβολής εκθέσεων σχετικά με την ενεργειακή απόδοση: ανάλογα με τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη συλλέγουν επί του παρόντος πληροφορίες σχετικά με την ενεργειακή απόδοση και τη δράση για το κλίμα, η υποβολή εκθέσεων σχετικά με την ΑΠΕΑ μπορεί να συμπεριληφθεί στις τρέχουσες δραστηριότητες συλλογής δεδομένων ή ο φορέας που είναι αρμόδιος για την παρακολούθηση μπορεί να αναπτύξει ειδικές διαδικασίες.

β)

Μέρος ευρύτερων διαδικασιών υποβολής εκθέσεων: Τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να απαιτούν η ετήσια έκθεση όλων των δημόσιων φορέων (ή όλων των δημόσιων φορέων που πληρούν συγκεκριμένο σύνολο απαιτήσεων) να περιλαμβάνει ειδική ενότητα για την εφαρμογή της ΑΠΕΑ. Ιδανικά, οι συμφεροντούχοι που εφάρμοσαν την ΑΠΕΑ μπορούν να εισαγάγουν τις απαιτούμενες πληροφορίες σε προκαθορισμένα υποδείγματα, ώστε η άθροιση σε εθνικό επίπεδο να είναι απλή. Για να κάνουν χρήση των υφιστάμενων διαδικασιών που καλύπτουν τον ιδιωτικό τομέα, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν επίσης να απαιτούν από τους ιδιωτικούς φορείς να υποβάλλουν εκθέσεις σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής της ΑΠΕΑ στο πλαίσιο των υφιστάμενων διαδικασιών αδειοδότησης, όπως αυτές που προβλέπονται στην οδηγία περί βιομηχανικών εκπομπών.

Ένα βασικό ζήτημα για τα κράτη μέλη είναι ο τρόπος με τον οποίο θα πρέπει να παρακολουθούνται οι αποφάσεις μεγάλων επενδύσεων των δημόσιων ή ρυθμιζόμενων φορέων και των συμφεροντούχων της αγοράς ενέργειας. Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 4, η υποβολή εκθέσεων πρέπει να πραγματοποιείται μόνο στο πλαίσιο αποφάσεων που παρακολουθούνται ήδη. Στην περίπτωση αποφάσεων σχεδιασμού και επενδύσεων που λαμβάνονται από οντότητες που δεν τελούν υπό τον πλήρη έλεγχο δημόσιου φορέα (ανεξάρτητοι φορείς, ρυθμιζόμενοι φορείς, συμφεροντούχοι της αγοράς), αυτό θα σήμαινε ότι ο δημόσιος φορέας που είναι αρμόδιος για την έγκριση της απόφασης μπορεί επίσης να είναι εκείνος που υποχρεούται να υποβάλει έκθεση.

Μια σημαντική διευκρίνιση είναι ότι τα όρια που καθορίζονται στο άρθρο 3 δεν εμποδίζουν τα κράτη μέλη να επιλέγουν χαμηλότερα κατώτατα όρια για την εφαρμογή της ΑΠΕΑ και των απαιτήσεων υποβολής εκθέσεων.

Το άρθρο 3 παράγραφος 4 ορίζει ότι, κατά περίπτωση, η ολοκλήρωση του τομέα και οι διατομεακές επιπτώσεις θα πρέπει να παρακολουθούνται για αποφάσεις σχεδιασμού, πολιτικής και επενδύσεων που υπόκεινται ήδη σε απαιτήσεις έγκρισης και παρακολούθησης.

Η διασύνδεση των ενεργειακών συστημάτων με άλλους τομείς απαιτεί παρακολούθηση του τρόπου με τον οποίο η ΑΠΕΑ ενισχύει την ενοποίηση του συστήματος και δημιουργεί διατομεακά οφέλη. Στην εν λόγω παρακολούθηση περιλαμβάνεται η εξέταση του τρόπου με τον οποίο η ενεργειακή απόδοση μπορεί να στηρίξει τη σταθερότητα του δικτύου, να μειώσει την εξάρτηση από τις εισαγωγές ενέργειας και να συμβάλει στην κυκλική οικονομία.

Το χρονοδιάγραμμα για τη μέτρηση των εν λόγω ΒΔΕ θα πρέπει να ευθυγραμμίζεται με τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, τα χρονοδιαγράμματα εφαρμογής και τις περιόδους στρατηγικής επανεξέτασης της σχετικής απόφασης σχεδιασμού, πολιτικής ή μεγάλων επενδύσεων.

7.2.   Διαδικασίες συλλογής δεδομένων (από δημόσιους φορείς και συμφεροντούχους της αγοράς)

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να θεσπίσουν διαδικασίες και συστήματα συλλογής δεδομένων που διασφαλίζουν την έγκαιρη και συνεκτική διάθεση των πληροφοριών. Συνιστάται ιδιαίτερα η δημιουργία ψηφιακών πλατφορμών, οι οποίες μειώνουν τον διοικητικό φόρτο για τους συμφεροντούχους και τους δημόσιους φορείς. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να προσπαθούν να αξιοποιούν τις διαδικασίες που διασφαλίζουν ότι τα συγκεκριμένα κάθε φορά δεδομένα συλλέγονται μόνο μία φορά, αλλά ότι οι αρμόδιες αρχές έχουν πρόσβαση στη βάση δεδομένων.

Με βάση τις πληροφορίες που πρέπει να υποβάλλονται, τα κράτη μέλη θα πρέπει να θεσπίσουν σύστημα που θα τους παρέχει τα απαραίτητα αποδεικτικά στοιχεία για την εν λόγω υποβολή εκθέσεων. Τα αποδεικτικά στοιχεία θα μπορούσαν να παρασχεθούν είτε με τη συλλογή των σχετικών πληροφοριών απευθείας (για παράδειγμα, κατάλογος όλων των σημαντικών αποφάσεων, όπως αναφέρονται από τους διάφορους συμφεροντούχους) είτε με τη χρήση άλλων πληροφοριών που έχουν ήδη συλλεχθεί και είναι διαθέσιμες (για παράδειγμα, κατάλογος όλων των επενδύσεων που υπερβαίνουν το όριο του άρθρου 3 βάσει ανάλυσης των δημοσιονομικών εγκρίσεων σε υπουργικό επίπεδο).

Εκτός από τα δεδομένα σχετικά με την εφαρμογή της ΑΠΕΑ σε αποφάσεις σχεδιασμού, πολιτικής και επενδύσεων, τα κράτη μέλη θα πρέπει να συλλέγουν με άλλα μέσα (για παράδειγμα, ειδική έρευνα) τις δράσεις που έχουν υλοποιηθεί για την άρση των εμποδίων όσον αφορά την εφαρμογή της ΑΠΕΑ. Η εν λόγω διαδικασία συλλογής δεδομένων θα πρέπει να συντονίζεται με άλλες εργασίες που έχουν προγραμματιστεί για την επικαιροποίηση των εθνικών σχεδίων για την ενέργεια και το κλίμα (ΕΣΕΚ), την ελαχιστοποίηση των προσπαθειών συλλογής δεδομένων και τη διασφάλιση ότι οι επιπτώσεις άλλων πολιτικών (για παράδειγμα, των πολιτικών ενεργειακής απόδοσης εν γένει) μπορούν να λαμβάνονται υπόψη κατά την υποβολή εκθέσεων σχετικά με τα εμπόδια όσον αφορά την ΑΠΕΑ.

7.3.   Υποβολή εκθέσεων σχετικά με την ΑΠΕΑ

Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 5 στοιχείο δ) της αναδιατυπωμένης ΟΕΑ, τα κράτη μέλη πρέπει να αναφέρουν, στο πλαίσιο των εθνικών τους εκθέσεων προόδου για την ενέργεια και το κλίμα (ΕΕΠΕΚ), «τον τρόπο με τον οποίο ελήφθη υπόψη η αρχή της προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση κατά τις αποφάσεις σχεδιασμού, πολιτικής και μεγάλων επενδύσεων σε εθνικό και, κατά περίπτωση, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο που αφορούν τα εθνικά και περιφερειακά ενεργειακά συστήματα». Στο σημείο 5 του παραρτήματος της σύστασης (ΕΕ) 2024/2143 παρέχονται ορισμένες κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων.

Στο άρθρο 3 παράγραφος 5 στοιχείο δ) αναφέρονται τα δεδομένα που αναμένεται να υποβάλλουν τα κράτη μέλη:

α)	Αξιολόγηση της εφαρμογής και των οφελών της ΑΠΕΑ στα ενεργειακά συστήματα.

β)	Τα μέτρα που λαμβάνονται για την άρση τυχόν κανονιστικών ή μη κανονιστικών φραγμών στην εφαρμογή της ΑΠΕΑ.

Τα δύο αυτά στοιχεία θα πρέπει να θεωρούνται ως το ελάχιστο απαιτούμενο, και τα κράτη μέλη μπορούν να υποβάλλουν περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο έχουν ενσωματώσει την ΑΠΕΑ στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων.

7.3.1.   Υποβολή εκθέσεων σχετικά με την εφαρμογή και τα οφέλη της ΑΠΕΑ

Η υποβολή εκθέσεων σχετικά με την εφαρμογή της ΑΠΕΑ πρέπει να περιλαμβάνει τις αποφάσεις σχεδιασμού, πολιτικής και επενδύσεων που έχουν επηρεαστεί από την εφαρμογή της ΑΠΕΑ και αποσκοπούν στα οφέλη που αναμένουν τα κράτη μέλη.

Για κάθε απόφαση, τα κράτη μέλη μπορούν:

α)	Να αναφέρουν αν σχεδιάστηκαν και επιλέχθηκαν μία ή περισσότερες συγκεκριμένες ΑΠΕΑ (ναι/όχι).

β)	Να παρουσιάζουν ποσοτικοποίηση των συνολικών οφελών, με την αξία για τα ευρύτερα οφέλη να αναφέρεται χωριστά για τις λύσεις (σε EUR).

γ)	Να παρουσιάζουν ποσοτικοποίηση της συνολικής χρήσης ενέργειας στις λύσεις (σε GWh). Σε αυτή θα πρέπει να περιλαμβάνεται η χρήση ενέργειας καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής των λύσεων.

δ)

Να συμπεριλαμβάνουν σχόλιο που να καλύπτει: 1) Λεπτομέρειες σχετικά με τον βαθμό στον οποίο η λύση εξακολουθεί να περιλαμβάνει ζητήματα ενεργειακής απόδοσης (ποιοτικός δείκτης / περιγραφή) όταν επιλέχθηκε εναλλακτική λύση αντί της επιλογής ΑΠΕΑ. 2) Εκτιμήσεις σχετικά με την απόκριση ζήτησης και την ευελιξία και για τις δύο λύσεις. 3) Οποιαδήποτε άλλη διευκρίνιση, για παράδειγμα σχετικά με την αβεβαιότητα της εκτίμησης οφελών ή σχετικά με το αν η συμπερίληψη ευρύτερων οφελών μετέβαλε την προτιμώμενη επιλογή.

Οι ίδιες πληροφορίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την υποβολή εκθέσεων στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Για παράδειγμα, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να απαιτούν όλες οι σημαντικές αποφάσεις, για τις οποίες απαιτείται επίσημη έγκριση, να αναφέρουν σαφώς στην οικεία εκτίμηση των επιπτώσεων ή σε παρόμοια αξιολόγηση πριν από την έγκριση τα ακόλουθα:

α)	Προσδιορίστε, μεταξύ των επιλογών που εξετάστηκαν, ποια/ποιες αποτελούσε/-αν εφαρμογή της ΑΠΕΑ (επιλογή/-ές στην/στις οποία/-ες δόθηκε προτεραιότητα στην ενεργειακή απόδοση).

β)	Παρουσιάστε το κόστος και το όφελος των επιλογών ΑΠΕΑ και τουλάχιστον μιας άλλης βασικής επιλογής (είτε της επιλογής που επιλέχθηκε είτε της δεύτερης καλύτερης επιλογής εάν επιλέχθηκε ΑΠΕΑ).

γ)	Απαιτείται στην έκθεση εκτίμησης των επιπτώσεων να παρουσιάζονται χωριστά τα άμεσα οφέλη και τα ευρύτερα οφέλη των επιλογών που ορίζονται στο προηγούμενο σημείο.

7.3.2.   Υποβολή εκθέσεων σχετικά με τα μέτρα που έχουν ληφθεί για την άρση των κανονιστικών και μη κανονιστικών φραγμών

Στο άρθρο 3 παράγραφος 5 στοιχείο δ) σημείο ii) απαιτείται από τα κράτη μέλη να υποβάλλουν «κατάλογο των μέτρων που λαμβάνονται για την άρση τυχόν περιττών κανονιστικών ή μη κανονιστικών φραγμών στην εφαρμογή της αρχής της προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση και λύσεων από την πλευρά της ζήτησης, μεταξύ άλλων μέσω του εντοπισμού εθνικής νομοθεσίας και μέτρων που αντιβαίνουν στην αρχή της προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση».

Τα ανωτέρω υποδηλώνουν ότι οι εκθέσεις των κρατών μελών θα πρέπει να καλύπτουν τα ακόλουθα:

α)	Δράσεις για την αντιμετώπιση των περιττών κανονιστικών φραγμών όσον αφορά την εφαρμογή της ΑΠΕΑ και λύσεων από την πλευρά της ζήτησης

β)	Δράσεις για την αντιμετώπιση των μη κανονιστικών φραγμών όσον αφορά την εφαρμογή της ΑΠΕΑ και λύσεων από την πλευρά της ζήτησης

γ)	Κατάλογο της εθνικής νομοθεσίας και των μέτρων που διαπιστώθηκε ότι αντιβαίνουν στην ΑΠΕΑ.

Ως εκ τούτου, η πρώτη ενέργεια για να διασφαλιστεί η ορθή εφαρμογή της ΑΠΕΑ είναι η επανεξέταση των υφιστάμενων πολιτικών και η αξιολόγηση του αν συνάδουν με την αρχή ή, τουλάχιστον, δεν εμποδίζουν την εφαρμογή της (87). Η εισαγωγή της ΑΠΕΑ ως πρωτεύουσας αρχής δεν επαρκεί για τη διασφάλιση της εκτέλεσής της: η εφαρμογή της πρέπει να σχεδιάζεται προσεκτικά και πρέπει να εισάγονται προσαρμογές όσον αφορά τη λήψη αποφάσεων, τις δομές διακυβέρνησης και τα επενδυτικά πλαίσια σε όλους τους τομείς, συμπεριλαμβανομένων των κτιριακών πολιτικών, του τομέα ηλεκτρικής ενέργειας, της δράσης για το κλίμα, των συστημάτων διακυβέρνησης, των στόχων πολιτικής κ.λπ. Συνήθως, η εφαρμογή της ΑΠΕΑ δεν συνεπάγεται θέσπιση νέων πολιτικών, αλλά την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι οι υφιστάμενες πολιτικές και οι υφιστάμενοι κανονισμοί συνάδουν με την ΑΠΕΑ.

Στις εν λόγω δράσεις μπορούν να περιλαμβάνονται γενικές δράσεις, όπως κατευθυντήριες γραμμές, μεθοδολογίες και απαιτήσεις διαδικασιών, ώστε να διασφαλίζεται ότι η ΑΠΕΑ μπορεί να εφαρμοστεί στις σχετικές αποφάσεις σχεδιασμού, πολιτικής και μεγάλων επενδύσεων. Οι δράσεις αυτές μπορούν να είναι γενικού χαρακτήρα ή να αφορούν συγκεκριμένους τομείς ή όργανα λήψης αποφάσεων.

---

(1)  Κανονισμός (ΕΕ) 2021/1119.

(2)  The future of European competitiveness, Part B | In-depth analysis and recommendations (Το μέλλον της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας, Μέρος Β | Εμπεριστατωμένη ανάλυση και συστάσεις), σ. 25.

(3)  Σχέδιο REPowerEU [COM(2022) 230 final].

(4)  Χάρτης πορείας για τον τερματισμό των ρωσικών εισαγωγών ενέργειας [COM(2025) 440 final].

(5)  The future of European competitiveness, Part B | In-depth analysis and recommendations (Το μέλλον της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας, Μέρος Β | Εμπεριστατωμένη ανάλυση και συστάσεις), σ. 106.

(6)  Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών, σχέδιο δράσης για οικονομικά προσιτή ενέργεια — Απελευθέρωση της πραγματικής αξίας της Ενεργειακής μας Ένωσης με σκοπό τη διασφάλιση οικονομικά προσιτής, αποδοτικής και καθαρής ενέργειας για όλους τους Ευρωπαίους [COM(2025) 79 final].

(7)  Πυξίδα Ανταγωνιστικότητας για την ΕΕ [COM(2025) 30 final].

(8)  New Impetus for Energy Efficiency (Νέα ώθηση στην ενεργειακή απόδοση). Διατίθεται στη διεύθυνση: https://energy.ec.europa.eu/topics/energy-efficiency/new-impetus-energy-efficiency_el.

(9)  Μια απλούστερη και ταχύτερη Ευρώπη: Ανακοίνωση για την εφαρμογή και την απλούστευση (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2024-2029). Διατίθεται στη διεύθυνση: https://commission.europa.eu/document/download/8556fc33-48a3-4a96-94e8-8ecacef1ea18_en?filename=250201_Simplification_Communication_en.pdf.

(10)  Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1099/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Οκτωβρίου 2008 , για τις στατιστικές ενέργειας (ΕΕ L 304 της 14.11.2008, σ. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2008/1099/oj).

(11)  Εργαλειοθήκη για τη βελτίωση της νομοθεσίας, η οποία συμπληρώνει τις κατευθυντήριες γραμμές για τη βελτίωση της νομοθεσίας που παρουσιάζονται στο έγγραφο SWD(2021) 305 final, Ιούλιος 2023, σ. 556. Διατίθεται στη διεύθυνση: https://commission.europa.eu/law/law-making-process/planning-and-proposing-law/better-regulation/better-regulation-guidelines-and-toolbox_el.

(12)  Ό.π., σ. 552.

(13)  Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Οδηγός ενεργειακού ισοζυγίου, Μεθοδολογικός οδηγός για την κατασκευή ενεργειακών ισοζυγίων & Επιχειρησιακός οδηγός για το εργαλείο κατασκευής ενεργειακού ισοζυγίου, 2019.

(14)  Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (2012). Spreading the net: The multiple benefits of energy efficiency improvements.

(15)  BPIE (2020). Building renovation: a kick-starter for the EU economy. Διατίθεται στη διεύθυνση: https://www.renovate-europe.eu/2020/06/10/building-renovation-a-kick-starter-for-the-eu-economy/.

(16)  Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (2014). Capturing the Multiple Benefits of Energy Efficiency (Αποτύπωση των πολλαπλών οφελών της ενεργειακής απόδοσης), σ. 38.

(17)  Εργαλειοθήκη για τη βελτίωση της νομοθεσίας, η οποία συμπληρώνει τις κατευθυντήριες γραμμές για τη βελτίωση της νομοθεσίας που παρουσιάζονται στο έγγραφο SWD(2021) 305 final, Ιούλιος 2023, σ. 566.

(18)  Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής με τίτλο «Better Regulation Guidelines» (Κατευθυντήριες γραμμές για τη βελτίωση της νομοθεσίας) [SWD(2021) 305 final].

(19)  Οδηγός ενεργειακού ισοζυγίου: Μεθοδολογικός οδηγός για την κατασκευή ενεργειακών ισοζυγίων & Επιχειρησιακός οδηγός για το εργαλείο κατασκευής ενεργειακού ισοζυγίου, 31 Ιανουαρίου 2019.

(20)  Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (2012). Spreading the net: The multiple benefits of energy efficiency improvements.

(21)  Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (2014). Capturing the Multiple Benefits of Energy Efficiency.

(22)  Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (2025). Multiple Benefits of Energy Efficiency (Τα πολλαπλά οφέλη της ενεργειακής απόδοσης).

(23)  The Economics of Biophilia, 1st ed., Why designing with nature in mind makes financial sense, 2012.

(24)  F. J. Aguilar, (1967), Scanning the business environment.

(43)  Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (2014). Capturing the Multiple Benefits of Energy Efficiency, σ. 41.

(44)  Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (2014). Capturing the Multiple Benefits of Energy Efficiency, σ. 137.

(45)  Ό.π., σ. 189.

(46)  Το MICATool παρέχει τη δυνατότητα στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και στους επαγγελματίες να διενεργούν απλουστευμένες αναλύσεις για βελτιώσεις της ενεργειακής απόδοσης, να συγκρίνουν και να αξιολογούν τη συνάφεια των πολλαπλών επιπτώσεων και να ενισχύουν την υποβολή εκθέσεων και την παρακολούθηση. Το MICAT επιτρέπει στον χρήστη να επιλέξει μια δράση πολιτικής σε έναν συγκεκριμένο τομέα, ένα χρονικό πλαίσιο και μια γεωγραφική περιοχή και, στη συνέχεια, προσδιορίζει ποσοτικά τις επιπτώσεις των εν λόγω δράσεων χρησιμοποιώντας διάφορους κοινωνικούς, οικονομικούς και οικολογικούς δείκτες. Τα δεδομένα εισόδου μπορούν να προσαρμόζονται ανάλογα με τη συγκεκριμένη κατάσταση του χρήστη (δηλαδή το απόθεμα κατοικιών και το ποσοστό ανακαίνισης). Το εργαλείο μπορεί επίσης να αποτιμά χρηματικά αυτές τις επιπτώσεις και θα διενεργεί απλή ανάλυση κόστους–οφέλους, με προσαρμοσμένες μεταβλητές σχετικά με την ευαισθησία των τιμών της ενέργειας, την ευαισθησία των επενδύσεων και το προεξοφλητικό επιτόκιο.

(47)  Thema, J. et al. (2019). The Multiple Benefits of the 2030 EU Energy Efficiency Potential.

(48)  Suerkemper, F. et al. (2022). Overall quantification and monetisation concept. MICAT – Multiple Impacts Calculation Tool (Deliverable 2.1).

(49)  Εργαλειοθήκη για τη βελτίωση της νομοθεσίας, η οποία συμπληρώνει τις κατευθυντήριες γραμμές για τη βελτίωση της νομοθεσίας που παρουσιάζονται στο έγγραφο SWD(2021) 305 final, Ιούλιος 2023, σ. 286.

(50)  Ό.π., σ. 566.

(51)  Azzini, I., Listorti, G., Mara, T. και Rosati, R., Uncertainty and Sensitivity Analysis for policy decision making, EUR 30432 EN, Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο, 2020, ISBN 978-92-76-24752-4, doi:10.2760/922129, JRC122132.

(52)  Suerkemper, F. et al. (2022). Overall quantification and monetisation concept. MICAT – Multiple Impacts Calculation Tool (De-liverable 2.1).

(53)  Ürge-Vorsatz, D. et al. (2015). Literature review on Multiple Impact quantification methodologies, D2.1 report, COMBI project.

(67)  Life Cycle Assessment & the EF methods: Comprehensive coverage of impacts, https://green-forum.ec.europa.eu/green-business/environmental-footprint-methods/life-cycle-assessment-ef-methods_en.

(68)  Ürge-Vorsatz, D. et al. (2015). Literature review on Multiple Impact quantification methodologies, D2.1 report, COMBI project.

(69)  Suerkemper, F. et al. (2022). Overall quantification and monetisation concept. MICAT – Multiple Impacts Calculation Tool (De-liverable 2.1).

(70)  Mzavanadze, Nora. (2018a). Quantifying air pollution impacts of energy efficiency COMBI D3.4 Final report.

(71)  Naess-Schmidt, H. S., Hansen, M. B. W., Wilke, S., Lumby, B. M. (2018). Macro-economy impacts of energy efficiency COMBI D6.4 Final report.

(72)  Σύσταση (ΕΕ) 2024/2143 της Επιτροπής, της 29ης Ιουλίου 2024, σχετικά με τον καθορισμό κατευθυντήριων γραμμών για την ερμηνεία του άρθρου 3 της οδηγίας (ΕΕ) 2023/1791 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου όσον αφορά την αρχή της προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση (ΕΕ L, 2024/2143, 9.8.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/reco/2024/2143/oj).

(73)  Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (2014). Capturing the Multiple Benefits of Energy Efficiency, σ. 190.

(74)  Εργαλειοθήκη για τη βελτίωση της νομοθεσίας, η οποία συμπληρώνει τις κατευθυντήριες γραμμές για τη βελτίωση της νομοθεσίας που παρουσιάζονται στο έγγραφο SWD(2021) 305 final, Ιούλιος 2023, Εργαλείο #60.

(75)  Macias Moy, D., Bisselink, B., Dutiel, O., Ferreira Cordeiro, N., Garcia Gorriz, E., Grizzetti, B., Hanke, G., Miladinova-Marinova, S., Parn, O., Piroddi, C., Pistocchi, A., Polimene, L., Ruiz Orejon Sanchez Pastor, L., Serpetti, N., Stips, A., Trichakis, I., Udias Moinelo, A. και Vigiak, O., Outline of the dynamic baseline for the MSFD Impact Assessment analysis in the context of the Blue2 Modelling Framework initiative, Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο, 2023, doi:10.2760/747000, JRC134027.

(76)  Εργαλειοθήκη για τη βελτίωση της νομοθεσίας, η οποία συμπληρώνει τις κατευθυντήριες γραμμές για τη βελτίωση της νομοθεσίας που παρουσιάζονται στο έγγραφο SWD(2021) 305 final, Ιούλιος 2023, Εργαλείο #60.

(77)  ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ [SWD(2021) 305 final], Κατευθυντήριες γραμμές για τη βελτίωση της νομοθεσίας, Βρυξέλλες, 3.11.2021, σ. 33.

(78)  Εργαλειοθήκη για τη βελτίωση της νομοθεσίας, η οποία συμπληρώνει τις κατευθυντήριες γραμμές για τη βελτίωση της νομοθεσίας που παρουσιάζονται στο έγγραφο SWD(2021) 305 final, Ιούλιος 2023, Εργαλείο #64.

(79)  Hermelink, A.H. & de Jager, D. (2015). Evaluating our future: The crucial role of discount rates in European Commission energy system modelling.

(80)  Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (2014). Capturing the Multiple Benefits of Energy Efficiency, σ. 189.

(81)  Εργαλειοθήκη για τη βελτίωση της νομοθεσίας, η οποία συμπληρώνει τις κατευθυντήριες γραμμές για τη βελτίωση της νομοθεσίας που παρουσιάζονται στο έγγραφο SWD(2021) 305 final, Ιούλιος 2023, σ. 520.

(82)  Εργαλειοθήκη για τη βελτίωση της νομοθεσίας, η οποία συμπληρώνει τις κατευθυντήριες γραμμές για τη βελτίωση της νομοθεσίας που παρουσιάζονται στο έγγραφο SWD(2021) 305 final, Ιούλιος 2023. Οι MCDA είναι ιδιαίτερα κατάλληλες σε περιπτώσεις σύνθετων αλληλεπιδράσεων όπου οι ποικίλες ποσοτικοποιημένες επιπτώσεις μετρώνται σε διάφορες μονάδες, όπως τα ευρύτερα οφέλη.

(83)  Ürge-Vorsatz, D., Kelemen, A., Gupta, M., Chatterjee, S., Egyed, M., Reith, A. (2015). Literature review on Multiple Impact quantification methodologies, D2.1 report, COMBI project. Διατίθεται στη διεύθυνση: https://combi-project.eu/wp-content/uploads/2015/09/D2.1_LR-methodologies.pdf.

(84)  Εργαλειοθήκη για τη βελτίωση της νομοθεσίας, η οποία συμπληρώνει τις κατευθυντήριες γραμμές για τη βελτίωση της νομοθεσίας που παρουσιάζονται στο έγγραφο SWD(2021) 305 final, Ιούλιος 2023, σ. 557.

(85)  Επιπλέον, συνιστάται ανάλυση ευαισθησίας σχετικά με το επιλεγμένο προεξοφλητικό επιτόκιο (βλέπε στάδιο 2).

(86)  Εργαλειοθήκη για τη βελτίωση της νομοθεσίας, η οποία συμπληρώνει τις κατευθυντήριες γραμμές για τη βελτίωση της νομοθεσίας που παρουσιάζονται στο έγγραφο SWD(2021) 305 final, Ιούλιος 2023, σ. 557.

(87)  ENEFIRST, 2022. How to operationalise Energy Efficiency First (EE1st) in the EU? Key recommendations to Member States. Deliverable D5.3 of the ENEFIRST project, funded by the H2020 programme, D.5.3_ENEFIRST_recommendations_FINAL.pdf.