(1)

Το άρθρο 5 παράγραφος 4 στοιχείο α) της οδηγίας 91/676/ΕΟΚ καθορίζει τα μέτρα που πρέπει να περιλαμβάνονται στα προγράμματα δράσης που εφαρμόζονται σε ευπρόσβλητες ζώνες ή στο σύνολο του εθνικού εδάφους σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 5 της εν λόγω οδηγίας. Σύμφωνα με το σημείο 2 του παραρτήματος III της οδηγίας 91/676/ΕΟΚ, τα μέτρα αυτά πρέπει να εξασφαλίζουν ότι, για κάθε γεωργική ή κτηνοτροφική μονάδα, η ποσότητα κόπρου ή μεταποιημένης κόπρου που προστίθεται κάθε χρόνο στο έδαφος, είτε από ανθρώπους είτε από τα ίδια τα ζώα, δεν υπερβαίνει μια καθορισμένη ποσότητα ανά εκτάριο, η οποία ορίζεται σε 170 kg αζώτου (N) ετησίως.

(2)

Μετά την έκδοση της οδηγίας 91/676/ΕΟΚ, η επιστημονική και τεχνική πρόοδος όσον αφορά τις τεχνικές επεξεργασίας της κόπρου κατέστησε δυνατή την παραγωγή λιπασμάτων (γνωστά ως λιπάσματα «RENURE») τα οποία, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, λειτουργούν ως «χημικά λιπάσματα», όπως ορίζονται στο άρθρο 2 στοιχείο στ) της οδηγίας.

(3)

Το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Επιτροπής αξιολόγησε ότι, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, τα λιπάσματα RENURE έχουν παρόμοιο δυναμικό απόπλυσης αζώτου και αποδοτικότητα των καλλιεργητικών πρακτικών με τα χημικά λιπάσματα. Ως εκ τούτου, τα υλικά αυτά μειώνουν τους κινδύνους απώλειας νιτρικών ιόντων στο νερό σε σύγκριση με την κόπρο και, χάρη στο εν λόγω περιβαλλοντικό όφελος, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν πάνω από τη μέγιστη ποσότητα διασποράς κόπρου που ορίζεται στην οδηγία 91/676/ΕΟΚ, διασφαλίζοντας παράλληλα την επίτευξη των στόχων της οδηγίας και επαρκή αγρονομικά οφέλη (2).

(4)

Η ευρύτερη εφαρμογή οργανικών λιπασμάτων και θρεπτικών στοιχείων από ροές ανακυκλωμένων αποβλήτων θα μπορούσε να ενισχύσει την ανοικτή στρατηγική αυτονομία και την επισιτιστική ασφάλεια της Ένωσης, καθορίζοντας παράλληλα υψηλά πρότυπα βιωσιμότητας, ιδίως σε περιοχές στις οποίες η χρήση οργανικών λιπασμάτων δεν είναι ευρεία. Η χρήση κόπρου και μεταποιημένης κόπρου, σύμφωνα με την οδηγία 91/676/ΕΟΚ, θα μπορούσε να μειώσει την έκθεση των γεωργών στις ασταθείς τιμές των ανόργανων λιπασμάτων και να κλείσει τους κύκλους των θρεπτικών ουσιών. Η ανακοίνωση με τίτλο «Διασφάλιση της διαθεσιμότητας και της οικονομικής προσιτότητας των λιπασμάτων» (3) ζητούσε την αξιολόγηση περαιτέρω κανονιστικών και μη κανονιστικών μέτρων ώστε να καταστεί δυνατή η ευρύτερη χρήση των ανακτηθέντων θρεπτικών συστατικών από την κόπρο.

(5)

Το 2023 η Επιτροπή δρομολόγησε αξιολόγηση της οδηγίας 91/676/ΕΟΚ με σκοπό να αξιολογήσει, μεταξύ άλλων, κατά πόσον η εν λόγω οδηγία προωθεί επαρκώς την ανακύκλωση θρεπτικών στοιχείων από διάφορες πηγές, συμπεριλαμβανομένης της επεξεργασμένης κόπρου, και τις τεχνολογικές εξελίξεις στις τεχνολογίες επεξεργασίας κόπρου που οδηγούν σε λιπάσματα RENURE.

(6)

Ως εκ τούτου, έως ότου ολοκληρωθεί η αξιολόγηση της οδηγίας 91/676/ΕΟΚ, είναι αναγκαίο να παρασχεθεί μια προσωρινή λύση ώστε τα κράτη μέλη να επιτρέπουν στους γεωργούς να χρησιμοποιούν λιπάσματα RENURE πέραν της ποσότητας που καθορίζεται στο παράρτημα III σημείο 2, υπό ορισμένες προϋποθέσεις.

(7)

Η χρήση λιπασμάτων RENURE που υπερβαίνουν την ποσότητα των 170 kg N ανά εκτάριο ετησίως από κόπρο θα πρέπει να εγκριθεί με τις κατάλληλες διασφαλίσεις για τη βελτίωση της υποκατάστασης των χημικών λιπασμάτων από οργανικά λιπάσματα, τη μείωση του κόστους για τους γεωργούς και την ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας του γεωργικού τομέα της Ένωσης, χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η επίτευξη των στόχων της οδηγίας 91/676/ΕΟΚ.

(8)

Πέραν των επιπτώσεων στην ποιότητα των υδάτων, οι εκπομπές αζώτου από την κόπρο και τα ζώα επηρεάζουν και την ποιότητα του αέρα. Η χρήση λιπασμάτων RENURE θα πρέπει να συνοδεύεται από συνεχείς προσπάθειες για τον μετριασμό των συνολικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Ως εκ τούτου, είναι αναγκαίο να υπάρχουν οι κατάλληλες διασφαλίσεις και να καθοριστεί ανώτατο όριο για τη χρήση λιπασμάτων RENURE. Το όριο αυτό θα πρέπει να αντικατοπτρίζει τα χαρακτηριστικά των λιπασμάτων RENURE από κόπρο, τη χρήση τους και την ικανότητα υποκατάστασης, καθώς και την πείρα από την εφαρμογή του παραρτήματος III σημείο 2.

(9)

Για τα λιπάσματα RENURE θα πρέπει να καθοριστούν ποιοτικά κριτήρια και όροι χρήσης τους, ώστε να μπορούν να αντικαταστήσουν τα «χημικά λιπάσματα» σύμφωνα με τους στόχους της οδηγίας 91/676/ΕΟΚ.

(10)

Θα πρέπει να καλύπτονται μόνο μέθοδοι μεταποίησης που παράγουν αξιόπιστα υλικά σταθερής ποιότητας σύμφωνα με καθορισμένα κριτήρια. Το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Επιτροπής αξιολόγησε τα κριτήρια για τη συγκέντρωση ανόργανου αζώτου και οργανικού άνθρακα στα εν λόγω υλικά και έχει ελέγξει την αξιοπιστία διαφόρων διεργασιών για την παραγωγή υλικών που συμμορφώνονται με τα εν λόγω κριτήρια. Από την αξιολόγηση προκύπτει ότι οι ακόλουθες μέθοδοι μεταποίησης είναι ικανές να αποφέρουν υλικά σταθερής ποιότητας σύμφωνα με τα εν λόγω κριτήρια: αφαίρεση και έκπλυση αμμωνίας για την παραγωγή αμμωνιακών αλάτων, εφαρμογή αντίστροφης ώσμωσης για την παραγωγή συμπυκνωμένων ανόργανων ενώσεων και λήψη φωσφορικών αλάτων πλούσιων σε άζωτο (στρουβίτη) από καθίζηση κόπρου. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να καθοριστούν οι διαδικασίες που απαιτούνται για την παραγωγή λιπασμάτων RENURE τα οποία πληρούν την απαραίτητη ποιότητα για τη διασφάλιση αξιόπιστης αντικατάστασης των χημικών λιπασμάτων.

(11)

Για να διασφαλιστεί η ασφαλής διασπορά λιπασμάτων RENURE στο έδαφος, τα κράτη μέλη θα πρέπει να υποχρεούνται να εφαρμόζουν αυστηρά πρότυπα ποιότητας, συμπεριλαμβανομένων ασφαλών ορίων για τους σχετικούς επιμολυντές και παθογόνους παράγοντες σύμφωνα με τη σχετική ενωσιακή και εθνική νομοθεσία. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να καθοριστούν ανώτατες οριακές τιμές, ιδίως όσον αφορά την παρουσία χαλκού, ψευδαργύρου και μικροοργανισμών.

(12)

Ο κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός (ΕΕ) 2023/1605 της Επιτροπής (4) ορίζει τα τελικά σημεία στην αλυσίδα παρασκευής ορισμένων οργανικών λιπασμάτων σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1069/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (5), συμπεριλαμβανομένης της μεταποιημένης κόπρου, πέραν των οποίων η μεταποιημένη κόπρος δεν υπόκειται πλέον στις απαιτήσεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1069/2009, προκειμένου να καταστεί ή να αποτελέσει μέρος των προϊόντων λίπανσης της ΕΕ που αναφέρονται στον κανονισμό (ΕΕ) 2019/1009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (6). Η κόπρος, εκτός από εκείνη που αναφέρεται στον κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμό (ΕΕ) 2023/1605, εξακολουθεί να υπόκειται στις απαιτήσεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1069/2009.

(13)

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να καθορίσουν απαιτήσεις για τις εγκαταστάσεις που παράγουν λιπάσματα RENURE, ώστε να διασφαλίζεται η συνοχή στην περιεκτικότητα σε θρεπτικά στοιχεία σύμφωνα με τα κριτήρια που ορίζονται στην οδηγία 91/676/ΕΟΚ. Για να διευκολυνθεί η διασπορά τους στο έδαφος σύμφωνα με τις απαιτήσεις των καλλιεργειών, τα λιπάσματα RENURE θα πρέπει να συνοδεύονται από κατάλληλες πληροφορίες σχετικά με την περιεκτικότητά τους σε θρεπτικά στοιχεία.

(14)

Το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Επιτροπής αξιολόγησε τις επιπτώσεις στο περιβάλλον και την υγεία και πρότεινε κριτήρια για τη χρήση λιπασμάτων RENURE υπό την προϋπόθεση και με την παραδοχή ότι η συνολική ποσότητα κόπρου που παράγεται εντός της Ένωσης, ο αριθμός των μονάδων ζωικού κεφαλαίου και η πυκνότητα του ζωικού κεφαλαίου δεν θα αυξηθούν.

(15)

Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη θα πρέπει να παρακολουθούν στενά τις επιπτώσεις της έγκρισης για τη χρήση λιπασμάτων RENURE πάνω από την ποσότητα των 170 kg αζώτου ανά εκτάριο ετησίως στον συνολικό αριθμό των ζώων και στην παραγωγή κόπρου. Όταν η περιεκτικότητα σε άζωτο της συνολικής ετήσιας παραγωγής κόπρου ανά εκτάριο χρησιμοποιούμενης γεωργικής έκτασης (ΧΓΕ) υπερβαίνει ή υπάρχει κίνδυνος να υπερβεί τα 170 kg αζώτου ανά εκτάριο στο κράτος μέλος συνολικά ή στις περιφέρειες NUTS 2 όπου επιτρέπεται η διασπορά λιπασμάτων RENURE, τα κράτη μέλη θα πρέπει να αποτρέπουν οποιαδήποτε αύξηση της εν λόγω περιεκτικότητας σε αυτές τις περιοχές, ώστε να διασφαλίζεται ότι δεν έχει περαιτέρω ακούσιες αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον.

(16)

Η διασπορά λιπασμάτων RENURE στο έδαφος εξακολουθεί να υπόκειται στις απαιτήσεις για τη διασπορά όλων των λιπασμάτων (ισορροπημένη λίπανση) που ορίζονται στο παράρτημα III σημείο 1 3) της οδηγίας 91/676/ΕΟΚ. Δεδομένου ότι τα λιπάσματα RENURE προορίζονται για την υποκατάσταση των χημικών λιπασμάτων, ενδέχεται να κριθεί αναγκαίο, στο πλαίσιο της απόφασης για την έγκριση προϊόντων λίπανσης RENURE, να αναθεωρηθούν οι περιορισμοί στη χρήση λιπασμάτων σύμφωνα με την αρχή της ισορροπημένης λίπανσης, όπως εφαρμόζεται στο οικείο κράτος μέλος, προκειμένου να ληφθούν υπόψη. Οι πιθανές πρόσθετες περιβαλλοντικές πιέσεις που προκύπτουν από τη χρήση λιπασμάτων RENURE, ιδίως μετά τη φθινοπωρινή εφαρμογή τους σε αροτραίες καλλιέργειες, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και να λαμβάνονται κατάλληλα μέτρα στα αντίστοιχα προγράμματα δράσης, ιδίως όσον αφορά τον περιορισμό της διασποράς λιπασμάτων στο έδαφος. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να τηρούνται ορθές γεωργοπεριβαλλοντικές πρακτικές, όπως η κάλυψη με ζωντανή βλάστηση ή ισοδύναμα μέτρα, για την πρόληψη των απωλειών αζώτου στο περιβάλλον. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να καθοριστούν οι εν λόγω απαιτήσεις.

(17)

Η χρήση λιπασμάτων RENURE μπορεί επίσης να συνδέεται με κίνδυνο εκπομπής αζώτου μέσω της εξάτμισης από τα εδάφη, ιδίως στην περίπτωση λιπασμάτων που περιέχουν άζωτο σε ποσοστό άνω του 60 % σε μορφές άλλες από νιτρικές ενώσεις και με pH υψηλότερο του 5,5. Ως εκ τούτου, για να αποφευχθούν αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον, θα πρέπει να παρατηρούνται κατάλληλες τεχνικές διασποράς λιπασμάτων, όπως έγχυση, άμεση ενσωμάτωση επιφανειακών υλικών ή ισοδύναμα μέτρα.

(18)

Κατά την έγκριση της χρήσης λιπασμάτων RENURE από μεταποιημένη κόπρο, τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να λαμβάνουν υπόψη τις πιθανές επιπτώσεις τους στην επίτευξη των στόχων της οδηγίας 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου (7), των οδηγιών 2000/60/ΕΚ (8), (ΕΕ) 2016/2284 (9), (ΕΕ) 2020/2184 (10) και 2008/50/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (11) και του κανονισμού (ΕΕ) 2018/848 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (12). Η χρήση λιπασμάτων RENURE δεν θα πρέπει να επηρεάζει ούτε να εμποδίζει την εφαρμογή των εν λόγω οδηγιών και του εν λόγω κανονισμού. Λαμβανομένης υπόψη της αρχής της προφύλαξης που ορίζεται στο άρθρο 191 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα κράτη μέλη θα πρέπει να λαμβάνουν ιδιαίτερες προφυλάξεις εντός και γύρω από τις περιοχές Natura 2000 και κοντά σε σημεία απόληψης πόσιμου νερού. Κατ’ εφαρμογή της ανωτέρω νομοθεσίας, και πριν από τη χορήγηση άδειας για τη χρήση των εν λόγω λιπασμάτων RENURE, τα κράτη μέλη θα πρέπει να αξιολογούν τις συνολικές επιπτώσεις στις εκπομπές αμμωνίας στις περιοχές όπου επιτρέπεται η χρήση λιπασμάτων RENURE, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι δεν επηρεάζονται αρνητικά οι περιβαλλοντικοί στόχοι.

(19)

Για να είναι σε θέση η Επιτροπή να εκπληρώσει τον ρόλο της σύμφωνα με την οδηγία 91/676/ΕΟΚ, τα κράτη μέλη θα πρέπει να κοινοποιούν στην Επιτροπή την απόφασή τους να εγκρίνουν τη χρήση λιπασμάτων RENURE από μεταποιημένη κόπρο και θα πρέπει να υποβάλλουν έκθεση στην Επιτροπή, στο πλαίσιο της τετραετούς έκθεσης σύμφωνα με το άρθρο 10 της οδηγίας 91/676/ΕΟΚ, σχετικά με την εφαρμογή της εν λόγω έγκρισης, συμπεριλαμβανομένων ετήσιων στοιχείων για την παραγωγή λιπασμάτων RENURE, τον αριθμό των ζώων και την παραγωγή κόπρου.

(20)

Η παρούσα τροπολογία δεν θα πρέπει να θίγει τις υποχρεώσεις των κρατών μελών, εκτός εάν επιλέξουν να εφαρμόσουν το νέο στοιχείο γ) του παραρτήματος III, το οποίο παρατίθεται στο παράρτημα της παρούσας πράξης.

(21)

Ως εκ τούτου, είναι σκόπιμο να τροποποιηθεί αναλόγως η οδηγία 91/676/ΕΟΚ.

(22)

Τα μέτρα που προβλέπονται στην παρούσα οδηγία είναι σύμφωνα με τη γνώμη της επιτροπής που έχει συσταθεί δυνάμει του άρθρου 9 της οδηγίας 91/676/ΕΟΚ,