(1)

Ο κανονισμός (ΕΕ) 2024/1735 θεσπίζει μέτρα για την κλιμάκωση της παραγωγικής ικανότητας της Ένωσης όσον αφορά τις τεχνολογίες μηδενικών καθαρών εκπομπών και τα βασικά κατασκευαστικά στοιχεία τους. Τα μέτρα αυτά αποσκοπούν στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας του τομέα των τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών, στην προσέλκυση επενδύσεων και στη βελτίωση της πρόσβασης της Ένωσης στην αγορά καθαρών τεχνολογιών. Στους εν λόγω κανόνες περιλαμβάνεται το άρθρο 26 του κανονισμού (ΕΕ) 2024/1735, το οποίο υποστηρίζει τον στόχο της ανάπτυξης και διατήρησης βιομηχανικής βάσης για την εκδίπλωση τεχνολογιών ανανεώσιμης ενέργειας με σκοπό τη διασφάλιση του ενεργειακού εφοδιασμού της Ένωσης και την αποφυγή εξαρτήσεων όσον αφορά τον εφοδιασμό των εν λόγω τεχνολογιών. Για τον σκοπό αυτόν, το εν λόγω άρθρο απαιτεί από τα κράτη μέλη να εφαρμόζουν ορισμένα μη τιμολογιακά κριτήρια τουλάχιστον στο 30 % του όγκου που δημοπρατείται ετησίως ανά κράτος μέλος ή, εναλλακτικά, σε τουλάχιστον 6 GW ανά έτος ανά κράτος μέλος για την εκδίπλωση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές με χρήση των τεχνολογιών ανανεώσιμης ενέργειας που παρατίθενται στο άρθρο 4 παράγραφος 1 στοιχεία α) έως ι) του εν λόγω κανονισμού (2). Το άρθρο 26 του κανονισμού (ΕΕ) 2024/1735 θεσπίζει την απαίτηση εφαρμογής ορισμένων μη τιμολογιακών κριτηρίων ως κριτηρίων προεπιλογής, ενώ, όσον αφορά τα άλλα κριτήρια, τα κράτη μέλη έχουν την ευελιξία να αποφασίζουν κατά τον σχεδιασμό των δημοπρασιών τους αν θα τα εφαρμόσουν ως κριτήρια προεπιλογής, ως κριτήρια ανάθεσης ή ως συνδυασμό και των δύο τύπων κριτηρίων. Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 26 παράγραφος 2 τελευταίο εδάφιο του κανονισμού (ΕΕ) 2024/1735, τα κράτη μέλη δεν εμποδίζονται να χρησιμοποιούν πρόσθετα μη τιμολογιακά κριτήρια πέραν εκείνων που απαριθμούνται στο άρθρο 26 παράγραφος 2.

(2)

Οι κανόνες που προσδιορίζουν τα κριτήρια προεπιλογής ή τα κριτήρια ανάθεσης που θα πρέπει να συνυπολογίζονται στις δημοπρασίες για την εκδίπλωση ενέργειας από ορισμένες ανανεώσιμες πηγές αποσκοπούν στη διευκόλυνση του σχεδιασμού και της εφαρμογής των κριτηρίων που ορίζονται στο άρθρο 26 του κανονισμού (ΕΕ) 2024/1735, καθώς και στη διασφάλιση της ομοιομορφίας σε ολόκληρη την Ένωση, παρέχοντας παράλληλα επαρκή ευελιξία στα κράτη μέλη. Με την εναρμονισμένη εφαρμογή των κριτηρίων αναμένεται να μειωθεί το κόστος συναλλαγής για τους οικονομικούς φορείς και τα κράτη μέλη και να αποτραπεί ο κατακερματισμός της εσωτερικής αγοράς σύμφωνα με την αρχή της ενωσιακής προστιθέμενης αξίας. Αυτό θα πρέπει να γίνει με την παράλληλη παροχή επαρκούς ευελιξίας στα κράτη μέλη ώστε να προσαρμόζουν την εφαρμογή των κριτηρίων προεπιλογής ή ανάθεσης στη δομή και στον σχεδιασμό των αντίστοιχων συστημάτων δημοπρασιών τους, στα ειδικά χαρακτηριστικά τους και σε άλλες παραμέτρους που συνδέονται με άλλους στόχους δημόσιας πολιτικής, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας. Με την εφαρμογή των εν λόγω κριτηρίων στις δημοπρασίες ανανεώσιμης ενέργειας δεν θα πρέπει να υπονομεύονται οι βασικοί στόχοι της δημοπρασίας όσον αφορά την ταχεία, αποδοτική και βιώσιμη εκδίπλωση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, ενώ θα πρέπει να διασφαλίζεται ανταγωνιστική διαδικασία υποβολής προσφορών και ασφάλεια δικαίου. Ο παρών κανονισμός καθορίζει τα κριτήρια προεπιλογής ή ανάθεσης που θα πρέπει να συνυπολογίζονται στις δημοπρασίες για την εκδίπλωση ενέργειας από ορισμένες ανανεώσιμες πηγές, ώστε να διασφαλίζεται ότι τα εν λόγω κριτήρια σχεδιάζονται και εφαρμόζονται με αντικειμενικό, διαφανή και αμερόληπτο τρόπο, χωρίς να επιφέρουν δυσανάλογη αύξηση του κόστους.

(3)

Το κριτήριο που αφορά την υπεύθυνη επιχειρηματική συμπεριφορά θα πρέπει να διασφαλίζει ότι οι δραστηριότητες που ασκούνται από εταιρείες ευθυγραμμίζονται με τις ανάγκες της κοινωνίας και της φύσης. Με βάση το σχετικό διεθνές πλαίσιο προτύπων, όπως οι κατευθυντήριες αρχές των Ηνωμένων Εθνών για τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα: Με την εφαρμογή του πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών «Προστασία, σεβασμός και επανόρθωση», των κατευθυντήριων γραμμών του ΟΟΣΑ για τις πολυεθνικές επιχειρήσεις σχετικά με την υπεύθυνη επιχειρηματική συμπεριφορά, της καθοδήγησης του ΟΟΣΑ για τη δέουσα επιμέλεια όσον αφορά την υπεύθυνη επιχειρηματική συμπεριφορά, της τριμερούς δήλωσης αρχών της ΔΟΕ σχετικά με τις πολυεθνικές εταιρείες και την κοινωνική πολιτική (δήλωση για τις πολυεθνικές εταιρείες), καθώς και της συναφούς νομοθεσίας της Ένωσης σχετικά με την εταιρική δέουσα επιμέλεια όσον αφορά τη βιωσιμότητα (3), ιδίως της οδηγίας (ΕΕ) 2024/1760 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (4), καθώς και της οδηγίας (ΕΕ) 2022/2464 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (5) και του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού (ΕΕ) 2023/2772 της Επιτροπής (6), η θέσπιση κριτηρίου προεπιλογής ως προς την υπεύθυνη επιχειρηματική συμπεριφορά στις δημοπρασίες ανανεώσιμης ενέργειας θα πρέπει να υπερβαίνει τις απαιτήσεις δέουσας επιμέλειας που προβλέπονται στην ισχύουσα ενωσιακή νομοθεσία, απαιτώντας την ανάληψη δράσης για την αντιμετώπιση των βασικών στοιχείων δέουσας επιμέλειας όσον αφορά τις επιχειρηματικές δραστηριότητες του γενικού προσφέροντος που σχετίζονται με τη δημοπρασία. Οι προσφέροντες θα πρέπει επίσης να υποχρεούνται να δημοσιοποιούν τις ενέργειες στις οποίες προβαίνουν για τη συμμόρφωση με την εν λόγω απαίτηση. Προκειμένου να αποφευχθεί η υπερβολική γραφειοκρατική επιβάρυνση, τα φυσικά πρόσωπα, οι εταιρείες που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2013/34/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (7), όπως ορίζεται στα άρθρα 19α και 29α της εν λόγω οδηγίας και στις μεταγενέστερες τροποποιήσεις τους, καθώς και οι κοινότητες ανανεώσιμης ενέργειας, δεν θα πρέπει να υποχρεούνται να συμμορφώνονται με αυτήν την πρόσθετη υποχρέωση και υπόκεινται σε λιγότερο αυστηρές απαιτήσεις, ενώ εξαιρούνται πλήρως από την εφαρμογή του κριτηρίου της υπεύθυνης επιχειρηματικής συμπεριφοράς για έργα μεγέθους κάτω των 10 MW. Ωστόσο, τα κράτη μέλη θα πρέπει να διατηρήσουν τη δυνατότητα επέκτασης σε φυσικά πρόσωπα, σε εταιρείες που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2013/34/ΕΕ, όπως ορίζεται στα άρθρα 19α και 29α της εν λόγω οδηγίας και στις μεταγενέστερες τροποποιήσεις τους, και σε κοινότητες ανανεώσιμης ενέργειας, της υποχρέωσης ανάληψης δράσης για την αντιμετώπιση των βασικών στοιχείων δέουσας επιμέλειας όσον αφορά έργα μεγέθους άνω των 10 MW. Η αξιολόγηση της συμμόρφωσης με το κριτήριο της υπεύθυνης επιχειρηματικής συμπεριφοράς θα πρέπει να βασίζεται στα βασικά στοιχεία της δέουσας επιμέλειας, όπως ορίζεται στο παράρτημα I του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού (ΕΕ) 2023/2772 (8).

(4)

Η διασφάλιση υψηλού επιπέδου κυβερνοασφάλειας και ασφάλειας των δεδομένων στις εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας είναι ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού και των κρίσιμων ενεργειακών υποδομών. Οι κίνδυνοι κυβερνοασφάλειας στον τομέα της ενέργειας ενδέχεται να έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην εμπιστευτικότητα των πληροφοριών που υποβάλλονται σε επεξεργασία κατά την κατασκευή και τη λειτουργία εγκαταστάσεων ανανεώσιμης ενέργειας, ενώ ενδέχεται να επηρεάσουν την ικανότητα του φορέα εκμετάλλευσης να διατηρήσει τον επιχειρησιακό έλεγχο της εγκατάστασης. Οι εγκαταστάσεις ανανεώσιμης ενέργειας βρίσκονται αντιμέτωπες με ευρύ φάσμα δυνητικών κινδύνων κυβερνοασφάλειας που συνδέονται με την αλυσίδα εφοδιασμού, όπως η σοβαρή και απροσδόκητη διατάραξη της αλυσίδας εφοδιασμού, η μη διαθεσιμότητα προϊόντων, υπηρεσιών ή διαδικασιών τεχνολογίας πληροφοριών και επικοινωνιών (στο εξής: ΤΠΕ) στην αλυσίδα εφοδιασμού ή οι κυβερνοεπιθέσεις που εξαπολύουν παράγοντες της αλυσίδας εφοδιασμού, μεταξύ άλλων εξαιρετικά προηγμένοι και επίμονοι κακόβουλοι κρατικοί παράγοντες και εγκληματίες.

(5)

Για να διασφαλιστεί ότι όλοι οι προσφέροντες αντιμετωπίζουν δεόντως τους κινδύνους κυβερνοασφάλειας και τους κινδύνους για την ασφάλεια των δεδομένων, οι δημοπρασίες για την εκδίπλωση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές θα πρέπει να περιλαμβάνουν κριτήρια προεπιλογής, σύμφωνα με τα οποία θα απαιτείται η εφαρμογή μέτρων διαχείρισης των κινδύνων κυβερνοασφάλειας, η συγκρότησή τους σε σχέδιο κυβερνοασφάλειας και η διασφάλιση ότι τα εν λόγω μέτρα εφαρμόζονται στα προϊόντα ή στις υπηρεσίες ΤΠΕ που παρέχονται από τους προμηθευτές των προσφερόντων. Η αποθήκευση και η επεξεργασία δεδομένων που σχετίζονται με τη λειτουργία εγκαταστάσεων ανανεώσιμης ενέργειας σε δικαιοδοσίες εκτός του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου μπορούν να ενέχουν απειλές για την ασφάλεια των εγκαταστάσεων καθώς και για ολόκληρο το σύστημα. Ένα επιπλέον επίπεδο προστασίας των δεδομένων είναι απαραίτητο για την κατοχύρωση της ασφάλειας της εγκατάστασης και ολόκληρου του συστήματος σε περιπτώσεις όπου ο προσφέρων υπόκειται στη δικαιοδοσία τρίτης χώρας που τον υποχρεώνει να αναφέρει πληροφορίες σχετικά με τα τρωτά σημεία λογισμικού ή υλισμικού στις αρχές της εν λόγω τρίτης χώρας προτού γνωστοποιηθεί ότι τα εν λόγω τρωτά σημεία αποτέλεσαν αντικείμενο εκμετάλλευσης. Ένα επιπλέον επίπεδο προστασίας των δεδομένων είναι επίσης απαραίτητο όταν, σύμφωνα με δημόσια δήλωση είτε εξ ονόματος της Ένωσης βάσει του πλαισίου για κοινή διπλωματική αντίδραση της ΕΕ έναντι κακόβουλων δραστηριοτήτων στον κυβερνοχώρο (9) είτε εξ ονόματος ενός ή περισσότερων από τα κράτη μέλη της, παράγοντες απειλής που δραστηριοποιούνται από την επικράτεια της εν λόγω τρίτης χώρας έχουν προβεί σε κακόβουλες δραστηριότητες ή εκστρατείες στον κυβερνοχώρο. Για τον σκοπό αυτόν, τα κράτη μέλη θα πρέπει ιδίως να λαμβάνουν υπόψη τα στοχευμένα περιοριστικά μέτρα που επιβάλλει η Ένωση για την αποτροπή και την αντιμετώπιση κυβερνοεπιθέσεων που συνιστούν εξωτερική απειλή για την Ένωση ή τα κράτη μέλη της (10). Οι δημόσιες δηλώσεις εξ ονόματος κράτους μέλους έχουν ιδιαίτερη σημασία για τις δημοπρασίες που διεξάγει το εν λόγω κράτος μέλος. Στις περιπτώσεις αυτές, οι προσφέροντες θα πρέπει να υποβάλλουν τεκμηριωμένο σχέδιο κυβερνοασφάλειας στο οποίο περιγράφονται τα τεχνικά, επιχειρησιακά και οργανωτικά μέτρα προκειμένου να διασφαλίζεται ότι τα δεδομένα που χρησιμοποιούνται ή παράγονται στο πλαίσιο των επιχειρηματικών τους δραστηριοτήτων που σχετίζονται με τη δημοπρασία αποθηκεύονται και υποβάλλονται σε επεξεργασία στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (στο εξής: ΕΟΧ) και δεν διαβιβάζονται εκτός του ΕΟΧ. Είναι σημαντικό οι φορείς εκμετάλλευσης που είναι εγκατεστημένοι στον ΕΟΧ να διατηρούν τον επιχειρησιακό έλεγχο των εγκαταστάσεων, ώστε να διασφαλίζεται η κατάλληλη εποπτεία και επιβολή του δικαίου της ΕΕ με σκοπό την κατοχύρωση της ασφάλειας των εγκαταστάσεων και ολόκληρου του συστήματος.

(6)

Η συμπερίληψη κριτηρίων προκειμένου να διασφαλιστεί η ικανότητα του προσφέροντος να παραδώσει το έργο είναι καίριας σημασίας για να διασφαλιστεί ότι οι προσφέροντες και οι προσφορές τους χαρακτηρίζονται από αξιοπιστία, διαθέτουν τις τεχνικές γνώσεις, την πείρα και τις χρηματοπιστωτικές και οικονομικές δυνατότητες που απαιτούνται, καθώς επίσης και ένα ρεαλιστικό επιχειρηματικό και τεχνικό σχέδιο για την πλήρη και έγκαιρη ολοκλήρωση του έργου, τηρώντας τις διαφορετικές προδιαγραφές και τις απαιτήσεις μη τιμολογιακών κριτηρίων που περιλαμβάνονται στη δημοπρασία. Ως εκ τούτου, είναι σκόπιμο να απαιτείται από τους προσφέροντες να παρέχουν ειδική τεκμηρίωση και αποδεικτικά στοιχεία. Κατά τον σχεδιασμό των εν λόγω κριτηρίων, τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να λαμβάνουν υπόψη το κόστος του έργου, τους κινδύνους που ενέχει, τη δυναμικότητά του, την ωριμότητα της τεχνολογίας, τον βαθμό καινοτομίας που απαιτείται βάσει της δημοπρασίας και άλλες συναφείς συνθήκες της αγοράς. Τούτο είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς η επιβολή υπερβολικών απαιτήσεων, για παράδειγμα, σε μικρότερα έργα ενδέχεται να προκαλέσει τεχνητό περιορισμό του ανταγωνισμού και να οδηγήσει στον αποκλεισμό μικρότερων παραγόντων που διαφορετικά θα ήταν σε θέση να συμμετάσχουν στη δημοπρασία. Επιπλέον, η επιβολή υπερβολικών απαιτήσεων ενδέχεται να περιορίσει τη συμμετοχή νεοεισερχομένων στη δημοπρασία. Αντιθέτως, σε μεγαλύτερα έργα, τα οποία ενέχουν υψηλότερους κινδύνους, η επιβολή αυστηρότερων όρων ενδέχεται να είναι αναγκαία ώστε να διασφαλιστεί η δυνατότητα πλήρους και έγκαιρης παράδοσης των έργων, χωρίς να θίγεται η ανταγωνιστικότητα της διαδικασίας υποβολής προσφορών.

(7)

Σύμφωνα με το άρθρο 26 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΕ) 2024/1735, τα κράτη μέλη πρέπει να περιλαμβάνουν κριτήρια προεπιλογής ή κριτήρια ανάθεσης για την αξιολόγηση της συμβολής της δημοπρασίας στη βιωσιμότητα και την ανθεκτικότητα. Σύμφωνα με το άρθρο 25 του κανονισμού (ΕΕ) 2024/1735, οι αναθέτουσες αρχές και οι αναθέτοντες φορείς οφείλουν να εφαρμόζουν σε ορισμένες διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων ελάχιστες υποχρεωτικές απαιτήσεις όσον αφορά την περιβαλλοντική βιωσιμότητα και ορισμένες υποχρεωτικές απαιτήσεις για την αξιολόγηση της συμβολής της υποβαλλόμενης προσφοράς στην ανθεκτικότητα. Τόσο οι διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων όσο και οι δημοπρασίες για την εκδίπλωση πηγών ανανεώσιμης ενέργειας συμβάλλουν στην ανθεκτικότητα της Ένωσης. Οι δημόσιες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα της ενέργειας και είναι αναθέτοντες φορείς σύμφωνα με το άρθρο 4 της οδηγίας 2014/25/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (11) υπόκεινται στο άρθρο 25 του κανονισμού (ΕΕ) 2024/1735 κατά την προμήθεια των τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών που απαριθμούνται στο άρθρο 4 παράγραφος 1 στοιχεία α) έως ια) του κανονισμού (ΕΕ) 2024/1735. Ταυτόχρονα, μπορούν επίσης να συμμετέχουν ως προσφέροντες σε δημοπρασίες ανανεώσιμης ενέργειας που υπόκεινται στο άρθρο 26 του κανονισμού (ΕΕ) 2024/1735. Η αιτιολογική σκέψη 81 του κανονισμού (ΕΕ) 2024/1735 υπενθυμίζει ότι είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι οι απαιτήσεις όσον αφορά τη βιωσιμότητα και την ανθεκτικότητα εφαρμόζονται κατά τρόπο που διασφαλίζει τον θεμιτό και ισότιμο ανταγωνισμό μεταξύ των παραγόντων της αγοράς, ανεξάρτητα από την ιδιοκτησιακή δομή τους. Προκειμένου να διασφαλιστεί ο εν λόγω θεμιτός και ισότιμος ανταγωνισμός, για τους σκοπούς της αξιολόγησης των απαιτήσεων ανθεκτικότητας και περιβαλλοντικής βιωσιμότητας, οι δημόσιες επιχειρήσεις που συμμετέχουν σε δημοπρασίες ανανεώσιμης ενέργειας σύμφωνα με το άρθρο 26 θα πρέπει να υπόκεινται μόνο στους κανόνες που ορίζονται στο άρθρο 26. Οι κανόνες που ορίζονται στο άρθρο 25 θα πρέπει να εφαρμόζονται στην προμήθεια τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών, εκτός εάν η εν λόγω προμήθεια χρησιμοποιείται για την εκτέλεση έργων που ανατίθενται στο πλαίσιο δημοπρασιών ανανεώσιμης ενέργειας που υπόκεινται στο άρθρο 26 (12).

(8)

Η συγκεκριμένη επιλογή του είδους των κριτηρίων για την αξιολόγηση της συμβολής της δημοπρασίας στη βιωσιμότητα και την ανθεκτικότητα (κριτήρια προεπιλογής ή ανάθεσης) εμπίπτει στη δικαιοδοσία των αρμόδιων αρχών που σχεδιάζουν τη συγκεκριμένη δημοπρασία. Ωστόσο, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι η επιλογή του είδους των κριτηρίων δεν υπονομεύει τον ανταγωνιστικό χαρακτήρα της διαδικασίας υποβολής προσφορών και δεν επιφέρει αδικαιολόγητη επιβράδυνση της εκδίπλωσης τεχνολογιών ανανεώσιμης ενέργειας.

(9)

Η αξιολόγηση της συμβολής των δημοπρασιών στην ανθεκτικότητα θα πρέπει να αποσκοπεί στη διασφάλιση της πρόσβασης της Ένωσης σε ασφαλή και βιώσιμο ενεργειακό εφοδιασμό μέσω i) της μείωσης των υφιστάμενων εξαρτήσεων και της αποφυγής νέων στρατηγικών εξαρτήσεων από μία και μόνο τρίτη χώρα όσον αφορά τον εφοδιασμό με τεχνολογίες ανανεώσιμης ενέργειας μηδενικών καθαρών εκπομπών και των κύριων συγκεκριμένων κατασκευαστικών στοιχείων τους, και ii) της ενίσχυσης της παραγωγικής ικανότητας της Ένωσης όσον αφορά τις εν λόγω τεχνολογίες και τα κατασκευαστικά στοιχεία τους. Τούτο θα πρέπει να πραγματοποιείται χωρίς να διακυβεύεται η επίτευξη του δεσμευτικού στόχου της Ένωσης σχετικά με την ανανεώσιμη ενέργεια για το 2030, ο οποίος ορίζεται στο άρθρο 3 παράγραφος 1 της οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβούλιου (13). Κατά τη λήψη απόφασης για το αν θα εφαρμόσουν την ανθεκτικότητα ως κριτήριο προεπιλογής ή ανάθεσης σε τεχνολογίες μηδενικών καθαρών εκπομπών ή στα κύρια συγκεκριμένα κατασκευαστικά στοιχεία τους, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη το επίπεδο εξάρτησης της Ένωσης από τρίτη χώρα όσον αφορά την εν λόγω τεχνολογία μηδενικών καθαρών εκπομπών ή το κύριο συγκεκριμένο κατασκευαστικό στοιχείο της, τη διαθεσιμότητα εναλλακτικών πηγών εφοδιασμού και τον αντίκτυπο που θα μπορούσε να έχει η εφαρμογή της ανθεκτικότητας ως κριτηρίου προεπιλογής αντί ως κριτηρίου ανάθεσης στην προμήθεια του εν λόγω κύριου συγκεκριμένου κατασκευαστικού στοιχείου. Σε περιπτώσεις δημοπρασιών όπου η ανθεκτικότητα χρησιμοποιείται ως κριτήριο ανάθεσης, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να αποσκοπούν στην ενίσχυση της διαφοροποίησης του εφοδιασμού της Ένωσης πέραν της χώρας από την οποία η Ένωση εξαρτάται υπερβολικά, διά της υψηλότερης μοριοδότησης προσφερόντων που διασφαλίζουν μεγαλύτερη διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού τους σε σύγκριση με τους προσφέροντες που πληρούν τις ελάχιστες απαιτήσεις ανθεκτικότητας.

(10)

Για την αντιμετώπιση των εξαρτήσεων της Ένωσης από μία και μόνο τρίτη χώρα που προμηθεύει πάνω από το 50 % μιας συγκεκριμένης τεχνολογίας μηδενικών καθαρών εκπομπών ή των κατασκευαστικών στοιχείων της ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, τουλάχιστον το 40 % αυτών, και για την προώθηση της διαφοροποίησης του εφοδιασμού, οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών θα πρέπει να περιορίζουν τη συμμετοχή στις σχετικές δημοπρασίες ή να παρέχουν μοριοδότηση βάσει απαιτήσεων που συνδέονται με την καταγωγή του τελικού προϊόντος και ορισμένων κύριων συγκεκριμένων κατασκευαστικών στοιχείων που ορίζονται στον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2025/1178 της Επιτροπής (14), τα οποία κατάγονται από τρίτη χώρα από την οποία η Ένωση έχει υπερβολική εξάρτηση. Επιπλέον, είναι σκόπιμο να περιοριστεί η προέλευση ορισμένων βασικών στρατηγικών κατασκευαστικών στοιχείων, δεδομένης της αξίας της τεχνολογίας τους και του κεντρικού ρόλου που διαδραματίζουν στην ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού καθώς και στην αλυσίδα εφοδιασμού συγκεκριμένων τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών· ωστόσο, για άλλα κύρια συγκεκριμένα κατασκευαστικά στοιχεία, οι προσφέροντες θα πρέπει να διατηρούν την ευελιξία όσον αφορά την επιλογή των κατασκευαστικών στοιχείων που προτίθενται να προμηθεύονται από την τρίτη χώρα από την οποία εξαρτάται υπερβολικά η Ένωση, εντός των ορίων που καθορίζονται στον παρόντα κανονισμό. Οι απαιτήσεις αυτές παρέχουν μια πρακτική και αντικειμενικά επαληθεύσιμη μεθοδολογία για την αξιολόγηση της ανθεκτικότητας των τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών και των κύριων συγκεκριμένων κατασκευαστικών στοιχείων τους που αποτελούν μέρος μιας δημοπρασίας. Είναι σκόπιμο να καθοριστούν οι ειδικές απαιτήσεις για τις διάφορες τεχνολογίες και τα κύρια συγκεκριμένα κατασκευαστικά στοιχεία τους, λαμβανομένων υπόψη των ειδικών περιστάσεων και των χαρακτηριστικών τους, όπως η διαθεσιμότητα εναλλακτικών πηγών εφοδιασμού, η επαρκής παραγωγική ικανότητα παγκοσμίως, το επίπεδο ωριμότητας της τεχνολογίας και ο ρυθμός εκδίπλωσής της, ο αντίκτυπος της διαφοροποίησης στις αλυσίδες εφοδιασμού και το συνολικό κόστος. Στην περίπτωση τελικών προϊόντων φωτοβολταϊκών τεχνολογιών (ηλιακά φωτοβολταϊκά συστήματα) και φωτοβολταϊκών αυτοτελών μονάδων, οι μη προτιμησιακοί κανόνες καταγωγής που ορίζονται στον κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμό (ΕΕ) 2015/2446 της Επιτροπής (15) προβλέπουν ότι τα συναρμολογήματα φωτοβολταϊκών κυττάρων (ΕΣ 8541 42 ), τα οποία ταξινομούνται στην ίδια δασμολογική κλάση με τις φωτοβολταϊκές αυτοτελείς μονάδες (ΕΣ 8541 43 ), ή η συναρμολόγηση ισοδύναμων κατασκευαστικών στοιχείων σε φωτοβολταϊκές αυτοτελείς μονάδες δεν θα άλλαζε την καταγωγή της αυτοτελούς μονάδας. Για τον λόγο αυτόν, είναι σκόπιμο να αναφέρεται η συναρμολόγηση του ηλιακού φωτοβολταϊκού συστήματος και της φωτοβολταϊκής αυτοτελούς μονάδας, και όχι η προέλευσή τους, όταν γίνεται λόγος για τη συμβολή στην ανθεκτικότητα των συγκεκριμένων σταδίων κατασκευής.

(11)

Όσον αφορά ορισμένα κύρια συγκεκριμένα κατασκευαστικά στοιχεία, το επίπεδο εξάρτησης από μία και μόνο τρίτη χώρα ενδέχεται να είναι τόσο υψηλό, ώστε η αυστηρή εφαρμογή του κριτηρίου ανθεκτικότητας να θέσει σε κίνδυνο την ασφάλεια του εφοδιασμού του εν λόγω κατασκευαστικού στοιχείου. Στις περιπτώσεις αυτές, είναι σκόπιμο οι αρμόδιες αρχές να διατηρήσουν κάποιο βαθμό ευελιξίας προκειμένου να αυξήσουν το όριο των κύριων συγκεκριμένων κατασκευαστικών στοιχείων που μπορεί να προέρχονται από την εν λόγω τρίτη χώρα από την οποία υπάρχει υπερβολική εξάρτηση.

(12)

Κατά τη διενέργεια της αξιολόγησης που απαιτείται στο άρθρο 26 παράγραφος 8 του κανονισμού (ΕΕ) 2024/1735 σχετικά με τα κριτήρια ανθεκτικότητας και βιωσιμότητας για τις δημοπρασίες με στόχο την εκδίπλωση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και τις επιπτώσεις τους στην επιταχυνόμενη εκδίπλωση τεχνολογιών ανανεώσιμης ενέργειας, η Επιτροπή θα πρέπει να εξετάζει δεόντως την αποτελεσματικότητα του κριτηρίου ανθεκτικότητας και το κατά πόσον η εν λόγω αποτελεσματικότητα υπονομεύεται από πρακτικές που αποσκοπούν στην αλλαγή της προέλευσης ή του τόπου συναρμολόγησης τελικών προϊόντων τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών ή κύριων συγκεκριμένων κατασκευαστικών στοιχείων.

(13)

Όσον αφορά τις τεχνολογίες χερσαίας αιολικής ενέργειας, τις τεχνολογίες υπεράκτιας αιολικής ενέργειας και τις ηλεκτρολυτικές κυψέλες, οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών θα πρέπει επίσης να αξιολογούν τη συμβολή των δημοπρασιών στην ανθεκτικότητα, ακόμα και αν δεν υπάρχει μία και μόνο τρίτη χώρα που προμηθεύει πάνω από το 50 % των εν λόγω τεχνολογιών ή των κατασκευαστικών στοιχείων τους ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, τουλάχιστον το 40 % αυτών, δεδομένου ότι για τις εν λόγω τεχνολογίες συντρέχει σημαντικός κίνδυνος αυξημένης εξάρτησης από τις εισαγωγές από τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας, γεγονός που ενδέχεται να αποτελέσει απειλή για την ασφάλεια εφοδιασμού της Ένωσης. Τούτο συμβαίνει λόγω των τρεχουσών και των προβλεπόμενων τάσεων προσφοράς και ζήτησης για τις εν λόγω τεχνολογίες σε παγκόσμιο και ενωσιακό επίπεδο, καθώς και λόγω του γεγονότος ότι η παραγωγική ικανότητα της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας υπερβαίνει το 50 % της παγκόσμιας παραγωγής (16), η προβλεπόμενη δε παραγωγή της υπερβαίνει σημαντικά τους εγχώριους στόχους της και την προβλεπόμενη ζήτηση.

(14)

Το άρθρο 26 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΕ) 2024/1735 αναφέρει ότι η συμβολή των δημοπρασιών στη βιωσιμότητα μπορεί να αξιολογηθεί με τη θέσπιση κριτηρίων σχετικών με την περιβαλλοντική βιωσιμότητα που υπερβαίνει τις ελάχιστες απαιτήσεις της ισχύουσας νομοθεσίας, την καινοτομία ή την ενοποίηση του ενεργειακού συστήματος.

(15)

Ο κανονισμός (ΕΕ) 2024/1735 προβλέπει τη συμπερίληψη παραμέτρων που σχετίζονται με την περιβαλλοντική βιωσιμότητα τόσο σε ορισμένες διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων όσο και σε ορισμένες δημοπρασίες για την εκδίπλωση πηγών ανανεώσιμης ενέργειας. Ο κανονισμός εκχωρεί στην Επιτροπή εκτελεστικές εξουσίες για τον καθορισμό ελάχιστων απαιτήσεων σχετικά με την περιβαλλοντική βιωσιμότητα των δημόσιων συμβάσεων, καθώς και για τον περαιτέρω προσδιορισμό των κριτηρίων περιβαλλοντικής βιωσιμότητας που μπορούν να χρησιμοποιούνται σε δημοπρασίες για την εκδίπλωση πηγών ανανεώσιμης ενέργειας. Οι πρώτες θα καθοριστούν σε εκτελεστικό κανονισμό που θα εκδοθεί σύμφωνα με το άρθρο 25 παράγραφος 5 του κανονισμού (ΕΕ) 2024/1735, ενώ τα δεύτερα θεσπίζονται στον παρόντα κανονισμό. Οι δύο πράξεις αποσκοπούν στην επίτευξη του ίδιου στόχου, δηλαδή την αύξηση της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας των τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών και τη μείωση των επιπτώσεών τους στο περιβάλλον. Ωστόσο, η προσέγγιση των δύο κανονισμών και το περιεχόμενό τους διαφέρουν προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι διαφορετικές ειδικές νομικές εξουσιοδοτήσεις, η διαφορά στις διαδικασίες που αφορούν τη σύναψη δημόσιων συμβάσεων και τις δημοπρασίες για την εκδίπλωση πηγών ανανεώσιμης ενέργειας, το διαφορετικό πεδίο εφαρμογής όσον αφορά τις καλυπτόμενες τεχνολογίες μηδενικών καθαρών εκπομπών και η διαφορά στο είδος των αρχών που είναι αρμόδιες για τις εν λόγω διαφορετικές διαδικασίες, καθώς και στις ποσότητες που εκδιπλώνονται μέσω αυτών.

(16)

Εάν επιλέξουν να καθορίσουν κριτήρια περιβαλλοντικής βιωσιμότητας, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να καθορίσουν κριτήρια για την αξιολόγηση των επιπτώσεων στο κλίμα και το περιβάλλον. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να εφαρμόζουν ένα ή περισσότερα από τα κριτήρια περιβαλλοντικής βιωσιμότητας που καθορίζονται στον παρόντα εκτελεστικό κανονισμό ή άλλα κριτήρια που θεωρούν συναφή.

(17)

Το αποτύπωμα άνθρακα των τεχνολογιών ανανεώσιμης ενέργειας είναι ένα από τα συναφή κριτήρια που μπορούν να συμπεριλάβουν οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών στις δημοπρασίες με στόχο την αξιολόγηση της συμβολής τους στην περιβαλλοντική βιωσιμότητα. Για να είναι το κριτήριο αυτό αντικειμενικό, διαφανές και αμερόληπτο, το αποτύπωμα άνθρακα της τεχνολογίας μηδενικών καθαρών εκπομπών θα πρέπει να μετράται και να αξιολογείται με βάση τον κύκλο ζωής. Είναι επίσης σκόπιμο να εναρμονιστούν οι μέθοδοι αξιολόγησης του αποτυπώματος άνθρακα κατά τον κύκλο ζωής, προκειμένου να μειωθούν τα περιθώρια υποθέσεων και να βελτιωθεί η συγκρισιμότητα των αποτελεσμάτων, γεγονός απαραίτητο ώστε να καταστεί δυνατή η αποτελεσματική συμβολή στην περιβαλλοντική βιωσιμότητα. Αναμένεται η επίτευξη περαιτέρω εναρμόνισης στον τομέα αυτόν στο πλαίσιο της συμφωνίας για καθαρή βιομηχανία (17). Εφόσον το δίκαιο της Ένωσης προβλέπει μέθοδο αξιολόγησης του αποτυπώματος άνθρακα μιας δεδομένης τεχνολογίας μηδενικών καθαρών εκπομπών, τα κράτη μέλη θα πρέπει να τη χρησιμοποιούν στις εθνικές δημοπρασίες τους για την εκδίπλωση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές με χρήση της εν λόγω τεχνολογίας.

(18)

Ελλείψει ενωσιακής νομοθεσίας που να προβλέπει συγκεκριμένη μέθοδο ή μέθοδο που να διαφαίνεται κατάλληλη για χρήση ως υποκατάστατη μεταβλητή για την αξιολόγηση του αποτυπώματος άνθρακα μιας δεδομένης τεχνολογίας ανανεώσιμης ενέργειας, προκειμένου να βελτιωθεί η συγκρισιμότητα των αποτελεσμάτων κατά τη χρήση του αποτυπώματος άνθρακα ως κριτηρίου στις δημοπρασίες, είναι αναγκαίο να προσδιοριστούν περαιτέρω παράμετροι σχεδιασμού για το εν λόγω κριτήριο, ιδίως όσον αφορά τη μεθοδολογία και τις απαιτήσεις ποιότητας των δεδομένων.

(19)

Η μετάβαση σε μια κυκλική οικονομία αποτελεί βασικό στοιχείο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, όπως ορίζεται στο σχέδιο δράσης για την κυκλική οικονομία (18).

(20)

Οι δημοπρασίες για τεχνολογίες μηδενικών καθαρών εκπομπών μπορούν να συμβάλουν στη μετάβαση αυτή με τον καθορισμό κριτηρίων προεπιλογής ή κριτηρίων ανάθεσης που σχετίζονται με την κυκλικότητα. Εάν οι αρχές αποφασίσουν να το πράξουν, θα πρέπει να καθορίσουν κριτήρια σχετικά με την ανακυκλωσιμότητα, την ευκολία επισκευής και συντήρησης ή την ευκολία αναβάθμισης, επαναχρησιμοποίησης, ανακατασκευής και ανακαίνισης προϊόντων, ή σχετικά με τη χρήση ή το περιεχόμενο ανακυκλωμένων υλικών, συμπεριλαμβανομένων των κρίσιμων πρώτων υλών, τα οποία θα παραπέμπουν σε μία ή περισσότερες σχετικές παραμέτρους προϊόντος που καθορίζονται στο παράρτημα I του κανονισμού (ΕΕ) 2024/1781 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (19).

(21)

Η απώλεια βιοποικιλότητας και η κατάρρευση οικοσυστημάτων είναι δύο από τις μεγαλύτερες απειλές που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα. Η Ένωση έχει θεσπίσει νομικά πλαίσια, στρατηγικές και σχέδια δράσης για την προστασία της φύσης και την αποκατάσταση οικοτόπων και ειδών, όπως η στρατηγική για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030 (20) και ο κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (21). Όπως επιβεβαίωσαν πρόσφατες μελέτες, η κλιματική κατάρρευση είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την απώλεια βιοποικιλότητας, καθώς η μεν πρώτη προκαλεί σε παγκόσμια κλίμακα τη δεύτερη, η δε δεύτερη επιδεινώνει την κλιματική αλλαγή. Η βιοποικιλότητα και τα υγιή οικοσυστήματα έχουν θεμελιώδη σημασία για την κλιματικά ανθεκτική ανάπτυξη.

(22)

Οι τεχνολογίες μηδενικών καθαρών εκπομπών μπορούν να έχουν αρνητικές και θετικές επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα. Είναι σκόπιμο να σχεδιαστούν κριτήρια δημοπρασιών τα οποία συμβάλλουν στη διατήρηση της ποικιλομορφίας των ειδών, των οικοσυστημάτων και της αναπαραγωγικής τους ικανότητας. Οι αρνητικές επιπτώσεις είναι κυρίως τοπικές και μπορεί να περιλαμβάνουν απώλεια ή υποβάθμιση οικοτόπων, καθώς και διατάραξη των ειδών, μεταξύ άλλων μέσω του θορύβου και των συγκρούσεων. Οι θετικές επιπτώσεις μπορούν να περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και παρεμβάσεις στο τοπίο επωφελείς για την άγρια πανίδα. Τα κριτήρια προεπιλογής ή ανάθεσης που αφορούν τον αντίκτυπο στη βιοποικιλότητα, ή ο συνδυασμός τους, έχουν τη δυνατότητα να προωθήσουν συνέργειες μεταξύ των τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών και της βιοποικιλότητας. Καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής ενός έργου θα πρέπει να παρακολουθούνται με διαφάνεια οι επιπτώσεις των έργων στη βιοποικιλότητα και, όπου απαιτείται, να λαμβάνονται προσαρμοστικά μέτρα.

(23)

Σε περίπτωση που οι αρμόδιες αρχές συμπεριλάβουν τον αντίκτυπο των τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών στη βιοποικιλότητα ως κριτήριο ανάθεσης, θα πρέπει βάσει του κριτηρίου να απαιτείται καθαρή θετική συμβολή στη βιοποικιλότητα. Στα μέτρα που αφορούν την καθαρή θετική συμβολή στη βιοποικιλότητα θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν, ενδεικτικά, μέτρα για την αποκατάσταση ή την αναδημιουργία οικοτόπων, μέτρα για τη βελτίωση των οικοτόπων των ειδών και την αύξηση των πληθυσμών τους ή μέτρα για τη μείωση της πίεσης που ασκείται από άλλες δραστηριότητες στο περιβάλλον. Η επιβράβευση της καθαρής θετικής συμβολής στη βιοποικιλότητα πέραν των αντισταθμιστικών μέτρων διασφαλίζει ισότιμους όρους ανταγωνισμού μεταξύ των ανταγωνιζόμενων προσφερόντων των οποίων τα έργα έχουν διαφορετικές επιπτώσεις και παρέχει κίνητρο για την αποφυγή ή την ελαχιστοποίηση των αρνητικών επιπτώσεων.

(24)

Η ενεργειακή απόδοση είναι καθοριστικής σημασίας για την επίτευξη των φιλόδοξων στόχων της Ένωσης όσον αφορά τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά τουλάχιστον 55 % έως το 2030 σε σύγκριση με το 1990, όπως ορίζεται στη δέσμη μέτρων προσαρμογής στον στόχο του 55 %. Επιπλέον, η ενεργειακή απόδοση αποτελεί βασικό παράγοντα για τη μείωση των τιμών της ενέργειας και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας του ενεργειακού εφοδιασμού της Ένωσης, καθιστώντας έτσι δυνατή τόσο τη δίκαιη όσο και την ασφαλή πράσινη μετάβαση.

(25)

Οι δημοπρασίες μπορούν να συμβάλουν στην ενεργειακή απόδοση, συμπεριλαμβάνοντας, στο στάδιο της αξιολόγησης της συμβολής στη βιωσιμότητα, κριτήρια προεπιλογής ή ανάθεσης που προσδιορίζουν τα προϊόντα των οποίων η ενεργειακή απόδοση θα αξιολογηθεί και, για κάθε προϊόν, την εφαρμοστέα μεθοδολογία αξιολόγησης. Τα κριτήρια θα πρέπει να καθορίζονται, κατά περίπτωση, σύμφωνα με το άρθρο 7 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΕ) 2017/1369 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (22) ή τα κριτήρια αναφοράς για την ενεργειακή απόδοση που προσδιορίζονται στα εκτελεστικά μέτρα τα οποία θεσπίζονται δυνάμει της οδηγίας 2009/125/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (23).

(26)

Η βιώσιμη διαχείριση των υδάτων είναι σημαντική για την ανθεκτικότητα της Ένωσης, ενώ η διαρθρωτική κακοδιαχείριση των υδάτων έχει οδηγήσει στην υποβάθμιση και τη ρύπανση του συγκεκριμένου πεπερασμένου πόρου και των σχετικών με τα ύδατα οικοσυστημάτων. Η οδηγία 2000/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (24) θέσπισε ένα ολοκληρωμένο μοντέλο διαχείρισης της ποιότητας των υδάτων, ενώ η πολιτική της Ένωσης για τα ύδατα έχει ως στόχο να παράσχει στους Ευρωπαίους πρόσβαση σε καλής ποιότητας και επαρκή ύδατα, να εγγυηθεί την καλή κατάσταση όλων των υδατικών συστημάτων σε ολόκληρη την Ευρώπη, καθώς και να εξασφαλίσει επαρκή, ισορροπημένη και ισότιμη διαθεσιμότητα ύδατος σε όλους τους τομείς που χρησιμοποιούν νερό, συμπεριλαμβανομένης της βιομηχανίας. Η χρήση ορισμένων τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών έχει επιπτώσεις στα ύδατα, καθώς περιλαμβάνει χρήση νερού ή απόρριψη λυμάτων σε υδατικά συστήματα. Ως εκ τούτου, ενδέχεται να είναι σκόπιμος ο σχεδιασμός μη τιμολογιακών, σχετικών με τα ύδατα κριτηρίων περιβαλλοντικής βιωσιμότητας σε δημοπρασίες για τις εν λόγω τεχνολογίες.

(27)

Η μείωση της ρύπανσης είναι άλλο ένα βασικό στοιχείο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, όπως ορίζεται στο σχέδιο δράσης για μηδενική ρύπανση. Το σχέδιο θέτει ως στόχο τον περιορισμό της ρύπανσης του αέρα, των υδάτων και του εδάφους σε επίπεδα που δεν θεωρούνται πλέον επιβλαβή για την υγεία και τα φυσικά οικοσυστήματα και εντός ορίων στα οποία μπορεί να αντεπεξέλθει ο πλανήτης μας. Οι δημοπρασίες για τεχνολογίες μηδενικών καθαρών εκπομπών μπορούν να συμβάλουν στη μείωση των ρύπων με τον καθορισμό κριτηρίων προεπιλογής ή κριτηρίων ανάθεσης που σχετίζονται με τα επίπεδα ρύπανσης. Εάν οι αρμόδιες αρχές αποφασίσουν να χρησιμοποιήσουν τα εν λόγω κριτήρια, οι σχετικές μεθοδολογίες, τα όρια και οι μηχανισμοί συμμόρφωσης θα πρέπει να καθορίζονται σύμφωνα με το δίκαιο της Ένωσης και βάσει αυτού, εφόσον διατίθεται, και λαμβάνοντας υπόψη, κατά περίπτωση, τα κριτήρια που ορίζονται στο προσάρτημα Γ του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού (ΕΕ) 2023/2486 της Επιτροπής (25).

(28)

Η καινοτομία είναι καίριας σημασίας για την ανταγωνιστικότητα, την οικονομική ανάπτυξη και την ταχεία εκδίπλωση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Στόχος της οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001 είναι η προώθηση της καινοτομίας στον τομέα της εκδίπλωσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, θέτοντας έναν ενδεικτικό στόχο για καινοτόμο τεχνολογία ανανεώσιμης ενέργειας ύψους τουλάχιστον 5 % επί της νεωστί εγκατεστημένης δυναμικότητας ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές έως το 2030. Η ενσωμάτωση κριτηρίων καινοτομίας στον σχεδιασμό δημοπρασιών θα πρέπει να προάγει την ανάπτυξη εντελώς νέων λύσεων ή τη βελτίωση προηγμένων λύσεων που υπερβαίνουν την τεχνολογία αιχμής. Αυτό θα δημιουργήσει ένα ισχυρό πλαίσιο που θα προωθήσει την υιοθέτηση τεχνολογιών αιχμής, διασφαλίζοντας έτσι μια βιώσιμη και ανταγωνιστική πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα.

(29)

Όταν η καινοτομία χρησιμοποιείται ως κριτήριο προεπιλογής ή ανάθεσης σε δημοπρασίες, είναι σκόπιμο να γίνεται διάκριση μεταξύ δύο ειδών δημοπρασιών. Πρώτον, το συνηθέστερο είδος δημοπρασιών είναι αυτές που δεν εστιάζουν ειδικά στην καινοτομία ως κύρια αιτία για τη δημοπρασία, αλλά των οποίων κύριος στόχος είναι η εκδίπλωση πηγών ανανεώσιμης ενέργειας. Μολονότι οι δημοπρασίες αυτές δεν αποσκοπούν στην προώθηση αυτής καθαυτής της καινοτομίας, ορισμένα στοιχεία επιβράβευσης της καινοτομίας μπορούν να προστεθούν στον σχεδιασμό των δημοπρασιών ως κριτήρια ανάθεσης ή προεπιλογής. Ένα δεύτερο, μικρότερο υποσύνολο δημοπρασιών μπορεί να είναι αυτό των δημοπρασιών που αφορούν αμιγώς την καινοτομία, κύριος στόχος των οποίων είναι η προώθηση της καινοτομίας που συνδέεται με τη μελλοντική εκδίπλωση πηγών ανανεώσιμης ενέργειας, όπως έργα κυματικής, παλιρροϊκής ενέργειας ή έργα αιωροπτερικών ανεμογεννητριών.

(30)

Σε αμφότερα τα είδη δημοπρασιών όπου η καινοτομία περιλαμβάνεται ως κριτήριο προεπιλογής ή ανάθεσης, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να αξιολογούν πάντοτε τη συμβολή των υποψήφιων έργων στο ελάχιστο επίπεδο βελτίωσης των βασικών δεικτών επιδόσεων, ώστε να διασφαλίζεται ότι το έργο παρέχει προηγμένες λύσεις, τεχνολογίες ή βελτιώσεις οι οποίες υπερβαίνουν την τεχνολογία αιχμής που διατίθεται ήδη στην αγορά και σχετίζονται με το αντικείμενο της δημοπρασίας. Η επιλογή των βασικών δεικτών επιδόσεων με βάση τους οποίους θα πραγματοποιείται η σύγκριση της καινοτομίας με λύσεις και τεχνολογίες αιχμής εξαρτάται από τον στόχο δημόσιας πολιτικής που επιδιώκουν τα κράτη μέλη. Εν προκειμένω μπορεί να περιλαμβάνονται, για παράδειγμα, βασικοί δείκτες επιδόσεων για τη μέτρηση των βελτιώσεων που σημειώνονται στην απόδοση της τεχνολογίας παραγωγής ενέργειας, η ανακυκλωσιμότητα, η ευελιξία της λύσης ή της τεχνολογίας για την προώθηση της ενοποίησης του ενεργειακού συστήματος, η μείωση της εξάρτησης από τις πρώτες ύλες, η διάρκεια ζωής της τεχνολογίας, η μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ή άλλοι βασικοί δείκτες επιδόσεων ανάλογα με τον ειδικό δημόσιο στόχο που επιδιώκεται διά της συμπερίληψης του μη τιμολογιακού κριτηρίου που αφορά την καινοτομία.

(31)

Όσον αφορά τις δημοπρασίες που αφορούν αμιγώς την καινοτομία, κατά τη θέσπιση κριτηρίων προεπιλογής για την αξιολόγηση της καινοτομίας θα πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη το επίπεδο ωριμότητας των προτεινόμενων λύσεων ή τεχνολογιών, προκειμένου να διασφαλίζεται ότι το υποψήφιο έργο πληροί τους στόχους του διαγωνισμού και ότι οι προτεινόμενες καινοτομίες δεν βρίσκονται σε τόσο πρώιμο στάδιο ανάπτυξης ώστε να μην υλοποιηθούν. Για τις δημοπρασίες που δεν εστιάζουν ειδικά στην καινοτομία, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει επίσης να μπορούν να απαιτούν ένα ορισμένο επίπεδο ωριμότητας των διαγωνιζόμενων έργων, προκειμένου να αποφεύγεται η λήψη προσφορών για έργα που βρίσκονται σε πολύ πρώιμα στάδια ανάπτυξης και είναι απίθανο να εκπληρώσουν τους στόχους της δημοπρασίας.

(32)

Η διάδοση γνώσεων σχετικά με τις τελευταίες εξελίξεις στον τομέα της καινοτομίας είναι απαραίτητη για την περαιτέρω προώθηση της καινοτομίας, ιδίως για τις δημοπρασίες που αφορούν αμιγώς την καινοτομία (26). Οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών θα πρέπει να συμπεριλαμβάνουν ως κριτήριο προεπιλογής ή ανάθεσης την ανάγκη διάδοσης των αποτελεσμάτων του επιλεχθέντος έργου μέσω διασκέψεων, δημοσίευσης, αποθετηρίων ανοικτής πρόσβασης ή ελεύθερου λογισμικού / λογισμικού ανοικτού κώδικα, συμπεριλαμβανομένης, κατά περίπτωση, και της διάδοσης των σχετικών επιχειρησιακών δεδομένων, υπό την προϋπόθεση ότι εφαρμόζονται κατάλληλα μέτρα εμπιστευτικότητας. Ομοίως, θα πρέπει να απαιτούν από τον υποβάλλοντα την επιλεχθείσα προσφορά να δεσμεύεται ως προς την έγκαιρη διάθεση αδειών χρήσης για τα αποτελέσματα των ερευνών που προκύπτουν από ενισχυόμενα έργα έρευνας και ανάπτυξης, τα οποία καλύπτονται από δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας, στην τιμή της αγοράς και σε μη αποκλειστική και αμερόληπτη βάση, με σκοπό τη χρήση από ενδιαφερόμενα μέρη του ΕΟΧ. Όσον αφορά τις δημοπρασίες που δεν εστιάζουν ειδικά στην καινοτομία, οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να συμπεριλαμβάνουν ως κριτήρια προεπιλογής ή ανάθεσης αυτό το είδος απαιτήσεων διάδοσης γνώσεων.

(33)

Με την εισαγωγή νέων εγκαταστάσεων μεταβλητών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, το σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας αντιμετωπίζει ιδιαίτερες προκλήσεις, όπως η ανάγκη αντιμετώπισης ζητημάτων συμφόρησης του δικτύου, με παράλληλη διατήρηση της σταθερότητας του δικτύου. Οι ανάγκες αυτές αντιμετωπίζονται συνήθως μέσω ανακατανομής και άλλων λύσεων που συνεπάγονται κόστος για το σύστημα. Η εισαγωγή της ενοποίησης του ενεργειακού συστήματος ως μη τιμολογιακού κριτηρίου στις δημοπρασίες ανανεώσιμης ενέργειας μπορεί να μετριάσει το εν λόγω κόστος για το σύστημα, αντιμετωπίζοντας τον αντίκτυπο που επιφέρει στο σύστημα η λειτουργία του έργου ανανεώσιμης ενέργειας. Ωστόσο, οι ανάγκες του ενεργειακού συστήματος δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο μέσω της εισαγωγής μη τιμολογιακών κριτηρίων στις δημοπρασίες ανανεώσιμης ενέργειας, αλλά απαιτούν συστημικές λύσεις όπως, για παράδειγμα, σχεδιασμό του δικτύου, ρυθμιστικές πτυχές, μηνύματα της αγοράς ή τιμολόγια δικτύων.

(34)

Τα μη τιμολογιακά κριτήρια για την ενοποίηση του ενεργειακού συστήματος θα πρέπει να σχεδιάζονται κατά τέτοιον τρόπο ώστε να καθίσταται δυνατή η συμβολή όλων των τεχνολογιών και των λύσεων που μπορούν να συνδράμουν στην αντιμετώπιση των προσδιορισμένων αναγκών του συστήματος. Εάν αιτιολογείται δεόντως με βάση τις προσδιορισμένες ανάγκες του συστήματος ή επιτρέπεται από το δίκαιο της Ένωσης, οι δημοπρασίες θα πρέπει επίσης να εστιάζουν σε μία ή περισσότερες τεχνολογίες ή λύσεις. Οι εν λόγω τεχνολογίες ή λύσεις θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν στις επενδύσεις που προβλέπονται στο διαγωνιζόμενο έργο ή να αποκτηθούν μέσω σύμβασης με τρίτο μέρος, εφόσον συνιστούν νέα επένδυση. Η δυνατότητα αυτή θα επιτρέψει στους προσφέροντες να επιλέξουν τις πλέον αποδοτικές οικονομικά λύσεις. Για την αξιολόγηση της συμβολής διαφορετικών τεχνολογιών και λύσεων σε μια ανάγκη του συστήματος ενδέχεται να απαιτούνται εργαλεία μοντελοποίησης που επιτρέπουν στις αρχές να εκτιμούν αντικειμενικά και αμερόληπτα τον αντίκτυπο στο ενεργειακό σύστημα των σεναρίων με και χωρίς το διαγωνιζόμενο έργο. Εναλλακτικές προσεγγίσεις θα μπορούσαν να εστιάσουν είτε σε αντικειμενικές και επαληθεύσιμες μεταβλητές που χρησιμεύουν ως υποκατάστατες μεταβλητές για τις γενικές ανάγκες του συστήματος είτε ως υποκατάστατες μεταβλητές για τη συμβολή συγκεκριμένων τεχνολογιών, λαμβανομένου ιδίως υπόψη του σχεδιασμού του δικτύου. Ωστόσο, οι εναλλακτικές αυτές προσεγγίσεις διατρέχουν τον κίνδυνο υποεκτίμησης του δυνητικού αντικτύπου του υποψήφιου έργου στο σύστημα.

(35)

Κατά τη συμπερίληψη της ενοποίησης του ενεργειακού συστήματος ως κριτηρίου στον σχεδιασμό των δημοπρασιών τους, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τη συμβολή των διαγωνιζόμενων έργων στην αντιμετώπιση των αναγκών του συστήματος, με βάση τις ακόλουθες τρεις βασικές παραμέτρους: τη συμβολή των διαγωνιζόμενων έργων στις ανάγκες του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας από χρονική άποψη· τη συμβολή τους στη δημιουργία συνδέσεων μεταξύ φορέων ενέργειας· και τη συμβολή τους στις ανάγκες του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας από άποψη γεωγραφικής θέσης.

(36)

Κατά την αξιολόγηση της συμβολής των διαγωνιζόμενων έργων στην αντιμετώπιση των αναγκών του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας από χρονική άποψη, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το ευρύ φάσμα των λύσεων —συμπεριλαμβανομένης της αποθήκευσης ενέργειας και της απόκρισης ζήτησης— που μπορούν να συμβάλουν στην αντιμετώπιση των ανισορροπιών που δημιουργούνται από τις διακυμάνσεις στην παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας και στη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας. Στο πλαίσιο των δημοπρασιών για την εκδίπλωση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, η χρήση πάγιων στοιχείων που καθιστούν δυνατή την προσαρμογή της παραγωγής, της τροφοδότησης δικτύου ή της κατανάλωσης των διαγωνιζόμενων έργων συμβάλλει στην αντιμετώπιση των αναγκών του συστήματος παρέχοντας χρονική ευελιξία. Τούτο μπορεί να επιτευχθεί, για παράδειγμα, μέσω του συνδυασμού διαφόρων τεχνολογιών παραγωγής ανανεώσιμης ενέργειας, του συνδυασμού πάγιων στοιχείων παραγωγής και πάγιων στοιχείων αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας ή μέσω του συνδυασμού πάγιων στοιχείων παραγωγής και πάγιων στοιχείων ζήτησης ή λύσεων που μπορούν να αυξήσουν ή να μειώσουν τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας όταν απαιτείται.

(37)

Κατά την αξιολόγηση της συμβολής του διαγωνιζόμενου έργου στη δημιουργία συνδέσεων μεταξύ φορέων ενέργειας, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η ικανότητα μεταφοράς ανανεώσιμης ενέργειας από έναν φορέα ενέργειας σε άλλον μέσω πάγιων στοιχείων μετατροπής της ενέργειας. Οι συνδέσεις μεταξύ φορέων ενέργειας αφορούν ιδίως τη μετατροπή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές σε διαφορετικό φορέα ενέργειας, όπως θερμότητα ή υδρογόνο, για κατανάλωση σε τομέα ζήτησης στον οποίο δεν καταναλώνεται άμεσα ηλεκτρική ενέργεια. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η σταδιακή απανθρακοποίηση του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας στο οποίο συμβάλλει το διαγωνιζόμενο έργο μπορεί να καταστήσει δυνατή την απανθρακοποίηση των τομέων ζήτησης στους οποίους δεν χρησιμοποιείται ηλεκτρική ενέργεια, όπως ο τομέας της θερμότητας σε ορισμένα οικιστικά ή βιομηχανικά κτίρια ή η χρήση υδρογόνου σε ορισμένες βιομηχανικές διεργασίες. Ως εκ τούτου, οι συνδέσεις μεταξύ των φορέων ενέργειας συμβάλλουν στις ανάγκες του ενεργειακού συστήματος για την επίτευξη απανθρακοποίησης, όταν πρόκειται για την πλέον αποδοτική οικονομικά επιλογή. Επιπλέον, τα πάγια στοιχεία μετατροπής ενέργειας που δημιουργούν αυτές τις συνδέσεις μεταξύ των φορέων ενέργειας, όπως οι ηλεκτρολυτικές κυψέλες ή οι εγκαταστάσεις παραγωγής και αποθήκευσης θερμότητας, συμβάλλουν επίσης στην αντιμετώπιση των αναγκών χρονικής ευελιξίας στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας.

(38)

Κατά την αξιολόγηση της συμβολής του διαγωνιζόμενου έργου στις ανάγκες του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας από άποψη γεωγραφικής θέσης, θα πρέπει να δίνεται έμφαση στην αλληλεπίδραση μεταξύ της τοπολογίας του δικτύου και της τοποθεσίας των πάγιων στοιχείων παραγωγής και κατανάλωσης, η οποία μπορεί να επιφέρει ζητήματα συμφόρησης του δικτύου και μειωμένη χρήση ανανεώσιμης ενέργειας. Ως εκ τούτου, η βέλτιστη τοποθεσία των νέων έργων παραγωγής ανανεώσιμης ενέργειας και του σημείου σύνδεσης με το δίκτυο μπορεί να συμβάλει στον μετριασμό των ζητημάτων συμφόρησης του δικτύου, είναι δε ζωτικής σημασίας για την αντιμετώπιση των αναγκών του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας. Συνακόλουθα, η συμμετοχή σε δημοπρασίες μπορεί να περιοριστεί σε έργα προκαθορισμένης γεωγραφικής θέσης, χάρη στην οποία θα μπορούν να συμβάλουν στη μείωση της συμφόρησης του δικτύου· εναλλακτικά, τα διαγωνιζόμενα έργα μπορούν να μοριοδοτούνται με βάση τον αντίκτυπο της γεωγραφικής τους θέσης.

(39)

Για να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα των κριτηρίων που καθορίζονται στον παρόντα κανονισμό όσον αφορά τις δημοπρασίες ανανεώσιμης ενέργειας, οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών θα πρέπει να καθορίσουν μεθοδολογία για την αξιολόγηση των μη τιμολογιακών κριτηρίων που καθορίζονται στον παρόντα κανονισμό, να θεσπίσουν κατάλληλους μηχανισμούς παρακολούθησης και εγγυήσεις για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με τα εν λόγω κριτήρια, καθώς και κατάλληλες κυρώσεις σε περίπτωση μη συμμόρφωσης. Οι εν λόγω εγγυήσεις και κυρώσεις θα πρέπει να καθοριστούν σε τέτοιο επίπεδο ώστε να εξισορροπείται η ανάγκη διασφάλισης ανταγωνιστικών προσφορών, αποτρέποντας παράλληλα τις εταιρείες από το να υποβάλλουν προσφορές χωρίς σαφή πρόθεση υλοποίησης του έργου και τήρησης των προδιαγραφών του. Το επίπεδο των εγγυήσεων και των κυρώσεων θα πρέπει να σχεδιαστεί κατά τρόπον ώστε να είναι πιο δαπανηρό για τους προσφέροντες να μην πληρούν τις προδιαγραφές της δημοπρασίας παρά να επωμιστούν το κόστος και να τις ικανοποιήσουν.

(40)

Για ορισμένα κριτήρια, ενδέχεται να είναι αναγκαία η απόδειξη της συμμόρφωσης καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής του έργου, για παράδειγμα ενδέχεται να απαιτείται μόνιμη παρακολούθηση της συμβολής στην ενοποίηση του ενεργειακού συστήματος, στην κυβερνοασφάλεια ή στην περιβαλλοντική βιωσιμότητα. Είναι σκόπιμο να θεσπιστούν εναρμονισμένοι κανόνες σχετικά με το χρονοδιάγραμμα επαλήθευσης της εν λόγω συμμόρφωσης. Κατά την υποβολή της προσφοράς τους, όλοι οι προσφέροντες που συμμετέχουν σε δημοπρασία θα πρέπει να δεσμεύονται ως προς την τήρηση όλων των απαιτήσεων και των προδιαγραφών της δημοπρασίας, οι οποίες περιλαμβάνονται στην προσφορά τους. Η απόδειξη της πραγματικής συμμόρφωσης με τις απαιτήσεις που προκύπτουν από τα διαφορετικά μη τιμολογιακά κριτήρια και άλλες απαιτήσεις δημοπρασίας μπορεί να πραγματοποιηθεί σε διαφορετικά χρονικά σημεία, τα οποία θα πρέπει να καθορίζονται από τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών, κατά περίπτωση.

(41)

Οι προσφέροντες θα πρέπει να παρέχουν ειδική τεκμηρίωση για την απόδειξη της συμμόρφωσης με ορισμένα μη τιμολογιακά κριτήρια. Για την απόδειξη της συμμόρφωσης με τα κριτήρια προεπιλογής σχετικά με την υπεύθυνη επιχειρηματική συμπεριφορά σε δημοπρασίες ανανεώσιμης ενέργειας, οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών θα πρέπει να απαιτούν δηλώσεις σχετικά με τη δέουσα επιμέλεια διασφαλισμένες από τρίτους. Προκειμένου να αποδειχθεί η αποτελεσματική εφαρμογή των μέτρων για τη διαχείριση κινδύνων κυβερνοασφάλειας, ο προσφέρων θα πρέπει να υποβάλλει σχέδιο κυβερνοασφάλειας και να το επικαιροποιεί σε τακτική βάση. Κατά περίπτωση, οι αρχές ενδέχεται να απαιτούν από τους προσφέροντες και τους προμηθευτές τους να υποβάλλονται σε τακτικούς ελέγχους ασφάλειας που διενεργούνται από ανεξάρτητα τρίτα μέρη και να παρουσιάζουν τα αποτελέσματα των εν λόγω ελέγχων σε τακτική βάση.

(42)

Ο παρών κανονισμός ισχύει με την επιφύλαξη του άρθρου 4 της οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001 και των άρθρων 107 και 108 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και των διεθνών υποχρεώσεων της Ένωσης. Οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών θα πρέπει να θεσπίσουν κριτήρια προεπιλογής ή ανάθεσης σε δημοπρασίες για την εκδίπλωση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές σύμφωνα με τις διεθνείς υποχρεώσεις της Ένωσης και σε συμμόρφωση με τη σχετική απαίτηση επιβολής περιοριστικών μέτρων για λόγους ασφάλειας και δημόσιας τάξης. Τα εν λόγω κριτήρια θα πρέπει επίσης να συνάδουν με το ενωσιακό δίκαιο χωρίς να το υπερβαίνουν, και να είναι συνεπή προς τις δεσμεύσεις που έχουν αναληφθεί στο πλαίσιο εμπορικών και επενδυτικών συμφωνιών των οποίων η Ένωση ή τα κράτη μέλη είναι συμβαλλόμενα μέρη, καθώς και διακανονισμών σχετικά με το εμπόριο και τις επενδύσεις στους οποίους έχουν προσχωρήσει η Ένωση ή τα κράτη μέλη.

(43)

Τα μέτρα που προβλέπονται στον παρόντα κανονισμό είναι σύμφωνα με τη γνώμη της επιτροπής της ενεργειακής ένωσης,