(1)

Στις 23 Νοεμβρίου 2020 το Βασίλειο της Ισπανίας (στο εξής: Ισπανία) υπέβαλε στην Επιτροπή αίτηση παρέκκλισης (στο εξής: αίτηση) για τα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη των Καναρίων Νήσων, των Βαλεαρίδων Νήσων, της Θέουτα και της Μελίγια σύμφωνα με το άρθρο 64 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943 και το άρθρο 66 της οδηγίας (ΕΕ) 2019/944.

(2)

Με την αίτηση ζητήθηκαν αρχικά παρεκκλίσεις από το άρθρο 8 και το άρθρο 54 της οδηγίας (ΕΕ) 2019/944 και από το άρθρο 3, το άρθρο 6, το άρθρο 7 παράγραφος 1, το άρθρο 8 παράγραφοι 1 και 4, το άρθρο 9, το άρθρο 10, το άρθρο 11, τα άρθρα 14 έως 17, τα άρθρα 19 έως 27 και τα άρθρα 35 έως 47 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943. Στην εν λόγω αίτηση δεν διευκρινιζόταν η διάρκεια της ζητούμενης παρέκκλισης.

(3)

Στις 18 Μαρτίου 2021 η Επιτροπή δημοσίευσε την αίτηση στον ιστότοπό της και κάλεσε τα κράτη μέλη και τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν παρατηρήσεις έως τις 30 Απριλίου 2021.

(4)

Η Επιτροπή ζήτησε από την Ισπανία συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με την αίτησή της στις 17 Αυγούστου 2021 και στις 16 Δεκεμβρίου 2021. Η Ισπανία απάντησε στις 4 Οκτωβρίου 2021 και στις 17 Ιανουαρίου 2022. Στις τελευταίες παρατηρήσεις, η Ισπανία τροποποίησε το αντικείμενο της αίτησής της ως εξής:

(5)

Η παρούσα απόφαση θα πρέπει να καλύπτει μόνο τις Βαλεαρίδες Νήσους, δεδομένου ότι η απόφαση της Επιτροπής σχετικά με την αίτηση παρέκκλισης που υπέβαλε η Ισπανία σχετικά με το εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου έδαφος των Καναρίων Νήσων εκδόθηκε στις 8 Δεκεμβρίου 2023 (3) και οι αιτήσεις παρέκκλισης που υπέβαλε η Ισπανία σχετικά με το εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου έδαφος της Θέουτα και της Μελίγια θα εξεταστούν σε χωριστές αποφάσεις.

(6)

Οι Βαλεαρίδες Νήσοι αποτελούν από κοινού ένα ενιαίο διασυνδεδεμένο σύστημα (Μαγιόρκα, Μινόρκα, Ιμπίθα και Φορμεντέρα). Σύμφωνα με την Ισπανία, οι Βαλεαρίδες Νήσοι είχαν κατανάλωση μικρότερη από 3 000 GWh το 1996 (2 856 GWh, μετρούμενη σε επίπεδο πελατών) (4). Το 2023, η ετήσια κατανάλωση στις Βαλεαρίδες Νήσους ήταν 6 047 GWh, εκ των οποίων το 8,7 % (δηλαδή 526 GWh) καλύφθηκε από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (5).

(7)

Οι Βαλεαρίδες Νήσοι ήταν απομονωμένες από το σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας της ηπειρωτικής Ισπανίας έως το 2012. Ιστορικά, οι Βαλεαρίδες Νήσοι περιλάμβαναν δύο ηλεκτρικά συστήματα («Μαγιόρκα-Μινόρκα» και «Ιμπίθα-Φορμεντέρα») με δυναμικότητα 1,9 GW και 0,3 GW αντίστοιχα. Στα τέλη του 2012, ένα καλώδιο συνέδεσε το σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας «Μαγιόρκα-Μινόρκα» με το ηπειρωτικό σύστημα της Ισπανίας μέσω γραμμής διασύνδεσης 400 MW, ενώ το σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας «Ιμπίθα-Φορμεντέρα» παρέμεινε απομονωμένο. Από τον Δεκέμβριο του 2018, μετά την έναρξη λειτουργίας ενός καλωδίου που συνδέει τη Μαγιόρκα με την Ιμπίθα, το καλώδιο έχει συνδέσει το πλέον ενοποιημένο σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας Μαγιόρκα-Μινόρκα-Ιμπίθα-Φορμεντέρα με το ηπειρωτικό σύστημα (6). Το 2023, το καλώδιο κάλυπτε περίπου το 24 % της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας στις Βαλεαρίδες Νήσους (7).

(8)

Βάσει της υπουργικής απόφασης TEC/212/2019 της 25ης Φεβρουαρίου 2019, το σχέδιο δικτύου μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας 2021-2026 προβλέπει δεύτερο καλώδιο που συνδέει το σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας των Βαλεαρίδων Νήσων με την ηπειρωτική Ισπανία. Το καλώδιο αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία έως το 2030 (βέλτιστη εκτίμηση σύμφωνα με την Ισπανία, 2029) και να καλύψει έως και το 65 % της παροχής ηλεκτρικής ενέργειας στις Βαλεαρίδες Νήσους (8).

(9)

Σύμφωνα με την Ισπανία, τον Ιούνιο του 2021 οι Βαλεαρίδες Νήσοι είχαν εγκατεστημένη δυναμικότητα ηλεκτροπαραγωγής 1 999,4 MW, εκ των οποίων το 91 % (1 819 MW) ήταν θερμική παραγωγή (κυρίως αεριοστρόβιλοι συνδυασμένου κύκλου, μετά το κλείσιμο δύο σταθμών ηλεκτροπαραγωγής με καύση γαιάνθρακα) και το υπόλοιπο 9 % (180,4 MW) είναι ηλεκτροπαραγωγή από ανανεώσιμες πηγές. Στο πλαίσιο αυτό, η Ισπανία εξηγεί ότι το χαμηλότερο ποσοστό ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη, σε σύγκριση με την ηπειρωτική Ισπανία, οφείλεται κυρίως στον περιορισμένο γεωγραφικό χώρο που είναι διαθέσιμος για νέα δυναμικότητα παραγωγής, στις υψηλότερες ανάγκες για κατανεμόμενη παραγωγή και στην περιορισμένη διαθεσιμότητα εγκαταστάσεων αποθήκευσης ενέργειας.

(10)

Η Ισπανία επισημαίνει ότι οι Βαλεαρίδες Νήσοι χαρακτηρίζονται από το μικρό μέγεθος της αγοράς τους, γεγονός που δεν τους επιτρέπει να επωφεληθούν από τις οικονομίες κλίμακας που προσφέρει το σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας της ηπειρωτικής χώρας. Η Ισπανία υποστηρίζει επίσης ότι το σύστημα των Βαλεαρίδων Νήσων αντιμετωπίζει υψηλότερο κόστος καυσίμων. Η ιστορική απομόνωσή τους οδηγεί επίσης σε μεγαλύτερη ανάγκη για εγκατεστημένη εφεδρική δυναμικότητα.

(11)

Η Ισπανία επισημαίνει επίσης ότι σχεδόν το σύνολο της θερμοηλεκτρικής παραγωγής ενέργειας στις Βαλεαρίδες Νήσους ανήκει άμεσα ή έμμεσα στην Endesa SA Ως εκ τούτου, ακόμη και αν η αυξανόμενη ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας διευκολύνει την είσοδο ανταγωνιζόμενων επιχειρήσεων στην αγορά των Βαλεαρίδων Νήσων, η Endesa SA θα εξακολουθήσει να παράγει το μεγαλύτερο μέρος της ηλεκτρικής ενέργειας σε αυτό το έδαφος εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου.

(12)

Σύμφωνα με την Ισπανία, αυτές οι ιδιαιτερότητες της αγοράς συνεπάγονται υψηλότερο κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας σε σύγκριση με την ηπειρωτική χώρα και έλλειψη ελκυστικότητας για την είσοδο νέων επιχειρήσεων στην αγορά. Ως εκ τούτου, δεν έχει αναπτυχθεί αποτελεσματικός ανταγωνισμός στις Βαλεαρίδες Νήσους.

(13)

Λαμβανομένων υπόψη των προβλημάτων που συνδέονται με την έλλειψη αποτελεσματικού ανταγωνισμού και το υψηλό κόστος και παρά τα εθνικά μέτρα που ελήφθησαν για την προώθηση του ανταγωνισμού και τη θέσπιση οικονομικών κινήτρων προς ενθάρρυνση της επιχειρησιακής αποδοτικότητας των εγκαταστάσεων και μείωση του κόστους ηλεκτροπαραγωγής, η Ισπανία υποστηρίζει ότι δεν κατέστη δυνατό να δημιουργηθεί μηχανισμός της αγοράς πανομοιότυπος με εκείνον που εφαρμόζεται στην ηπειρωτική χώρα.

(14)

Η Ισπανία εξηγεί περαιτέρω ότι η ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται σε όλα τα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη, συμπεριλαμβανομένων των Βαλεαρίδων Νήσων, εξαιρείται από το σύστημα υποβολής προσφορών στην αγορά της ηπειρωτικής χώρας. Τα συστήματα ηλεκτρικής ενέργειας στα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη χρησιμοποιούν μηχανισμό οικονομικής προτεραιότητας για την κατανομή (9):

(15)

Σύμφωνα με την Ισπανία, ο μηχανισμός αυτός λαμβάνει υπόψη το υψηλό κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και τις ιδιαιτερότητες των εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδαφών και έχει ως στόχο να διασφαλίσει ότι οι καταναλωτές και οι προμηθευτές στα εν λόγω εδάφη δεν εκτίθενται στο υψηλότερο κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη σε σύγκριση με την ηπειρωτική Ισπανία, με βάση τις αρχές της διαπεριφερειακής αλληλεγγύης.

(16)

Η Ισπανία εξηγεί περαιτέρω ότι η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη αποτελεί σύστημα ρυθμιζόμενης αμοιβής αντί συστήματος αμοιβής της αγοράς και εφαρμόζεται σε συνθήκες όπου μια αγορά χονδρικής δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει και όπου το κόστος, για γεωγραφικούς και εδαφικούς λόγους, είναι υψηλότερο από το κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στην ηπειρωτική Ισπανία.

(17)

Η Ισπανία επισημαίνει ότι ο μηχανισμός διασφαλίζει ότι το σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας και ο δημόσιος προϋπολογισμός καλύπτουν το πρόσθετο κόστος που προκύπτει από τη διαφορά μεταξύ του υψηλότερου κόστους ηλεκτροπαραγωγής στα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη και της τιμής της ηλεκτρικής ενέργειας που είναι ισοδύναμη με εκείνη στην ηπειρωτική χώρα, ώστε όλοι οι καταναλωτές να πληρώνουν το ίδιο για ηλεκτρική ενέργεια, ανεξάρτητα από το σύστημα στο οποίο την καταναλώνουν.

(18)

Σύμφωνα με την Ισπανία, η ρύθμιση των δραστηριοτήτων μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας στα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη είναι παρόμοια με εκείνη της ηπειρωτικής Ισπανίας.

(19)

Όσον αφορά την αγορά λιανικής, η Ισπανία εξηγεί ότι οι τελικοί πελάτες στα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη έχουν το δικαίωμα να επιλέγουν τον προμηθευτή τους υπό τους ίδιους όρους με τους τελικούς πελάτες στην ηπειρωτική Ισπανία. Ομοίως, η έννοια των ευάλωτων καταναλωτών ορίζεται για το σύνολο της Ισπανίας και, γενικά, ο εφοδιασμός οργανώνεται ομοιόμορφα σε ολόκληρη τη χώρα. Στο πλαίσιο αυτό, η Ισπανία επισημαίνει ότι δεν υπάρχουν διαφορές μεταξύ των αγορών λιανικής πώλησης της ηπειρωτικής και της μη ηπειρωτικής χώρας.

(20)

Η Ισπανία εξηγεί ότι ο νόμος 24/2013 ορίζει ότι η παροχή ηλεκτρικής ενέργειας στα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη υπόκειται σε ειδική ρύθμιση. Ορίζει επίσης ότι η δραστηριότητα αυτή μπορεί να λάβει πρόσθετη αμοιβή για την κάλυψη της διαφοράς μεταξύ του κόστους παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη και των εσόδων από τις πωλήσεις ηλεκτρικής ενέργειας στα εν λόγω εδάφη. Ο νόμος 24/2013 προβλέπει τις προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούνται για να μην θεωρείται πλέον ένα απομονωμένο δίκτυο, δηλαδή ότι η δυναμικότητα της σύνδεσης του εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφους με την ηπειρωτική χώρα του επιτρέπει να εισέλθει στην αγορά παραγωγής της ηπειρωτικής χώρας και ότι υπάρχουν μηχανισμοί της αγοράς για την ενσωμάτωση της ηλεκτρικής τους ενέργειας.

(21)

Η Ισπανία επισημαίνει ότι ο νόμος 17/2013 θεσπίζει τις γενικές διατάξεις για τη διασφάλιση του εφοδιασμού και την αύξηση του ανταγωνισμού στα συστήματα ηλεκτρικής ενέργειας στα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη (10).

(22)

Η Ισπανία αναφέρει ότι το βασιλικό διάταγμα 738/2015 ρυθμίζει λεπτομερώς τη δραστηριότητα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και τη διαδικασία κατανομής στα συστήματα ηλεκτρικής ενέργειας στα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη, καθώς και το σύστημα αμοιβής της εν λόγω δραστηριότητας. Το σύστημα αμοιβής βασίζεται σε δύο συνιστώσες αμοιβής: η μία αφορά την πραγματοποιηθείσα επένδυση και άλλες πάγιες δαπάνες και η άλλη αφορά τις μεταβλητές δαπάνες που πραγματοποιούνται κατά τη λειτουργία. Στόχος της εν λόγω αμοιβής είναι η κάλυψη του πρόσθετου κόστους της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη. Το βασιλικό διάταγμα 738/2015 ορίζει το πρόσθετο κόστος ως τη διαφορά μεταξύ του συνολικού κόστους ηλεκτροπαραγωγής και της τιμής που καταβάλλεται κατά την κατανομή της ηλεκτρικής ενέργειας από τον διαχειριστή του δικτύου.

(23)

Επιπλέον, το βασιλικό διάταγμα 738/2015 θεσπίζει ανταγωνιστική διαδικασία για την επιλογή νέας δυναμικότητας και δυναμικότητας προς ανακαίνιση.

(24)

Η Επιτροπή επισημαίνει, στο πλαίσιο αυτό, ότι ο μηχανισμός αμοιβής που προβλέπεται στο βασιλικό διάταγμα 738/2015 έλαβε έγκριση κρατικής ενίσχυσης από την Επιτροπή στην απόφασή της SA.42270 με θέμα «Ισπανία, Παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας σε εδάφη εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου» (11).

(25)

Η αίτηση παρέκκλισης που υποβλήθηκε για τις Βαλεαρίδες Νήσους βασίζεται στον χαρακτηρισμό τους ως μικρού συνδεδεμένου συστήματος σύμφωνα με το άρθρο 2 παράγραφος 43 της οδηγίας (ΕΕ) 2019/944.

(26)

Η Ισπανία ζητεί παρέκκλιση από το άρθρο 40 παράγραφοι 4 έως 7 της οδηγίας (ΕΕ) 2019/944 όσον αφορά την προμήθεια επικουρικών υπηρεσιών από τον διαχειριστή συστήματος μεταφοράς (στο εξής: ΔΣΜ).

(27)

Η Ισπανία ζητεί παρέκκλιση για τις Βαλεαρίδες Νήσους από τις ακόλουθες διατάξεις του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943:

(28)

Η Ισπανία θεωρεί ότι η αποτελεσματική ενσωμάτωση των εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδαφών στην ιβηρική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας εξαρτάται από την ύπαρξη διασύνδεσης με την ηπειρωτική Ισπανία.

(29)

Όσον αφορά τις Βαλεαρίδες Νήσους, η Ισπανία εξηγεί ότι οι παρεκκλίσεις θα πρέπει να διαρκέσουν έως την αποτελεσματική ενσωμάτωση του εν λόγω εδάφους στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας της ηπειρωτικής χώρας. Σύμφωνα με την Ισπανία, η αποτελεσματική ενσωμάτωση δεν περιλαμβάνει μόνο την ανάθεση των νέων γραμμών διασύνδεσης, αλλά και τον χρόνο δοκιμής και τις αναγκαίες κανονιστικές εξελίξεις. Βάσει των ανωτέρω, η Ισπανία ζητεί παρέκκλιση τουλάχιστον έως το 2030.

(30)

Όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 3, καθ’ όλη τη διάρκεια του Μαρτίου και του Απριλίου του 2021, η Επιτροπή διεξήγαγε δημόσια διαβούλευση.

(31)

Όλες οι παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν ως απάντηση στη δημόσια διαβούλευση αφορούσαν την παρέκκλιση που ζήτησε η Ισπανία από το άρθρο 54 της οδηγίας (ΕΕ) 2019/944 όσον αφορά την ιδιοκτησία, τη διαχείριση και τη λειτουργία εγκαταστάσεων αποθήκευσης από τον ΔΣΜ. Όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 4, η Ισπανία απέσυρε την αίτηση παρέκκλισης από το άρθρο 54 της οδηγίας για τις Βαλεαρίδες Νήσους.

(32)

Σύμφωνα με το άρθρο 64 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943, παρέκκλιση από τις σχετικές διατάξεις των άρθρων 3 και 6, του άρθρου 7 παράγραφος 1, του άρθρου 8 παράγραφοι 1 και 4, των άρθρων 9 έως 11, των άρθρων 14 έως 17, των άρθρων 19 έως 27, των άρθρων 35 έως 47 και του άρθρου 51 του εν λόγω κανονισμού μπορεί να χορηγηθεί σε δύο περιπτώσεις:

(33)

Σύμφωνα με το άρθρο 66 παράγραφος 1 πρώτο εδάφιο της οδηγίας (ΕΕ) 2019/944, παρέκκλιση από τις σχετικές διατάξεις των άρθρων 7 και 8 και των κεφαλαίων IV, V και VI μπορεί να χορηγηθεί για μικρά απομονωμένα συστήματα και μικρά συνδεδεμένα συστήματα, εάν το κράτος μέλος ή τα κράτη μέλη μπορούν να αποδείξουν την ύπαρξη ουσιαστικών προβλημάτων στη λειτουργία των εν λόγω συστημάτων. Το άρθρο 66 παράγραφος 2 δεύτερο εδάφιο της οδηγίας (ΕΕ) 2019/944 ορίζει ότι για τις εξόχως απόκεντρες περιοχές κατά την έννοια του άρθρου 349 της ΣΛΕΕ που δεν μπορούν να διασυνδεθούν με τις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας της Ένωσης, η παρέκκλιση πρέπει να υπόκειται σε όρους που έχουν στόχο να διασφαλιστεί ότι η παρέκκλιση δεν παρεμποδίζει τη μετάβαση προς ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

(34)

Τόσο βάσει του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943 όσο και βάσει της οδηγίας (ΕΕ) 2019/944, στην περίπτωση μικρών συνδεδεμένων συστημάτων, η παρέκκλιση πρέπει να είναι χρονικά περιορισμένη και να υπόκειται σε όρους που αποσκοπούν στην ενίσχυση του ανταγωνισμού και την ενσωμάτωση στην εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Επιπλέον, η παρέκκλιση αποβλέπει στο να διασφαλίσει ότι δεν παρεμποδίζει ή αναστέλλει τη μετάβαση προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, την αυξημένη ευελιξία, την αποθήκευση ενέργειας, τη διακίνηση της ηλεκτρικής ενέργειας και την απόκριση ζήτησης.

(35)

Στο άρθρο 2 σημείο 43) της οδηγίας (ΕΕ) 2019/944 ως «μικρό συνδεδεμένο σύστημα» ορίζεται «κάθε σύστημα με κατανάλωση μικρότερη των 3 000 GWh το 1996, στο οποίο ποσοστό άνω του 5 % της ετήσιας κατανάλωσης προέρχεται από διασύνδεση με άλλα συστήματα».

(36)

Στις παρατηρήσεις της, η Ισπανία εξηγεί ότι οι Βαλεαρίδες Νήσοι (Μαγιόρκα, Μινόρκα, Ιμπίθα και Φορμεντέρα) αποτελούν ενιαίο διασυνδεδεμένο σύστημα με κατανάλωση μικρότερη των 3 000 GWh το 1996 (αιτιολογική σκέψη 6). Περίπου το 25 % της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας στις Βαλεαρίδες Νήσους καλύπτεται μέσω της γραμμής διασύνδεσης με την ηπειρωτική Ισπανία.

(37)

Με βάση τις πληροφορίες που παρασχέθηκαν από την Ισπανία, και σύμφωνα με την απόφαση της Επιτροπής στην υπόθεση SA.42270 «Ισπανία Παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας σε εδάφη εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου», οι Βαλεαρίδες Νήσοι μπορούν να χαρακτηριστούν μικρό συνδεδεμένο σύστημα κατά την έννοια του άρθρου 2 παράγραφος 43 της οδηγίας (ΕΕ) 2019/944.

(38)

Ο όρος «ουσιαστικά προβλήματα» που αναφέρεται στο άρθρο 64 παράγραφος 1 στοιχείο α) του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943 και στο άρθρο 66 παράγραφος 1 της οδηγίας (ΕΕ) 2019/944 δεν έχει οριστεί από τον νομοθέτη. Η ανοικτή διατύπωση επιτρέπει στην Επιτροπή να εξετάζει όλα τα δυνητικά προβλήματα που σχετίζονται με την ιδιαίτερη κατάσταση των μικρών συστημάτων, εφόσον αυτά είναι ουσιαστικά και όχι απλώς δευτερεύοντα. Τα προβλήματα αυτού του τύπου μπορεί να ποικίλλουν σημαντικά ανάλογα με τις γεωγραφικές ιδιαιτερότητες, την παραγωγή και την κατανάλωση του εν λόγω συστήματος, αλλά και τις τεχνικές εξελίξεις (όπως η αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας και η μικρή παραγωγή).

(39)

Σε προηγούμενες αποφάσεις της Επιτροπής, τα προς επίλυση προβλήματα σχετίζονταν με τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής και/ή ισότιμους όρους ανταγωνισμού μεταξύ της ηπειρωτικής χώρας και των νησιών σε καταστάσεις όπου η ασφάλεια του συστήματος στο νησί απαιτούσε πρόσθετα μέτρα ή συνεπαγόταν σημαντικά υψηλότερο κόστος σε ένα νησί σε σχέση με την ηπειρωτική χώρα. Επομένως, ο όρος «λειτουργία» δεν μπορεί να ερμηνεύεται με τη στενή του έννοια, όπως ότι, χωρίς την παρέκκλιση, η ασφαλής λειτουργία του συστήματος θα ήταν αδύνατη. Αντίθετα, τα «προβλήματα» θεωρούνταν πάντοτε ότι περιλάμβαναν και τα κοινωνικοοικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι χρήστες του υπό εξέταση συστήματος (12).

(40)

Επιπλέον, αυτά τα ουσιαστικά προβλήματα πρέπει να επηρεάζουν τη λειτουργία των μικρών απομονωμένων συστημάτων και των μικρών συνδεδεμένων συστημάτων. Επομένως, φαίνεται δύσκολο να σκεφτεί κανείς μια αιτιολόγηση η οποία θα βασιζόταν αποκλειστικά σε επιπτώσεις που θα εμφανίζονταν εκτός του συστήματος, για παράδειγμα επιπτώσεις σε εθνικά καθεστώτα επιδότησης. Αυτό δεν αποκλείει τη συνάφεια των «έμμεσων» επιπτώσεων, για παράδειγμα στην ασφαλή λειτουργία του συστήματος.

(41)

Η Ισπανία επισημαίνει διάφορες προκλήσεις και προβλήματα όσον αφορά τη λειτουργία των αγορών και των συστημάτων ηλεκτρικής ενέργειας στα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη, συμπεριλαμβανομένων των Βαλεαρίδων Νήσων:

(42)

Σύμφωνα με την Ισπανία, αυτές οι προκλήσεις και τα προβλήματα έχουν ως αποτέλεσμα δύο σημαντικά χαρακτηριστικά που χαρακτηρίζουν τα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη: υψηλότερο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας και έλλειψη ανταγωνισμού στην ηλεκτροπαραγωγή.

(43)

Όσον αφορά το υψηλό κόστος ηλεκτροπαραγωγής στα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη, η Ισπανία εξηγεί ότι, λόγω των προκλήσεων και των προβλημάτων που αναφέρονται ανωτέρω, το κόστος παραγωγής από μη κατανεμόμενες μονάδες συχνά είναι διπλάσιο από το κόστος παραγωγής από κατανεμόμενες μονάδες στην ηπειρωτική Ισπανία. Η Ισπανία υποστηρίζει ότι τα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη, συμπεριλαμβανομένων των Βαλεαρίδων Νήσων, πρέπει να εξαιρεθεί από το σύστημα της ηπειρωτικής αγοράς προκειμένου οι καταναλωτές του να πληρώνουν τιμές παρόμοιες με εκείνες της ηπειρωτικής χώρας. Η Ισπανία προσθέτει ότι θα χρειαστεί αξιολόγηση πριν από την ενσωμάτωση των εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδαφών στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας της ηπειρωτικής χώρας, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι το υψηλό κόστος ηλεκτροπαραγωγής στα εν λόγω εδάφη δεν στρεβλώνει τις οριακές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας της ηπειρωτικής χώρας.

(44)

Όσον αφορά την έλλειψη ανταγωνισμού στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, η Ισπανία εξηγεί ότι, λόγω της ιστορικής ανάπτυξης των εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδαφών και της έλλειψης ελκυστικότητας του τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας στις εν λόγω περιοχές, ένας ενιαίος επιχειρηματικός όμιλος ασκούσε παραδοσιακά όλες τις λειτουργίες ενεργειακού εφοδιασμού. Όσον αφορά τις Βαλεαρίδες Νήσους, η Ισπανία επισημαίνει ότι η Endesa SA εξακολουθεί να κατέχει σχεδόν το 100 % των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής από ορυκτά καύσιμα, οι οποίες αποτελούν την κύρια πηγή ηλεκτροπαραγωγής στις εν λόγω περιοχές. Ως εκ τούτου, σύμφωνα με την Ισπανία, οι Βαλεαρίδες Νήσοι εξακολουθούν να μη βασίζονται σε αποτελεσματικό ανταγωνισμό σε επίπεδο παραγωγής, και αυτό παρά τις προσπάθειες προώθησης του ανταγωνισμού, οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα την είσοδο στο έδαφος αυτό εναλλακτικών γεννητριών από ανανεώσιμες πηγές.

(45)

Η Ισπανία υπογραμμίζει ότι, λόγω του υψηλότερου κόστους ηλεκτροπαραγωγής και της έλλειψης αποτελεσματικού ανταγωνισμού, η ενσωμάτωση των εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδαφών, συμπεριλαμβανομένων των Βαλεαρίδων Νήσων στην ηπειρωτική (και ευρωπαϊκή) αγορά ηλεκτρικής ενέργειας θα οδηγούσε σε στρεβλώσεις της αγοράς, και ότι αυτό θα συμβεί εφόσον οι διασυνδέσεις με την ηπειρωτική Ισπανία δεν επαρκούν για την κάλυψη του συνόλου της τοπικής ζήτησης.

(46)

Συν τοις άλλοις, η Ισπανία επισημαίνει τις προκλήσεις που συνδέονται με την ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη, συμπεριλαμβανομένων των Βαλεαρίδων Νήσων. Η Ισπανία εξηγεί ότι οι περισσότεροι από τους μεταβλητούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής από ανανεώσιμες πηγές σε ένα νησί παράγουν υπό τις ίδιες μετεωρολογικές συνθήκες, φαινόμενο που είναι γνωστό ως «συσχέτιση». Ως εκ τούτου, όσο μεγαλύτερη είναι η εγκατάσταση ηλεκτροπαραγωγής από ανανεώσιμες πηγές στα νησιωτικά συστήματα, τόσο δυσκολότερη είναι η συμμόρφωση με τα πρότυπα ασφάλειας του εφοδιασμού. Σύμφωνα με την Ισπανία, η κατάσταση αυτή θα μπορούσε να περιορίσει την ποσότητα μεταβλητής ανανεώσιμης ενέργειας που αναπτύσσεται στα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη.

(47)

Η Επιτροπή αναγνωρίζει τα επιχειρήματα της Ισπανίας ότι, λόγω των προκλήσεων που συνδέονται με τη λειτουργία των μικρών συνδεδεμένων συστημάτων, των πολύ χαμηλών επιπέδων ανταγωνισμού στο τμήμα της ηλεκτροπαραγωγής στα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη και των χαμηλών επιπέδων σύνδεσης με την αγορά της ηπειρωτικής Ισπανίας, δεν υφίστανται ακόμη οι όροι για την υλοποίηση μιας πλήρως ελευθερωμένης χονδρικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στις Βαλεαρίδες Νήσους.

(48)

Ως εκ τούτου, φαίνεται εύλογο να υποτεθεί ότι δεν είναι δυνατή η ανάπτυξη λειτουργούσας αγοράς χονδρικής στις Βαλεαρίδες Νήσους χωρίς δημόσια παρέμβαση και ότι, κατά συνέπεια, ορισμένες διατάξεις σχετικά με τις προθεσμιακές αγορές, τις αγορές επόμενης ημέρας, τις ενδοημερήσιες αγορές και τις αγορές εξισορρόπησης δεν μπορούν προς το παρόν να εφαρμοστούν στις Βαλεαρίδες Νήσους.

(49)

Η Επιτροπή μπορεί να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η πλήρης εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943 και της οδηγίας (ΕΕ) 2019/944 στα εδάφη που υπόκεινται στην παρούσα αίτηση παρέκκλισης θα δημιουργούσε σημαντικά προβλήματα για τη λειτουργία των συστημάτων των Βαλεαρίδων Νήσων.

(50)

Η Επιτροπή επισημαίνει, ωστόσο, ότι η κατάσταση των Βαλεαρίδων Νήσων θα αλλάξει μόλις κατασκευαστούν και τεθούν σε λειτουργία περισσότερες διασυνδέσεις με την ηπειρωτική Ισπανία.

(51)

Σύμφωνα με την Ισπανία, η έλλειψη αποτελεσματικού ανταγωνισμού στο τμήμα της παραγωγής εμποδίζει τη δημιουργία μη στρεβλωμένων αγορών ηλεκτρικής ενέργειας στα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη. Ειδικότερα, εμποδίζει τον διαχειριστή συστήματος μεταφοράς να δημιουργήσει και να λειτουργήσει αγορά εξισορρόπησης στις Βαλεαρίδες Νήσους, συμπεριλαμβανομένης της προμήθειας αγορακεντρικών επικουρικών υπηρεσιών μη σχετικών με τη συχνότητα.

(52)

Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι λόγοι που αναφέρονται στις αιτιολογικές σκέψεις 10 έως 13 εμποδίζουν επί του παρόντος τη δημιουργία μιας αγοράς εξισορρόπησης και μιας αγορακεντρικής προμήθειας επικουρικών υπηρεσιών μη σχετικών με τη συχνότητα στις Βαλεαρίδες Νήσους. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι είναι δικαιολογημένες οι παρεκκλίσεις από τις υποχρεώσεις του άρθρου 40 παράγραφος 4 έως 7 της οδηγίας (ΕΕ) 2019/944 σύμφωνα με το άρθρο 66 της οδηγίας.

(53)

Σύμφωνα με την Ισπανία, η έλλειψη ουσιαστικού ανταγωνισμού μεταξύ των παραγωγών εμποδίζει τη δημιουργία μη ρυθμιζόμενων αγορών ηλεκτρικής ενέργειας. Οι αποφάσεις κατανομής στα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη, συμπεριλαμβανομένων των Βαλεαρίδων Νήσων, βασίζονται σε τεχνικά και οικονομικά κριτήρια για τα οποία δεν είναι πάντα δυνατή η εφαρμογή των κανόνων της αγοράς. Επιπλέον, η Ισπανία εξηγεί ότι η διαμόρφωση των τιμών στα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη δεν βασίζεται στην προσφορά και τη ζήτηση στα εν λόγω εδάφη, αλλά στην προσφορά και τη ζήτηση της ηπειρωτικής Ισπανίας, προκειμένου οι καταναλωτές στα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη να μην πληρώνουν το πρόσθετο κόστος της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στα εν λόγω εδάφη.

(54)

Ως εκ τούτου, η Ισπανία ζητεί παρέκκλιση από τις ακόλουθες διατάξεις του άρθρου 3 πρώτο εδάφιο του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943:

(55)

Όσον αφορά το άρθρο 6, το άρθρο 7 παράγραφος 1, το άρθρο 8 παράγραφοι 1 και 4 και τα άρθρα 9, 10 και 11, η Ισπανία επισημαίνει ότι, παρόλο που το σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας στα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη διέπεται από σύστημα κατανομής που λειτουργεί κατά τρόπο παρόμοιο με τις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας της Ένωσης, για παράδειγμα με ημερήσιες και ενδοημερήσιες κατανομές, αποτελεί ρυθμιζόμενο σύστημα. Η τιμή αγοράς βασίζεται στην τιμή της ηπειρωτικής χώρας και όχι στο αναγνωρισμένο κόστος με το οποίο επιβαρύνονται οι παραγωγοί κατά την άσκηση των δραστηριοτήτων τους παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων των υπηρεσιών εξισορρόπησης. Σε αυτή τη βάση, η Ισπανία ζητεί παρέκκλιση από το άρθρο 6, το άρθρο 7 παράγραφος 1, το άρθρο 8 παράγραφοι 1 και 4 και τα άρθρα 9, 10 και 11 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943, δεδομένου ότι δεν υπάρχει αγορά εξισορρόπησης στα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη, συμπεριλαμβανομένων των Βαλεαρίδων Νήσων, ούτε υπάρχει δυνατότητα ενσωμάτωσης στις αγορές επόμενης ημέρας και τις ενδοημερήσιες αγορές της Ένωσης λόγω της έλλειψης διασύνδεσης με την ηπειρωτική Ισπανία.

(56)

Όσον αφορά το άρθρο 7 παράγραφος 1 και το άρθρο 8 παράγραφοι 1 και 4 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943, η Ισπανία επισημαίνει ότι, λόγω του απομονωμένου χαρακτήρα των εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδαφών, οι κατανομές λειτουργούν ανεξάρτητα από τις αγορές της ηπειρωτικής χώρας και της Ένωσης —εκτός από το γεγονός ότι η τιμή αναφοράς για την αγορά ενέργειας βασίζεται στην τιμή της ηπειρωτικής χώρας— και βασίζονται σε ωριαία προγράμματα.

(57)

Ομοίως, σύμφωνα με τα ανωτέρω, η Ισπανία θεωρεί ότι η ενοποίηση των προθεσμιακών αγορών, τα τεχνικά όρια στην υποβολή προσφορών και η αξία απώλειας φορτίου που αναφέρονται στα άρθρα 9 έως 11 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943 δεν ισχύουν για τις κατανομές στα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη.

(58)

Όσον αφορά την αίτηση παρέκκλισης από το άρθρο 3 πρώτο εδάφιο του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943, η Επιτροπή θεωρεί ότι:

(59)

Όσον αφορά τη ζητούμενη παρέκκλιση από το άρθρο 6, το άρθρο 7 παράγραφος 1, το άρθρο 8 παράγραφοι 1 και 4 και τα άρθρα 9, 10, 11 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943, οι εν λόγω διατάξεις αναφέρονται σε απαιτήσεις σχετικά με τις προθεσμιακές αγορές, τις αγορές επόμενης ημέρας, τις ενδοημερήσιες αγορές και τις αγορές εξισορρόπησης. Με βάση τις πληροφορίες που υπέβαλε η Ισπανία, φαίνεται ότι οι εν λόγω αγορές δεν μπορούν να υλοποιηθούν αποτελεσματικά στις Βαλεαρίδες Νήσους (αιτιολογικές σκέψεις 10 έως 13), λαμβανομένων υπόψη των ιδιαιτεροτήτων του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας στο συγκεκριμένο έδαφος. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι δικαιολογείται παρέκκλιση από τις εν λόγω διατάξεις.

(60)

Η Ισπανία εξηγεί ότι οι απαιτήσεις που ορίζονται στα άρθρα 14 έως 16 και στο άρθρο 19 δεν μπορούν να εφαρμοστούν στα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη, διότι ο ΔΣΜ κατανέμει την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας για καθένα από τα συστήματα ηλεκτρικής ενέργειας στα εδάφη αυτά και τα εν λόγω συστήματα δεν αποτελούν χωριστές διασυνδεδεμένες ζώνες προσφοράς. Οι κατανομές αυτές λαμβάνουν υπόψη την ενέργεια που μεταφέρεται μέσω των συνδέσεων μεταξύ της ηπειρωτικής Ισπανίας και των Βαλεαρίδων Νήσων. Σε περίπτωση συμφόρησης στις εν λόγω συνδέσεις, ο ΔΣΜ αναδιοργανώνει την κατανομή της διαθέσιμης δυναμικότητας ηλεκτροπαραγωγής, λαμβάνοντας υπόψη κυρίως τεχνικά κριτήρια, για τη διασφάλιση του εφοδιασμού. Η Ισπανία εξηγεί επίσης ότι, δεδομένου ότι τα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη δεν αποτελούν χωριστές ζώνες προσφοράς, δεν υπάρχει σχετική αγορά διαζωνικής δυναμικότητας και, ως εκ τούτου, δεν παράγεται εισόδημα συμφόρησης.

(61)

Οι παρεκκλίσεις από το άρθρο 7 παράγραφος 1 και το άρθρο 8 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943 έχουν ως αποτέλεσμα τη μη συμπερίληψη των συστημάτων ηλεκτρικής ενέργειας στις Βαλεαρίδες Νήσους στις ενοποιημένες αγορές επόμενης ημέρας και ενδοημερήσιες αγορές. Ως εκ τούτου, ορισμένες διατάξεις σχετικά με τη λειτουργία των εν λόγω αγορών δεν θα εφαρμόζονται απαραιτήτως στις Βαλεαρίδες Νήσους.

(62)

Τα άρθρα 14 έως 17 και το άρθρο 19 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943 αφορούν τις ζώνες προσφοράς και τη διαχείριση της δυναμικότητας και των συμφορήσεων μεταξύ των ζωνών προσφοράς. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή επισημαίνει ότι, παρόλο που επί του παρόντος οι Βαλεαρίδες Νήσοι αποτελούν ενιαία ζώνη προσφοράς μαζί με την ηπειρωτική Ισπανία και τα υπόλοιπα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη, στο μέλλον, κατ’ εφαρμογή των άρθρων 14 και 15, η κατάσταση θα μπορούσε να αλλάξει. Αντιστρόφως, οι διατάξεις του άρθρου 16 παράγραφοι 3 έως 13 και των άρθρων 17 και 19 δεν εφαρμόζονται εκ των πραγμάτων στις Βαλεαρίδες Νήσους, εφόσον το έδαφος αυτό δεν αποτελεί χωριστή ζώνη προσφοράς. Ως εκ τούτου, δεν δικαιολογείται παρέκκλιση από τις απαιτήσεις των άρθρων 14 και 15, του άρθρου 16 παράγραφοι 3 έως 13 και των άρθρων 17 και 19 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943.

(63)

Το άρθρο 16 παράγραφοι 1 και 2 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943, που περιέχει γενικές αρχές σχετικά με τη διαχείριση της συμφόρησης, εφαρμόζεται στις Βαλεαρίδες Νήσους, διότι οι εν λόγω αρχές παρέχουν εγγυήσεις στους συμμετέχοντες στην αγορά ότι ο ΔΣΜ θα αντιμετωπίζει τα προβλήματα συμφόρησης αγορακεντρικές λύσεις που δεν εισάγουν διακρίσεις και θα χρησιμοποιεί διαδικασίες περικοπής των συναλλαγών μόνο σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν δικαιολογείται παρέκκλιση από το άρθρο 16 παράγραφοι 1 και 2 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943.

(64)

Η Ισπανία εξηγεί ότι, λόγω της γεωγραφικής απομόνωσης των εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδαφών που απορρέουν από τον χαμηλό βαθμό ή την απουσία διασύνδεσης με την ηπειρωτική χώρα, οι εκτιμήσεις επάρκειας πόρων που διενεργούνται από τον διαχειριστή του συστήματος για καθένα από τα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη είναι ανεξάρτητες και δεν ενσωματώνονται στην εκτίμηση επάρκειας πόρων σε ευρωπαϊκό επίπεδο ή στην εκτίμηση επάρκειας πόρων της ηπειρωτικής Ισπανίας. Ως εκ τούτου, η Ισπανία θεωρεί ότι ορισμένες από τις διατάξεις του κεφαλαίου IV δεν εφαρμόζονται στα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη. Η Ισπανία υπογραμμίζει, ωστόσο, ότι οι ισχύοντες εθνικοί κανόνες αποσκοπούν, στο μέτρο του δυνατού, στην εξασφάλιση ίσης μεταχείρισης μεταξύ των εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδαφών και της αγοράς της ηπειρωτικής χώρας, για παράδειγμα, όσον αφορά τα επίπεδα ασφάλειας του εφοδιασμού ή τη μεθοδολογία για τη διενέργεια εκτιμήσεων επάρκειας πόρων.

(65)

Η Ισπανία υποστηρίζει ότι η επάρκεια στα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη διασφαλίζεται από τον ειδικό μηχανισμό κατανομής νέας δυναμικότητας που προβλέπεται στο βασιλικό διάταγμα 738/2015, όπως περιγράφεται στις αιτιολογικές σκέψεις 22 έως 24. Η Ισπανία θεωρεί ότι ο μηχανισμός αυτός θα πρέπει να διατηρηθεί λόγω του μοναδικού χαρακτήρα των εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδαφών και, ως εκ τούτου, ζητεί παρέκκλιση από το άρθρο 20 παράγραφοι 3 έως 8, το άρθρο 21 παράγραφοι 7 και 8, το άρθρο 22 παράγραφος 1 στοιχεία στ) και η), το άρθρο 22 παράγραφοι 2, 3 και 5, και το άρθρο 25 παράγραφοι 2 έως 4.

(66)

Η Ισπανία υποστηρίζει ότι οι εκτιμήσεις επάρκειας πόρων στα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη συμμορφώνονται με τις αρχές που περιλαμβάνονται στο άρθρο 20 παράγραφοι 1 και 2 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943. Η Ισπανία εξηγεί περαιτέρω ότι, όταν εντοπίζονται προβλήματα επάρκειας, αυτά αντιμετωπίζονται με πρόσκληση για ανταγωνιστική διαδικασία υποβολής προσφορών (όπως ορίζεται στο βασιλικό διάταγμα 738/2015) σε συνδυασμό με την αξιολόγηση δημοπρασιών δυναμικότητας από ανανεώσιμες πηγές. Πρόκειται για διαδικασίες στις οποίες, σύμφωνα με την Ισπανία, δεν μπορούν να εφαρμοστούν οι απαιτήσεις του άρθρου 20 παράγραφοι 3 έως 8 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943.

(67)

Η Ισπανία εξηγεί ότι οι διατάξεις που περιλαμβάνονται στο άρθρο 21 παράγραφοι 7 και 8 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943 δεν είναι συμβατές με τον μηχανισμό που προβλέπεται στο βασιλικό διάταγμα 738/2015. Αναφέρει, ωστόσο, ότι για κάθε μελλοντικό νέο μηχανισμό δυναμικότητας θα ισχύουν οι απαιτήσεις του άρθρου 21 παράγραφοι 7 και 8 του κανονισμού.

(68)

Η Ισπανία επισημαίνει ότι ο μηχανισμός που προβλέπεται στο βασιλικό διάταγμα 738/2015 είναι επίσης ασυμβίβαστος με τις ακόλουθες διατάξεις του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943:

(69)

Η Ισπανία εξηγεί ότι τα πρότυπα αξιοπιστίας για τα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη δεν ευθυγραμμίζονται με τις απαιτήσεις του άρθρου 25 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943, δεδομένου ότι δεν λαμβάνουν υπόψη το κόστος της νέας εισόδου. Η Ισπανία προσθέτει ότι, ακόμη και αν τα πρότυπα ήταν τα ίδια, ενδέχεται να εξελιχθούν σε αυστηρότερες τιμές με διαφορετικό ρυθμό, βάσει των οποίων ζητά παρέκκλιση από το άρθρο 25 παράγραφοι 2 έως 4 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943.

(70)

Το άρθρο 20 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943 πραγματεύεται την επάρκεια των πόρων στην εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και θεσπίζει υποχρεώσεις για τα κράτη μέλη σχετικά με τον τρόπο παρακολούθησης της επάρκειας των πόρων και τον τρόπο δράσης όταν εντοπίζονται προβλήματα επάρκειας των πόρων, ιδίως με την ανάπτυξη σχεδίου εφαρμογής με στόχο την άρση των ρυθμιστικών στρεβλώσεων, τη διασφάλιση αγορακεντρικής προμήθειας εξισορρόπησης ή την κατάργηση ρυθμιζόμενων τιμών, μεταξύ άλλων. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι, στο πλαίσιο της διαδικασίας κρατικών ενισχύσεων, η Ισπανία έχει ήδη καταρτίσει και υποβάλει στην Επιτροπή σχέδιο εφαρμογής σύμφωνα με το άρθρο 20 παράγραφοι 3 και 4 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943. Σύμφωνα με το άρθρο 20 παράγραφος 5 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943, η Επιτροπή εξέδωσε γνώμη σχετικά με το ισπανικό σχέδιο εφαρμογής στις 13 Μαρτίου 2024. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν δικαιολογείται παρέκκλιση από το άρθρο 20 παράγραφοι 3 έως 8 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943.

(71)

Το άρθρο 21 παράγραφος 7 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943 καταργήθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 2024/1747 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (13). Ως εκ τούτου, δεν εφαρμόζεται πλέον στα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη. Όσον αφορά την αίτηση παρέκκλισης από το άρθρο 21 παράγραφος 8 (14) του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943, η Επιτροπή επισημαίνει ότι, ενώ η εν λόγω διάταξη δεν ορίζει πλέον ότι οι μηχανισμοί δυναμικότητας πρέπει να είναι προσωρινοί, ορίζει ότι οι μηχανισμοί δυναμικότητας πρέπει να εγκρίνονται από την Επιτροπή για διάστημα που δεν υπερβαίνει τα 10 έτη. Επιπλέον, δεν είναι δυνατόν να προβλεφθεί η εξέλιξη του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας των Βαλεαρίδων Νήσων στην πάροδο του χρόνου. Ως εκ τούτου, η διάρκεια του μηχανισμού ρυθμιζόμενης αμοιβής που προβλέπεται στο βασιλικό διάταγμα 738/2015 θα πρέπει να περιοριστεί στην περίοδο έως τις 31 Δεκεμβρίου 2025, όπως εγκρίθηκε για την περίπτωση των Βαλεαρίδων Νήσων βάσει της απόφασης στην υπόθεση κρατικής ενίσχυσης SA.42270.

(72)

Το άρθρο 22 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943 καθορίζει τις αρχές σχεδιασμού που εφαρμόζονται στους μηχανισμούς δυναμικότητας. Η Επιτροπή θεωρεί ότι τυχόν παρέκκλιση από το άρθρο 22 παράγραφος 1 στοιχεία στ) και η) του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943, η οποία θα εφαρμοστεί μετά την ημερομηνία λήξης του μηχανισμού ρυθμιζόμενης αμοιβής που ορίζεται στην απόφαση στην υπόθεση κρατικής ενίσχυσης SA.42270, θα παρεμπόδιζε τη μετάβαση προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, την αυξημένη ευελιξία, την αποθήκευση ενέργειας, την ηλεκτροκίνηση και την απόκριση ζήτησης, καθώς οι διατάξεις αυτές αποσκοπούν στο να καταστεί δυνατή η συμμετοχή όλων των τεχνολογιών σε ανταγωνιστική βάση. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν δικαιολογείται παρέκκλιση από το άρθρο 22 παράγραφος 1 στοιχεία στ) και η). Αυτό δεν θα πρέπει να θίγει τις δεσμεύσεις και τις συμβάσεις που έχουν συναφθεί όσον αφορά τις Βαλεαρίδες Νήσους στο πλαίσιο του μηχανισμού αμοιβής του βασιλικού διατάγματος 738/2015, όπως εγκρίθηκε βάσει της απόφασης στην υπόθεση κρατικής ενίσχυσης SA.42270.

(73)

Με βάση τις πληροφορίες που παρασχέθηκαν από την Ισπανία (αιτιολογική σκέψη 68), η Επιτροπή θεωρεί ότι δικαιολογείται παρέκκλιση από τις απαιτήσεις του άρθρου 22 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943, διότι οι ειδικές απαιτήσεις σχεδιασμού για τα στρατηγικά αποθέματα συνδέονται άρρηκτα με την ύπαρξη μιας εύρυθμα λειτουργούσας αγοράς εξισορρόπησης. Αντιθέτως, δεν δικαιολογείται παρέκκλιση από το άρθρο 22 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943, διότι οι ειδικές απαιτήσεις σχεδιασμού για τους μηχανισμούς δυναμικότητας πρέπει να εφαρμόζονται ανεξάρτητα από την ύπαρξη επαρκώς ανεπτυγμένης αγοράς εξισορρόπησης.

(74)

Όσον αφορά την αίτηση χορήγησης παρέκκλισης από το άρθρο 22 παράγραφος 5 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943, η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν δικαιολογείται παρέκκλιση, δεδομένου ότι το άρθρο 22 παράγραφος 5 του εν λόγω κανονισμού δεν εφαρμόζεται σε μηχανισμούς δυναμικότητας που εγκρίθηκαν μετά τις 4 Ιουλίου 2019.

(75)

Όσον αφορά το άρθρο 22 παράγραφος 4 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943, το οποίο καθορίζει τις απαιτήσεις για τα όρια εκπομπών CO2 για τους μηχανισμούς δυναμικότητας, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι απαιτήσεις για τα όρια εκπομπών CO2 δεν ισχύουν για τον υφιστάμενο μηχανισμό ρυθμιζόμενης αμοιβής που εγκρίθηκε με την απόφαση στην υπόθεση κρατικής ενίσχυσης SA.42270, λόγω του μικρού μεγέθους του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας των Βαλεαρίδων Νήσων, των περιορισμών που συνδέονται με την εξασφάλιση των αναγκαίων περιβαλλοντικών αδειών για νέα δυναμικότητα ηλεκτροπαραγωγής και της μεγαλύτερης ανάγκης για κατανεμόμενη ηλεκτροπαραγωγή ώστε να διασφαλιστεί η ενσωμάτωση των ανανεώσιμων πηγών στο σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας στις Βαλεαρίδες Νήσους και να κατοχυρωθεί η ασφάλεια του εφοδιασμού. Η Επιτροπή θεωρεί ότι τυχόν παρέκκλιση από το άρθρο 22 παράγραφος 4 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943, η οποία θα εφαρμοστεί μετά την ημερομηνία λήξης του μηχανισμού ρυθμιζόμενης αμοιβής που ορίζεται στην απόφαση στην υπόθεση κρατικής ενίσχυσης SA.42270, θα παρεμπόδιζε τη μετάβαση προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, την αυξημένη ευελιξία, την αποθήκευση ενέργειας, την ηλεκτροκίνηση και την απόκριση ζήτησης, καθώς οι διατάξεις αυτές αποσκοπούν στο να καταστεί δυνατή η συμμετοχή όλων των τεχνολογιών σε ανταγωνιστική βάση. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν δικαιολογείται παρέκκλιση από το άρθρο 22 παράγραφος 4 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943. Αυτό δεν θα πρέπει να θίγει τις δεσμεύσεις και τις συμβάσεις που έχουν συναφθεί όσον αφορά τις Βαλεαρίδες Νήσους στο πλαίσιο του μηχανισμού αμοιβής του βασιλικού διατάγματος 738/2015, όπως εγκρίθηκε βάσει της απόφασης στην υπόθεση κρατικής ενίσχυσης SA.42270.

(76)

Κατά την άποψη της Επιτροπής, με βάση τις εξηγήσεις που παρασχέθηκαν από την Ισπανία (βλέπε αιτιολογική σκέψη 69), δεν δικαιολογείται παρέκκλιση από το άρθρο 25 παράγραφοι 2 έως 4 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943 για τη λειτουργία των συστημάτων ηλεκτρικής ενέργειας στις Βαλερίδες Νήσους. Αυτό δεν θα πρέπει να θίγει τις δεσμεύσεις και τις συμβάσεις που έχουν συναφθεί όσον αφορά τις Βαλεαρίδες Νήσους στο πλαίσιο του μηχανισμού αμοιβής του βασιλικού διατάγματος 738/2015, όπως εγκρίθηκε βάσει της απόφασης στην υπόθεση κρατικής ενίσχυσης SA.42270.

(77)

Στην αίτησή της, όπως τροποποιήθηκε με τη δεύτερη δέσμη διευκρινίσεων που απέστειλε η Ισπανία στις 17 Ιανουαρίου 2022, η Ισπανία ανέφερε ότι για τον υφιστάμενο μηχανισμό του βασιλικού διατάγματος 738/2015 απαιτείται παρέκκλιση από τα άρθρα 14 έως 17, 19 έως 27, 35 έως 47 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943. Η Επιτροπή θεωρεί ότι μια τέτοια ευρεία παρέκκλιση δεν είναι αναγκαία για τη διασφάλιση της εφαρμογής του. Η Επιτροπή θεωρεί ότι μόνο οι παρεκκλίσεις που αναφέρονται στα ανωτέρω τμήματα είναι δικαιολογημένες.

(78)

Δυνάμει του άρθρου 64 παράγραφος 1 πέμπτο εδάφιο του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943 και του άρθρου 66 παράγραφος 2 της οδηγίας (ΕΕ) 2019/944, η απόφαση χορήγησης παρέκκλισης πρέπει να διασφαλίζει ότι δεν παρεμποδίζει τη μετάβαση προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, την αυξημένη ευελιξία, την αποθήκευση ενέργειας, την ηλεκτροκίνηση και την απόκριση ζήτησης.

(79)

Όσον αφορά τη μετάβαση προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την αυξημένη ευελιξία (συμπεριλαμβανομένης της απόκρισης ζήτησης) και την αποθήκευση ενέργειας, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η εύρυθμη λειτουργία των προθεσμιακών αγορών, των αγορών επόμενης ημέρας, των ενδοημερήσιων αγορών και των αγορών εξισορρόπησης, σύμφωνα με τις απαιτήσεις που ορίζονται στον κανονισμό (ΕΕ) 2019/943 και στην οδηγία (ΕΕ) 2019/944, θα πρέπει να παρέχει τα αναγκαία μηνύματα κατανομής και επενδύσεων προς μεγιστοποίηση των προοπτικών ανάπτυξης των εν λόγω τεχνολογιών. Για παράδειγμα, η ανάπτυξη της απόκρισης ζήτησης που μπορεί να ενεργοποιείται σε περιόδους κατά τις οποίες το σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας των Βαλεαρίδων Νήσων βρίσκεται υπό πίεση θα μπορούσε, καταρχήν, να επιτευχθεί ευκολότερα σε ένα σύστημα όπου οι τιμές της ζήτησης αντικατοπτρίζουν την ωριαία κατάσταση της ηλεκτροπαραγωγής στις Βαλεαρίδες Νήσους, αντί της ηλεκτροπαραγωγής στην ηπειρωτική χώρα. Αυτό δεν εμποδίζει αυτόματα τις εξελίξεις της απόκρισης ζήτησης ή άλλες μορφές ευελιξίας στο ισχύον κανονιστικό πλαίσιο. Ωστόσο, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο η απόφαση χορήγησης παρέκκλισης να έχει αρνητικό αντίκτυπο σε τέτοιες πιθανές εξελίξεις.

(80)

Από την άλλη πλευρά, το άρθρο 64 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943 δεν απαιτεί οι αποφάσεις παρέκκλισης να μεγιστοποιούν τις δυνατότητες ευελιξίας ή αποθήκευσης ενέργειας. Η χορήγηση παρέκκλισης βάσει του άρθρου 64 του εν λόγω κανονισμού αποσκοπεί μόνο στο να διασφαλίσει ότι «δεν παρεμποδίζει» την εν λόγω μετάβαση. Με άλλα λόγια, η παρέκκλιση δεν πρέπει να αποτρέπει εξελίξεις οι οποίες, χωρίς την παρέκκλιση, θα επέρχονταν φυσιολογικά. Είναι απίθανο, ελλείψει της παρέκκλισης, να αναπτύσσονταν εύρυθμα λειτουργούσες προθεσμιακές αγορές, αγορές επόμενης ημέρας, ενδοημερήσιες αγορές και αγορές εξισορρόπησης σε καθένα από τα συστήματα ηλεκτρικής ενέργειας των Βαλεαρίδων Νήσων. Αυτό οφείλεται στις προκλήσεις που συνδέονται με τη λειτουργία στα εκτός της Ιβηρικής Χερσονήσου εδάφη, στα πολύ χαμηλά επίπεδα ανταγωνισμού στο τμήμα της ηλεκτροπαραγωγής και στο χαμηλό επίπεδο σύνδεσης με την αγορά της ηπειρωτικής χώρας που περιγράφεται στο τμήμα 2. Ωστόσο, είναι αναγκαίο να διασφαλιστεί ότι, όταν πληρούνται οι προϋποθέσεις για την ανάπτυξη λειτουργικών αγορών χονδρικής, οι παρεκκλίσεις καταργούνται σταδιακά. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η Επιτροπή καθορίζει στην παρούσα απόφαση περιορισμένη περίοδο παρέκκλισης και αυστηρούς όρους για την παράταση της παρέκκλισης, όπως ορίζεται στο τμήμα 5.5 κατωτέρω.

(81)

Η παρέκκλιση δεν φαίνεται να έχει αξιοσημείωτες επιπτώσεις στην ηλεκτροκίνηση.

(82)

Το άρθρο 64 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943 και το άρθρο 66 της οδηγίας (ΕΕ) 2019/944 ορίζουν ρητά ότι, στην περίπτωση μικρών συνδεδεμένων συστημάτων, η παρέκκλιση πρέπει να είναι χρονικά περιορισμένη και να υπόκειται σε όρους που αποσκοπούν στην ενίσχυση του ανταγωνισμού και την ενσωμάτωση στην εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

(83)

Ο κανονισμός (ΕΕ) 2019/943 και η οδηγία (ΕΕ) 2019/944 προβλέπουν υποχρεωτικό περιορισμό για διάφορους σκοπούς. Κατά πρώτο και κύριο λόγο, δέχονται ότι το γενικό κανονιστικό πλαίσιο μπορεί να εφαρμοστεί σε όλες τις καταστάσεις της εσωτερικής αγοράς και ότι μια τέτοια γενική εφαρμογή είναι προς όφελος της κοινωνίας. Ενώ στο άρθρο 64 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943 αναγνωρίζεται ότι ενδέχεται να απαιτούνται παρεκκλίσεις για συγκεκριμένες καταστάσεις, οι παρεκκλίσεις αυτές είναι πιθανό να αυξήσουν την πολυπλοκότητα του συνολικού συστήματος και μπορεί να αποτελέσουν εμπόδια για την ενοποίηση της αγοράς και σε γειτονικές περιοχές. Επιπλέον, η αιτιολόγηση της παρέκκλισης βασίζεται γενικώς στο τεχνικό και κανονιστικό πλαίσιο που ισχύει εκείνη τη χρονική στιγμή, καθώς και σε δεδομένη τοπολογία δικτύου. Είναι βέβαιο ότι όλες αυτές οι καταστάσεις θα αλλάξουν. Τέλος, είναι σημαντικό για τους συμμετέχοντες στην αγορά να μπορούν να προβλέπουν τις κανονιστικές αλλαγές με επαρκές χρονικό περιθώριο. Επομένως, όλες οι παρεκκλίσεις πρέπει να υπόκεινται σε χρονικούς περιορισμούς.

(84)

Τα νέα καλώδια που αυξάνουν τη σύνδεση μεταξύ των Βαλεαρίδων Νήσων και της ηπειρωτικής Ισπανίας αναμένεται να τεθούν σε λειτουργία έως το τέλος του 2030. Μετά την έναρξη λειτουργίας των εν λόγω καλωδίων, το κανονιστικό πλαίσιο που ισχύει για την εν λόγω επικράτεια θα πρέπει να τροποποιηθεί, το έδαφος αυτό θα πρέπει να ενσωματωθεί στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας της ηπειρωτικής χώρας και οι ζητούμενες παρεκκλίσεις θα πρέπει να καταργηθούν σταδιακά. Η Ισπανία υποστηρίζει ότι, μόλις τεθούν σε λειτουργία τα καλώδια, θα χρειαστεί πρόσθετος χρόνος για την ενσωμάτωση των εν λόγω εδαφών στους κανόνες της ηπειρωτικής αγοράς και για την πραγματοποίηση των αναγκαίων κανονιστικών αλλαγών και δοκιμών. Κατόπιν τούτου, η Ισπανία ζητεί οι παρεκκλίσεις για τις Βαλεαρίδες Νήσους να ισχύσουν τουλάχιστον έως το 2030.

(85)

Με βάση τους λόγους που προέβαλε η Ισπανία, η Επιτροπή θεωρεί αναλογική τη χορήγηση των παρεκκλίσεων για τις Βαλεαρίδες Νήσους έως 12 μήνες μετά την ημερομηνία έναρξης λειτουργίας του νέου καλωδίου.

(86)

Για να διασφαλιστεί η έγκαιρη σταδιακή κατάργηση των ζητούμενων παρεκκλίσεων, εντός έξι μηνών από την ημερομηνία θέσης σε λειτουργία των νέων καλωδίων μεταξύ των Βαλεαρίδων Νήσων και της ηπειρωτικής Ισπανίας, η Ισπανία πρέπει να υποβάλει στην Επιτροπή σαφές σχέδιο στο οποίο θα περιγράφονται λεπτομερώς όλες οι κανονιστικές και συστημικές αλλαγές που απαιτούνται για την ενσωμάτωση των Βαλεαρίδων Νήσων στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας της ηπειρωτικής χώρας. Το σχέδιο αποσκοπεί στον σαφή προσδιορισμό των διαφόρων απαιτούμενων δράσεων και περιλαμβάνει χρονοδιάγραμμα που προσδιορίζει τα πλέον αξιοσημείωτα ορόσημα,