(1)

Η Ένωση βασίζεται στις αξίες της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ελευθερίας, της ισότητας και του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και δεσμεύεται να καταπολεμά τις διακρίσεις, μεταξύ άλλων λόγω αναπηρίας, όπως ορίζεται στη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ), στη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων (ο «Χάρτης») και στη σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία (4) (ΣΗΕΔΑΑ).

(2)

Στο άρθρο 26 του Χάρτη, η Ένωση αναγνωρίζει και σέβεται το δικαίωμα των ατόμων με αναπηρία να επωφελούνται μέτρων που θα τους εξασφαλίζουν την αυτονομία, την κοινωνική και επαγγελματική ένταξη και τη συμμετοχή στον κοινοτικό βίο.

(3)

Κάθε πολίτης της Ένωσης έχει το θεμελιώδες δικαίωμα να κυκλοφορεί και να διαμένει ελεύθερα στην επικράτεια των κρατών μελών, με την επιφύλαξη των περιορισμών και των όρων που προβλέπονται στη ΣΕΕ και τη ΣΛΕΕ και σύμφωνα με τα μέτρα που θεσπίζονται για την εφαρμογή τους. Το άρθρο 18 της ΣΗΕΔΑΑ αναγνωρίζει επίσης τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, μεταξύ άλλων, στην ελεύθερη κυκλοφορία και στην ελεύθερη επιλογή κατοικίας, σε ισότιμη βάση με τους άλλους.

(4)

Σύμφωνα με το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ιθαγένεια της Ένωσης τείνει να αποτελέσει τη θεμελιώδη ιδιότητα των υπηκόων των κρατών μελών κατά την άσκηση του δικαιώματος κυκλοφορίας και διαμονής στην επικράτεια των κρατών μελών, με την οποία παρέχεται η δυνατότητα σε όσους βρίσκονται στην ίδια κατάσταση να απολαύουν, εντός του καθ’ ύλην πεδίου εφαρμογής της ΣΛΕΕ, της ίδιας νομικής μεταχείρισης ανεξαρτήτως της ιθαγένειάς τους, με την επιφύλαξη των ρητώς προβλεπόμενων εξαιρέσεων.

(5)

Η Ένωση είναι συμβαλλόμενο μέρος της ΣΗΕΔΑΑ και δεσμεύεται από τις διατάξεις της, οι οποίες αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της έννομης τάξης της Ένωσης, εντός του πλαισίου των αρμοδιοτήτων της. Όλα τα κράτη μέλη είναι συμβαλλόμενα μέρη της ΣΗΕΔΑΑ και δεσμεύονται από αυτήν, εντός του πλαισίου των αρμοδιοτήτων τους. Μολονότι η Ένωση και όλα τα κράτη μέλη έχουν υπογράψει και κυρώσει τη ΣΗΕΔΑΑ, είναι αναγκαίο να σημειωθεί πρόοδος όσον αφορά την ισότητα των ατόμων με αναπηρία τόσο σε επίπεδο Ένωσης όσο και σε όλα τα κράτη μέλη.

(6)

Η ΣΗΕΔΑΑ αναγνωρίζει ότι στα άτομα με αναπηρία συμπεριλαμβάνονται άτομα με μακροχρόνιες σωματικές, ψυχικές, νοητικές ή αισθητηριακές αναπηρίες οι οποίες, σε συνδυασμό με διάφορα περιβαλλοντικά, διοικητικά, τεχνολογικά και κοινωνικά εμπόδια, μπορούν να οδηγήσουν σε διακρισιακή μεταχείριση. Σκοπός της ΣΗΕΔΑΑ είναι συνεπώς η προώθηση, η προστασία και η διασφάλιση της πλήρους και ισότιμης απόλαυσης όλων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών από όλα τα άτομα με αναπηρία χωρίς κανενός είδους διάκριση, καθώς και η προάσπιση του σεβασμού της εγγενούς αξιοπρέπειας, της ατομικής αυτονομίας, συμπεριλαμβανομένης και της ελευθερίας ατομικών επιλογών, και της ανεξαρτησίας των ατόμων, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται η πλήρης και αποτελεσματική συμμετοχή και ένταξή τους στην κοινωνία σε ίση βάση με τους άλλους. Η ΣΗΕΔΑΑ αναγνωρίζει επίσης τη σημασία του σεβασμού της διαφορετικότητας και της αποδοχής των ατόμων με αναπηρία ως τμήματος της ανθρώπινης ποικιλομορφίας και της ανθρωπότητας, καθώς και της ανάγκης λήψης κατάλληλων μέτρων με σκοπό τη διασφάλιση της ισότητας ευκαιριών και της προσβασιμότητας για τα άτομα με αναπηρία. Σύμφωνα με τη ΣΗΕΔΑΑ, οι γυναίκες και τα κορίτσια με αναπηρία υφίστανται πολλαπλές διακρίσεις και για τον λόγο αυτόν τα συμβαλλόμενα κράτη λαμβάνουν μέτρα προκειμένου να διασφαλίζουν την πλήρη και ίση απόλαυση, από τις μεν και τα δε, όλων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και θεμελιωδών ελευθεριών. Αναγνωρίζει επίσης τις δυσμενείς συνθήκες τις οποίες αντιμετωπίζουν άτομα με αναπηρία που υφίστανται πολλαπλές ή σοβαρές μορφές διακρίσεων λόγω φυλής, χρώματος, φύλου, γλώσσας, θρησκείας, πολιτικών ή άλλων πεποιθήσεων, εθνικής, εθνοτικής, αυτόχθονης ή κοινωνικής καταγωγής, περιουσίας, γέννησης, ηλικίας ή άλλης κατάστασης.

(7)

Ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων (5), που διακηρύχθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο Γκέτεμποργκ στις 17 Νοεμβρίου 2017 («πυλώνας») προβλέπει, στην αρχή υπ’ αριθμόν 3, ότι κάθε άνθρωπος, ανεξαρτήτως —μεταξύ άλλων— αναπηρίας έχει δικαίωμα σε ίση μεταχείριση και ίσες ευκαιρίες όσον αφορά την απασχόληση, την κοινωνική προστασία, την εκπαίδευση, και την πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες που διατίθενται στο κοινό, καθώς επίσης ότι πρέπει να προάγεται η ισότητα ευκαιριών για τις υποεκπροσωπούμενες ομάδες. Επιπλέον, ο πυλώνας αναγνωρίζει, στην αρχή υπ’ αριθμόν 17, ότι τα άτομα με αναπηρία έχουν δικαίωμα σε εισοδηματική στήριξη που διασφαλίζει αξιοπρεπή διαβίωση, σε υπηρεσίες που τους επιτρέπουν να συμμετέχουν στην κοινωνία, και σε εργασιακό περιβάλλον προσαρμοσμένο στις ανάγκες τους.

(8)

Η στρατηγική για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία 2021-2030, ως έχει στην ανακοίνωση της Επιτροπής της 3ης Μαρτίου 2021, αποσκοπεί στην αντιμετώπιση των ποικίλων προκλήσεων με τις οποίες βρίσκονται αντιμέτωπα τα άτομα με αναπηρία και στην πρόοδο σε όλες τις πτυχές της ΣΗΕΔΑΑ, τόσο σε ενωσιακό όσο και σε εθνικό επίπεδο.

(9)

Η οδηγία (ΕΕ) 2019/882 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (6) αποσκοπεί στη βελτίωση της πρόσβασης σε ορισμένα προϊόντα και υπηρεσίες με την εξάλειψη και την πρόληψη των φραγμών που προκύπτουν από τις αποκλίνουσες απαιτήσεις προσβασιμότητας στα κράτη μέλη, και συνεπώς συμβάλλει στην αύξηση της διαθεσιμότητας προσβάσιμων προϊόντων και υπηρεσιών στ1ην εσωτερική αγορά, συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης σε ιστότοπους και σε υπηρεσίες μέσω φορητών συσκευών όσον αφορά ορισμένες δημόσιες υπηρεσίες, και στη βελτίωση της προσβασιμότητας των σχετικών πληροφοριών. Επιπλέον, η οδηγία (ΕΕ) 2016/2102 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (7) έχει ως στόχο τη βελτίωση της προσβασιμότητας των ιστότοπων και των εφαρμογών για φορητές συσκευές των οργανισμών του δημόσιου τομέα.

(10)

Επιπλέον, το δίκαιο της Ένωσης εγγυάται επίσης το δικαίωμα πρόσβασης στις μεταφορές χωρίς διακρίσεις, καθώς και άλλα δικαιώματα. Παραδείγματα τέτοιων δικαιωμάτων είναι το δικαίωμα των επιβατών με αναπηρία και μειωμένη κινητικότητα να λαμβάνουν δωρεάν βοήθεια, ενώ ταξιδεύουν με αεροπλάνο, σιδηρόδρομο, πλωτά μέσα μεταφοράς ή λεωφορείο και πούλμαν, που θεσπίστηκε αντίστοιχα με τους κανονισμούς (ΕΚ) αριθ. 1107/2006 (8), (ΕΕ) 2021/782 (9), (ΕΕ) αριθ. 1177/2010 (10) και (ΕΕ) αριθ. 181/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (11). Το δίκαιο της Ένωσης, και ειδικότερα η οδηγία 1999/62/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (12), επιτρέπει επίσης στα κράτη μέλη να επιβάλλουν μειωμένα διόδια ή τέλη χρήσης για οδούς, γέφυρες ή σήραγγες που υπόκεινται σε οδικά τέλη, καθώς και εξαιρέσεις από την υποχρέωση καταβολής των εν λόγω διοδίων ή τελών χρήσης για οποιοδήποτε όχημα χρησιμοποιείται από ή ανήκει σε άτομα με αναπηρία.

(11)

Τα άτομα με αναπηρία μπορούν να υποβάλλουν αίτηση στις αρμόδιες αρχές ή τους αρμόδιους φορείς του κράτους μέλους στο οποίο είναι κάτοικοι για την αναγνώριση του καθεστώτος αναπηρίας, καθώς αυτό εμπίπτει στην αρμοδιότητα των κρατών μελών. Οι διαδικασίες αξιολόγησης της αναπηρίας διαφέρουν από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Όταν οι αρμόδιες αρχές ή οι αρμόδιοι φορείς αναγνωρίζουν το καθεστώς αναπηρίας ενός αιτούντος, μπορούν να εκδίδουν πιστοποιητικό αναπηρίας, κάρτα αναπηρίας ή άλλο επίσημο έγγραφο που αναγνωρίζει το καθεστώς αναπηρίας του αιτούντος. Στα κράτη μέλη που δεν διαθέτουν ορισμό του καθεστώτος αναπηρίας, μπορούν να χρησιμοποιούνται τα δικαιώματα σε συγκεκριμένες υπηρεσίες λόγω αναπηρίας κατά τη χορήγηση υπηρεσιών ή παροχών σε άτομα με αναπηρία.

(12)

Η ΣΗΕΔΑΑ αναγνωρίζει ότι οι διακρίσεις και ο κοινωνικός αποκλεισμός που βιώνουν τα άτομα με αναπηρία οφείλονται περισσότερο στα περιβαλλοντικά, συστημικά και συμπεριφορικά εμπόδια στην κοινωνία παρά στην ίδια την αναπηρία. Λόγω της απουσίας αμοιβαίας αναγνώρισης του καθεστώτος αναπηρίας μεταξύ των κρατών μελών, τα άτομα με αναπηρία συχνά αντιμετωπίζουν ειδικές και σημαντικές δυσκολίες και εμπόδια κατά την άσκηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους για ίση μεταχείριση, απαγόρευση των διακρίσεων και ελεύθερη κυκλοφορία. Αυτό ισχύει ιδίως στις περιπτώσεις βραχείας διαμονής ή επίσκεψης σε άλλο κράτος μέλος κατά την έννοια του άρθρου 6 της οδηγίας 2004/38/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (13), στο οποίο προβλέπεται ότι οι πολίτες της Ένωσης και τα μέλη των οικογενειών τους θα πρέπει να έχουν δικαίωμα να διαμένουν σε άλλο κράτος μέλος για χρονικό διάστημα έως τριών μηνών χωρίς να υπόκεινται σε όρους ή διατυπώσεις πέραν της απαίτησης κατοχής ισχύοντος δελτίου ταυτότητας ή διαβατηρίου. Για περιόδους άνω των τριών μηνών, με βάση το άρθρο 7 της εν λόγω οδηγίας απαιτείται να πληρούνται πρόσθετες προϋποθέσεις και, στην περίπτωση αυτή, το άρθρο 8 της εν λόγω οδηγίας προβλέπει ότι το κράτος μέλος υποδοχής έχει τη δυνατότητα να υποχρεώνει τους πολίτες της Ένωσης να εγγράφονται στα μητρώα των αρμόδιων αρχών.

(13)

Όσον αφορά τα άτομα με αναπηρία που μετακινούνται για μεγαλύτερες περιόδους σε άλλα κράτη μέλη για απασχόληση, σπουδές ή άλλους σκοπούς, εκτός αν προβλέπεται διαφορετικά από τη νομοθεσία ή συμφωνείται μεταξύ των κρατών μελών, είναι δυνατή η αξιολόγηση και η επίσημη αναγνώριση της αναπηρίας τους από τις αρμόδιες αρχές ή τους αρμόδιους φορείς του άλλου κράτους μέλους. Τα άτομα αυτά μπορούν να λαμβάνουν πιστοποιητικό αναπηρίας, κάρτα αναπηρίας, ή άλλο επίσημο έγγραφο που αναγνωρίζει το καθεστώς αναπηρίας τους ή να είναι αποδέκτες απόφασης σχετικά με το δικαίωμά τους σε ειδικές υπηρεσίες λόγω αναπηρίας, σύμφωνα με τους εφαρμοστέους κανόνες του εν λόγω κράτους μέλους.

(14)

Για την προώθηση της ελεύθερης κυκλοφορίας των ατόμων με αναπηρία που συμμετέχουν σε ενωσιακό πρόγραμμα κινητικότητας, θα πρέπει να διασφαλίζεται η συνεχής ισότιμη πρόσβαση σε ειδικούς όρους ή προνομιακή μεταχείριση ή σε όρους και υλικοτεχνικές διευκολύνσεις στάθμευσης μέσω της χρήσης της Ευρωπαϊκής Κάρτας Αναπηρίας και της Ευρωπαϊκής Κάρτας Στάθμευσης για άτομα με αναπηρία κατά τη διάρκεια του εν λόγω προγράμματος. Τα ενωσιακά προγράμματα κινητικότητας περιλαμβάνουν προγράμματα που θεσπίζονται από την Ένωση με σκοπό τη στήριξη της κινητικότητας προσώπων για καθορισμένο χρονικό διάστημα σε άλλο κράτος μέλος για σκοπούς εκπαίδευσης και κατάρτισης, για επαγγελματικούς σκοπούς καθώς και για σκοπούς πολιτιστικού χαρακτήρα ή συμμετοχής στα κοινά, όπως το πρόγραμμα του Ευρωπαϊκού Σώματος Αλληλεγγύης ή το Erasmus+, που θεσπίστηκαν, αντίστοιχα, με τους κανονισμούς (ΕΕ) 2021/888 (14) και (ΕΕ) 2021/817 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (15).

(15)

Ωστόσο, όταν τα άτομα με αναγνωρισμένο καθεστώς αναπηρίας ή με δικαίωμα σε ειδικές υπηρεσίες λόγω αναπηρίας, ταξιδεύουν σε, ή επισκέπτονται για σύντομο χρονικό διάστημα, κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο του οποίου είναι κάτοικοι, αντιμετωπίζουν τακτικά σημαντικές δυσκολίες και εμπόδια όταν το καθεστώς αναπηρίας τους ή το δικαίωμά τους σε ειδικές υπηρεσίες λόγω αναπηρίας δεν αναγνωρίζονται στο κράτος μέλος στο οποίο ταξιδεύουν ή το οποίο επισκέπτονται και όταν δεν διαθέτουν πιστοποιητικό αναπηρίας, κάρτα αναπηρίας ή άλλο επίσημο έγγραφο που να αναγνωρίζει το καθεστώς αναπηρίας τους ή το δικαίωμά τους σε ειδικές υπηρεσίες λόγω αναπηρίας στο κράτος μέλος υποδοχής, ώστε να επωφελούνται από τυχόν ειδικούς όρους ή προνομιακή μεταχείριση που προσφέρονται εκεί. Τα άτομα με μη ορατή αναπηρία, ιδίως, αντιμετωπίζουν συχνά ειδικές δυσκολίες όταν τους ζητείται να αποδείξουν την αναπηρία τους ενώ ταξιδεύουν σε άλλο κράτος μέρος ή επισκέπτονται άλλο κράτος μέλος.

(16)

Τα άτομα με αναπηρία που ταξιδεύουν σε άλλο κράτος μέλος ή το επισκέπτονται βρίσκονται σε σημαντικά μειονεκτική θέση κατά την άσκηση των δικαιωμάτων ελεύθερης κυκλοφορίας τους σε σύγκριση με άτομα χωρίς αναπηρία καθώς και σε σύγκριση με τα άτομα με αναπηρία που διαθέτουν πιστοποιητικό αναπηρίας, κάρτα αναπηρίας ή άλλο επίσημο έγγραφο που αναγνωρίζει το καθεστώς αναπηρίας τους ή το δικαίωμά τους σε ειδικές υπηρεσίες λόγω αναπηρίας στο κράτος μέλος στο οποίο ταξιδεύουν ή το οποίο επισκέπτονται.

(17)

Επιπλέον, το γεγονός ότι δεν γνωρίζουν αν ή σε ποιον βαθμό το καθεστώς αναπηρίας τους ή το δικαίωμά τους σε ειδικές υπηρεσίες λόγω αναπηρίας και τα επίσημα έγγραφα που αναγνωρίζουν το εν λόγω καθεστώς ή δικαίωμα θα αναγνωρίζονται όταν ταξιδεύουν σε άλλο κράτος μέλος ή όταν το επισκέπτονται, δημιουργεί σημαντική αβεβαιότητα στα άτομα με αναπηρία. Η περιορισμένη διαθεσιμότητα επιγραμμικών πληροφοριών σχετικά με τα ειδικά δικαιώματά τους και τα διαθέσιμα προνόμια επιτείνει το εν λόγω πρόβλημα. Τέλος, τα άτομα με αναπηρία μπορούν να αποτραπούν από την άσκηση των οικείων δικαιωμάτων ελεύθερης κυκλοφορίας και από την πλήρη και ουσιαστική συμμετοχή και ένταξή τους στην κοινωνία.

(18)

Οι πολίτες της Ένωσης έχουν εκφράσει την ανησυχία τους για την απουσία αμοιβαίας αναγνώρισης της αναπηρίας στο σύνολο της Ένωσης σε αναφορές που υπέβαλαν στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και έχουν ζητήσει τη θέσπιση κάρτας αναπηρίας με πανενωσιακή ισχύ.

(19)

Μαζί με διάφορα ορατά και αόρατα σωματικά, κοινωνικά και άλλα εμπόδια στην πρόσβαση σε δημόσιους και ιδιωτικούς χώρους και υπηρεσίες και την έλλειψη εύλογων διευκολύνσεων, το υψηλό κόστος αποτελεί βασικό παράγοντα που αποθαρρύνει πολλά άτομα με αναπηρία από το να ταξιδέψουν. Τα άτομα με αναπηρία έχουν συγκεκριμένες ανάγκες οι οποίες οδηγούν σε πρόσθετες δαπάνες σχετιζόμενες με την αναπηρία τους και μπορούν να απαιτούν τη χρήση ατόμων που τα συνοδεύουν ή τα βοηθούν, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αναγνωρίζονται ως προσωπικοί βοηθοί σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία ή πρακτική, ή διερμηνέων νοηματικής γλώσσας ή ζώων συνοδείας, καθιστώντας το κόστος ταξιδιού τους υψηλότερο από εκείνο των ατόμων χωρίς αναπηρία. Η έλλειψη αναγνώρισης του καθεστώτος αναπηρίας ή του δικαιώματος σε συγκεκριμένες υπηρεσίες λόγω αναπηρίας σε άλλα κράτη μέλη ενδέχεται να περιορίζει την πρόσβασή τους σε ειδικούς όρους ή προνομιακή μεταχείριση ή σε όρους και υλικοτεχνικές διευκολύνσεις στάθμευσης που προορίζονται ειδικά για άτομα με αναπηρία, όπως ελεύθερη πρόσβαση ή μειωμένα τιμολόγια, θέσεις προτεραιότητας στα δημόσια μέσα μεταφοράς ή χώρους στάθμευσης που προορίζονται ειδικά για άτομα με αναπηρία, και έχει αντίκτυπο στο κόστος ταξιδιού, τη ζωή, την κοινωνική και οικονομική ένταξη και την προσωπική αυτονομία τους. Επιπλέον, η εκτεταμένη άγνοια σχετικά με τις πολιτικές ψυχοκοινωνικής, γνωστικής, φυσικής ή αισθητηριακής προσβασιμότητας μπορεί να οδηγήσει σε διακρισιακές συμπεριφορές έναντι των ατόμων με αναπηρία.

(20)

Η προνομιακή μεταχείριση, όπως η ύπαρξη προσωπικού βοηθού, η κατά προτεραιότητα πρόσβαση ή η δυνατότητα παράκαμψης των ουρών αναμονής, είτε προσφέρονται έναντι αμοιβής είτε όχι, είναι συχνά σημαντική για να μπορούν τα άτομα με αναπηρία να έχουν πρόσβαση σε διάφορες υπηρεσίες, δραστηριότητες και εγκαταστάσεις και να επωφελούνται πλήρως από αυτές. Ωστόσο, λόγω της απουσίας αμοιβαίας αναγνώρισης, στο κράτος μέλος στο οποίο ταξιδεύουν ή το οποίο επισκέπτονται, του καθεστώτος αναπηρίας τους ή του δικαιώματός τους σε ειδικές υπηρεσίες λόγω αναπηρίας και των επίσημων εγγράφων που αναγνωρίζουν το εν λόγω καθεστώς ή δικαίωμα και έχουν εκδοθεί σε άλλα κράτη μέλη, τα άτομα με αναπηρία ενδέχεται να μην είναι σε θέση να επωφελούνται από τους ειδικούς όρους ή την προνομιακή μεταχείριση που προσφέρουν οι δημόσιες αρχές ή οι ιδιωτικοί φορείς του εν λόγω κράτους μέλους στους κατόχους πιστοποιητικού αναπηρίας, κάρτας αναπηρίας ή άλλων επίσημων εγγράφων που αναγνωρίζουν το καθεστώς αναπηρίας τους ή το δικαίωμα σε ειδικές υπηρεσίες λόγω αναπηρίας και τα οποία έχουν εκδοθεί στο εν λόγω κράτος μέλος.

(21)

Παρά τον εθελοντικό του χαρακτήρα και το περιορισμένο πεδίο εφαρμογής, το πιλοτικό έργο για την Ευρωπαϊκή Κάρτα Αναπηρίας που ξεκίνησε το 2016 και υλοποιήθηκε σε οκτώ κράτη μέλη κατέδειξε ότι η διευκόλυνση της αμοιβαίας αναγνώρισης του καθεστώτος αναπηρίας ή του δικαιώματος σε ειδικές υπηρεσίες λόγω αναπηρίας μεταξύ των κρατών μελών εξασφάλισε πλεονεκτήματα για τα άτομα με αναπηρία κατά την πρόσβαση σε ειδικούς όρους ή προνομιακή μεταχείριση όσον αφορά υπηρεσίες στους τομείς του πολιτισμού, της αναψυχής, του αθλητισμού και, σε ορισμένες περιπτώσεις, των μεταφορών, καθώς και την υποστήριξη της διασυνοριακής κυκλοφορίας τους στην Ένωση για σύντομο χρονικό διάστημα, και έδειξε ότι οι στόχοι της ευρωπαϊκής κάρτας αναπηρίας παραμένουν συναφείς με τις τρέχουσες ανάγκες των ατόμων με αναπηρία. Επιπλέον, το εν λόγω πιλοτικό έργο περιλάμβανε και άλλα παραδείγματα υπηρεσιών, δραστηριοτήτων και υλικοτεχνικών διευκολύνσεων που προσφέρουν ειδικούς όρους ή προνομιακή μεταχείριση σε άτομα με αναπηρία.

(22)

Με βάση το καθεστώς αναπηρίας τους ή το δικαίωμά τους σε ειδικές υπηρεσίες λόγω αναπηρίας, τα άτομα με αναπηρία μπορούν να υποβάλλουν αίτηση στις αρμόδιες αρχές ή στους αρμόδιους φορείς του κράτους μέλους του οποίου είναι κάτοικοι, για την έκδοση κάρτας στάθμευσης για άτομα με αναπηρία με την οποία να αναγνωρίζεται το δικαίωμα σε ορισμένους όρους και υλικοτεχνικές διευκολύνσεις στάθμευσης που προορίζονται ειδικά για άτομα με αναπηρία. Κάθε κράτος μέλος έχει θεσπίσει διαδικασία υποβολής αίτησης, σε τοπικό, περιφερειακό ή εθνικό επίπεδο, για την απόκτηση κάρτας στάθμευσης για άτομα με αναπηρία, ή για τα άτομα που τα συνοδεύουν ή τα βοηθούν, συμπεριλαμβανομένων των προσωπικών βοηθών, καθώς και κριτήρια που πρέπει να πληρούνται για να είναι επιλέξιμα.

(23)

Με τη σύσταση 98/376/ΕΚ του Συμβουλίου (16) προβλέφθηκε ευρωπαϊκό υπόδειγμα της κάρτας στάθμευσης για άτομα με αναπηρία, με το οποίο διευκολύνεται η αναγνώριση των εν λόγω καρτών στάθμευσης σε όλα τα κράτη μέλη. Ωστόσο, δεδομένου του μη δεσμευτικού χαρακτήρα της εν λόγω σύστασης, η εφαρμογή της και η συμπερίληψη εθνικών ειδικών προσθηκών ή αποκλίσεων από το συνιστώμενο υπόδειγμα οδήγησαν σε πληθώρα διαφορετικών καρτών στάθμευσης για τα άτομα με αναπηρία. Η ύπαρξη πληθώρας διαφορετικών καρτών εμποδίζει τη διασυνοριακή αναγνώριση των εν λόγω καρτών στάθμευσης στο σύνολο των κρατών μελών, δυσχεραίνοντας την πρόσβαση των ατόμων με αναπηρία στους ειδικούς όρους στάθμευσης που παρέχονται και στις υλικοτεχνικές διευκολύνσεις που προορίζονται ειδικά για κατόχους κάρτας στάθμευσης για άτομα με αναπηρία σε άλλα κράτη μέλη. Επιπλέον, η προαναφερόμενη σύσταση δεν έχει επικαιροποιηθεί ώστε να αντικατοπτρίζει τις τρέχουσες τεχνολογικές εξελίξεις και τις εξελίξεις στον τομέα της ψηφιοποίησης. Τα κράτη μέλη έχουν αντιμετωπίσει επίσης προβλήματα απάτης και πλαστογράφησης σχετιζόμενα με κάρτες στάθμευσης για άτομα με αναπηρία, καθώς ο μορφότυπος είναι συνήθως αρκετά απλός και εύκολα πλαστογραφούμενος και, στην πράξη, διαφορετικός σε κάθε κράτος μέλος, γεγονός που δυσχεραίνει την επαλήθευσή του. Δεδομένης της παρούσας οδηγίας, η οποία προβλέπει νομικά δεσμευτικούς κανόνες που είναι λεπτομερέστεροι στον τομέα αυτό, η σύσταση 98/376/ΕΚ δεν επιτυγχάνει πλέον τους στόχους της. Ωστόσο, τα κράτη μέλη θα πρέπει να μπορούν να επιτρέπουν οι κάρτες στάθμευσης για άτομα με αναπηρία που εκδόθηκαν πριν από την ημερομηνία εφαρμογής των μέτρων μεταφοράς της παρούσας οδηγίας στο εθνικό δίκαιο και είναι σύμφωνες με την προαναφερόμενη σύσταση να παράγουν το ίδιο αποτέλεσμα με την ευρωπαϊκή κάρτα στάθμευσης για άτομα με αναπηρία στην επικράτειά τους.

(24)

Για να διευκολύνεται η πρόσβαση των ατόμων με αναπηρία σε ειδικούς όρους ή σε προνομιακή μεταχείριση όσον αφορά υπηρεσίες, όπως υπηρεσίες μεταφοράς επιβατών, δραστηριότητες και υλικοτεχνικές διευκολύνσεις, συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων που αυτές δεν παρέχονται έναντι αμοιβής σε κράτη μέλη διαφορετικά από το κράτος μέλος κατοικίας των εν λόγω ατόμων, θα πρέπει να αρθούν τα εμπόδια και οι δυσκολίες που εξακολουθούν να υφίστανται κατά την πραγματοποίηση ταξιδιού ή επίσκεψης σε άλλο κράτος μέλος λόγω της απουσίας αμοιβαίας αναγνώρισης του καθεστώτος αναπηρίας τους ή του δικαιώματός τους σε ειδικές υπηρεσίες λόγω αναπηρίας και επίσημων εγγράφων που αναγνωρίζουν το εν λόγω καθεστώς ή δικαίωμα και έχουν εκδοθεί σε άλλα κράτη μέλη, καθώς και των δικαιωμάτων στάθμευσης.

(25)

Ως εκ τούτου, προκειμένου να διευκολυνθεί η άσκηση από άτομα με αναπηρία των δικαιωμάτων πρόσβασης σε ειδικούς όρους ή προνομιακή μεταχείριση που προσφέρονται από δημόσιες αρχές ή ιδιωτικούς φορείς, όταν ταξιδεύουν σε άλλο κράτος μέλος ή το επισκέπτονται για βραχεία διαμονή, χωρίς διακρίσεις λόγω ιθαγένειας και στην ίδια βάση με τα άτομα με αναπηρία στο εν λόγω κράτος μέλος, και προκειμένου να διευκολυνθεί η χρήση όλων των μεταφορικών μέσων και να επωφεληθούν από τους όρους και τις διευκολύνσεις στάθμευσης που προορίζονται ειδικά για άτομα με αναπηρία στην ίδια βάση όπως και στο εν λόγω κράτος μέλος, είναι αναγκαίο να θεσπιστούν το πλαίσιο κοινών κανόνων και όρων, συμπεριλαμβανομένου ενός κοινού τυποποιημένου υποδείγματος, για μια ευρωπαϊκή κάρτα αναπηρίας ως απόδειξη αναγνωρισμένου καθεστώτος αναπηρίας ή δικαιώματος σε ειδικές υπηρεσίες λόγω αναπηρίας και για μια ευρωπαϊκή κάρτα στάθμευσης για άτομα με αναπηρία, ως απόδειξη του αναγνωρισμένου δικαιώματός τους σε όρους και υλικοτεχνικές διευκολύνσεις στάθμευσης που προορίζονται ειδικά για άτομα με αναπηρία. Επιπλέον, τα κράτη μέλη θα πρέπει να μπορούν να αποφασίζουν να εφαρμόζουν την παρούσα οδηγία σε άτομα με αναγνωρισμένο καθεστώς αναπηρίας ή δικαίωμα σε ειδικές υπηρεσίες λόγω αναπηρίας για περιόδους μεγαλύτερες από τη βραχεία διαμονή.

(26)

Η αμοιβαία αναγνώριση της ευρωπαϊκής κάρτας αναπηρίας και της ευρωπαϊκής κάρτας στάθμευσης για άτομα με αναπηρία θα πρέπει να διευκολύνει και να εγγυάται, στα άτομα με αναγνωρισμένο καθεστώς αναπηρίας ή αναγνωρισμένο δικαίωμα σε ειδικές υπηρεσίες λόγω αναπηρίας σε κράτος μέλος, την πρόσβαση σε ειδικούς όρους ή προνομιακή μεταχείριση που προσφέρουν δημόσιες αρχές ή ιδιωτικοί φορείς σε διάφορες υπηρεσίες, δραστηριότητες και διευκολύνσεις, μεταξύ άλλων όταν δεν παρέχονται έναντι αμοιβής, καθώς και πρόσβαση σε όρους και υλικοτεχνικές διευκολύνσεις στάθμευσης που προορίζονται ειδικά για άτομα με αναπηρία, και, κατά περίπτωση, για τα άτομα που τα συνοδεύουν ή τα βοηθούν, συμπεριλαμβανομένων των προσωπικών βοηθών, υπό ισότιμους όρους και προϋποθέσεις με τους προβλεπόμενους και τις προβλεπόμενες βάσει εθνικών πιστοποιητικών αναπηρίας, καρτών αναπηρίας ή άλλων επίσημων εγγράφων που αναγνωρίζουν το καθεστώς αναπηρίας, εφόσον υπάρχουν τέτοιου είδους επίσημα έγγραφα, και των καρτών στάθμευσης για άτομα με αναπηρία που εκδίδονται από τις αρμόδιες αρχές ή τους αρμόδιους φορείς του κράτους μέλους υποδοχής.

(27)

Εκτός από τους όρους και τις διευκολύνσεις στάθμευσης, οι υπηρεσίες, οι δραστηριότητες και οι διευκολύνσεις που καλύπτονται από την παρούσα οδηγία αφορούν ευρύ φάσμα συνεχώς μεταβαλλόμενων δραστηριοτήτων, συμπεριλαμβανομένων δραστηριοτήτων που δεν προσφέρονται έναντι αμοιβής, από δημόσιες αρχές ή ιδιωτικούς φορείς, είτε υποχρεωτικά βάσει εθνικών ή τοπικών κανόνων ή νομικών υποχρεώσεων, είτε οικειοθελώς ιδίως από ιδιωτικούς φορείς, σε διάφορους τομείς πολιτικής, όπως ο πολιτισμός, η αναψυχή, ο τουρισμός, ο αθλητισμός, οι δημόσιες και ιδιωτικές μεταφορές και η κατάρτιση.

(28)

Τα παραδείγματα ειδικών όρων ή προνομιακής μεταχείρισης περιλαμβάνουν δωρεάν πρόσβαση, μειωμένα τιμολόγια, μειωμένα διόδια ή τέλη χρήσης για οδούς, γέφυρες ή σήραγγες που υπόκεινται σε οδικά τέλη, κατά προτεραιότητα πρόσβαση, πρόσβαση σε ζώνες περιορισμένης κυκλοφορίας και σε ζώνες πεζών, θέσεις καθήμενων κατά προτεραιότητα στις δημόσιες συγκοινωνίες, καθορισμένες και προσβάσιμες θέσεις σε δημόσιες συγκοινωνίες, πάρκα και άλλους δημόσιους χώρους, προσβάσιμες θέσεις σε πολιτιστικές ή δημόσιες εκδηλώσεις, προσωπική βοήθεια, ζώα συνοδείας, όπως σκύλοι-οδηγοί ή σκύλοι συνοδείας ατόμων με αναπηρία, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων με προβλήματα όρασης, βοήθεια στην παραλία για την είσοδο στο νερό, υποστήριξη όπως πρόσβαση σε γραφή Μπράιγ, ακουστικούς οδηγούς ή διερμηνεία στη νοηματική γλώσσα, παροχή βοηθημάτων ή βοήθειας, δανεισμός αναπηρικού αμαξιδίου, δανεισμός πλωτού αναπηρικού αμαξιδίου, λήψη τουριστικών πληροφοριών σε προσβάσιμη μορφή και χρήση σκούτερ μεταφοράς σε δρόμους ή αναπηρικού αμαξιδίου σε ποδηλατοδρόμους χωρίς πρόστιμο. Τα παραδείγματα όρων και υλικοτεχνικών διευκολύνσεων στάθμευσης περιλαμβάνουν δωρεάν ή παρατεταμένη στάθμευση ή χώρους στάθμευσης που προορίζονται ειδικά για άτομα με αναπηρία, καθώς και πρόσβαση σε περιοχές όπου η κυκλοφορία επιτρέπεται μόνο σε συγκεκριμένα οχήματα σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, όπως οι ζώνες χαμηλών εκπομπών. Όσον αφορά τις υπηρεσίες μεταφοράς επιβατών με αεροπορικά, σιδηροδρομικά ή πλωτά μέσα ή με λεωφορείο ή πούλμαν, εκτός από τους ειδικούς όρους ή την προνομιακή μεταχείριση που παρέχεται σε άτομα με αναπηρία, τα ζώα συνοδείας, όπως σκύλοι-οδηγοί ή σκύλοι συνοδείας ατόμων με αναπηρία, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων με προβλήματα όρασης, οι προσωπικοί βοηθοί, οι διερμηνείς της νοηματικής γλώσσας ή άλλα άτομα που συνοδεύουν ή βοηθούν άτομα με αναπηρία ή μειωμένη κινητικότητα μπορούν να μετακινούνται δωρεάν ή με μειωμένη τιμή και να κάθονται, όπου είναι εφικτό, δίπλα στο άτομο με αναπηρία το οποίο συνοδεύουν ή βοηθούν. Τα άτομα που συνοδεύουν ή βοηθούν άτομα με αναπηρία καθορίζονται από τα ίδια τα άτομα με αναπηρία ή από τους νόμιμους κηδεμόνες τους και μπορούν να αλλάζουν σε ad hoc βάση ανάλογα με τις απαιτήσεις των ατόμων με αναπηρία.

(29)

Οι προσωπικοί βοηθοί συνοδεύουν ή βοηθούν τα άτομα με αναπηρία ή πραγματοποιούν δραστηριότητες καθημερινής διαβίωσης, εάν χρειάζεται στο πλαίσιο συμβατικής σχέσης, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία ή πρακτική, με στόχο την ενθάρρυνση της προσωπικής αυτονομίας, τη διευκόλυνση της κοινωνικής ζωής και την προώθηση της ανεξάρτητης διαβίωσης των ατόμων με αναπηρία. Οι προσωπικοί βοηθοί, ανεξαρτήτως της εθνικότητάς τους, θα πρέπει να είναι σε θέση να συνοδεύουν ή να βοηθούν άτομα με αναπηρία που χρησιμοποιούν την ευρωπαϊκή κάρτα αναπηρίας ή την ευρωπαϊκή κάρτα στάθμευσης για άτομα με αναπηρία όταν αυτά ταξιδεύουν σε ή επισκέπτονται κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο του οποίου είναι κάτοικοι, υπό την προϋπόθεση ότι έχουν το δικαίωμα να κυκλοφορούν σε ολόκληρη την Ένωση σύμφωνα με το εφαρμοστέο ενωσιακό και εθνικό δίκαιο.

(30)

Σύμφωνα με τη σχετική νομοθεσία της Ένωσης, κατά περίπτωση, τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι φορείς εκμετάλλευσης διασυνοριακών υπηρεσιών μεταφοράς επιβατών παρέχουν, σύμφωνα με τους κανονισμούς (ΕΕ) αριθ. 181/2011 και (ΕΕ) αριθ. 1177/2010, ή καθιστούν διαθέσιμες κατόπιν αιτήματος, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2021/782, σαφείς πληροφορίες στους ταξιδιώτες που είναι κάτοχοι ευρωπαϊκής κάρτας αναπηρίας κατά τον χρόνο αγοράς ταξιδιωτικού εισιτηρίου όσον αφορά τους ειδικούς όρους ή την προνομιακή μεταχείριση που ισχύουν για τα διάφορα τμήματα των μεταφορών καθ’ όλη τη διάρκεια του ταξιδιού, προκειμένου οι ταξιδιώτες που είναι κάτοχοι της ευρωπαϊκής κάρτας αναπηρίας να μη βρεθούν χωρίς έγκυρο ταξιδιωτικό έγγραφο κατά την είσοδό τους σε άλλο κράτος μέλος με την ίδια υπηρεσία μεταφοράς.

(31)

Η έκδοση, ανανέωση και ανάκληση της ευρωπαϊκής κάρτας αναπηρίας και της ευρωπαϊκής κάρτας στάθμευσης για άτομα με αναπηρία σε ένα κράτος μέλος καθορίζεται από την παρούσα οδηγία σε συνδυασμό με τους εφαρμοστέους κανόνες, τις εφαρμοστέες διαδικασίες και αρμοδιότητες του εν λόγω κράτους μέλους για την αξιολόγηση και την αναγνώριση του καθεστώτος αναπηρίας ή δικαιώματος σε ειδικές υπηρεσίες λόγω αναπηρίας και των δικαιωμάτων στάθμευσης για άτομα με αναπηρία. Όταν τα κράτη μέλη εκδίδουν αυτόματα την ευρωπαϊκή κάρτα αναπηρίας, θα πρέπει να ζητούν τη συγκατάθεση του ενδιαφερόμενου προσώπου. Η έκδοση και η ανανέωση της ευρωπαϊκής κάρτας αναπηρίας θα πρέπει να είναι δωρεάν, ενώ η επανέκδοση της εν λόγω κάρτας, σε περίπτωση απώλειας ή φθοράς, μπορεί να υπόκειται σε τέλος. Η έκδοση και ανανέωση της ευρωπαϊκής κάρτας στάθμευσης για άτομα με αναπηρία δύναται είτε να είναι δωρεάν είτε να υπόκειται σε τέλος. Τα πιθανά τέλη που χρεώνονται για την επανέκδοση της ευρωπαϊκής κάρτας αναπηρίας σε περίπτωση απώλειας ή φθοράς ή για την έκδοση και ανανέωση της ευρωπαϊκής κάρτας στάθμευσης για άτομα με αναπηρία δεν θα πρέπει να υπερβαίνουν τις σχετικές διοικητικές δαπάνες ούτε να ορίζονται σε επίπεδο τέτοιο που να αποτρέπει ή να αποθαρρύνει τα άτομα με αναπηρία από την απόκτηση ή την εκ νέου απόκτηση των εν λόγω καρτών.

(32)

Εκτός από τη φυσική έκδοση της ευρωπαϊκής κάρτας αναπηρίας, τα κράτη μέλη θα πρέπει να προβλέπουν και ψηφιακή έκδοση της κάρτας και θα πρέπει να μπορούν να προβλέπουν ψηφιακή έκδοση της ευρωπαϊκής κάρτας στάθμευσης για άτομα με αναπηρία, αφού καθοριστούν οι τεχνικές προδιαγραφές μέσω εκτελεστικών πράξεων. Οι εν λόγω προδιαγραφές θα πρέπει να βασίζονται στην εμπειρία προηγούμενων και εν εξελίξει εργασιών σε ενωσιακό επίπεδο σχετικά με την ψηφιοποίηση πιστοποιητικών και εγγράφων, όπως το ψηφιακό πιστοποιητικό COVID-19 της ΕΕ που θεσπίστηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 2021/953 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (17), και θα πρέπει να καθιστούν δυνατή τη χρήση της ευρωπαϊκής κάρτας αναπηρίας και της ευρωπαϊκής κάρτας στάθμευσης για άτομα με αναπηρία μέσω πορτοφολιού ψηφιακής ταυτότητας σε επίπεδο Ένωσης. Τα άτομα με αναπηρία θα πρέπει να ενημερώνονται σχετικά με αυτές τις δυνατότητες και να είναι ελεύθερα να αποφασίζουν να χρησιμοποιούν είτε τη φυσική είτε την ψηφιακή έκδοση της ευρωπαϊκής κάρτας αναπηρίας ή και τις δύο. Στα κράτη μέλη όπου η φυσική έκδοση της ευρωπαϊκής κάρτας στάθμευσης για άτομα με αναπηρία συμπληρώνεται από ψηφιακή έκδοση, τα άτομα με αναπηρία θα πρέπει να μπορούν να υποβάλλουν αίτημα για τη φυσική έκδοση της κάρτας και, εάν το επιθυμούν, τόσο για την ψηφιακή όσο και για τη φυσική έκδοση της κάρτας.

(33)

Η έκδοση της ευρωπαϊκής κάρτας αναπηρίας και της ευρωπαϊκής κάρτας στάθμευσης για άτομα με αναπηρία συνεπάγεται την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, συμπεριλαμβανομένων ιδίως των δεδομένων που αφορούν το καθεστώς αναπηρίας του κατόχου της κάρτας, τα οποία συνιστούν δεδομένα που αφορούν την υγεία κατά το άρθρο 4 σημείο 15) του κανονισμού (ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (18) και αποτελούν ειδική κατηγορία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα κατά την έννοια του άρθρου 9 του εν λόγω κανονισμού. Κάθε επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στο πλαίσιο της παρούσας οδηγίας πρέπει να συμμορφώνεται με την ισχύουσα νομοθεσία για την προστασία των δεδομένων, ιδίως με τον κανονισμό (ΕΕ) 2016/679. Κατά τη μεταφορά της παρούσας οδηγίας στο εθνικό δίκαιο, τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν ότι η εθνική νομοθεσία περιλαμβάνει κατάλληλες εγγυήσεις που εφαρμόζονται για την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, ιδίως ειδικών κατηγοριών δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να διασφαλίζουν την ασφάλεια, την ακεραιότητα, τη γνησιότητα και την εμπιστευτικότητα των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που συλλέγονται και αποθηκεύονται για τον σκοπό της παρούσας οδηγίας.

(34)

Το κράτος μέλος που είναι υπεύθυνο για την έκδοση της ευρωπαϊκής κάρτας αναπηρίας ή της ευρωπαϊκής κάρτας στάθμευσης για άτομα με αναπηρία θα πρέπει να είναι το κράτος συνήθους διαμονής του προσώπου σύμφωνα με το δίκαιο της Ένωσης και αυτό όπου το πρόσωπο έχει λάβει την αξιολόγηση του καθεστώτος αναπηρίας του ή του δικαιώματός του σε ειδικές υπηρεσίες λόγω αναπηρίας. Οι κάτοχοι ευρωπαϊκής κάρτας αναπηρίας ή ευρωπαϊκής κάρτας στάθμευσης για άτομα με αναπηρία θα πρέπει να μπορούν να χρησιμοποιούν την κάρτα αυτή κατά τη διάρκεια της παραμονής τους σε οποιοδήποτε άλλο κράτος μέλος.

(35)

Η ευρωπαϊκή κάρτα αναπηρίας και η ευρωπαϊκή κάρτα στάθμευσης για άτομα με αναπηρία έχουν ως στόχο να διευκολύνουν όλα τα άτομα με αναπηρία να ασκούν αποτελεσματικά το δικαίωμά τους στην ελεύθερη κυκλοφορία πλήρως και να απολαμβάνουν επίσης ισότιμη πρόσβαση σε ειδικούς όρους ή προνομιακή μεταχείριση ή σε όρους και υλικοτεχνικές διευκολύνσεις στάθμευσης όσον αφορά τις υπηρεσίες, τις δραστηριότητες και τις διευκολύνσεις που προσφέρονται από τα κράτη μέλη, μεταξύ άλλων όταν δεν προσφέρονται έναντι αμοιβής. Αυτό ισχύει ιδίως για τα άτομα με αναπηρία που ταξιδεύουν σε ή επισκέπτονται άλλο κράτος μέλος για σκοπούς που σχετίζονται με την εργασία ή την κατάρτιση.

(36)

Το προβλεπόμενο πλαίσιο για την αμοιβαία αναγνώριση της ευρωπαϊκής κάρτας αναπηρίας και της ευρωπαϊκής κάρτας στάθμευσης για άτομα με αναπηρία δεν θίγει τις αρμοδιότητες των κρατών μελών να αξιολογούν και να αναγνωρίζουν το καθεστώς αναπηρίας ή το δικαίωμα σε ειδικές υπηρεσίες λόγω αναπηρίας ή να προσφέρουν ειδικούς όρους ή προνομιακή μεταχείριση όπως δωρεάν πρόσβαση ή μειωμένα τιμολόγια για ορισμένες υπηρεσίες για άτομα με αναπηρία, συμπεριλαμβανομένων όσων χρησιμοποιούν ζώα συνοδείας, ή για τα άτομα που συνοδεύουν ή βοηθούν άτομα με αναπηρία, συμπεριλαμβανομένων των προσωπικών βοηθών. Δεν επιβάλλεται στις δημόσιες αρχές ή στους ιδιωτικούς φορείς η υποχρέωση να εισάγουν ειδικούς όρους ή προνομιακή μεταχείριση για τα άτομα με αναπηρία, ούτε δημιουργείται κεντρικός ενωσιακός κατάλογος ειδικών όρων ή προνομιακής μεταχείρισης για τους κατόχους ευρωπαϊκής κάρτας αναπηρίας σε όλα τα κράτη μέλη. Οι δημόσιες αρχές και οι ιδιωτικοί φορείς μπορούν να προσφέρουν ορισμένους ειδικούς όρους ή προνομιακή μεταχείριση μόνο σε συγκεκριμένη ομάδα ατόμων με αναπηρία, ανάλογα με τις ανάγκες της ομάδας αυτής.

(37)

Η ευρωπαϊκή κάρτα αναπηρίας μπορεί να απαιτείται ως απόδειξη του καθεστώτος αναπηρίας για την πρόσβαση υπό ισότιμους όρους και προϋποθέσεις σε τυχόν ειδικούς όρους ή προνομιακή μεταχείριση όσον αφορά υπηρεσίες, δραστηριότητες ή διευκολύνσεις, μεταξύ άλλων μη προσφερόμενες έναντι αμοιβής, που προσφέρονται ή προορίζονται ειδικά για άτομα με αναπηρία ή για άτομα που τα συνοδεύουν ή τα βοηθούν, συμπεριλαμβανομένων των προσωπικών βοηθών τους, εντός του πεδίου εφαρμογής της παρούσας οδηγίας. Ωστόσο, η ευρωπαϊκή κάρτα αναπηρίας δεν θα πρέπει να απαιτείται ως απόδειξη αναπηρίας για την πρόσβαση ή την άσκηση των δικαιωμάτων που προβλέπονται σε άλλη ενωσιακή ή εθνική νομοθεσία, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προσφέρουν ειδικές παροχές, ειδικούς όρους ή προνομιακή μεταχείριση που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας. Όταν απαιτείται πιστοποιητικό αναπηρίας, κάρτα αναπηρίας ή άλλο επίσημο έγγραφο για άτομα με αναπηρία σύμφωνα με το δίκαιο της Ένωσης, η ευρωπαϊκή κάρτα αναπηρίας δεν θα πρέπει να απαιτείται ως απόδειξη αναπηρίας, εκτός εάν ένα κράτος μέλος αποφασίσει να συγχωνεύσει το εθνικό τους πιστοποιητικό αναπηρίας, την κάρτα αναπηρίας ή άλλο επίσημο έγγραφο για άτομα με αναπηρία με την ευρωπαϊκή κάρτα αναπηρίας.

(38)

Η παρούσα οδηγία δεν εφαρμόζεται στις παροχές κοινωνικής ασφάλειας δυνάμει των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 883/2004 (19) και (ΕΚ) αριθ. 987/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (20), στις ειδικές ανταποδοτικού ή μη ανταποδοτικού τύπου παροχές σε χρήμα ή παροχές σε είδος στον τομέα της κοινωνικής ασφάλειας, της κοινωνικής προστασίας ή της απασχόλησης που καλύπτονται από το άρθρο 24 παράγραφος 2 της οδηγίας 2004/38/ΕΚ. Δεδομένου ότι σκοπός της παρούσας οδηγίας είναι να διευκολύνεται η ισότιμη πρόσβαση σε ειδικούς όρους ή προνομιακή μεταχείριση για τα άτομα με αναπηρία όταν ταξιδεύουν σε άλλο κράτος μέλος ή το επισκέπτονται για βραχεία διαμονή, η παρούσα οδηγία δεν εφαρμόζεται σε αμειβόμενες ή μη υπηρεσίες που παρέχονται για τη μακροπρόθεσμη ένταξη, προσαρμογή ή αποκατάσταση ατόμων με αναπηρία, ούτε σε ειδικούς όρους ή προνομιακή μεταχείριση για την πρόσβαση σε υπηρεσίες που προσφέρονται σε άτομα με αναπηρία λαμβανομένων υπόψη των ατομικών τους αναγκών και εφόσον πληρούνται πρόσθετα κριτήρια, βάσει ατομικής αξιολόγησης ή απόφασης σχετικά με το δικαίωμα σε ειδικές υπηρεσίες λόγω αναπηρίας, οι οποίες διαφέρουν από τις υπηρεσίες που παρέχονται σε άτομα με αναπηρία που δεν πληρούν τα εν λόγω πρόσθετα κριτήρια. Ωστόσο, η εφαρμογή της παρούσας οδηγίας δεν θα πρέπει να χρησιμοποιείται για να εξαιρεθούν από το πεδίο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας ειδικοί όροι ή προνομιακή μεταχείριση που παρέχονται ήδη σε άτομα με αναπηρία, εξαρτώντας την παροχή τους από την εκπλήρωση πρόσθετων κριτηρίων.

(39)

Για να αυξηθεί η ευαισθητοποίηση και να διευκολυνθεί η πρόσβαση από άτομα με αναπηρία σε ειδικούς όρους ή προνομιακή μεταχείριση, κατά τη διάρκεια ταξιδιού ή επίσκεψης σε άλλο κράτος μέλος, όλες οι σχετικές πληροφορίες όσον αφορά τους όρους, τους κανόνες, τις πρακτικές και τις διαδικασίες που ισχύουν για την απόκτηση της ευρωπαϊκής κάρτας αναπηρίας ή της ευρωπαϊκής κάρτας στάθμευσης για άτομα με αναπηρία και της επακόλουθης χρήσης τους θα πρέπει να δημοσιοποιούνται από τα κράτη μέλη με σαφή, ολοκληρωμένο, φιλικό προς τον χρήστη τρόπο και σε προσβάσιμους μορφότυπους για τα άτομα με αναπηρία, τηρουμένων των σχετικών απαιτήσεων προσβασιμότητας για τις υπηρεσίες που ορίζονται στο παράρτημα I της οδηγίας (ΕΕ) 2019/882, συμπεριλαμβανομένων της νοηματικής γλώσσας, της γραφής Μπράιγ και ηχητικού υλικού/ηχητικών στοιχείων. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να έχουν ως στόχο να διασφαλίζουν ότι το επίπεδο πολυπλοκότητας των πληροφοριών αυτών δεν υπερβαίνει το επίπεδο Β1 (μέτρια γνώση) του Κοινού Ευρωπαϊκού Πλαισίου Αναφοράς για τις Γλώσσες του Συμβουλίου της Ευρώπης.

(40)

Η Επιτροπή θα πρέπει να δημιουργήσει ειδική ιστοσελίδα της Ένωσης. Η εν λόγω ιστοσελίδα της Ένωσης θα πρέπει να περιέχει σύνδεσμο προς τον εθνικό ιστότοπο κάθε κράτους μέλους. Η ιστοσελίδα της Ένωσης θα πρέπει να είναι διαθέσιμη σε όλες τις επίσημες γλώσσες της Ένωσης, τη διεθνή νοηματική γλώσσα και τις εθνικές νοηματικές γλώσσες των κρατών μελών, καθώς και σε προσβάσιμους και ευανάγνωστους μορφότυπους, σύμφωνα με τις σχετικές απαιτήσεις προσβασιμότητας για τις υπηρεσίες όπως ορίζονται στο παράρτημα I της οδηγίας (ΕΕ) 2019/882. Οι πληροφορίες που περιέχονται στην εν λόγω ιστοσελίδα θα πρέπει να είναι εύκολα κατανοητές και το επίπεδο πολυπλοκότητάς τους να μην υπερβαίνει το επίπεδο Β1 (μέτρια γνώση) του Κοινού Ευρωπαϊκού Πλαισίου Αναφοράς για τις Γλώσσες του Συμβουλίου της Ευρώπης.

(41)

Λόγω παρανοήσεων, εμποδίων στην επικοινωνία ή έλλειψης ευαισθητοποίησης, τα άτομα με αναπηρία, ιδίως τα άτομα με μη ορατές αναπηρίες, δεν λαμβάνουν πάντα την πλέον κατάλληλη υποστήριξη και διευκόλυνση για την αναπηρία τους, μεταξύ άλλων όταν ταξιδεύουν με δημόσια μέσα μεταφοράς ή όταν έχουν δοσοληψίες με εθνικές αρχές ή κατά τη διάρκεια καταστάσεων έκτακτης ανάγκης. Προκειμένου να δοθούν κίνητρα στους παρόχους υπηρεσιών και να διευκολυνθεί η πρόσβαση των ατόμων με αναπηρία σε ειδικούς όρους ή προνομιακή μεταχείριση, τα κράτη μέλη θα πρέπει να ευαισθητοποιήσουν τις δημόσιες αρχές και τους ιδιωτικούς φορείς σχετικά με την ύπαρξη και τη χρήση της ευρωπαϊκής κάρτας αναπηρίας και της ευρωπαϊκής κάρτας στάθμευσης για άτομα με αναπηρία και θα πρέπει να ενθαρρύνουν τις εν λόγω αρχές και φορείς να προσφέρουν στα άτομα με αναπηρία ειδικούς όρους ή προνομιακή μεταχείριση σε οικειοθελή βάση. Ειδικότερα, τα κράτη μέλη μπορούν να ενθαρρύνουν τις δημόσιες αρχές και τους ιδιωτικούς φορείς, μέσω, για παράδειγμα, της παροχής πληροφοριών σχετικά με πιθανούς ειδικούς όρους ή πιθανή προνομιακή μεταχείριση που μπορούν να προσφερθούν, καθώς και μέσω της παροχής κατάρτισης για την ευαισθητοποίηση σε θέματα αναπηρίας, ώστε να διασφαλιστούν η συνάφεια, η αποτελεσματικότητα και η συμπεριληπτικότητα τυχόν προσφερόμενων ειδικών όρων ή προνομιακής μεταχείρισης. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να επιδιώκουν την ανάπτυξη, την εφαρμογή και την αξιολόγηση κάθε τέτοιου μέτρου σε διαβούλευση με τα άτομα με αναπηρία και τις οργανώσεις εκπροσώπησής τους.

(42)

Οι δημόσιες αρχές που προσφέρουν ειδικούς όρους ή προνομιακή μεταχείριση ή όρους και υλικοτεχνικές διευκολύνσεις στάθμευσης σε άτομα με αναπηρία θα πρέπει να δημοσιοποιούν τις εν λόγω πληροφορίες με σαφή, ολοκληρωμένο, φιλικό προς τον χρήστη τρόπο και σε προσβάσιμους μορφότυπους, μεταξύ άλλων και κατά περίπτωση μέσω των επίσημων ιστότοπων των δημόσιων αρχών, ή με άλλα διαθέσιμα μέσα, τηρώντας τις σχετικές απαιτήσεις προσβασιμότητας για τις υπηρεσίες όπως ορίζονται στο παράρτημα I της οδηγίας (ΕΕ) 2019/882, συμπεριλαμβανομένων της νοηματικής γλώσσας, της γραφής Μπράιγ και ηχητικού υλικού/ηχητικών στοιχείων. Οι ιδιωτικοί φορείς που προσφέρουν ειδικούς όρους ή προνομιακή μεταχείριση ή όρους και υλικοτεχνικές διευκολύνσεις στάθμευσης σε άτομα με αναπηρία θα πρέπει επίσης να ενθαρρύνονται να δημοσιοποιούν τις εν λόγω πληροφορίες με σαφή, ολοκληρωμένο, φιλικό προς τον χρήστη τρόπο και σε προσβάσιμους μορφότυπους.

(43)

Τα κράτη μέλη, με τη στήριξη της Επιτροπής, θα πρέπει να λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για την πρόληψη κάθε κινδύνου πλαστογράφησης ή απάτης σε σχέση με την ευρωπαϊκή κάρτα αναπηρίας ή την ευρωπαϊκή κάρτα στάθμευσης για άτομα με αναπηρία και θα πρέπει να καταπολεμούν ενεργά την απάτη κατά τη έκδοση και κατά τη χρήση των εν λόγω καρτών, καθώς και την πλαστογράφησή τους. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να ανταλλάσσουν πληροφορίες σχετικά με τέτοιες περιπτώσεις, ώστε να διασφαλίζεται η αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ των κρατών μελών, δεδομένου ότι η αμοιβαία αναγνώριση του καθεστώτος αναπηρίας αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της ευρωπαϊκής κάρτας αναπηρίας. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι τα μέτρα που λαμβάνονται για την πρόληψη του κινδύνου πλαστογράφησης ή απάτης θα πρέπει να σέβονται τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία και να μην οδηγούν στον στιγματισμό τους. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να διαβουλεύονται με τα άτομα με αναπηρία και τις οργανώσεις εκπροσώπησής τους κατά τον σχεδιασμό και την εφαρμογή των εν λόγω μέτρων.

(44)

Προκειμένου να διασφαλιστεί η ορθή εφαρμογή της παρούσας οδηγίας, θα πρέπει να ανατεθεί στην Επιτροπή η εξουσία έκδοσης πράξεων σύμφωνα με το άρθρο 290 ΣΛΕΕ για τη συμπλήρωση της παρούσας οδηγίας με τον καθορισμό των ψηφιακών χαρακτηριστικών για τις φυσικές εκδόσεις της ευρωπαϊκής κάρτας αναπηρίας και της ευρωπαϊκής κάρτας στάθμευσης για άτομα με αναπηρία, με σκοπό την πρόληψη και την καταπολέμηση της απάτης, και με τη μεταβολή των πεδίων δεδομένων του τυποποιημένου μορφότυπου των εν λόγω καρτών που ορίζονται στην παρούσα οδηγία, όταν οι μεταβολές αυτές είναι αναγκαίες, προκειμένου ο μορφότυπος να προσαρμόζεται στις τεχνικές εξελίξεις, να προλαμβάνεται η πλαστογραφία και η απάτη, να αντιμετωπίζεται η κατάχρηση ή η εσφαλμένη χρήση ή να διασφαλίζεται η διαλειτουργικότητα.

(45)

Προκειμένου να διασφαλίζονται ενιαίοι όροι για την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας, θα πρέπει να ανατεθούν στην Επιτροπή εκτελεστικές αρμοδιότητες όσον αφορά τον καθορισμό της προσβάσιμης ψηφιακής έκδοσης της ευρωπαϊκής κάρτας αναπηρίας και της προσβάσιμης ψηφιακής έκδοσης της ευρωπαϊκής κάρτας στάθμευσης για άτομα με αναπηρία για τα κράτη μέλη που αποφασίζουν να συμπληρώσουν τη φυσική της έκδοση με ψηφιακή έκδοση, καθώς και όσον αφορά τη θέσπιση κοινών τεχνικών προδιαγραφών για την ασφάλεια και τα ψηφιακά χαρακτηριστικά, καθώς και για θέματα διαλειτουργικότητας, της φυσικής έκδοσης των καρτών. Οι εν λόγω αρμοδιότητες θα πρέπει να ασκούνται σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 182/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (21).

(46)

Σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2018/1725 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (22), η Επιτροπή οφείλει να διαβουλεύεται με τον Ευρωπαίο Επόπτη Προστασίας Δεδομένων όταν καταρτίζει κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις ή εκτελεστικές πράξεις που έχουν αντίκτυπο στην προστασία των δικαιωμάτων και των ελευθεριών των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Η Επιτροπή μπορεί επίσης να διαβουλεύεται με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Προστασίας Δεδομένων όταν οι εν λόγω πράξεις είναι ιδιαίτερης σημασίας για την προστασία των δικαιωμάτων και των ελευθεριών των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.

(47)

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να μεριμνούν ώστε να υπάρχουν επαρκή και αποτελεσματικά μέσα για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με την παρούσα οδηγία και την επιβολή της και θα πρέπει να θεσπίζουν κατάλληλα μέσα έννομης προστασίας, συμπεριλαμβανομένων ελέγχων συμμόρφωσης και διοικητικών ή δικαστικών διαδικασιών, ώστε να διασφαλίζεται ότι τα άτομα με αναπηρία, τα άτομα που τα συνοδεύουν ή τα βοηθούν, συμπεριλαμβανομένων των προσωπικών βοηθών, καθώς και οι δημόσιοι φορείς, όπως φορείς ισότητας, ιδιωτικές ενώσεις, οργανώσεις, ιδίως οργανώσεις εκπροσώπησης ατόμων με αναπηρία, ή άλλες νομικές οντότητες που έχουν έννομο συμφέρον να διασφαλίζουν τη συμμόρφωση με την παρούσα οδηγία, μπορούν να αναλαμβάνουν δράση για λογαριασμό ή υπέρ ενός ατόμου με αναπηρία, με την έγκρισή του, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο και την εθνική πρακτική. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι τα εν λόγω μέσα λαμβάνουν υπόψη το άρθρο 13 της ΣΗΕΔΑΑ και την αρχή της εύλογης προσαρμογής που ορίζεται στο άρθρο 2 της ΣΗΕΔΑΑ.

(48)

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να λαμβάνουν κατάλληλα μέτρα σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με τις υποχρεώσεις που ορίζονται στην παρούσα οδηγία και τα δικαιώματα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της. Τα κατάλληλα μέτρα θα πρέπει να είναι αποτελεσματικά, αναλογικά και αποτρεπτικά και είναι δυνατόν να περιλαμβάνουν διοικητικές και οικονομικές κυρώσεις, όπως προειδοποιήσεις, επιβολή προστίμου ή καταβολή ικανοποιητικής αποζημίωσης, καθώς και άλλες μορφές κυρώσεων.

(49)

Η παρούσα οδηγία σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα και τηρεί τις αρχές που αναγνωρίζονται ιδίως στον Χάρτη και στη ΣΗΕΔΑΑ. Ειδικότερα, η παρούσα οδηγία αποσκοπεί στη διασφάλιση του πλήρους σεβασμού του δικαιώματος των ατόμων με αναπηρία να επωφελούνται από μέτρα που έχουν σχεδιαστεί για να τους εξασφαλίζουν αυτονομία, κοινωνική, οικονομική και επαγγελματική ένταξη και συμμετοχή στον κοινωνικό βίο, καθώς και στην προώθηση της εφαρμογής του άρθρου 26 του Χάρτη.

(50)

Δεδομένου ότι οι στόχοι της παρούσας οδηγίας, δηλαδή η ενίσχυση της άσκησης του δικαιώματος στην ελεύθερη κυκλοφορία των ατόμων με αναπηρία και η ενίσχυση των δυνατοτήτων των ατόμων με αναπηρία να ταξιδεύουν σε άλλο κράτος μέλος ή να το επισκέπτονται, καταπολεμώντας έτσι τις εις βάρος τους διακρίσεις, δεν μπορεί να επιτευχθεί επαρκώς από τα κράτη μέλη, αλλά μπορεί απεναντίας, λόγω της κλίμακας και των αποτελεσμάτων της δράσης που θεσπίζει πλαίσιο κοινών κανόνων και όρων, να επιτευχθεί καλύτερα σε ενωσιακό επίπεδο, η Ένωση μπορεί να λάβει μέτρα, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, όπως ορίζεται στο άρθρο 5 ΣΕΕ. Σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας, που διατυπώνεται στο ίδιο άρθρο, η παρούσα οδηγία δεν υπερβαίνει τα απαιτούμενα για την επίτευξη αυτών των στόχων,