(1)

Στις 15 Οκτωβρίου 2020 υποβλήθηκε στην Επιτροπή αίτηση καταχώρισης της Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών με τίτλο «Πρωτοβουλία της κοινωνίας των πολιτών για την απαγόρευση των πρακτικών μαζικής βιομετρικής παρακολούθησης». Στις 11 Νοεμβρίου 2020, η Επιτροπή ενημέρωσε την ομάδα διοργανωτών σχετικά με την εκτίμησή της (2) ότι η πρωτοβουλία δεν ήταν δυνατό να καταχωριστεί στο σύνολό της, διότι ορισμένα από τα μέτρα που πρότεινε δεν πληρούσαν την απαίτηση που προβλέπεται στο άρθρο 6 παράγραφος 3 στοιχείο γ) του κανονισμού (ΕΕ) 2019/788. Η Επιτροπή καλούνταν να εκδώσει σύσταση της Επιτροπής, να κινήσει διαδικασίες επί παραβάσει και να διεξαγάγει ολοκληρωμένη έρευνα, ενώ βάσει του κανονισμού η Επιτροπή μπορεί να κληθεί μόνο να υποβάλει προτάσεις για νομικές πράξεις της Ένωσης.

(2)

Ως εκ τούτου, στις 7 Δεκεμβρίου 2020 υποβλήθηκε στην Επιτροπή τροποποιημένη εκδοχή της πρωτοβουλίας.

(3)

Οι στόχοι της τροποποιημένης πρωτοβουλίας είναι διατυπωμένοι ως εξής: «Καλούμε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ρυθμίσει αυστηρά τη χρήση βιομετρικών τεχνολογιών για την αποφυγή αδικαιολόγητων παρεμβάσεων στα θεμελιώδη δικαιώματα. Ειδικότερα, ζητούμε από την Επιτροπή να απαγορεύσει, στη νομοθεσία και στην πράξη, τις αδιάκριτες ή αυθαίρετα στοχευμένες χρήσεις βιομετρικών στοιχείων που μπορούν να οδηγήσουν σε παράνομη μαζική παρακολούθηση. Αυτά τα παρεμβατικά συστήματα δεν πρέπει να αναπτύσσονται, να εφαρμόζονται (ακόμα και δοκιμαστικά) ή να χρησιμοποιούνται από δημόσιους ή ιδιωτικούς φορείς εφόσον μπορούν να οδηγήσουν σε περιττή ή δυσανάλογη παρέμβαση στα θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών. Από τα στοιχεία προκύπτει ότι οι χρήσεις της μαζικής βιομετρικής παρακολούθησης στα κράτη μέλη και από οργανισμούς της ΕΕ έχουν οδηγήσει σε παραβιάσεις της νομοθεσίας της ΕΕ για την προστασία των δεδομένων και έχουν περιορίσει αδικαιολόγητα τα δικαιώματα των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων της ιδιωτικής τους ζωής, του δικαιώματος στην ελευθερία του λόγου, του δικαιώματος διαμαρτυρίας και της ίσης μεταχείρισης. Η ευρεία χρήση της βιομετρικής παρακολούθησης, κατάρτισης προφίλ και πρόβλεψης αποτελεί απειλή για το κράτος δικαίου και τις πλέον βασικές μας ελευθερίες. Ως εκ τούτου, στην παρούσα Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών καλούμε την Επιτροπή να προτείνει νομική πράξη, η οποία θα βασίζεται στις γενικές απαγορεύσεις του ΓΚΠΔ (3) και της οδηγίας για την επιβολή του νόμου (4) και θα τις σέβεται πλήρως, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι το δίκαιο της ΕΕ απαγορεύει ρητά και συγκεκριμένα τη μαζική βιομετρική παρακολούθηση.»

(4)

Στο παράρτημα παρέχονται περαιτέρω λεπτομέρειες σχετικά με το αντικείμενο, τους στόχους και το πλαίσιο της πρωτοβουλίας πολιτών και επισημαίνεται ότι τα βιομετρικά δεδομένα χρησιμοποιούνται ολοένα και περισσότερο από δημόσιες, εθνικές και ενωσιακές αρχές επιβολής του νόμου, καθώς και από ιδιωτικούς φορείς, για την ταυτοποίηση ή την κατάρτιση προφίλ ατόμων σε δημόσιους χώρους, γεγονός το οποίο συνιστά «εγγενώς περιττή και δυσανάλογη παρέμβαση σε μεγάλο φάσμα θεμελιωδών δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας της ιδιωτικής ζωής και των δεδομένων». Επιπλέον, στο παράρτημα επισημαίνεται ότι ενώ «το ισχύον νομικό πλαίσιο της ΕΕ διευκρινίζει [...] ότι η χρήση βιομετρικών δεδομένων περιορίζεται στα απολύτως αναγκαία για την επίτευξη θεμιτού σκοπού, με την επιφύλαξη της αρχής της αναλογικότητας [...] οι εν λόγω γενικές αρχές υπόκεινται σε εκτεταμένες εξαιρέσεις».

(5)

Οι διοργανωτές υπέβαλαν περαιτέρω γενικές πληροφορίες σχετικά με την πρότασή τους για νομική πράξη της Ένωσης και πιθανά συνοδευτικά μέτρα, καθώς και σχέδιο νομικής πράξης.

(6)

Η πρωτοβουλία, όπως τροποποιήθηκε, καλεί την Επιτροπή να υποβάλει πρόταση νομικής πράξης για την απαγόρευση των αδιάκριτων χρήσεων των βιομετρικών στοιχείων που μπορούν να οδηγήσουν σε μαζική παρακολούθηση. Όπως ήδη επισήμανε η Επιτροπή στους διοργανωτές στην αξιολόγησή της της 11ης Νοεμβρίου 2020, η πρόταση αυτή θα μπορούσε να βασιστεί στο άρθρο 16 παράγραφος 2 ή στο άρθρο 114 της Συνθήκης ή και στα δύο, ανάλογα με το εάν η χρήση βιομετρικών στοιχείων θα απαγορευτεί ή θα ρυθμιστεί αυστηρά. Το άρθρο 16 παράγραφος 2 της Συνθήκης παρέχει στην Επιτροπή τη νομική βάση για να προτείνει νομικές πράξεις σχετικά με την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από τα θεσμικά και λοιπά όργανα και τους οργανισμούς της Ένωσης, καθώς και από τα κράτη μέλη κατά την άσκηση δραστηριοτήτων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης και σχετικά με τους κανόνες που σχετίζονται με την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών. Το άρθρο 114 της Συνθήκης παρέχει στην Επιτροπή τη νομική βάση για να προτείνει μέτρα σχετικά με την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών που έχουν ως αντικείμενο την εγκαθίδρυση και τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.

(7)

Για τους λόγους αυτούς, κανένα από τα μέρη της πρωτοβουλίας δεν ευρίσκεται καταφανώς εκτός του πλαισίου των αρμοδιοτήτων της Επιτροπής να υποβάλλει πρόταση για την έκδοση νομικής πράξης της Ένωσης με σκοπό την εφαρμογή των Συνθηκών σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 3 στοιχείο γ) του κανονισμού (ΕΕ) 2019/788.

(8)

Το παράρτημα της πρωτοβουλίας αναφέρεται σε τέσσερα πιθανά συνοδευτικά μέτρα. Δεδομένου ότι η Επιτροπή δεν καλείται να υποβάλει πρόταση για την έκδοση νομικής πράξης της Ένωσης σχετικά με οποιοδήποτε από τα εν λόγω μέτρα, τα μέτρα αυτά δεν πληρούν την προϋπόθεση που προβλέπεται στο άρθρο 6 παράγραφος 3 στοιχείο γ) του κανονισμού για να καταχωριστούν ως μέρος του αντικειμένου της πρωτοβουλίας. Ως εκ τούτου, τα εν λόγω μέτρα δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της παρούσας απόφασης καταχώρισης. Ωστόσο, εάν η Επιτροπή κρίνει σκόπιμο να εγκρίνει πρόταση νομικής πράξης στον τομέα που καλύπτεται από την πρωτοβουλία, θα μπορούσε επίσης να εξετάσει τη δυνατότητα να λάβει υπόψη στην πρόταση αυτή ορισμένα από τα εν λόγω μέτρα, και συγκεκριμένα την ανάγκη παροχής καθοδήγησης προς τα κράτη μέλη σχετικά με την εφαρμογή των διατάξεων της νομικής πράξης, τη συμμετοχή των αρχών προστασίας δεδομένων στην εφαρμογή των εν λόγω διατάξεων, καθώς και το περιεχόμενο και τις αρχές των κατευθυντήριων γραμμών δεοντολογίας της ομάδας εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου για την τεχνητή νοημοσύνη (AIHLEG) (5).

(9)

Η ομάδα διοργανωτών έχει προσκομίσει επαρκείς αποδείξεις ότι πληροί τις απαιτήσεις που προβλέπονται στο άρθρο 5 παράγραφοι 1 και 2 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/788 και ότι έχει ορίσει τα πρόσωπα επικοινωνίας σύμφωνα με το άρθρο 5 παράγραφος 3 πρώτο εδάφιο του ίδιου κανονισμού.

(10)

Η πρωτοβουλία δεν είναι κατάφωρα καταχρηστική, επιπόλαια ή κακόβουλη και δεν αντίκειται εμφανώς στις αξίες της Ένωσης όπως ορίζονται στο άρθρο 2 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση και στα δικαιώματα που κατοχυρώνονται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

(11)

Συμπερασματικά, η πρωτοβουλία με τίτλο «Πρωτοβουλία της κοινωνίας των πολιτών για την απαγόρευση των πρακτικών μαζικής βιομετρικής παρακολούθησης» πληροί όλες τις απαιτήσεις που ορίζονται στο άρθρο 6 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/788 και, ως εκ τούτου, θα πρέπει να καταχωριστεί,