1.   Εισαγωγή

Στην εαρινή δέσμη μέτρων του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου 2026, η Επιτροπή επισήμανε ότι τα κράτη μέλη θα έχουν την ευκαιρία να ζητήσουν τη διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής της υφιστάμενης εθνικής ρήτρας διαφυγής (στο εξής: NEC) για την άμυνα, ώστε να συμπεριληφθούν μέτρα που ενισχύουν τη διαρθρωτική ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος και επιταχύνουν την απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα (1) (στο εξής: μέτρα ενεργειακής ασφάλειας). Τούτο αντικατοπτρίζει την αναγνώριση ότι τα κράτη μέλη ενδέχεται να αντιμετωπίσουν σημαντικό αρχικό δημοσιονομικό κόστος προκειμένου να επιταχυνθεί η εφαρμογή μέτρων που διασφαλίζουν τη μακροπρόθεσμη ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης.

Το συνημμένο σημείωμα παρουσιάζει λεπτομερέστερα την άποψη των υπηρεσιών της Επιτροπής σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να διευρυνθεί η NEC για τις αμυντικές δαπάνες ώστε να συμπεριλάβει μέτρα ενεργειακής ασφάλειας. Το σημείωμα τονίζει ότι τυχόν μέτρα που επωφελούνται από αυτή την ευελιξία πρέπει να συμβάλλουν άμεσα στην επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης, αρχή που αντικατοπτρίζεται τόσο στο πεδίο εφαρμογής όσο και στα κριτήρια επιλεξιμότητας για την ευελιξία.

Το σημείωμα εξηγεί επίσης τον τρόπο με τον οποίο η διευρυμένη NEC θα ενσωματωθεί στο υφιστάμενο πλαίσιο δημοσιονομικής εποπτείας, διασφαλίζοντας παράλληλα τη δημοσιονομική βιωσιμότητα. Με τον καθορισμό ανώτατου ορίου στην κλίμακα της συνολικής ευελιξίας στο πλαίσιο της NEC, οι κίνδυνοι δημοσιονομικής βιωσιμότητας μπορούν να περιοριστούν. Επιπλέον, η θέσπιση σαφώς καθορισμένων και ειδικών ανώτατων ορίων για τα μέτρα ενεργειακής ασφάλειας θα συμβάλει στην επίτευξη κατάλληλης ισορροπίας μεταξύ της στήριξης των επενδύσεων που σχετίζονται με την ενέργεια και της ευελιξίας που είναι ήδη διαθέσιμη για τις αμυντικές δαπάνες.

Το σημείωμα καθορίζει επίσης τη διαδικασία για το αίτημα διεύρυνσης του πεδίου εφαρμογής της NEC, καθώς και την προσέγγιση της Επιτροπής για την παρακολούθηση της ευελιξίας στο μέλλον.

2.   Ορισμός των επιλέξιμων μέτρων στον τομέα της ενέργειας

Πεδίο εφαρμογής της ευελιξίας

Το διευρυμένο πεδίο εφαρμογής της NEC για την άμυνα θα περιοριστεί σε μέτρα που ενισχύουν τη διαρθρωτική ασφάλεια και ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος και επιταχύνουν την απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα  (2) . Τα επιλέξιμα μέτρα θα πρέπει να χρηματοδοτούνται σε εθνικό επίπεδο με άμεσες δημοσιονομικές επιπτώσεις. Τα επιλέξιμα μέτρα περιλαμβάνουν στήριξη των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων για τη μείωση της εξάρτησής τους από τα ορυκτά καύσιμα και την προώθηση της απανθρακοποίησης —μεταξύ άλλων με μέτρα που επιταχύνουν τον εξηλεκτρισμό των τομέων τελικής χρήσης— επενδύσεις στήριξης σε δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, αποθήκευση καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας (π.χ. συσσωρευτές), εξοικονόμηση ενέργειας και επέκταση της δυναμικότητας των καθαρών πηγών ενέργειας. Στον πίνακα που ακολουθεί παρατίθεται ενδεικτικός και μη εξαντλητικός κατάλογος δυνητικά επιλέξιμων μέτρων. Τα κράτη μέλη θα μπορούσαν επίσης να εξετάσουν το ευρύτερο φάσμα μέτρων που περιλαμβάνονται στην ανακοίνωση AccelerateEU  (3) και στο σχέδιο δράσης για τον εξηλεκτρισμό, τα οποία ευθυγραμμίζονται με τα κριτήρια επιλεξιμότητας που περιγράφονται στο παρόν σημείωμα. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξηγήσουν τον τρόπο με τον οποίο τα μέτρα συμβάλλουν στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής ενεργειακής ασφάλειας και ανθεκτικότητας. Η Επιτροπή θα αξιολογεί την επιλεξιμότητα των μέτρων χωριστά για κάθε περίπτωση.

Πίνακας 1

Ενδεικτικός και μη εξαντλητικός κατάλογος μέτρων για τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα και την αύξηση της ενεργειακής ασφάλειας

Ομάδα-στόχος:	Τύπος μέτρου
Νοικοκυριά	Επιδοτήσεις για τη γεωθερμική και την ηλιακή ενέργεια.
	Επιδοτήσεις για οικιακά συστήματα αποθήκευσης ενέργειας.
	Επιδοτήσεις για την αντικατάσταση των λεβήτων ορυκτών καυσίμων με καθαρές εναλλακτικές λύσεις, όπως οι αντλίες θερμότητας.
	Επιδοτήσεις για επενδύσεις σε υποδομές φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων στο σπίτι.
	Επιδοτήσεις και/ή δάνεια με μειωμένο επιτόκιο για μέτριες ή ριζικές ανακαινίσεις κτιρίων κατοικιών (4).
Δημόσιος τομέας	Επενδύσεις στην επιτόπια παραγωγή και αποθήκευση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές.
	Επενδύσεις σε μέτριες ή ριζικές ανακαινίσεις κτιρίων.
Επιχειρήσεις	Δημοσιονομικά κίνητρα για υποδομές φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων.
	Επιδοτήσεις και/ή δάνεια με μειωμένο επιτόκιο για μέτριες ή ριζικές ανακαινίσεις κτιρίων.
	Στοχευμένα δημοσιονομικά κίνητρα για την αύξηση του ποσοστού ανάπτυξης τεχνολογιών απανθρακοποίησης της βιομηχανίας, όπως ορίζονται στο παράρτημα του κανονισμού (ΕΕ) 2024/1735 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (5)
Υποδομές μεταφορών	Δημόσιες επενδύσεις σε υποδομές φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων.
	Δημόσιες επενδύσεις σε υποδομές καθαρών αστικών μεταφορών και τροχαίο υλικό, όπως τραμ και μετρό.
	Δημόσιες επενδύσεις σε σιδηροδρομικές υποδομές και τροχαίο υλικό.
Ενεργειακός τομέας	Επενδύσεις σε έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και της θέρμανσης
	Επενδύσεις σε τεχνολογίες συσσωρευτών και αποθήκευσης ενέργειας.
	Επενδύσεις σε πυρηνικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής.
	Επενδύσεις σε υποδομές και τεχνολογίες δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας.
	Επενδύσεις σε τεχνολογίες για την παραγωγή υδρογόνου με ηλεκτρόλυση, με τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ή με χαμηλές ανθρακούχες εκπομπές (6).
	Επενδύσεις σε τεχνολογίες ενεργειακής απόδοσης που σχετίζονται με το ενεργειακό σύστημα.
	Επενδύσεις σε βιώσιμα ανανεώσιμα καύσιμα.
	Αμφίδρομες συμβάσεις επί διαφοράς για την παραγωγή καθαρής ενέργειας.
	Επενδύσεις για την ενίσχυση της φυσικής ασφάλειας και της κυβερνοασφάλειας των ενεργειακών συστημάτων (7).
(4)  Σύμφωνα με το άρθρο 2 παράγραφος 20 της οδηγίας (ΕΕ) 2024/1275 για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων, ως «ριζική ανακαίνιση» νοείται η ανακαίνιση που μετατρέπει ένα κτίριο ή μια κτιριακή μονάδα σε κτίριο με σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας. Η έννοια της «μέτριας ανακαίνισης» ορίζεται στην παράγραφο 2.3.1.1 της σύστασης (ΕΕ) 2019/786 της Επιτροπής για την ανακαίνιση κτιρίων, η οποία απαιτεί εξοικονόμηση πρωτογενούς ενέργειας τουλάχιστον 30 %. (5)  Ειδικότερα, μετασχηματιστικές βιομηχανικές τεχνολογίες για την απανθρακοποίηση, αντλίες θερμότητας και τεχνολογίες γεωθερμικής ενέργειας, τεχνολογίες υδρογόνου, τεχνολογίες συσσωρευτών και αποθήκευσης ενέργειας, τεχνολογίες δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα, τεχνολογίες χερσαίας αιολικής ενέργειας και υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ηλιακές τεχνολογίες, τεχνολογίες ανανεώσιμων καυσίμων μη βιολογικής προέλευσης και τεχνολογίες δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας. (6)  Τούτο περιλαμβάνει επενδύσεις που σχετίζονται με υποδομές υδρογόνου, υπό την προϋπόθεση ότι εξακολουθούν να επικεντρώνονται σε μέτρα με σαφή, βραχυπρόθεσμη αξία για την ενεργειακή ασφάλεια της ΕΕ ή το επίπεδο εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα. Εδώ μπορεί να περιλαμβάνονται, για παράδειγμα, υφιστάμενα έργα κοινού ενδιαφέροντος (ΕΚΕ) και έργα αμοιβαίου ενδιαφέροντος (ΕΑΕ), καθώς και η αναπροσαρμογή της χρήσης υφιστάμενων υποδομών φυσικού αερίου για την αποκλειστική χρήση υδρογόνου, ανεξάρτητα από το αν τα εν λόγω έργα αναπροσαρμογής της χρήσης περιλαμβάνονται τα ίδια στον ενωσιακό κατάλογο ΕΚΕ ή ΕΑΕ. (7)  Ενίσχυση της φυσικής ανθεκτικότητας των υποδομών, της επάρκειας του συστήματος και της ευελιξίας χωρίς ορυκτά καύσιμα, της προστασίας από κυβερνοαπειλές και υβριδικές απειλές, της διαφοροποίησης των κρίσιμων αλυσίδων ενεργειακού εφοδιασμού, της ανθεκτικότητας των στρατηγικών ενεργειακών πόρων.

Αντιθέτως, μέτρα με άλλους στόχους, ακόμη και αν σχετίζονται κάπως με την κρίση στη Μέση Ανατολή, δεν θα είναι επιλέξιμα στο πλαίσιο αυτής της ευελιξίας. Για παράδειγμα, οι μειώσεις των ειδικών φόρων κατανάλωσης ή άλλων φόρων στα ορυκτά καύσιμα, οι σταθερές τιμές, οι επιδοτήσεις ορυκτών καυσίμων, οι ενισχύσεις με βάση το εισόδημα ή άλλες επιδοτήσεις που αποσκοπούν στον μετριασμό των επιπτώσεων των υψηλών τιμών της ενέργειας ή τα μέτρα που εξοικονομούν μόνο έμμεσα ενέργεια χωρίς να επιφέρουν διαρθρωτική βελτίωση της ανθεκτικότητας του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος, δεν θα εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της ευελιξίας.

Προσθετικότητα: Επιλέξιμα είναι μόνο τα νέα μέτρα που αποφασίστηκαν μετά τις 28 Φεβρουαρίου 2026

Μόνο τα δημοσιονομικά μέτρα που αποφασίστηκαν μετά τις 28 Φεβρουαρίου θα είναι επιλέξιμα στο πλαίσιο αυτής της ευελιξίας. Ενώ η Ευρώπη έχει ήδη σημειώσει σημαντική πρόοδο όσον αφορά τη διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας και την αύξηση των επενδύσεων σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, είναι σημαντικό η ευελιξία να βοηθά στην ταχύτερη απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα, η οποία έχει καταστεί πιο επείγουσα με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Κατά συνέπεια, μόνο τα μέτρα πολιτικής που αποφασίστηκαν μετά τις 28 Φεβρουαρίου θα είναι επιλέξιμα στο πλαίσιο του διευρυμένου πεδίου εφαρμογής της NEC. Η αναδρομική εφαρμογή, η οποία θα κάλυπτε μέτρα που αποφασίστηκαν νωρίτερα, δεν θα συνέβαλε στην επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης και, αντ’ αυτού, θα δημιουργούσε απλώς δημοσιονομικά περιθώρια για άλλους σκοπούς, με αποτέλεσμα να ματαιώνεται ο σκοπός αυτής της ευελιξίας.

Η εθνική ρήτρα διαφυγής παραμένει σε ισχύ έως το 2028. Μετά την περίοδο της NEC για την άμυνα (μετά το 2028), τα μέτρα ενεργειακής ασφάλειας που παραμένουν σε ισχύ θα πρέπει να προσαρμοστούν μέσω της εκ νέου ιεράρχησης των προτεραιοτήτων στο πλαίσιο των εθνικών προϋπολογισμών. Τα υψηλότερα δημόσια ελλείμματα ή επίπεδα χρέους ως αποτέλεσμα της χρήσης της ευελιξίας θα ληφθούν υπόψη κατά τον καθορισμό των απαιτήσεων για τα επόμενα μεσοπρόθεσμα δημοσιονομικά διαρθρωτικά σχέδια και θα απαιτήσουν πρόσθετη δημοσιονομική προσαρμογή τα επόμενα έτη. Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη θα πρέπει να αξιολογούν προσεκτικά τις μεσοπρόθεσμες δημοσιονομικές επιπτώσεις των μέτρων που θα οδηγούσαν σε απόκλιση από τη συνιστώμενη πορεία των δαπανών, ακόμη και αν οι εν λόγω αποκλίσεις καλύπτονται επί του παρόντος από την NEC.

Στοχοθέτηση και οικονομική αποδοτικότητα

Τα μέτρα ενεργειακής ασφάλειας στο πλαίσιο της ευελιξίας θα πρέπει να σχεδιάζονται έτσι ώστε να μεγιστοποιείται ο αντίκτυπος και να ελαχιστοποιείται το δημοσιονομικό κόστος. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να παρέχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι τα μέτρα για τα οποία ζητούν ευελιξία είναι στοχευμένα και οικονομικώς αποδοτικά. Για παράδειγμα, θα πρέπει να δίνουν προτεραιότητα στις δράσεις που στηρίζουν την ενεργειακή μετάβαση για τα πλέον ευάλωτα νοικοκυριά και επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένων των ενεργοβόρων επιχειρήσεων.

3.   Ενσωμάτωση της ευελιξίας στη δημοσιονομική εποπτεία

Τρία ανώτατα όρια: συνολικό, ετήσιο και σωρευτικό για την ενέργεια

Οι διασφαλίσεις δημοσιονομικής βιωσιμότητας θα παραμείνουν πλήρως σε ισχύ. Το υφιστάμενο ανώτατο όριο ευελιξίας, ύψους έως 1,5 % του ΑΕΠ σε πρόσθετες δαπάνες στο πλαίσιο της NEC για την άμυνα, θα παραμείνει αμετάβλητο. Ενώ το πεδίο εφαρμογής της ευελιξίας μπορεί να διευρυνθεί, ο κίνδυνος για τη δημοσιονομική βιωσιμότητα και η αύξηση της δημοσιονομικής προσαρμογής σε μεταγενέστερες περιόδους θα παραμείνουν συγκρατημένοι. Είναι επίσης σημαντικό, κατά τη διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής της NEC, να μην παραγκωνιστεί η αναγκαία ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής ικανότητας. Τα ειδικά ανώτατα όρια για την ετήσια και σωρευτική χρήση της ευελιξίας για μέτρα ενεργειακής ασφάλειας θα βοηθήσουν να διασφαλιστεί ισορροπία μεταξύ της ευελιξίας που προβλέπεται για τα μέτρα που σχετίζονται με την ενέργεια και της ευελιξίας για μέτρα που διατίθενται για αμυντικές δαπάνες.

Η ευελιξία θα υπόκειται σε ανώτατο όριο με βάση το δημοσιονομικό κόστος των μέτρων. Το συνολικό ανώτατο όριο του 1,5 % του ΑΕΠ στο πλαίσιο της ευελιξίας της NEC θα εξακολουθήσει να αξιολογείται με βάση τη σωρευτική απόκλιση των κρατών μελών από την πορεία αύξησης των καθαρών δαπανών τους. Επιπλέον, τα ανώτατα όρια ευελιξίας για τα μέτρα ενεργειακής ασφάλειας θα εφαρμοστούν στο συνολικό δημοσιονομικό κόστος των επιλέξιμων μέτρων (8). Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι μόλις το συνολικό δημοσιονομικό κόστος της χρησιμοποιούμενης ευελιξίας, με βάση εκ των υστέρων δεδομένα, φθάσει το σωρευτικό ανώτατο όριο, δεν θα είναι διαθέσιμη περαιτέρω ευελιξία για μέτρα ενεργειακής ασφάλειας. Ως εκ τούτου, τυχόν πρόσθετα μέτρα θα πρέπει να εφαρμόζονται μέσω μειώσεων των καθαρών δαπανών αλλού.

Το κόστος των επιλέξιμων μέτρων ενεργειακής ασφάλειας θα περιοριστεί στο 0,3 % του ΑΕΠ ετησίως και στο 0,6 % του ΑΕΠ σωρευτικά κατά την περίοδο 2026-2028. Τούτο θα πρέπει να ερμηνευθεί ως εξής:

i)	Η μέγιστη διαθέσιμη ευελιξία για μέτρα ενεργειακής ασφάλειας σε κάθε έτος ανέρχεται στο δημοσιονομικό κόστος των μέτρων που αναφέρονται από το κράτος μέλος και θεωρούνται επιλέξιμα από την Επιτροπή για τους σκοπούς της εφαρμογής της NEC για το εν λόγω έτος, με ανώτατο όριο το 0,3 % του ΑΕΠ.

ii)

Το μέγιστο ποσό της χρησιμοποιούμενης ευελιξίας για μέτρα ενεργειακής ασφάλειας καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου 2026-2028 δεν μπορεί να υπερβαίνει το 0,6 % του ΑΕΠ έως το τέλος του 2028 (9). Για παράδειγμα, εάν ένα κράτος μέλος χρησιμοποιήσει ευελιξία για μέτρα ενεργειακής ασφάλειας ύψους 0,3 % του ΑΕΠ το 2026 και το 2027, η σωρευτική ευελιξία (0,6 % του ΑΕΠ) θα αξιοποιηθεί πλήρως. Εναλλακτικά, ένα κράτος μέλος θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει ευελιξία 0,2 % του ΑΕΠ σε καθένα από τα τρία έτη (2026-2028), ή 0,3 % του ΑΕΠ το 2026, 0,2 % το 2027 και 0,1 % το 2028.

Τα κράτη μέλη που πλησιάζουν το ανώτατο όριο του 1,5 % του ΑΕΠ λόγω αμυντικών δαπανών θα μπορούν να ζητούν προσωρινή και περιορισμένη πρόσθετη ευελιξία, υπό την προϋπόθεση ότι δεν διακυβεύεται η δημοσιονομική βιωσιμότητα. Το 2026, το 2027 ή το 2028, ένα κράτος μέλος μπορεί να έχει ήδη προγραμματίσει να χρησιμοποιήσει το 1,2 % ή περισσότερο του ΑΕΠ στο πλαίσιο της ευελιξίας για αύξηση των αμυντικών δαπανών (10). Όταν το εν λόγω κράτος μέλος υποβάλλει επίσης αίτηση για ευελιξία όσον αφορά τα μέτρα ενεργειακής ασφάλειας (έως 0,3 % του ΑΕΠ), το ανώτατο όριο του 1,5 % μπορεί να επιτευχθεί προτού καταστεί δυνατή η πλήρης αξιοποίηση της ευελιξίας όσον αφορά τα μέτρα ενεργειακής ασφάλειας. Τα κράτη μέλη που αντιμετωπίζουν τέτοιες περιστάσεις θα μπορούσαν να ζητήσουν εξαίρεση για να υπερβούν το ανώτατο όριο του 1,5 % του ΑΕΠ, λαμβάνοντας παράλληλα δεόντως υπόψη τους κινδύνους που ενέχει αυτό για τη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών τους. Στην πράξη, μια τέτοια εξαίρεση θα συνεπάγεται πρόσθετες δημοσιονομικές προσαρμογές σε μεταγενέστερο σχέδιο, στο οποίο τα κράτη μέλη θα πρέπει να δεσμευτούν να διασφαλίσουν τη διατήρηση της δημοσιονομικής βιωσιμότητας μεσοπρόθεσμα. Η εξέταση αυτή θα είναι ιδιαίτερα σημαντική για τα κράτη μέλη που αξιολογούνται επί του παρόντος ως υψηλού κινδύνου δημοσιονομικής βιωσιμότητας (11). Θα εξακολουθήσουν να ισχύουν τα ειδικά ετήσια (0,3 % του ΑΕΠ) και σωρευτικά (0,6 % του ΑΕΠ) ανώτατα όρια για τα μέτρα ενεργειακής ασφάλειας.

4.   Διαδικασία αιτήματος ευελιξίας και παρακολούθηση

Αίτημα διεύρυνσης της NEC για την άμυνα ώστε να συμπεριλάβει την ενεργειακή ασφάλεια

Η απόφαση να ζητηθεί διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής της NEC εναπόκειται στη διακριτική ευχέρεια κάθε κράτους μέλους και θα πρέπει να εγκριθεί από το Συμβούλιο κατόπιν σύστασης της Επιτροπής  (12) . Τα κράτη μέλη καλούνται να υποβάλουν τα αιτήματά τους για διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής της NEC έως τα τέλη Ιουλίου/μέσα Αυγούστου 2026, αλλά θα εξεταστούν και μεταγενέστερα αιτήματα. Μετά την αξιολόγηση του αιτήματος, σύμφωνα με τις απαιτήσεις του άρθρου 26 του κανονισμού 2024/1263, η Επιτροπή μπορεί να συστήσει στο Συμβούλιο να το εγκρίνει. Οι συστάσεις της Επιτροπής θα μπορούσαν να είναι έτοιμες τον Σεπτέμβριο και η έγκριση από το Συμβούλιο θα μπορούσε να λάβει χώρα κατά τη σύνοδο του Συμβουλίου ECOFIN τον Οκτώβριο.

Για τα κράτη μέλη που ζητούν NEC για πρώτη φορά, η ευελιξία της NEC θα καλύπτει τόσο τις αμυντικές δαπάνες όσο και τα μέτρα ενεργειακής ασφάλειας, ως δύο πυλώνες της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Όπως και κατά το παρελθόν, η Επιτροπή θα αξιολογήσει όλα τα νέα αιτήματα που θα λάβει, ώστε να διασφαλίσει ότι η παράταση ή η ενεργοποίηση της ρήτρας δεν θέτει μεσοπρόθεσμα σε κίνδυνο τη δημοσιονομική βιωσιμότητα.

Στο αίτημά τους, τα κράτη μέλη καλούνται να παράσχουν έναν αρχικό κατάλογο προγραμματισμένων μέτρων ενεργειακής ασφάλειας τα οποία θα ήθελαν να καλυφθούν από την ευελιξία, με το εκτιμώμενο δημοσιονομικό κόστος τους. Οι πληροφορίες αυτές θα χρησιμεύσουν για να καταδειχθεί η επιδιωκόμενη στρατηγική για την αύξηση της ενεργειακής ασφάλειας και να καταστεί δυνατή μια πρώτη εκτίμηση της προσθετικότητας των μέτρων και των πλέον μακροπρόθεσμων δημοσιονομικών επιπτώσεων. Όπως περιγράφεται αναλυτικότερα κατωτέρω, η ευελιξία θα χορηγηθεί βάσει εκ των υστέρων δεδομένων.

Παρακολούθηση της ευελιξίας για μέτρα ενεργειακής ασφάλειας στο πλαίσιο της δημοσιονομικής εποπτείας

Η εφαρμογή της ευελιξίας θα απαιτήσει πρόσθετη υποβολή στοιχείων από τα κράτη μέλη, ώστε να μπορέσει η Επιτροπή να αξιολογήσει κατά πόσον τα μέτρα πληρούν τους όρους επιλεξιμότητας. Σε αντίθεση με την ευελιξία για τις αμυντικές δαπάνες, καμία καθιερωμένη στατιστική κατηγορία δαπανών στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Συστήματος Εθνικών και Περιφερειακών Λογαριασμών (ΕΣΛ) δεν αποτυπώνει πλήρως το φάσμα των επιλέξιμων μέτρων που καλύπτονται από την ευελιξία στον τομέα της ενεργειακής ασφάλειας. Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη που επιδιώκουν να διευρύνουν το πεδίο εφαρμογής της NEC θα υπόκεινται σε ενισχυμένες απαιτήσεις υποβολής στοιχείων. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να παρέχουν στην Επιτροπή επαρκή στοιχεία που θα αποδεικνύουν ότι τα μέτρα στον τομέα της ενέργειας για τα οποία επικαλούνται την ευελιξία πληρούν τα κριτήρια επιλεξιμότητας όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής, την προσθετικότητα και τη στόχευση/σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας. Για τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή θα παράσχει στα κράτη μέλη υπόδειγμα υποβολής στοιχείων στο οποίο θα περιγράφεται το επίπεδο λεπτομέρειας που απαιτείται για κάθε μέτρο. Αυτή η τακτική υποβολή στοιχείων σχετικά με τα μέτρα στον τομέα της ενέργειας θα αποτελέσει μέρος της εξαμηνιαίας διαδικασίας δημοσιονομικής εποπτείας στο μέλλον. Τα κράτη μέλη που επωφελούνται από την πρόσθετη ευελιξία θα πρέπει να παρέχουν επικαιροποιημένες πληροφορίες σχετικά με τα εν λόγω μέτρα και τις δημοσιονομικές επιπτώσεις τους πριν από κάθε κύκλο εποπτείας. (δηλαδή πριν από τις 15 Απριλίου την άνοιξη και πριν από τις 15 Οκτωβρίου το φθινόπωρο).

---

(1)  Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2026), Ευρωπαϊκό Εξάμηνο 2026: Ανακοίνωση για την εαρινή δέσμη μέτρων, διαθέσιμη στη διεύθυνση: https://reforms-investments.ec.europa.eu/publications-0/2026-european-semester-spring-package-communication_el.

(2)  Θα πρέπει επίσης να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στον σχεδιασμό μέτρων για την αποφυγή της δημιουργίας υπερβολικής εξάρτησης από μεμονωμένους προμηθευτές ή νέων στρατηγικών εξαρτήσεων που ενδέχεται να είναι αντιπαραγωγικές για την ενεργειακή ασφάλεια.

(3)  Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2026), AccelerateEU — Ενεργειακή Ένωση: Επιτάχυνση της δράσης για οικονομικά προσιτή και ασφαλή ενέργεια, COM (2026) 370 final, 22 Απριλίου 2026.

(4)  Σύμφωνα με το άρθρο 2 παράγραφος 20 της οδηγίας (ΕΕ) 2024/1275 για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων, ως «ριζική ανακαίνιση» νοείται η ανακαίνιση που μετατρέπει ένα κτίριο ή μια κτιριακή μονάδα σε κτίριο με σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας. Η έννοια της «μέτριας ανακαίνισης» ορίζεται στην παράγραφο 2.3.1.1 της σύστασης (ΕΕ) 2019/786 της Επιτροπής για την ανακαίνιση κτιρίων, η οποία απαιτεί εξοικονόμηση πρωτογενούς ενέργειας τουλάχιστον 30 %.

(5)  Ειδικότερα, μετασχηματιστικές βιομηχανικές τεχνολογίες για την απανθρακοποίηση, αντλίες θερμότητας και τεχνολογίες γεωθερμικής ενέργειας, τεχνολογίες υδρογόνου, τεχνολογίες συσσωρευτών και αποθήκευσης ενέργειας, τεχνολογίες δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα, τεχνολογίες χερσαίας αιολικής ενέργειας και υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ηλιακές τεχνολογίες, τεχνολογίες ανανεώσιμων καυσίμων μη βιολογικής προέλευσης και τεχνολογίες δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας.

(6)  Τούτο περιλαμβάνει επενδύσεις που σχετίζονται με υποδομές υδρογόνου, υπό την προϋπόθεση ότι εξακολουθούν να επικεντρώνονται σε μέτρα με σαφή, βραχυπρόθεσμη αξία για την ενεργειακή ασφάλεια της ΕΕ ή το επίπεδο εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα. Εδώ μπορεί να περιλαμβάνονται, για παράδειγμα, υφιστάμενα έργα κοινού ενδιαφέροντος (ΕΚΕ) και έργα αμοιβαίου ενδιαφέροντος (ΕΑΕ), καθώς και η αναπροσαρμογή της χρήσης υφιστάμενων υποδομών φυσικού αερίου για την αποκλειστική χρήση υδρογόνου, ανεξάρτητα από το αν τα εν λόγω έργα αναπροσαρμογής της χρήσης περιλαμβάνονται τα ίδια στον ενωσιακό κατάλογο ΕΚΕ ή ΕΑΕ.

(7)  Ενίσχυση της φυσικής ανθεκτικότητας των υποδομών, της επάρκειας του συστήματος και της ευελιξίας χωρίς ορυκτά καύσιμα, της προστασίας από κυβερνοαπειλές και υβριδικές απειλές, της διαφοροποίησης των κρίσιμων αλυσίδων ενεργειακού εφοδιασμού, της ανθεκτικότητας των στρατηγικών ενεργειακών πόρων.

(8)  Μόνο τα μέτρα ενεργειακής ασφάλειας που υποβάλλονται στην Επιτροπή από τα κράτη μέλη θα θεωρούνται επιλέξιμα για την ευελιξία.

(9)  Η «χρησιμοποιούμενη ευελιξία» είναι μια θετική απόκλιση στον λογαριασμό ελέγχου που μπορεί να εξηγηθεί από την αύξηση των αμυντικών δαπανών και, ως εκ τούτου, δεν καταχωρίζεται ως χρέωση. Είναι ο βαθμός της διαθέσιμης ευελιξίας που απαιτείται για να επιτευχθεί όσο το δυνατόν πλησιέστερο στο μηδέν υπόλοιπο του λογαριασμού ελέγχου. Η χρησιμοποιούμενη ευελιξία για μέτρα ενεργειακής ασφάλειας θα υπολογιστεί αφού ληφθεί υπόψη η ευελιξία για αμυντικές δαπάνες.

(10)  Αυτό μετράται σε σχέση με το συμφωνημένο έτος αναφοράς, το οποίο είναι είτε το 2021 είτε το 2024.

(11)  Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2026, Debt Sustainability Monitor 2025 (Παρακολούθηση της βιωσιμότητας του χρέους). Διατίθεται στη διεύθυνση: https://economy-finance.ec.europa.eu/publications/debt-sustainability-monitor-2025_el.

(12)  Τούτο θεσπίστηκε με το άρθρο 26 του κανονισμού (ΕΕ) 2024/1263 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2024, σχετικά με τον αποτελεσματικό συντονισμό των οικονομικών πολιτικών και την πολυμερή δημοσιονομική εποπτεία.