Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών με θέμα Χάρτης πορείας για τις πιστώσεις για τη φύση

[COM(2025) 374 — final]

(C/2026/2548)

Εισηγητής:

Arnaud SCHWARTZ

Συνεισηγητής:

Teppo SÄKKINEN

Σύμβουλοι	Athénaïs GEORGES (για τον εισηγητή) Juha TURKKI (για τον συνεισηγητή)
Νομοθετική διαδικασία	EU Law Tracker
Αίτηση γνωμοδότησης	Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 29.8.2025
Νομική βάση	Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Έγγραφα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής	COM(2025) 374 — final Σύνοψη του εγγράφου COM(2025) 374 — final
Συναφείς Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ)	ΣΒΑ 1 — Μηδενική φτώχεια ΣΒΑ 2 — Μηδενική πείνα ΣΒΑ 8 — Προώθηση της διαρκούς, χωρίς αποκλεισμούς και βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης, καθώς και της πλήρους και παραγωγικής απασχόλησης και της αξιοπρεπούς εργασίας για όλους ΣΒΑ 10 — Μείωση των ανισοτήτων τόσο εντός και όσο μεταξύ των διαφόρων χωρών ΣΒΑ 11 — Βιώσιμες πόλεις και κοινότητες ΣΒΑ 12 — Διασφάλιση μεθόδων βιώσιμης κατανάλωσης και παραγωγής ΣΒΑ 13 — Δράση για το κλίμα ΣΒΑ 14 — Ζωή στο νερό ΣΒΑ 15 — Ζωή στη στεριά
Αρμόδιο όργανο	Τμήμα «Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον»
Έγκριση από το τμήμα	28.1.2026
Έγκριση από την Ολομέλεια	19.2.2026
Σύνοδος ολομέλειας αριθ.	603
Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές)	219/3/2

1. ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τα ακόλουθα:

1.1.

Διασφάλιση της επίτευξης των στόχων περί χρηματοδότησης για τη βιοποικιλότητα που ορίζονται στο παγκόσμιο πλαίσιο για τη βιοποικιλότητα Κουνμίνγκ-Μόντρεαλ. Τούτο προϋποθέτει επαρκή, σταθερή και έγκαιρη δημόσια χρηματοδότηση, μεταξύ άλλων από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, καθώς και σταδιακή κατάργηση των επιζήμιων για το περιβάλλον επιδοτήσεων, όπως των επιδοτήσεων ορυκτών καυσίμων. Οι πιστώσεις για τη φύση μπορούν να αποτελέσουν εργαλείο που θα συμβάλει στην κάλυψη του χρηματοδοτικού κενού και στην κινητοποίηση ιδιωτικής χρηματοδότησης, συμπληρώνοντας αλλά όχι αντικαθιστώντας τα δημόσια κονδύλια.

1.2.

Στήριξη και επιβολή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας και των θεμελιωδών αρχών, ως αποδοτικού εργαλείου για τη διασφάλιση της προστασίας της φύσης και της επίτευξης των στόχων για τη βιοποικιλότητα, καθώς και για την κάλυψη του χρηματοδοτικού κενού, όπως και ως βάσης για ένα αξιόπιστο πλαίσιο πιστώσεων για τη φύση.

1.3.

Διασφάλιση ότι το πλαίσιο πιστώσεων για τη φύση και αγορών βασίζεται σε αυστηρές αρχές υψηλής ακεραιότητας, παράλληλα με την ιεραρχία μετριασμού και άλλες περιβαλλοντικές, κλιματικές και κοινωνικές διασφαλίσεις, ενώ αξιολογεί συστηματικά τη συμμόρφωση των έργων με τα ανωτέρω. Οι μεθοδολογίες που χρησιμοποιούνται θα πρέπει να είναι ολιστικές και επιστημονικές και να βασίζονται σε μια οικολογικά ολοκληρωμένη προσέγγιση με βάση τα αποτελέσματα.

1.4.

Διασφάλιση ότι το πλαίσιο διακυβέρνησης για την αγορά πιστώσεων για τη φύση είναι επιστημονικά τεκμηριωμένο, συμπεριληπτικό, διαφανές και συμμετοχικό, με ιδιαίτερη έμφαση στη συμμετοχή γεωργών, δασοκόμων, ιδιοκτητών γης, φορέων προστασίας της φύσης, των εργαζόμενων υπό την ευρεία έννοια και άλλων παραγόντων με δυναμικό αποκατάστασης, διατήρησης και ενίσχυσης της φύσης, καθώς και ευάλωτων και περιθωριοποιημένων ομάδων, όπως οι νέοι, οι γυναίκες, οι αγροτικές κοινότητες και οι αυτόχθονες πληθυσμοί. Το πλαίσιο θα πρέπει να καλύπτει τη διαφανή και δίκαιη διαχείριση και κυριότητα των δεδομένων.

1.5.

Προσεκτική προσέγγιση της ανάγκης για οδηγία ή κανονισμό, καθώς η δημιουργία πιστώσεων για τη φύση και αγορών θα πρέπει να παραμείνει προαιρετική, με συμμόρφωση, παράλληλα, με αυστηρούς κανόνες και κριτήρια. Το πλαίσιο θα πρέπει να εστιάζει κυρίως στις θετικές συνεισφορές, ενώ η απόφαση για χρήση αντιστάθμισης θα πρέπει να επαφίεται στα κράτη μέλη, ώστε να μην υπονομεύονται οι υφιστάμενες φιλόδοξες πρωτοβουλίες σε εθνικό επίπεδο.

1.6.

Αποσαφήνιση της ευθυγράμμισης των πιστώσεων για τη φύση και των αγορών με άλλες πολιτικές, όπως τα γεωργοπεριβαλλοντικά μέτρα στο πλαίσιο της ΚΓΠ όσον αφορά τη γεωργία. Οι πιστώσεις για τη φύση και οι αγορές πρέπει να οικοδομηθούν με τρόπο που να καθιστά δυνατή την άνθηση της βιοοικονομίας, της κυκλικής οικονομίας, της βιώσιμης παραγωγής τροφίμων και της δασοκομίας στην ΕΕ. Το πλαίσιο θα πρέπει να αποφεύγει την προσθήκη περιττού διοικητικού φόρτου στους επαγγελματίες, ιδίως στους μικρούς, διασφαλίζοντας παράλληλα την υψηλή ακεραιότητα και την επιστημονικά τεκμηριωμένη προσέγγιση των πιστωτικών μορίων.

1.7.

Διασφάλιση ότι η πιθανή εμπορευσιμότητα των πιστώσεων δεν θα οδηγήσει σε εμπορευματοποίηση ή χρηματιστηριοποίηση φυσικών στοιχείων. Η αρπαγή γης και η κερδοσκοπία θα πρέπει να αποτρέπονται πάση θυσία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να αξιολογήσει και να αντλήσει διδάγματα από παραδείγματα ανά τον κόσμο. Ο οικονομικός σχεδιασμός των πιστώσεων για τη φύση και των αγορών θα πρέπει πάντοτε να δίνει προτεραιότητα στην ακεραιότητα έναντι της βραχυπρόθεσμης κερδοφορίας, καθώς και στη δίκαιη κατανομή των οφελών, και να αντιμετωπίζει ζητήματα διακυβέρνησης και μηχανισμούς χειραγώγησης της αγοράς. Εν προκειμένω, παράλληλα με τη χρηματοδότηση δράσεων για τη βιοποικιλότητα, οι αγορές πιστώσεων για τη φύση θα πρέπει επίσης να συμβάλλουν εκ σχεδιασμού στη μείωση των ανισοτήτων και στην προώθηση ποιοτικών θέσεων εργασίας, παρέχοντας πρόσθετες ευκαιρίες εσόδων.

1.8.

Προσεκτική ενασχόληση με έργα εκτός ΕΕ, με συνυπολογισμό του γεγονότος ότι οι μεθοδολογίες και τα πλαίσια διακυβέρνησης που αναπτύσσονται στην Ευρώπη ενδέχεται να μην ανταποκρίνονται στα κοινωνικά, πολιτιστικά, νομικά, πολιτικά και οικολογικά πλαίσια στο εξωτερικό, με παροχή, παράλληλα, συνεχούς καθοδήγησης στους οικονομικούς φορείς της ΕΕ σχετικά με τη χρήση πιστώσεων υψηλής ακεραιότητας για τη δημιουργία θετικών για τη φύση συνεπειών στις αξιακές αλυσίδες τους εκτός ΕΕ.

2. ΕΠΕΞΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Γενικό πλαίσιο

2.1.

Το παγκόσμιο πλαίσιο για τη βιοποικιλότητα Κουνμίνγκ-Μόντρεαλ (ΠΠΒ) θέτει ως στόχο την αντιστροφή της απώλειας βιοποικιλότητας έως το 2030. Προς τούτο, το ΠΠΒ επιδιώκει την κινητοποίηση τουλάχιστον 200 δισ. δολαρίων ΗΠΑ ετησίως, μεταξύ άλλων μέσω καινοτόμων συστημάτων, όπως αντισταθμίσεις και πιστώσεις βιοποικιλότητας με περιβαλλοντικές και κοινωνικές διασφαλίσεις. Σε επίπεδο ΕΕ, το χρηματοδοτικό κενό για την υλοποίηση των στόχων για τη βιοποικιλότητα εκτιμάται σε περίπου 200 δισ. ευρώ έως το 2030. Όπως επισημαίνεται στη σημαντική έκθεση Dasgupta (1) η σημασία της βιοποικιλότητας μπορεί να γίνει κατανοητή και από οικονομική άποψη ώστε να αποτυπωθεί η εγγενής της ανάγκη για τις οικονομίες μας χωρίς να υποβαθμιστεί η εγγενής αξία της φύσης.

2.2.

Το πλαίσιο της Διεθνούς Συμβουλευτικής Επιτροπής για τις Πιστώσεις Βιοποικιλότητας (IAPB) για τις αγορές πιστώσεων βιοποικιλότητας υψηλής ακεραιότητας (2024) (2), που δρομολογήθηκε στην COP16, ορίζει την πίστωση βιοποικιλότητας ως πιστοποιητικό που αντιπροσωπεύει μια μετρημένη και τεκμηριωμένη μονάδα θετικού αποτελέσματος για τη βιοποικιλότητα, το οποίο είναι βιώσιμο και επιπρόσθετο σε αυτό που θα είχε προκύψει διαφορετικά.

2.3.

Ωστόσο, ο «Χάρτης πορείας για τις πιστώσεις για τη φύση» που δημοσίευσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κάνει λόγο για «πιστώσεις για τη φύση και αγορές». Ένας σαφής ορισμός των «πιστώσεων για τη φύση» θα πρέπει να αποτελέσει την αφετηρία, συμπεριλαμβανομένου του προσδιορισμού των συγκεκριμένων τομέων που σχετίζονται με τη φύση, όπως η βιοποικιλότητα και/ή οι οικοσυστημικές υπηρεσίες, και είναι κατάλληλοι για μια προσέγγιση βάσει πιστώσεων και τους ειδικούς όρους που θα ισχύουν. Η ευρωπαϊκή στρατηγική για την ανθεκτικότητα των υδάτων αναφέρεται στον χάρτη πορείας ως δυνητικό εργαλείο για τη χρηματοδότηση στον τομέα των υδάτων. Τα ύδατα δεν είναι μόνο κοινό αγαθό· είναι ζωτικής σημασίας για όλους τους οργανισμούς· αποτελούν θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα, οικοσύστημα, μέρος της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, ρυθμιστή του κλίματος και τη βάση για κάθε εύρυθμα λειτουργούσα οικονομία. Είναι κρίσιμης σημασίας το πλαίσιο να εξετάσει την ιδιαίτερη ουσία καθενός από τα φυσικά στοιχεία που θα συμπεριληφθούν.

Προαπαιτούμενα

2.4.

Οι πιστώσεις για τη φύση μπορούν να αποτελέσουν εργαλείο για την κινητοποίηση κεφαλαίων για θετική για τη φύση δράση. Ωστόσο, δεν θα πρέπει να υποκαταστήσουν άλλα μέσα χρηματοδότησης και προστασίας της βιοποικιλότητας. Κατά προτεραιότητα, η ΕΕ πρέπει να διασφαλίσει ότι επαρκής και έγκαιρη δημόσια χρηματοδότηση προορίζεται για την αποκατάσταση και την προστασία της φύσης στον προϋπολογισμό της ΕΕ με σταθερά μέσα· ότι οι επιζήμιες για το περιβάλλον επιδοτήσεις, ιδίως οι επιδοτήσεις ορυκτών καυσίμων, που ανέρχονται σε 112 δισ. ευρώ ετησίως στην Ευρώπη (ΕΟΧ, 2023), καταργούνται ταχέως· και ότι η νομοθεσία για τη φύση εφαρμόζεται και επιβάλλεται, με τον δέοντα σεβασμό για το κράτος δικαίου. Οι πιστώσεις για τη φύση θα πρέπει να ευθυγραμμιστούν με τις διάφορες περιβαλλοντικές πολιτικές της ΕΕ και να συμβάλουν στην επίτευξη των στόχων των εν λόγω πολιτικών· θα πρέπει επίσης να συμβάλουν στην υλοποίηση των πλαισίων βιώσιμης ανάπτυξης, όπως οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ).

2.5.

Η ΕΟΚΕ έχει ήδη τονίσει τη σημασία της κινητοποίησης ιδιωτικών επενδύσεων. Ωστόσο, προειδοποίησε επίσης ότι η ακεραιότητα των χρηματοδοτικών μέσων που παρέχουν κίνητρα για ιδιωτικές επενδύσεις πρέπει να διασφαλιστεί αυστηρά, και ότι, ειδικότερα, θα πρέπει να λαμβάνεται μέριμνα κατά την υποβολή προτάσεων για τις «αγορές βιοποικιλότητας» (3). Ο «Χάρτης πορείας για τις πιστώσεις για τη φύση» αποτελεί την αφετηρία για τη συζήτηση σχετικά με τον τρόπο ανάπτυξης πιστώσεων και αγορών υψηλής ακεραιότητας, προκειμένου να στηριχθούν οι στόχοι για τη βιοποικιλότητα. Θα πρέπει να δοθεί επαρκής χρόνος, ο οποίος δεν θα περιοριστεί στο διετές χρονοδιάγραμμα του χάρτη πορείας, ώστε να τεθούν προσεκτικά τα θεμέλια για τις πιστώσεις για τη φύση και τις αγορές.

2.6.

Οι προσεγγίσεις που βασίζονται στην αγορά μπορούν να προσφέρουν λύσεις για τη χρηματοδότηση για τη βιοποικιλότητα και τη διατήρηση και αποκατάσταση της φύσης. Με τον σωστό τρόπο, οι πιστώσεις μπορούν να αναδείξουν την αξία της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημικών υπηρεσιών και τόσο να δημιουργήσουν κίνητρα για θετική για τη φύση δράση όσο και να επιβάλουν κόστος για επιβλαβείς επιπτώσεις. Ωστόσο, οι αγορές από μόνες τους δεν μπορούν να καλύψουν το κενό χρηματοδότησης για τη φύση, ενώ οι χαλαροί κανόνες της αγοράς μπορούν να οδηγήσουν σε κινδύνους, όπως η προβολή ψευδοοικολογικής ταυτότητας ή η κερδοσκοπία, καθώς και να βλάψουν τις τοπικές κοινότητες. Ενώ οι αγορές ανθρακούχων εκπομπών μπορούν να παράσχουν διδάγματα σχετικά με τις σωστές και τις λανθασμένες ενέργειες όσον αφορά τις πιστώσεις για τη φύση, πρέπει να ληφθεί υπόψη η εγγενής τοποθεσία και πολυπλοκότητα των φυσικών στοιχείων και οι αλληλεπιδράσεις τους.

2.7.

Στον «Χάρτη πορείας για τις πιστώσεις για τη φύση» επισημαίνεται ο κανονισμός της ΕΕ για τις απορροφήσεις άνθρακα και την ανθρακοδεσμευτική γεωργία (CRCF), βάσει του οποίου αναπτύσσονται μεθοδολογίες για την πιστοποίηση της δέσμευσης άνθρακα. Οι μεθοδολογίες αυτές, αν και δεν είναι οριστικές, καταδεικνύουν τις προκλήσεις που συνδέονται με την ακεραιότητα των πιστώσεων, όπως οι βασικές αρχές και η προσθετικότητα, η πιθανή κατάχρηση των πιστώσεων που προκύπτουν, καθώς και η μη ενσωμάτωση ουσιαστικών διασφαλίσεων, μονάδων μέτρησης και δεικτών για τη διασφάλιση της περιβαλλοντικής ακεραιότητας και οφελών για τη βιοποικιλότητα. Αυτές οι παγίδες πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά τη διερεύνηση της ανάπτυξης των πιστώσεων για τη φύση.

2.8.

Επιπλέον, πρέπει να υπάρξει ενδελεχής και προσεκτικός προβληματισμός σχετικά με τον νομοθετικό χαρακτήρα του πλαισίου πιστώσεων για τη φύση, ώστε να αποφευχθεί η υπονόμευση φιλόδοξων και αποτελεσματικών πρωτοβουλιών προστασίας και αποκατάστασης της φύσης σε εθνικό επίπεδο. Ενώ οι πιστώσεις για τη φύση πρέπει να συμμορφώνονται με αυστηρούς κανόνες και κριτήρια, η δημιουργία τους πρέπει να παραμείνει προαιρετική. Συνεπώς, η ανάγκη για οδηγία ή κανονισμό θα πρέπει να προσεγγισθεί με προσοχή.

Βασικές αρχές

2.9.

Οι εθνικές νομοθεσίες και τα ρυθμιστικά πλαίσια της ΕΕ ωφελούνται ήδη από πολύ ισχυρές και αποδοτικές θεμελιώδεις περιβαλλοντικές αρχές, όπως η αρχή της προφύλαξης, η αρχή «επανόρθωση στην πηγή» και η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» (4), παράλληλα με την αρχή της μη πρόκλησης σημαντικής βλάβης. Το κράτος δικαίου πρέπει να διασφαλιστεί με τον σεβασμό αυτών των αρχών. Υπό τον όρο ότι δεν θα αποδυναμωθούν, η εθνική και η ενωσιακή περιβαλλοντική νομοθεσία στηρίζουν την υψηλή ακεραιότητα των πιθανών πιστώσεων για τη φύση, διασφαλίζοντας τη διαχρονικότητα της προστασίας και της αποκατάστασης της φύσης. Από κοινωνική άποψη, οι αγορές της φύσης θα πρέπει να αποφεύγουν την προώθηση αρνητικών κοινωνικών επιπτώσεων και να προωθούν ποιοτικές και βιώσιμες θέσεις εργασίας.

2.10.

Ενώ οι πιστώσεις μπορούν να παράσχουν πρόσθετες πηγές χρηματοδότησης, οι φόροι, οι δασμοί [τα 3Τ (taxes, tariffs, transfers) όπως τα ονομάζει ο πρώην διευθυντής του ΔΝΤ Michel Camdessus] και οι μεταφορές προσφέρουν διάφορα ισχυρά μέσα για την εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει», ενώ, παράλληλα, χρηματοδοτούν την προστασία και την αποκατάσταση της βιοποικιλότητας. Μέσα όπως οι φόροι και οι μεταφορές έχουν ιδιαίτερη σημασία για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που συνδέονται με τη χρηματική αποτίμηση και την πλαισίωση των οικοσυστημικών υπηρεσιών και με την περιβαλλοντική ζημία.

2.11.

Η ιεραρχία μετριασμού –αποφυγή, ελαχιστοποίηση, αντιστάθμιση– παρέχει επαρκή ευελιξία σε περίπτωση «αναπόφευκτης» περιβαλλοντικής ζημίας. Από επιστημονική άποψη, η επίτευξη απόλυτης οικολογικής ισοδυναμίας είναι αδύνατη, και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η αντιστάθμιση θα πρέπει πάντοτε να αποτελεί μηχανισμό έσχατης λύσης. Οι πιστώσεις δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται για την αντιστάθμιση επιπτώσεων που θα έπρεπε να είχαν αποφευχθεί ή ελαχιστοποιηθεί, ούτε θα πρέπει να επιτρέπουν τη διπλή καταμέτρηση.

2.12.

Σύμφωνα με το πλαίσιο της IAPB, η χρήση των πιστώσεων χωρίζεται χονδρικά σε: 1) τεκμηριωμένες συνεισφορές στη βιοποικιλότητα· 2) αντισταθμίσεις που χρησιμοποιούνται για την αντιστάθμιση ζημιών τουλάχιστον στο ίδιο επίπεδο· και 3) παρεμβολές στην αξιακή αλυσίδα. Στη Φινλανδία, η χρήση αντισταθμίσεων πραγματοποιείται στο πλαίσιο της ιεραρχίας μετριασμού και με την εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει», έχει δε ισχυρή επιστημονική στήριξη. Ωστόσο, σε ορισμένα κράτη μέλη (π.χ. Γαλλία), η χρήση πιστώσεων για τη φύση για την αντιστάθμιση της υποβάθμισης θα μπορούσε να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα, καθότι οι ρυπαίνοντες μπορούν να ωφεληθούν από την υποχρεωτική αντιστάθμιση βάσει της ιεραρχίας μετριασμού με την έκδοση πίστωσης, με αποτέλεσμα, ενδεχομένως, περαιτέρω ζημία. Συνεπώς, κάθε πλαίσιο της ΕΕ θα πρέπει να εστιάσει κυρίως στη χρήση πιστώσεων για τη φύση μόνο για θετικές συνεισφορές, αλλά θα μπορούσε να εξετάσει το ενδεχόμενο καθοδήγησης σχετικά με τις αρχές υψηλής ακεραιότητας για τις αντισταθμίσεις, ώστε να αποθαρρυνθεί η χαλαρή χρήση τους.

2.13.

Οι πιστώσεις για τη φύση πρέπει να συμμορφώνονται με τις αρχές ελάχιστης υψηλής ακεραιότητας. Σε αυτές περιλαμβάνονται τα εξής: προσθετικότητα· πρόληψη της διπλής καταμέτρησης· μονιμότητα της αποκατάστασης· αιτιώδης σχέση μεταξύ μονάδων μέτρησης και επιθυμητών αποτελεσμάτων· πρόληψη των φαινομένων διαρροής· επαλήθευση των αποτελεσμάτων από ανεξάρτητο φορέα, από τρίτους και από δημόσιο φορέα, με ιδιωτικές οντότητες που επιδιώκουν να λάβουν τις πιστώσεις να επωμίζονται το κόστος· συστηματικός εντοπισμός της μη συμμόρφωσης και επιβολή κυρώσεων· τέλος, πλήρης και έγκαιρη διαφάνεια και ανοικτή πρόσβαση σε μεθοδολογίες, έργα, αποτελέσματα και κάθε πληροφορία σχετική με τις πιστώσεις για τη φύση. Καθένας από τους όρους αυτούς πρέπει να οριστεί διεξοδικά, παράλληλα με μεθοδολογίες για την αξιολόγηση και την παρακολούθηση της συμμόρφωσης των έργων με αυτούς.

2.14.

Η εφαρμογή των αρχών υψηλής ακεραιότητας πρέπει να αποτελεί προαπαιτούμενο για τις όποιες πιστώσεις για τη φύση. Αυτό περιλαμβάνει πρόσθετες περιβαλλοντικές και κοινωνικές διασφαλίσεις, όπως:

—	περιβαλλοντικές διασφαλίσεις κατά της προβολής ψευδοοικολογικής ταυτότητας, του γενετικού χειρισμού/της βιο-μηχανικής, του εμπορίου άγριων ειδών κ.λπ.· και

—

διασφαλίσεις διακυβέρνησης και κοινωνικές διασφαλίσεις κατά των εξής: αρπαγή γης, κερδοσκοπία και υπερβολικές αυξήσεις των τιμών γης και ακινήτων (ιδίως για τη γεωργία), καθώς και ιδιωτικοποίηση φυσικών ζωνών· μη δίκαιη κατανομή των οφελών, προκειμένου να αποφευχθεί η αποκόμιση δυσανάλογων οφελών από μεγάλους ιδιοκτήτες γης ή ισχυρές οντότητες, με αποτέλεσμα να εξαναγκάζονται οι γεωργοί να εγκαταλείψουν την επιχειρηματική τους δραστηριότητα ή με αποτέλεσμα την οικονομική εξαθλίωση και την οικονομική λεηλασία ευάλωτων ομάδων· και να διασφαλιστεί ότι το γεωγραφικό πεδίο εφαρμογής των έργων περιορίζεται στις περιοχές και τις δικαιοδοσίες των οικοσυστημάτων που παρουσιάζουν ενδιαφέρον, με σταθερές διαδικασίες διακυβέρνησης και ρυθμιστικές διαδικασίες, στις οποίες συμμετέχουν, σε μόνιμη βάση, συμφεροντούχοι, επιστήμονες και η κοινωνία των πολιτών γενικότερα.

Διακυβέρνηση

2.15.

Δεν υπάρχει αγορά χωρίς προσφορά, και δεν υπάρχει προσφορά χωρίς άτομα που να διαθέτουν τα μέσα για την αποκατάσταση, τη διατήρηση και την ενίσχυση της φύσης, όπως οι γεωργοί και οι ιδιοκτήτες δασικών εκτάσεων. Στην ανάπτυξη μιας αγοράς αξίας για τη φύση και πιστώσεων για τη φύση θα πρέπει να συμμετέχουν ενεργά οι επαγγελματίες σε όλα τα στάδια της διαδικασίας, συμπεριλαμβανομένης της πιλοτικής εφαρμογής και των δοκιμών. Η γεωργία λειτουργεί ήδη με διάφορες έννοιες βιωσιμότητας, συμπεριλαμβανομένης της βιολογικής καλλιέργειας και των γεωργοπεριβαλλοντικών μέτρων στον δεύτερο πυλώνα της τρέχουσας ΚΓΠ. Είναι σημαντικό οι πιστώσεις για τη φύση να μην παραγκωνίσουν άλλες υφιστάμενες ενισχύσεις, όπως οι ενισχύσεις της ΚΓΠ. Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη για σαφήνεια σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι πιστώσεις θα συνδυαστούν με αυτά τα άλλα πλαίσια πολιτικής. Οι πιστώσεις για τη φύση και οι αγορές πρέπει να οικοδομηθούν με τρόπο που καθιστά δυνατή την άνθηση της βιοοικονομίας, της κυκλικής οικονομίας, της παραγωγής τροφίμων και της δασοκομίας στην ΕΕ.

2.16.

Προκειμένου οι πιστώσεις για τη φύση να παράσχουν έναν τρόπο δημιουργίας απτών οφελών για τις τοπικές κοινότητες, τους γεωργούς, τους αλιείς, τους δασοκόμους, τους ιδιοκτήτες γης και τους αυτόχθονες πληθυσμούς, διασφαλίζοντας την ικανότητα αποκατάστασης, προστασίας, ενίσχυσης και διατήρησης των οικοσυστημάτων και της βιοποικιλότητας, καθώς και παρέχοντας κίνητρα για αναγεννητικές πρακτικές, πρέπει να θεσπιστούν ισχυρά, διαφανή και συμμετοχικά πλαίσια διακυβέρνησης, με τη συστηματική συμμετοχή των κοινοτήτων πρώτης γραμμής. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στις ευάλωτες και περιθωριοποιημένες ομάδες, όπως οι νέοι, οι γυναίκες, οι αγροτικές κοινότητες και οι Αυτόχθονες Πληθυσμοί. Ως προς τους Αυτόχθονες Πληθυσμούς, καίριας σημασίας είναι η Διακήρυξη των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των αυτοχθόνων πληθυσμών, στην οποία αναγνωρίζεται το δικαίωμά τους στην αυτοδιάθεση μέσω ελεύθερης, εκ των προτέρων και εν επιγνώσει συναίνεσης (FPIC), καθώς και η συμπερίληψη των παραδοσιακών γνώσεων. Θα πρέπει να συσταθούν ειδικοί φορείς ανάπτυξης ικανοτήτων και συμμετοχής για τις εν λόγω ομάδες. Η κοινωνία των πολιτών θα πρέπει να συμμετέχει συστηματικά στις παγκόσμιες διαπραγματεύσεις.

2.17.

Οι συνθήκες της αγοράς, οι δομές ιδιοκτησίας γης, οι περιβαλλοντικοί κανονισμοί, οι γεωργικές και δασοκομικές πρακτικές και η ίδια η φύση διαφέρουν μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ. Συνεπώς, για κάθε προετοιμασία πολιτικής της ΕΕ πρέπει να εξετάζονται τα μοναδικά χαρακτηριστικά κάθε χώρας, να γίνεται σεβαστή η καθιερωμένη και συνεχής ανάπτυξη πιστώσεων για τη φύση και αγορών υψηλής ακεραιότητας και να διασφαλίζεται ότι τα πιθανά κοινά πλαίσια πιστώσεων για τη φύση μπορούν να προσαρμοστούν στα διάφορα κράτη μέλη, χωρίς να διακυβευθούν οι αρχές ακεραιότητας.

2.18.

Τα πλαίσια διακυβέρνησης πρέπει να είναι επιστημονικά τεκμηριωμένα, δημοκρατικά, διαφανή και συμπεριληπτικά, παράλληλα δε πρέπει να καλύπτουν τη διαφανή και δίκαιη διαχείριση και κυριότητα των δεδομένων. Απαιτούν συνεχή και ουσιαστική δημόσια εποπτεία και συμμετοχή του κοινού. Γενικά, η διακυβέρνηση πρέπει να αποτελεί ευθύνη των δημόσιων αρχών, οι οποίες θα πρέπει να επενδύουν στην ανάπτυξη ικανοτήτων και την απασχόληση (π.χ. σε πανεπιστήμια κ.λπ.), με τη στήριξη αξιόπιστων τρίτων. Η πρόσβαση σε πληροφορίες, η δικαιοσύνη και η συμμετοχή του κοινού κατοχυρώνονται στη σύμβαση του Aarhus, την οποία έχουν υπογράψει η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη της.

2.19.

Κατά τη δημιουργία αγορών πιστώσεων για τη φύση, με δυνατότητα μεταφοράς/εμπορίας πιστώσεων, είναι σημαντικό να εξασφαλιστούν ισχυρές διασφαλίσεις κατά της χειραγώγησης της αγοράς, όπως η κερδοσκοπία, η αποθεματοποίηση ή η κυκλική διαδρομή κεφαλαίων, που αποσυνδέει τα οικονομικά κίνητρα από τα οικολογικά αποτελέσματα, οδηγώντας, ενδεχομένως, στη χρηματιστηριοποίηση της φύσης. Οι πρωτοβουλίες που μετατρέπουν τα ύδατα σε χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία, όπως η δημιουργία αγορών και πιστώσεων για τα ύδατα στην Καλιφόρνια και την Αυστραλία, έχουν πολυάριθμες επιπτώσεις, όπως το να καθίσταται η λειψυδρία επικερδής, καθώς και να υπονομεύονται η βιώσιμη χρήση, οι μικροκαλλιεργητές και οι κοινότητες, αφήνοντας περιθώρια για κερδοσκοπία. Η αδιαφανής τιμολόγηση, η αδύναμη εποπτεία και η απόδοση προτεραιότητας στις οικονομικές αποδόσεις έναντι των κοινωνικών και οικολογικών αναγκών έχουν υπονομεύσει περαιτέρω τη διαφάνεια, τη δικαιοσύνη και τη διαχείριση των υδάτων ως κοινού αγαθού.

2.20.

Οι πιστώσεις για τη φύση πρέπει να διατηρούν τοπική εμβέλεια, να συνδέονται με συγκεκριμένα οικοσυστήματα και κοινότητες και να μην αποτελούν αντικείμενο συναλλαγών μεταξύ εθνικών δικαιοδοσιών. Αυτό συνάδει με τις επιστημονικές μεθοδολογίες στον τομέα.

2.21.

Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικά όσον αφορά έργα πιστώσεων για τη φύση σε άλλα μέρη του κόσμου, καθώς οι πολιτιστικές, νομικές και οικολογικές πτυχές διαφέρουν σημαντικά από τη μια χώρα στην άλλη, και επειδή υπάρχει κίνδυνος να προκύψουν ζητήματα διακυβέρνησης που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ένα ακόμη παράδειγμα νεοαποικιοκρατίας και να παρεμποδίσουν τον ίδιο τον στόχο των πιστώσεων αυτών, τόσο από κοινωνική όσο και από περιβαλλοντική άποψη, με αποτέλεσμα επίσης αστάθεια της αγοράς λόγω έλλειψης εμπιστοσύνης. Για παράδειγμα, η επαρκώς τεκμηριωμένη και σε βάθος χρόνου υφαρπαγή και λεηλασία γης αυτοχθόνων και αγροτικών κοινοτήτων στη Λατινική Αμερική, την Αφρική και την Ασία έχουν οδηγήσει στη μονοπώλησή της από ορισμένες ισχυρές ομάδες. Η ΕΕ δεν μπορεί να διακινδυνεύσει να στηρίξει την ανάπτυξη έργων σε κλεμμένες εκτάσεις. Οι μεθοδολογίες που αναπτύσσονται στην ΕΕ ενδέχεται να μην είναι κατάλληλες για τον επιδιωκόμενο σκοπό σε άλλα μέρη του κόσμου.

2.22.

Οι πιστώσεις για τη φύση θα μπορούσαν να αποτελέσουν μέσο για τους οικονομικούς φορείς της ΕΕ, ιδίως για τις επιχειρήσεις, με τμήματα της αξιακής αλυσίδας τους εκτός της ΕΕ, που είναι πρόθυμες να μειώσουν τις επιπτώσεις τους στο πεδίο, αλλά δεν διαθέτουν ειδικούς μηχανισμούς. Στο πλαίσιο αυτό, είναι ακόμη πιο σημαντική η συμμόρφωση με τις αρχές υψηλής ακεραιότητας, συμπεριλαμβανομένων διαφανών, συμπεριληπτικών και συμμετοχικών πλαισίων διακυβέρνησης και λήψης αποφάσεων προσαρμοσμένων στο τοπικό κοινωνικοπολιτιστικό, νομικό, πολιτικό και οικονομικό πλαίσιο. Σε επίπεδο ΕΕ, αυτό πρέπει να ευθυγραμμιστεί με την οδηγία για την εταιρική δέουσα επιμέλεια όσον αφορά τη βιωσιμότητα (CSDDD) και της οδηγίας για την υποβολή εκθέσεων βιωσιμότητας από τις εταιρείες (CSRD).

Επιστημονικές μεθοδολογίες

2.23.

Η δημιουργία αναφορών σε οικοσυστήματα με αξιόπιστους δείκτες και κριτήρια, καθώς και η πλαισίωση και η χρηματική αποτίμηση των οικοσυστημικών υπηρεσιών θέτουν αμφότερες σοβαρές επιστημονικές και επιστημολογικές προκλήσεις. Οι προσεγγιστικές μονάδες μέτρησης θα πρέπει να χρησιμοποιούνται με προσοχή, παράλληλα με την καταβολή προσπάθειας για υψηλότερες μεταβλητές αιτιώδους σχέσης. Κάθε αξιόπιστη μεθοδολογία πρέπει να ενσωματώνει την οικολογική πολυπλοκότητα· την πολυδιάστατη φύση λειτουργιών, χρήσεων και χρηστών οικοσυστημάτων και τον πιθανό διασυνοριακό χαρακτήρα τους· τέλος, το κοινωνικό πλαίσιο και την αβεβαιότητα που σχετίζονται ιδιαίτερα με τους κλιματικούς κινδύνους. Οι επιστήμονες, όπως οι φυσικοί και κοινωνικοί επιστήμονες, βρίσκονται στον πυρήνα του σχεδιασμού μεθοδολογιών και θα πρέπει να είναι σε θέση να παρέχουν ειλικρινή ανατροφοδότηση σχετικά με τη σκοπιμότητά τους. Τα ενδιαφερόμενα μέρη τόσο από τον δημόσιο όσο και από τον ιδιωτικό τομέα έχουν εκφράσει ανησυχίες σχετικά με την αυξημένη γραφειοκρατία, τονίζοντας, παράλληλα, την ανάγκη για αυστηρά κριτήρια υψηλής ποιότητας προς διασφάλιση της ακεραιότητας, της εμπιστοσύνης και των επιδόσεων. Οι προσεγγιστικές μονάδες μέτρησης δεν επαρκούν για αξιόπιστες μεθοδολογίες.

2.24.

Μια προσέγγιση με βάση τα αποτελέσματα που εκδίδει πιστώσεις μόνο για επαληθευμένα οικολογικά οφέλη, όπως η αποκατάσταση ειδών, η ακεραιότητα των οικοτόπων ή η λειτουργικότητα των οικοσυστημάτων, παραμένει η πλέον αξιόπιστη και έγκυρη προσέγγιση. Οι πιστώσεις θα πρέπει να αναγνωρίζουν ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων, συμπεριλαμβανομένης της διατήρησης, της αποκατάστασης, της ενεργού συντήρησης, όπως ο καθαρισμός λειμώνων, καθώς και τις πολλαπλές χρήσεις περιοχών. Για έργα όπου η επίτευξη αποτελεσμάτων απαιτεί μεγάλο χρονικό διάστημα, θα μπορούσαν να καθοριστούν όρια/ορόσημα, όπως η επιστροφή ή η αύξηση χαρακτηριστικών ειδών. Οι γεωργοί, οι ιδιοκτήτες δασικών εκτάσεων ή οι φορείς προστασίας της φύσης των οποίων η συμβολή στα οφέλη για τη βιοποικιλότητα θα απαιτούσε συνεχείς δράσεις ενδέχεται να πρέπει να ανταμείβονται τακτικά, καθώς δεν μπορούν να περιμένουν την ολοκλήρωση ενός πλήρους έργου αποκατάστασης οικοσυστήματος.

2.25.

Εάν αναπτυχθούν, οι πιστώσεις για τη φύση πρέπει να συμμορφώνονται τουλάχιστον με όλες τις προαναφερθείσες αρχές και δεν θα πρέπει να οδηγούν σε εμπορευματοποίηση ή χρηματιστηριοποίηση.

2.26.

Προκειμένου να αποφευχθούν: 1) η αύξηση του κόστους λειτουργίας και διαχείρισης των πιστοποιητικών για τη φύση και της αξιακής αλυσίδας των πιστώσεων· και 2) η δημιουργία ζητημάτων διακυβέρνησης, οι διαμεσολαβητές θα πρέπει να αποφευχθούν στο μέτρο του δυνατού, όταν δεν είναι αναγκαίοι για την ανάπτυξη της αγοράς.

Οικονομικές πτυχές

2.27.

Ο οικονομικός σχεδιασμός ενός συστήματος πιστώσεων για τη φύση πρέπει να δίνει προτεραιότητα στην ακεραιότητα και τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα έναντι της βραχυπρόθεσμης κερδοφορίας. Η αστάθεια είναι εγγενής στις χρηματοπιστωτικές αγορές, αλλά η προστασία της βιοποικιλότητας απαιτεί σταθερότητα και προβλεψιμότητα. Οι εθελοντικές αγορές μπορούν να παρέχουν σταθερότητα και προβλεψιμότητα μόνον εφόσον υπόκεινται σε διαφανείς, ισχυρούς και αυστηρούς κανόνες και κανονισμούς.

2.28.

Σε περίπτωση δημιουργίας δευτερογενούς αγοράς, η Επιτροπή οφείλει να διερευνήσει διάφορα σενάρια για τη δίκαιη κατανομή των οφελών, όπως μεταξύ των επαγγελματιών, των τοπικών κοινοτήτων, των αρχών και άλλων έργων αποκατάστασης, καθώς και να σχεδιάσει μέτρα για την πρόληψη της κερδοσκοπίας και της αισχροκέρδειας από τους μεταπωλητές όσον αφορά τις τιμές των πιστώσεων.

2.29.

Οι προσπάθειες αποκατάστασης της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημάτων έχουν διαφορετική διάρκεια ζωής. Ενώ, σε ορισμένες περιπτώσεις, η αποκατάσταση ορισμένων στοιχείων μπορεί να είναι ταχεία (όπως στην περίπτωση της αποκατάστασης ποταμών και της ταχείας επιστροφής μεταναστευτικών ειδών ιχθύων), η ολοκληρωμένη αποκατάσταση λειτουργικών οικοσυστημάτων διαρκεί δεκαετίες (για παράδειγμα, η αποκατάσταση της πλήρους συνδεσιμότητας μιας λεκάνης απορροής ποταμού). Κατά τον σχεδιασμό των πιστώσεων για τη φύση, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι τα οικολογικά αποτελέσματα είναι πιθανό να μην επέλθουν εντός βραχυπρόθεσμων επενδυτικών κύκλων.

Βρυξέλλες, 19 Φεβρουαρίου 2026.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Séamus BOLAND

(1) The Economics of Biodiversity: The Dasgupta Review (Τα οικονομικά της βιοποικιλότητας: έκθεση Dasgupta), Partha Dasgupta, 2021.

(2) Πλαίσιο για τις αγορές πιστώσεων βιοποικιλότητας υψηλής ακεραιότητας, IAPB.

(3) Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής — Μια ολοκληρωμένη στρατηγική για τη βιοποικιλότητα στην COP16: συνένωση όλων των τομέων για έναν κοινό στόχο (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (EE C, C/2024/6880, 28.11.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/C/2024/6880/oj).

(4) Άρθρο 191 ΣΛΕΕ.