Ψήφισμα της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης Euronest σχετικά με το μεγάλο πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» — ανοικτό για τους καλύτερους ερευνητές, όπως εγκρίθηκε στις 30 Οκτωβρίου 2025

(C/2026/1112)

Η ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ EURONEST,

—

έχοντας υπόψη τον κανονισμό (ΕΕ) 2021/695 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 28ης Απριλίου 2021, για τη θέσπιση του προγράμματος-πλαισίου έρευνας και καινοτομίας «Ορίζων Ευρώπη», τον καθορισμό των κανόνων συμμετοχής και διάδοσής του, και για την κατάργηση των κανονισμών (ΕΕ) αριθ. 1290/2013 και (ΕΕ) αριθ. 1291/2013 (1) (κανονισμός «Ορίζων Ευρώπη»),

—	έχοντας υπόψη την απόφαση (ΕΕ) 2021/764 του Συμβουλίου, της 10ης Μαΐου 2021, για τη θέσπιση του ειδικού προγράμματος υλοποίησης του προγράμματος-πλαισίου έρευνας και καινοτομίας «Ορίζων Ευρώπη» και την κατάργηση της απόφασης 2013/743/ΕΕ (2),

—	έχοντας υπόψη τον κανονισμό (ΕΕ) 2021/819 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 2021, σχετικά με το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (3),

—

έχοντας υπόψη την έκθεση της ομάδας εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής σχετικά με την ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», της 16ης Οκτωβρίου 2024, με τίτλο «Align, Act, Accelerate: Research, Technology and Innovation to boost European Competitiveness» (Ευθυγράμμιση, δράση, επιτάχυνση: Έρευνα, τεχνολογία και καινοτομία για την τόνωση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας),

—	έχοντας υπόψη την ανάλυση του στρατηγικού σχεδίου του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» για την περίοδο 2025-2027,

—	έχοντας υπόψη το κοινό έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής, της 2ας Ιουλίου 2021, με τίτλο «Ανάκαμψη, ανθεκτικότητα και μεταρρύθμιση: προτεραιότητες της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης μετά το 2020» (SWD (2021) 0186),

—	έχοντας υπόψη το ψήφισμά του της 11ης Μαρτίου 2025 σχετικά με την αξιολόγηση της υλοποίησης του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» με γνώμονα την ενδιάμεση αξιολόγησή του και τις συστάσεις για το δέκατο πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας (4),

—	έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής, της 22ας Οκτωβρίου 2024, με τίτλο «Υλοποίηση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας (ΕΧΕ) – Ενίσχυση της ευρωπαϊκής έρευνας και καινοτομίας: πορεία και μελλοντικές κατευθύνσεις του ΕΧΕ» (COM(2024)0490),

—	έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής, της 18ης Μαΐου 2021, για την παγκόσμια προσέγγιση στην έρευνα και την καινοτομία – Η στρατηγική της Ευρώπης για τη διεθνή συνεργασία σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο (COM(2021)0252),

—	έχοντας υπόψη το ψήφισμά του της 6ης Απριλίου 2022 σχετικά με την παγκόσμια προσέγγιση στην έρευνα και την καινοτομία: η στρατηγική της Ευρώπης για τη διεθνή συνεργασία σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο (5),

—	έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της Επιτροπής Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας και Καινοτομίας, της 26ης Ιουνίου 2024, με τίτλο «Κατευθυντήριες γραμμές για το επόμενο πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας και καινοτομίας»,

—	έχοντας υπόψη την έκθεση Draghi, της 9ης Σεπτεμβρίου 2024, με τίτλο «Το μέλλον της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας»,

—	έχοντας υπόψη την εν εξελίξει πρόσκληση υποβολής προτάσεων στο πλαίσιο του προγράμματος Choose Europe for Science (Επιλέξτε την Ευρώπη για την επιστήμη),

Α.	λαμβάνοντας υπόψη ότι η ΕΕ και οι χώρες της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης έχουν κοινό ενδιαφέρον για την προώθηση της κινητικότητας και της πρόσβασης σε ερευνητικές εγκαταστάσεις για ερευνητές σε αμοιβαία σημαντικούς τομείς·

Β.

λαμβάνοντας υπόψη ότι το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», το μεγαλύτερο μέχρι σήμερα ευρωπαϊκό πρόγραμμα χρηματοδότησης της έρευνας και της καινοτομίας (Ε&Κ), με προϋπολογισμό 93,5 δισεκατομμυρίων EUR για την περίοδο 2021-2027, έχει τη δυνατότητα να κινητοποιήσει σημαντικές δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις για τη στήριξη πρωτοβουλιών υψηλής ποιότητας στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας, με σημαντικά κοινωνικά και οικονομικά οφέλη·

Γ.

λαμβάνοντας υπόψη ότι οι επενδύσεις στο ανθρώπινο δυναμικό και τις κοινωνίες της γνώσης και η επιδίωξη 70 000 ατομικών ευκαιριών κινητικότητας για φοιτητές και προσωπικό, ερευνητές, νέους και εργαζομένους στον τομέα της νεολαίας είναι ένας από τους δέκα κορυφαίους στόχους της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης για το 2025·

Δ.

λαμβάνοντας υπόψη ότι η ΕΕ δρομολόγησε το πρόγραμμα «Choose Europe for Science» (Επιλέξτε την Ευρώπη για την επιστήμη) το 2025, για να καταστήσει την ΕΕ τον πλέον ελκυστικό προορισμό παγκοσμίως για ερευνητές και φορείς καινοτομίας, προσφέροντάς τους ελκυστικές σταδιοδρομίες και ενισχύοντας παράλληλα τον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας·

Ε.

λαμβάνοντας υπόψη ότι τόσο η ΕΕ όσο και οι χώρες της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης πρέπει να είναι καλύτερα εξοπλισμένες για να ανταποκρίνονται σε κρίσεις και εξελίξεις μέσω της πρόβλεψης και της προετοιμασίας, αξιοποιώντας νέες πολιτικές και πρωτοβουλίες Ε&Κ που διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην αντιμετώπιση των σημερινών και των μελλοντικών προκλήσεων, προσφέροντας βιώσιμες λύσεις και προωθώντας την οικονομική ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και τις μετασχηματιστικές αλλαγές·

ΣΤ.

λαμβάνοντας υπόψη ότι η ΕΕ εξακολουθεί να υστερεί σε σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ιαπωνία και την Κίνα όσον αφορά τις δαπάνες για έρευνα και ανάπτυξη ως ποσοστό του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ), και ότι οι δαπάνες αυτές είναι σημαντικά χαμηλότερες στις χώρες της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης· λαμβάνοντας υπόψη ότι η αντιμετώπιση αυτού του χάσματος είναι ζωτικής σημασίας για τη διασφάλιση της ευρωπαϊκής τεχνολογικής υπεροχής·

Ζ.	λαμβάνοντας υπόψη ότι η ΕΕ και τα κράτη μέλη της δήλωσαν ως στόχο την επίτευξη του 3 % του ΑΕΠ για επενδύσεις στην έρευνα και την ανάπτυξη έως το 2030, στηρίζοντας μια ανταγωνιστική ευρωπαϊκή οικονομία με γνώμονα τις δεξιότητες και τη γνώση·

Η.	λαμβάνοντας υπόψη ότι η ΕΕ δυσκολεύεται να ανταγωνιστεί άλλες μεγάλες οικονομίες όσον αφορά τις εξαγωγές και τη δημιουργία θέσεων εργασίας σε υπηρεσίες που απαιτούν υψηλό επίπεδο γνώσεων·

Θ.

λαμβάνοντας υπόψη ότι τόσο η τεχνολογική παραγωγή (όπως μετράται, για παράδειγμα, με τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας) όσο και η παραγωγή ερευνητικών δημοσιεύσεων υψηλής ποιότητας εξακολουθούν να συγκεντρώνονται σε μεγάλο βαθμό σε περιορισμένο αριθμό περιφερειών, και ότι οι περιφερειακές ανισότητες όσον αφορά την τεχνολογική καινοτομία αυξάνονται·

Ι.	λαμβάνοντας υπόψη ότι η ΕΕ έχει θέσει ως στόχο πολιτικής την ενίσχυση της αριστείας και της τεχνολογικής βάσης, αυξάνοντας σε 700 τον αριθμό των περιπτώσεων συμμετοχής χωρών εταίρων στο πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» και στην πρωτοβουλία «EU4Innovation»·

ΙΑ.

λαμβάνοντας υπόψη ότι η ταυτόχρονη εμφάνιση πολλαπλών κρίσεων έχει οδηγήσει σε μεγαλύτερη αβεβαιότητα και έχει προκαλέσει επείγοντα προβληματισμό σχετικά με τη στρατηγική αυτονομία και ανθεκτικότητα της ΕΕ, καθώς και επανεξέταση των στρατηγικών συμμαχιών της ΕΕ, των τεχνολογικών εξαρτήσεων και των εξαρτήσεων από πόρους, και της διεθνούς συνεργασίας·

ΙΒ.	λαμβάνοντας υπόψη ότι η Ρωσική Ομοσπονδία αύξησε απότομα τις δαπάνες για προπαγάνδα στον προϋπολογισμό της για το 2026, δημιουργώντας προκλήσεις για την Ευρώπη στο σύνολό της, χωρίς εξαίρεση·

ΙΓ.

λαμβάνοντας υπόψη ότι ο κανονισμός για το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» ορίζει ότι, προκειμένου να διασφαλιστεί η επιστημονική αριστεία, και σύμφωνα με το άρθρο 13 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το πρόγραμμα-πλαίσιο θα πρέπει να προωθεί τον σεβασμό της ακαδημαϊκής ελευθερίας σε όλες τις χώρες που επωφελούνται από τα κονδύλιά του·

υπογραμμίζει τη σημασία της αξιοποίησης του πλήρους δυναμικού της συνεργασίας και της κινητικότητας στον τομέα της έρευνας, της καινοτομίας και της κινητικότητας μεταξύ της ΕΕ και των χωρών της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης, μεταξύ άλλων μέσω ενδοπεριφερειακών ανταλλαγών, κατάλληλης χρηματοδότησης και βελτιωμένης πρόσβασης σε προγράμματα της ΕΕ, συμμετοχής σε προγράμματα της ΕΕ και διαρθρωμένων εταιρικών σχέσεων για την τόνωση της στρατηγικής καινοτομίας, της ανταγωνιστικότητας και του κοινωνικού αντικτύπου·

παραμένει πεπεισμένο ότι η συνεργασία και η κινητικότητα στον τομέα της επιστήμης, της έρευνας και της εκπαίδευσης προσφέρουν σημαντική προστιθέμενη αξία και αποτελούν αμοιβαία επωφελές αποτέλεσμα για την κοινωνία και τη συνολική ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης, αποφέροντας μετρήσιμα οφέλη για τις ευρωπαϊκές κοινωνίες, τις οικονομίες και την παγκόσμια ηγεσία στον τομέα της καινοτομίας·

υπενθυμίζει τα σημαντικά οφέλη από τις επενδύσεις στην έρευνα και την καινοτομία, καθώς για κάθε ευρώ που κοστίζει στην κοινωνία της ΕΕ, το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» αναμένεται να αποφέρει έως και 6 EUR προς όφελος των πολιτών της ΕΕ και έως και 11 EUR σε αύξηση του ΑΕΠ έως το 2045, σύμφωνα με την αξιολόγηση της Επιτροπής·

επισημαίνει την πρόκληση των ανισοτήτων και του διευρυνόμενου χάσματος στις επιδόσεις στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας τόσο εντός της ΕΕ όσο και στην περιοχή της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης και αναγνωρίζει τα αρχικά θετικά σημάδια όσον αφορά την αντιμετώπιση αυτού του χάσματος εντός της ΕΕ· υπογραμμίζει τη δυνατότητα του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» και άλλων μορφών συνεργασίας να συμβάλουν στην ενίσχυση του δυναμικού έρευνας και καινοτομίας των χωρών της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης, ιδίως κατά την αξιοποίηση συνεργειών με το οικονομικό και επενδυτικό σχέδιο για την Ανατολική Εταιρική Σχέση με σκοπό τη μείωση των κενών καινοτομίας και την ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας σε ολόκληρη την ΕΕ και τις χώρες εταίρους· τονίζει ότι η πολιτική καινοτομίας πρέπει να λαμβάνει υπόψη την κοινωνική διάσταση, διασφαλίζοντας αξιοπρεπή εργασία, ίσες ευκαιρίες και κοινωνική βιωσιμότητα κατά τη μετάβαση σε νέα οικονομικά μοντέλα·

τονίζει τον καίριο ρόλο της επιστήμης και της έρευνας στην αντιμετώπιση των ειδικών κοινωνικών προκλήσεων που αναδύονται στον κοινό ευρωπαϊκό μας χώρο, συμπεριλαμβανομένων της κλιματικής αλλαγής και της ενεργειακής μετάβασης, της αξιοποίησης της τεχνητής νοημοσύνης, της διαχείρισης του ψηφιακού μετασχηματισμού και της αντιμετώπισης της ρωσικής παραπληροφόρησης και άλλων κακόβουλων εξωτερικών παρεμβάσεων· ζητεί να αναληφθεί επείγουσα και αποτελεσματική δράση για την πρόληψη της διάδοσης της παραπληροφόρησης από τη ρωσική κυβέρνηση και την καταπολέμηση των υβριδικών επιθέσεων κατά υποδομών ζωτικής σημασίας και δημοκρατικών θεσμών·

6.	τονίζει τον καίριο ρόλο της επιστήμης και της έρευνας στην πρόληψη και την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων, της ενδοοικογενειακής βίας και της βίας κατά των γυναικών μέσω της χρήσης νέων τεχνολογιών και τεχνητής νοημοσύνης·

7.	τονίζει την ανάγκη να συμπεριληφθεί η κοινωνική επανένταξη των ατόμων που πλήττονται από τον πόλεμο, ιδίως των βετεράνων, των ατόμων με αναπηρία και των εσωτερικά εκτοπισμένων ατόμων, στα ερευνητικά και εκπαιδευτικά προγράμματα που υλοποιούνται στο πλαίσιο της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης·

σημειώνει ότι οι χώρες που βρίσκονται σε διαδικασία προσχώρησης στην ΕΕ θα πρέπει να ευθυγραμμιστούν με το οικοσύστημα έρευνας και καινοτομίας της ΕΕ και τον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας, επισπεύδοντας τις προετοιμασίες τους και τις σχετικές μεταρρυθμίσεις· επισημαίνει ότι αυτό με τη σειρά του θα διευκολύνει την ταχύτερη και σταδιακή ένταξη στα προγράμματα της ΕΕ και στην ενιαία αγορά· ζητεί, στο πλαίσιο αυτό, στοχευμένα προγράμματα για τη διευκόλυνση της έγκαιρης προετοιμασίας στον τομέα αυτόν·

εκφράζει την ικανοποίησή του για τον ρόλο των εθνικών σημείων επαφής και ζητεί να καταβληθούν περαιτέρω καινοτόμες προσπάθειες για τη διευκόλυνση της συμμετοχής εταίρων από την περιοχή της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης στο πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη»· υπογραμμίζει την ανάγκη να αντιμετωπιστεί η πρόκληση της διαρροής εγκεφάλων και να μετατραπεί σε στρατηγική ευκαιρία για την ηγετική θέση της ΕΕ στον τομέα της καινοτομίας και την περιφερειακή συνοχή της γνώσης· ζητεί αυξημένη συμμετοχή γυναικών, νέων και ατόμων με αναπηρία σε κοινά εκπαιδευτικά και επιστημονικά προγράμματα, διασφαλίζοντας την τήρηση των αρχών της ισότητας των φύλων και της ένταξης·

10.

εκφράζει την ικανοποίησή του για τη δημιουργία της ομάδας πανεπιστημίων της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης που αποσκοπεί στην ανάπτυξη της διαπανεπιστημιακής συνεργασίας στους τομείς της εκπαίδευσης, της επιστήμης και της έρευνας υπό την αιγίδα της Συμμαχίας Ευρωπαϊκών Πανεπιστημίων 4EU+· σημειώνει ότι το μοντέλο αυτό θα μπορούσε να αναπαραχθεί για την ενσωμάτωση άλλων πανεπιστημίων σε παρόμοιες ρυθμίσεις συνεργασίας, ιδίως πανεπιστημίων από χώρες με συμφωνίες σύνδεσης στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων»·

11.

ενθαρρύνει τις επιλέξιμες οντότητες της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης να επωφεληθούν από την πρόσφατα δρομολογηθείσα πρωτοβουλία «Choose Europe for Science» (Επιλέξτε την Ευρώπη για την επιστήμη), καθώς αποτελεί συμπληρωματική ευκαιρία για να αυξηθεί η ελκυστικότητα των ευρωπαϊκών ερευνητικών σταδιοδρομιών μέσω της παροχής άριστων και προβλέψιμων συνθηκών εργασίας και για να μετατραπεί η πρόκληση της διαρροής εγκεφάλων στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας σε προσέλκυση εγκεφάλων, σύμφωνα με τις στρατηγικές προτεραιότητες της ΕΕ για την καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα·

12.

θεωρεί ότι πολλά σημαντικά γεγονότα και κρίσεις επηρεάζουν τους ερευνητές στην περιοχή της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης και τους θέτουν σε κίνδυνο· επικροτεί τις προσπάθειες που καταβάλλουν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τα κράτη μέλη, τα ακαδημαϊκά δίκτυα και η κοινωνία των πολιτών για τη βελτίωση της κατάστασης των εν λόγω ερευνητών· καταλήγει, ωστόσο, στο συμπέρασμα ότι, στο πλαίσιο του τρέχοντος προγράμματος, η ΕΕ δεν διαθέτει επαρκή χρηματοδότηση για τη στήριξη ερευνητών που διατρέχουν κίνδυνο και ότι οι προσπάθειες ορισμένων κρατών μελών και της κοινωνίας των πολιτών παραμένουν κατακερματισμένες·

13.

εφιστά την προσοχή στις κοινωνικές συνέπειες του πολέμου και των συγκρούσεων στην περιοχή της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης, οι οποίες επηρεάζουν την απασχόληση, την ευημερία του πληθυσμού και την κινητικότητα των εργαζομένων, και υποστηρίζει την ανάπτυξη στοχευμένων προγραμμάτων για την αύξηση της κοινωνικής ανθεκτικότητας στην περιοχή·

14.

επαναλαμβάνει τη θέση του Κοινοβουλίου ότι το προσεχές 10ο πρόγραμμα-πλαίσιο της ΕΕ για την έρευνα και την καινοτομία (ΠΠ10) θα πρέπει να περιλαμβάνει ένα νεοσυσταθέν ευρωπαϊκό πρόγραμμα υποτροφιών για ερευνητές που διατρέχουν κίνδυνο, ενσωματώνοντας τα διδάγματα που αντλήθηκαν από τις εν εξελίξει προπαρασκευαστικές εργασίες· τονίζει ότι αυτό θα πρέπει επίσης να στοχεύει στην περιοχή της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης, συμπεριλαμβανομένης της Λευκορωσίας·

15.

συνιστά την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και των χωρών της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης στον τομέα της κοινωνικής πολιτικής και της ένταξης μέσω της ανταλλαγής εμπειριών, της συμμετοχής σε κοινή έρευνα σχετικά με τις κοινωνικές διαδικασίες και της εφαρμογής προγραμμάτων για την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής·

16.

αναθέτει στους συμπροέδρους της να διαβιβάσουν το παρόν ψήφισμα στην Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, στο Συμβούλιο, στην Επιτροπή, στην επίτροπο Διεύρυνσης, στην Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης, καθώς και στις κυβερνήσεις και τα κοινοβούλια των κρατών μελών της ΕΕ και των χωρών της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης.

(1) ΕΕ L 170 της 12.5.2021, σ. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2021/695/oj.

(2) ΕΕ L 167 I της 12.5.2021, σ. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/dec/2021/764/oj.

(3) ΕΕ L 189 της 28.5.2021, σ. 61, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2021/819/oj.

(4) ΕΕ C, C/2025/3147, 20.6.2025, ELI: http://data.europa.eu/eli/C/2025/3147/oj.

(5) ΕΕ C 434 της 15.11.2022, σ. 23.