1.   Εισαγωγή: Γιατί εκδίδονται οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής και τι περιέχουν

Η συμφωνία για καθαρή βιομηχανία και το σχέδιο δράσης για οικονομικά προσιτή ενέργεια, τα οποία εγκρίθηκαν τον Φεβρουάριο του 2025, προσδιόρισαν την εξάρτηση της ΕΕ από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα ως σημαντικό παράγοντα που συμβάλλει στην αστάθεια και το υψηλό κόστος εφοδιασμού, αυξάνοντας τις τιμές ενέργειας. Η επέκταση του στόλου ανανεώσιμων πηγών ενέργειας συμβάλλει στην ενεργειακή ασφάλεια της ΕΕ για τη μείωση του κόστους του ενεργειακού εφοδιασμού, τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων της ΕΕ και τη μείωση των λογαριασμών ενέργειας για τους Ευρωπαίους καταναλωτές. Αυτή η επιτάχυνση της ανάπτυξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας βασίζεται στην αναθεωρημένη οδηγία για την προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές (στο εξής: RED), η οποία άρχισε να ισχύει τον Νοέμβριο του 2023, αυξάνοντας τον δεσμευτικό στόχο της ΕΕ για ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές από το προηγούμενο ποσοστό 32 % στο 42,5 % έως το 2030, με στόχο την επίτευξη ποσοστού 45 %. Επίσης, τα τελευταία έτη η ΕΕ έχει εγκρίνει σειρά ρυθμιστικών και μη ρυθμιστικών πρωτοβουλιών για τη στήριξη της ανάπτυξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας και για να διασφαλίσει ότι η ανάπτυξή τους προχωρά με τον απαιτούμενο ρυθμό. Οι εν λόγω πρωτοβουλίες περιλαμβάνουν τον κανονισμό του Συμβουλίου του 2022 για την επιτάχυνση της διαδικασίας αδειοδότησης έργων ανανεώσιμης ενέργειας και την επικαιροποίηση της σύστασης και των κατευθυντήριων γραμμών του 2022 σχετικά με την αδειοδότηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Τέλος, στο παράρτημα της στρατηγικής της ΕΕ για την ηλιακή ενέργεια του 2022, η Επιτροπή ανέφερε ότι θα αναπτύξει κατευθυντήριες γραμμές για τα κράτη μέλη με σκοπό την προώθηση καινοτόμων μορφών ανάπτυξης της ηλιακής ενέργειας.

Μεταξύ των τεχνολογιών ανανεώσιμης ενέργειας, τα ηλιακά φωτοβολταϊκά και η χερσαία και υπεράκτια αιολική ενέργεια αυξάνονται με τον ταχύτερο ρυθμό και αναμένεται να αποτελέσουν τη ραχοκοκαλιά του ενεργειακού συστήματος σύμφωνα με τα τελικά επικαιροποιημένα εθνικά σχέδια των κρατών μελών για την ενέργεια και το κλίμα (στο εξής: ΕΣΕΚ). Στην πραγματικότητα, το 2023 και το 2024 σημειώθηκε ρεκόρ όσον αφορά την ανάπτυξη των δύο αυτών τεχνολογιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Τα στοιχεία του κλάδου δείχνουν ότι το 2023 εγκαταστάθηκαν 56 GW ηλιακών φωτοβολταϊκών συνεχούς ρεύματος και 16,3 GW αιολικής ενέργειας σε ολόκληρη την ΕΕ, ενώ το 2024 εγκαταστάθηκαν 65,5 GW ηλιακών φωτοβολταϊκών συνεχούς ρεύματος και 13 GW αιολικής ενέργειας. Επιπρόσθετα, το 2024, για πρώτη φορά, εγκαταστάσεις αιολικής ενέργειας και ηλιακών φωτοβολταϊκών παρήγαγαν από κοινού τόση ηλεκτρική ενέργεια στην ΕΕ όση και τα ορυκτά καύσιμα (1).

Παρότι τα στοιχεία αυτά είναι εντυπωσιακά, θα απαιτηθεί περαιτέρω επιτάχυνση για την επίτευξη του στόχου για ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές έως το 2030 που ορίζεται στη RED. Οι προβλέψεις για την επίτευξη του στόχου ανανεώσιμης ενέργειας της ΕΕ δείχνουν ότι η εγκατεστημένη δυναμικότητα παραγωγής ανανεώσιμης ενέργειας θα πρέπει να αυξηθεί κατά 2,7 φορές κατά τη διάρκεια της δεκαετίας μεταξύ του 2020 και του 2030, ώστε να φτάσει τα 1 292 GW (2). Στο πλαίσιο αυτό, στη συμφωνία για καθαρή βιομηχανία προσδιορίστηκε η ανάγκη να εγκαθίστανται σε ετήσια βάση 100 GW δυναμικότητας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές έως το 2030. Η επίτευξη αυτών των επιπέδων συνεπάγεται σημαντικές αυξήσεις στις ετήσιες προσθήκες δυναμικότητας παραγωγής αιολικής και ηλιακής ενέργειας. Ενώ τα δύο τρίτα της δυναμικότητας παραγωγής των ηλιακών φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων τοποθετούνται σε στέγες, σχεδόν όλες οι άλλες ηλιακές φωτοβολταϊκές και αιολικές εγκαταστάσεις χρειάζονται ειδικές χερσαίες και υπεράκτιες τοποθεσίες.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει τον καίριο ρόλο και τις δυνατότητες περαιτέρω ανάπτυξης των εγκαταστάσεων σε στέγες. Η στρατηγική της ΕΕ για την ηλιακή ενέργεια πρότεινε την ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για την αξιοποίηση της ηλιακής ενέργειας στις στέγες με σκοπό την απελευθέρωση του δυναμικού παραγωγής ηλιακής ενέργειας, τόσο φωτοβολταϊκής όσο και ηλιoθερμικής, στις στέγες. Συντομότερες διαδικασίες αδειοδότησης για τις εν λόγω εγκαταστάσεις έχουν συμπεριληφθεί στην αναθεωρημένη RED. Επιπρόσθετα, η αναθεωρημένη οδηγία για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων περιλαμβάνει την υποχρέωση εγκατάστασης συστημάτων παραγωγής ηλιακής ενέργειας σε ορισμένες κατηγορίες κτιρίων. Εκτιμάται ότι οι φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις στέγης θα μπορούσαν θεωρητικά να παράγουν 2 000 TWh ηλεκτρικής ενέργειας ετησίως (3), ποσότητα που αντιπροσωπεύει τα τρία τέταρτα της συνολικής παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ το 2023.

Τα μοντέλα δείχνουν ότι για την επίτευξη των στόχων της ΕΕ θα απαιτηθούν όλες οι μορφές ανάπτυξης ανανεώσιμης ενέργειας. Η ανάπτυξη έργων κοινής ωφέλειας αντιμετωπίζει ήδη προκλήσεις, όπως τον ανταγωνισμό με άλλα δημόσια αγαθά για τον χώρο, τα μεγάλα χρονικά διαστήματα που μεσολαβούν έως τη σύνδεση με το δίκτυο ή την έλλειψη ευρείας δημόσιας αποδοχής. Οι εν λόγω προκλήσεις ενδεχομένως να αυξηθούν, εάν δεν αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά.

Για τη στήριξη της οικονομικά αποδοτικής ανάπτυξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, οι καινοτόμες τεχνολογίες ανανεώσιμης ενέργειας και οι καινοτόμοι τρόποι ανάπτυξης τεχνολογιών ανανεώσιμης ενέργειας προσφέρουν ευκαιρίες για την περαιτέρω αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και, ως εκ τούτου, συμπληρώνουν το επίπεδο συμβατικής ανάπτυξης.

Καινοτόμες μορφές ανάπτυξης υφιστάμενων τεχνολογιών μπορούν επίσης να καταστήσουν δυνατή τη βελτιστοποίηση της χρήσης του χώρου με συνδυασμό πολλαπλών δραστηριοτήτων στο τμήμα της γης ή των υδάτων όπου είναι εγκατεστημένα τα έργα ανανεώσιμης ενέργειας, ή αξιοποιούν συνέργειες όσον αφορά τον χώρο που απαιτείται για την εγκατάσταση έργων ανανεώσιμης ενέργειας μέσω της ενσωμάτωσής τους σε άλλες δομές. Ανάλογα με τη συγκεκριμένη τοποθέτησή τους (ανατολικά-δυτικά), μπορούν επίσης να εισφέρουν παραγωγή στο σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας σε ώρες χαμηλότερης συγκέντρωσης της παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Η διάκριση μεταξύ καινοτόμων τεχνολογιών και καινοτόμων μορφών ανάπτυξης δεν είναι πάντα σαφής. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ανάπτυξη υφιστάμενης τεχνολογίας με νέους τρόπους επιτάσσει αλλαγές που οδηγούν σε καινοτομία στην ίδια τεχνολογία.

Τόσο οι καινοτόμες τεχνολογίες όσο και οι καινοτόμες μορφές ανάπτυξης μπορούν να συμβάλουν στη βελτιστοποίηση της χρήσης του χώρου για την παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας μέσω της αξιοποίησης συνεργειών με άλλες χρήσεις του χώρου και της απελευθέρωσης του σχετικού δυναμικού. Αυτό μπορεί να έχει θετικό αντίκτυπο στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται το κοινό την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και, ως εκ τούτου, στην κοινωνική αποδοχή. Επίσης, η προώθηση των εν λόγω τεχνολογιών και μορφών ανάπτυξης θα μπορούσε να παράσχει κίνητρα για καινοτομία, κάτι που τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να πράττουν μέσω του ενδεικτικού στόχου για καινοτόμες τεχνολογίες ανανεώσιμης ενέργειας που ορίζεται στην αναθεωρημένη RED. Η αξιολόγηση των τελικών ΕΣΕΚ αποκαλύπτει ότι 10 κράτη μέλη έχουν θέσει φιλόδοξους στόχους για την εγκατάσταση καινοτόμων τεχνολογιών ανανεώσιμης ενέργειας, και στοχεύουν να πετύχουν τον ενδεικτικό στόχο. Αυτό, με τη σειρά του, μπορεί να έχει θετικό βιομηχανικό αντίκτυπο σε εξειδικευμένους κατασκευαστές και στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας καθαρών τεχνολογιών της ΕΕ σύμφωνα με την πράξη για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών. Τέλος, οι τεχνολογίες και οι μορφές ανάπτυξης μπορούν επίσης να δημιουργήσουν διατομεακές συνέργειες, π.χ. βελτιώνοντας τη γεωργική απόδοση ή αυξάνοντας την ενεργειακή αυτονομία κτιρίων ή ηλεκτρικών οχημάτων.

Στη στρατηγική της ΕΕ για την ηλιακή ενέργεια καθορίστηκε ένας κατάλογος καινοτόμων μορφών ανάπτυξης τεχνολογιών ηλιακής ενέργειας, οι οποίες βασίζονται είτε στην πολλαπλή χρήση του χώρου είτε στην ενσωμάτωση σε άλλα προϊόντα και μπορούν να μετριάσουν τις ανωτέρω προκλήσεις, και υπογραμμίστηκε η σημασία της προώθησης της ανάπτυξής τους για την επίτευξη των στόχων της ΕΕ. Τα κράτη μέλη που υπέγραψαν τον ευρωπαϊκό χάρτη για την ηλιακή ενέργεια του 2024 δεσμεύτηκαν να προωθήσουν τέτοιες καινοτόμες μορφές ανάπτυξης της ηλιακής ενέργειας, με τη στήριξη της Επιτροπής.

Το τεχνολογικό πεδίο εφαρμογής των καινοτόμων μορφών ανάπτυξης στις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές περιλαμβάνει την ανάπτυξη της ηλιακής ενέργειας, η οποία καλύπτει τις ηλιακές φωτοβολταϊκές τεχνολογίες, τις ηλιοθερμικές τεχνολογίες και τις συνδυασμένες ηλιακές φωτοβολταϊκές/ηλιοθερμικές τεχνολογίες. Η δομοστοιχείωση, η ευελιξία και η προσαρμοστικότητα αποτελούν ουσιώδη χαρακτηριστικά των τεχνολογιών που μπορούν να αναπτυχθούν με τη χρήση των μεθόδων που εξετάζονται στις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές. Μολονότι οι περισσότερες απ’ αυτές τις καινοτόμες μορφές ανάπτυξης αφορούν τόσο φωτοβολταϊκές όσο και ηλιοθερμικές τεχνολογίες, τα περισσότερα συστήματα που αναπτύσσονται βασίζονται σε φωτοβολταϊκά (4). Επιπρόσθετα, οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές καλύπτουν επίσης τα πλωτά υπεράκτια συστήματα παραγωγής αιολικής ενέργειας, τα οποία μπορούν να θεωρηθούν τόσο καινοτόμος τεχνολογία ανανεώσιμων πηγών ενέργειας όσο και καινοτόμος μορφή ανάπτυξης της αιολικής ενέργειας.

Η παρούσα ανακοίνωση της Επιτροπής θα επικεντρωθεί στις καινοτόμες τεχνολογίες με τα υψηλότερα επίπεδα τεχνολογικής ετοιμότητας, οι οποίες διατίθενται ήδη στην αγορά ή βρίσκονται κοντά στο στάδιο διάθεσης στην αγορά, καθώς αυτές είναι οι τεχνολογίες που θα αντιμετωπίσουν εμπόδια στην ανάπτυξη. Οι τεχνολογίες ωκεάνιας ενέργειας και υπεράκτιας πλωτής αιολικής ενέργειας έχουν προσδιοριστεί ως οι πιο ελπιδοφόρες καινοτόμες τεχνολογίες με υψηλά επίπεδα τεχνολογικής ετοιμότητας, καθώς παρέχουν ευκαιρίες για μείωση των απαιτήσεων χώρου που έχουν οι παραδοσιακές υπεράκτιες αιολικές εγκαταστάσεις και προσφέρουν δυνατότητες πολλαπλής χρήσης του χώρου, μεταξύ άλλων για υβριδικά έργα. Και άλλες όμως καινοτόμες τεχνολογίες μπορούν να επωφεληθούν από την καθοδήγηση που παρέχεται στο παρόν έγγραφο, όπως οι γεωθερμικές τεχνολογίες που βρίσκονται κοντά στο στάδιο ανάπτυξης της αγοράς, δηλαδή οι γεωτρήσεις πολλαπλών φρεάτων, τα συστήματα κλειστού βρόχου ή ο συνδυασμός παραγωγής γεωθερμικής ενέργειας και εξόρυξης λιθίου. Επιπρόσθετα, η παρούσα καθοδήγηση μπορεί επίσης να είναι χρήσιμη για την προώθηση της ανάπτυξης άλλων καινοτόμων τεχνολογιών που έχουν χαμηλότερο επίπεδο τεχνολογικής ετοιμότητας και εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν προκλήσεις καινοτομίας, όπως τα εναέρια αιολικά συστήματα.

Ο κατάλογος καινοτόμων μορφών ανάπτυξης και τεχνολογιών που καλύπτονται στις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές δεν είναι εξαντλητικός. Όπως συμβαίνει και με τις καινοτόμες τεχνολογίες, υπάρχουν και άλλες καινοτόμες μορφές ανάπτυξης. Δύο παραδείγματα είναι η ενσωμάτωση ηλιακών φωτοβολταϊκών τεχνολογιών σε κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα ή συσκευές, όπως σε ρούχα ή σκηνές, ή σε ετικέτες ραφιών ή άλλους τύπους ετικετών. Οι τεχνολογίες αιολικής ενέργειας, μολονότι είναι λιγότερο δομοστοιχειωτές από τα ηλιακά συστήματα, μπορούν επίσης να προσαρμοστούν σε νέες μορφές ανάπτυξης, μεταξύ άλλων σε στέγες. Τέτοιες λύσεις βρίσκονται σε στάδιο διερεύνησης. Ωστόσο, οι επιλεγμένες τεχνολογίες και μορφές ανάπτυξης αναμένεται να καλύπτουν τη συντριπτική πλειονότητα των δυνατοτήτων ανάπτυξης καινοτόμων τεχνολογιών ανανεώσιμης ενέργειας στην ΕΕ τα επόμενα έτη.

Παρά τις δυνατότητές τους, ο σημερινός ρόλος αυτών των καινοτόμων τεχνολογιών και μορφών ανάπτυξης εξακολουθεί να είναι περιορισμένος. Αυτό οφείλεται σε δύο βασικούς παράγοντες:

—

Ο πρώτος είναι μια διαφορά τιμής σε σύγκριση με συμβατικές μορφές ανάπτυξης, δηλαδή επίγειες τεχνολογίες αιολικής και ηλιακής ενέργειας, τεχνολογίες υπεράκτιας σταθερά εδραζόμενης εγκατάστασης αιολικής ενέργειας και τεχνολογίες ηλιακής ενέργειας σε στέγες. Η διαφορά στις τιμές οφείλεται, μεταξύ άλλων, στην έλλειψη οικονομιών κλίμακας στην κατασκευή/προσαρμογή των καινοτόμων τεχνολογιών, στις υψηλότερες ανάγκες σε εργατικό δυναμικό και στο υψηλότερο κόστος του υπόλοιπου εξοπλισμού του συστήματος, συμπεριλαμβανομένων των δομών στήριξης, των προσαρμοσμένων ηλεκτρονικών συστημάτων, των καλωδίων κ.λπ.

—

Ο δεύτερος παράγοντας είναι ότι αυτές οι καινοτόμες τεχνολογίες και μορφές ανάπτυξης αντιμετωπίζουν συγκεκριμένους κανονιστικούς φραγμούς. Στην περίπτωση των μορφών ανάπτυξης, αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι συνδυάζουν την παραγωγή ενέργειας με άλλη χρήση της ίδιας γης, της ίδιας επιφάνειας ή του ίδιου προϊόντος, συνήθως οικονομική χρήση. Για παράδειγμα, οι κανονισμοί που διέπουν τη χρήση υλικών στην κατασκευή κτιρίων δεν έχουν σχεδιαστεί έτσι ώστε να επιτρέπουν ή να προωθούν κατασκευαστικά στοιχεία τα οποία, εκτός του ότι χρησιμεύουν ως δομικά στοιχεία στην κατασκευή, παράγουν επίσης ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές. Στην περίπτωση των καινοτόμων τεχνολογιών, οι κανονιστικές προκλήσεις προκύπτουν από τον νεωτερισμό τους και την εκμετάλλευση διαφορετικού ανανεώσιμου πόρου (οι κανονισμοί δεν προέβλεπαν την εκμετάλλευση της παλιρροϊκής ή της κυματικής ενέργειας) ή από τις τεχνικές λύσεις που προτείνονται για την ανάπτυξη υπεράκτιας δυναμικότητας παραγωγής αιολικής ενέργειας.

Η παρούσα ανακοίνωση της Επιτροπής θα επικεντρωθεί πρώτα στον προσδιορισμό των κανονιστικών φραγμών (όπως των φραγμών που σχετίζονται με την πολυπλοκότητα των διαδικασιών αδειοδότησης ή με τους κανόνες ασφάλειας ή τις διαδικασίες πιστοποίησης). Δεύτερον, θα επικεντρωθεί στους μη κανονιστικούς φραγμούς (όπως την ανεπαρκή ενημέρωση σχετικά με αυτές τις καινοτόμες μορφές ανάπτυξης ή τη δυσκολία συμμετοχής σε προγράμματα στήριξης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας). Και, τέλος, θα εξετάσει τις υφιστάμενες ορθές πρακτικές για την άρση αυτών των φραγμών. Θα αναλύσει επίσης την ανάγκη θέσπισης κατάλληλων πολιτικών έρευνας, καινοτομίας και διάδοσης, για την προώθηση και την προαγωγή της καινοτομίας στον τομέα αυτών των τεχνολογιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ή καινοτόμων μορφών ανάπτυξης.

Ο εντοπισμός ενός κανονιστικού φραγμού για τις εν λόγω τεχνολογίες και μορφές ανάπτυξης δεν συνεπάγεται πάντοτε ότι η υποκείμενη ρύθμιση δεν είναι δικαιολογημένη. Η προώθηση αυτών των καινοτόμων μορφών ανάπτυξης και τεχνολογιών επιτάσσει συχνά την επίτευξη ισορροπίας μεταξύ ανταγωνιστικών στόχων.

Η παρούσα ανακοίνωση της Επιτροπής θα επικεντρωθεί αποκλειστικά στους φραγμούς που αφορούν ειδικά μία, περισσότερες ή όλες αυτές τις καινοτόμες τεχνολογίες και μορφές ανάπτυξης. Δεν θα αναφερθεί σε φραγμούς που επηρεάζουν την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας εν γένει, όπως γενικά ζητήματα αδειοδότησης ή δυσκολίες στην εξασφάλιση συνδέσεων με το δίκτυο, εκτός εάν έχουν πτυχές που αφορούν ειδικά αυτές.

2.   Επισκόπηση των καινοτόμων μορφών ανάπτυξης ηλιακής ενέργειας και των καινοτόμων τεχνολογιών που καλύπτονται από τις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές

Στην παρούσα ενότητα θα παρουσιαστούν συνοπτικά οι καινοτόμες μορφές ανάπτυξης της ηλιακής ενέργειας και οι καινοτόμες τεχνολογίες που καλύπτονται από τις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές. Λεπτομερέστερη επισκόπηση παρέχεται στο παράρτημα I.

Επισημαίνεται ότι οι επιδόσεις κόστους των καινοτόμων τεχνολογιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας αναμένεται εγγενώς να βελτιωθούν σημαντικά με την πάροδο του χρόνου, γεγονός που καθιστά καίριας σημασίας την τακτική επανεξέταση αυτής της ταξινόμησης.

α)   Καινοτόμες μορφές ανάπτυξης της ηλιακής ενέργειας

Αγροηλιακή τεχνολογία

Ο όρος «αγροηλιακά» αναφέρεται στην εγκατάσταση και τη χρήση συστημάτων παραγωγής ηλιακής ενέργειας σε έκταση γης που χρησιμοποιείται για γεωργική παραγωγή. Ο συνδυασμός των δύο δραστηριοτήτων βρίσκεται στο επίκεντρο της ιδέας· όταν μία από τις δύο δραστηριότητες παύει ή όταν η γεωργική δραστηριότητα μειώνεται σημαντικά λόγω της εγκατάστασης και της χρήσης των ηλιακών συστημάτων, δεν υπάρχει πλέον διπλή χρήση της γης.

Πλωτά ηλιακά συστήματα

Η «τεχνολογία των πλωτών ηλιακών συστημάτων» αναφέρεται στην εγκατάσταση και τη χρήση εξοπλισμού παραγωγής ηλιακής ενέργειας σε εσωτερικά υδατικά συστήματα ή σε υπεράκτια ύδατα.

Ενσωματωμένα σε κτίρια ηλιακά συστήματα

Ένα προϊόν μπορεί να ταξινομηθεί ως ενσωματωμένο σε κτίριο προϊόν ηλιακής τεχνολογίας, εάν μπορεί να χρησιμοποιεί την ακτινοβολία του ήλιου για την παραγωγή ηλεκτρικής ή θερμικής ενέργειας και, ταυτόχρονα, να αντικαθιστά συμβατικά δομικά υλικά και να επιτελεί λειτουργία όπως ορίζεται στον κανονισμό της ΕΕ για τα δομικά προϊόντα (5) (δηλαδή κεραμίδια στέγης, προσόψεις, τούβλα, παράθυρα).

Ενσωματωμένα σε υποδομές ηλιακά συστήματα

Ως «τεχνολογία ενσωματωμένων σε υποδομές ηλιακών συστημάτων» νοείται η εγκατάσταση και η χρήση εξοπλισμού παραγωγής ηλιακής ενέργειας ενσωματωμένου σε υποδομές μεταφορών, είτε στον καθορισμένο διάδρομο της υποδομής είτε σε περιοχές πέραν της υποδομής μεταφορών που δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για άλλους σκοπούς, όπως περίκλειστες περιοχές γύρω από οδικούς άξονες ή αερολιμένες.

Ενσωματωμένα σε οχήματα φωτοβολταϊκά

Η «τεχνολογία ενσωματωμένων σε οχήματα φωτοβολταϊκών» αναφέρεται στη χρήση φωτοβολταϊκών πάνελ(συλλεκτών) και στην ενσωμάτωσή τους στο υλικό της επιφάνειας ενός οχήματος, όπως αυτοκινήτου, λεωφορείου, φορτηγού, ρυμουλκούμενου ή αμαξοστοιχίας. Τα ενσωματωμένα σε οχήματα προϊόντα μπορούν να χρησιμοποιούν ακτινοβολία από τον ήλιο για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και, ταυτόχρονα, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του οχήματος.

Μικρά ηλιακά συστήματα με ρευματοδότη (συμπεριλαμβανομένων των φωτοβολταϊκών μπαλκονιού)

Τα συστήματα με ρευματοδότη είναι πολύ μικρά φωτοβολταϊκά συστήματα ενέργειας, αποτελούμενα συνήθως από δύο ή τρία δομοστοιχεία , δυναμικότητας μικρότερης από 1 kW συνολικά ανά εγκατάσταση, τα οποία συνδέονται με μικρομετατροπέα και εμβυσματώνονται απευθείας σε συνήθη οικιακή πρίζα, μέσω της οποίας τροφοδοτούν το εσωτερικό σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας του σπιτιού.

β)   Καινοτόμες τεχνολογίες ωκεάνιας και αιολικής ενέργειας

Ωκεάνια ενέργεια

Η «ωκεάνια ενέργεια» είναι ένας γενικός όρος που καλύπτει ένα φάσμα τεχνολογιών που αξιοποιούν την ενέργεια από τους ωκεανούς για την παραγωγή ανανεώσιμης ηλεκτρικής ενέργειας ή θερμότητας. Οι πιο προηγμένες τεχνολογίες ανήκουν στις κατηγορίες της παλιρροϊκής και της κυματικής ενέργειας, οι οποίες αξιοποιούν την κινητική και/ή δυναμική ενέργεια των παλιρροϊκών ρευμάτων και των κυμάτων, αντίστοιχα, για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Πλωτά υπεράκτια συστήματα αιολικής ενέργειας

Η τεχνολογία πλωτής αιολικής ενέργειας αποτελεί υποκατηγορία της τεχνολογίας υπεράκτιας αιολικής ενέργειας, η οποία χρησιμοποιεί ανεμογεννήτριες για την αξιοποίηση της ενέργειας του ανέμου που πνέει σε υπεράκτιες τοποθεσίες. Σε αντίθεση με τις σταθερά εδραζόμενες ανεμογεννήτριες, οι πλωτές ανεμογεννήτριες εδράζονται σε πλωτές κατασκευές και είναι καλύτερα προσαρμοσμένες σε τοποθεσίες βαθέων υδάτων.

γ)   Σχέση με τον ενδεικτικό στόχο για καινοτόμες τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας της οδηγίας για την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές

Στην αναθεωρημένη RED θεσπίστηκε νέος ενδεικτικός στόχος σε επίπεδο κρατών μελών για καινοτόμο τεχνολογία ανανεώσιμων πηγών ενέργειας της τάξης τουλάχιστον του 5 % όσον αφορά τη νέα εγκατεστημένη δυναμικότητα παραγωγής ανανεώσιμης ενέργειας έως το 2030. Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές θα εξετάσουν τον τρόπο με τον οποίο οι αναφερόμενες καινοτόμες τεχνολογίες και μορφές ανάπτυξης μπορούν να συμβάλουν στην επίτευξη του εν λόγω στόχου.

Η αναθεωρημένη RED ορίζει την καινοτόμο τεχνολογία ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ως «τεχνολογία παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές η οποία βελτιώνει τουλάχιστον με έναν τρόπο συγκρίσιμη τεχνολογία ανανεώσιμων πηγών ενέργειας αιχμής ή καθιστά εκμεταλλεύσιμη μια τεχνολογία ανανεώσιμων πηγών ενέργειας που δεν διατίθεται πλήρως στην αγορά ή ενέχει σαφή βαθμό κινδύνου».

Η ανάπτυξη με τη μορφή πλωτής υπεράκτιας αιολικής ενέργειας ή ωκεάνιας ενέργειας θα συμβάλει στην επίτευξη του εν λόγω ενδεικτικού στόχου, διότι οι εν λόγω τεχνολογίες δεν έχουν ακόμη φθάσει σε στάδιο εμπορικής ανάπτυξης και, ως εκ τούτου, χαρακτηρίζονται ως καινοτόμες τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Οι καινοτόμες μορφές ανάπτυξης της ηλιακής ενέργειας που παρατίθενται ανωτέρω μπορούν να συμβάλουν στην επίτευξη του στόχου, στον βαθμό που αντιπροσωπεύουν βελτίωση σε σχέση με την πλέον προηγμένη τεχνολογία, φέρνουν στην αγορά προϊόντα που δεν έχουν ακόμη φθάσει σε στάδιο εμπορικής ανάπτυξης ή καθιστούν δυνατή την αξιοποίηση αναξιοποίητου δυναμικού. Όπως προαναφέρθηκε, μια νέα μορφή ανάπτυξης συχνά, αλλά όχι πάντα, επιτάσσει κάποιον βαθμό καινοτομίας στις ίδιες τις διατάξεις ή στις δομές που τις συγκρατούν.

Για παράδειγμα, ανάλογα με την εκάστοτε περίπτωση, η ενσωματωμένη σε υποδομές τεχνολογία ηλιακής ενέργειας μπορεί να λάβει τη μορφή παραδοσιακής ανάπτυξης στο έδαφος κατά μήκος διαδρόμων μεταφορών ή να ενσωματωθεί στην υποδομή με πιο καινοτόμους τρόπους που προϋποθέτουν νέα προϊόντα ή λύσεις, όπως ενσωμάτωση σε ηχοπετάσματα ή κατακόρυφα χωρίσματα δίπλα σε σιδηροδρομικές γραμμές. Ομοίως, οι αγροηλιακές εγκαταστάσεις συχνά, αλλά όχι πάντα, θα προϋποθέτουν καινοτόμα προϊόντα ή λύσεις για την προσαρμογή των ηλιακών πάνελ στην αντίστοιχη γεωργική δραστηριότητα.

Τα προϊόντα που χρησιμοποιούνται σε ενσωματωμένα σε κτίρια ηλιακά συστήματα είναι συχνά καινοτόμα προϊόντα που δεν έχουν φθάσει πλήρως σε στάδιο εμπορικής εκμετάλλευσης, συμπεριλαμβανομένων των ηλιακών υαλοπινάκων ή των ηλιακών κεραμιδιών, ενώ η εγκατάσταση ηλιακών συστημάτων σε υδατικά συστήματα απαιτεί προσαρμοσμένους συλλέκτες και την ανάπτυξη ειδικών λύσεων.

Ως εκ τούτου, οι καινοτόμες μορφές ανάπτυξης της ηλιακής ενέργειας συμβάλουν στην επίτευξη του ενδεικτικού στόχου όταν εισάγουν ένα νέο προϊόν ή μια νέα λύση. Δεν συμβάλουν στην επίτευξή του όταν έχουν τη μορφή συνήθους ανάπτυξης στο έδαφος ή ανάπτυξης σε στέγες σε χώρους όπου δεν ήταν δυνατό να πραγματοποιηθεί προηγουμένως ανάπτυξη, συνήθως για κανονιστικούς λόγους.

Θα πραγματοποιηθεί στη συνέχεια, στις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές, ανάλυση των φραγμών που συνδέονται με το κανονιστικό πλαίσιο που επηρεάζει αυτές τις μορφές ανάπτυξης και τεχνολογίες, και των ορθών πρακτικών για την αντιμετώπισή τους (κεφάλαιο 3), έπειτα εκείνων που σχετίζονται με το χρηματοδοτικό πλαίσιο βάσει του οποίου μπορούν να πραγματοποιηθούν (κεφάλαιο 4) και, τέλος, εκείνων που σχετίζονται με τη γνώση και την εμπειρογνωσία σε αυτές τις μορφές ανάπτυξης και τις καινοτόμες τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (κεφάλαιο 5).

3.   Αντιμετώπιση των φραγμών αδειοδότησης για καινοτόμες μορφές ανάπτυξης και καινοτόμες τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας

Βασικά συμπεράσματα: — Οι καινοτόμες μορφές ανάπτυξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και οι καινοτόμες τεχνολογίες συχνά δεν λαμβάνονται υπόψη στις διαδικασίες αδειοδότησης και στη σχετική νομοθεσία. — Το πρόβλημα αυτό μπορεί να αποδοθεί στους διαφορετικούς ρυθμιστικούς τομείς που διέπουν την ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ιδίως στους οικοδομικούς κώδικες και κανονισμούς, στη νομοθεσία για την ενέργεια και στους κανονισμούς για την προστασία του περιβάλλοντος. — Ορισμένα κράτη μέλη έχουν ήδη αντιμετωπίσει αυτούς τους φραγμούς και έχουν εισαγάγει στους σχετικούς κανονισμούς αναφορές σε ορισμένες καινοτόμες μορφές ανάπτυξης ή καινοτόμες τεχνολογίες.

Οι χρονοβόρες και πολύπλοκες διαδικασίες αδειοδότησης αποτελούν έναν από τους κύριους φραγμούς για την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας εν γένει. Η πρόσφατη νομοθεσία της ΕΕ, ιδίως η αναθεωρημένη RED, εξετάζει το ζήτημα αυτό.

Οι καινοτόμες μορφές ανάπτυξης και τεχνολογίες έρχονται αντιμέτωπες με συγκεκριμένες προκλήσεις αδειοδότησης, οι οποίες συχνά σχετίζονται με τον συνδυασμό διαφόρων δραστηριοτήτων στην ίδια χερσαία έκταση ή στο ίδιο προϊόν. Δεδομένου ότι, στις περισσότερες περιπτώσεις, οι δεν γίνεται ειδική εξέταση των εγκαταστάσεων αυτών στους σχετικούς κανονισμούς, είναι συχνά δύσκολο να προσδιοριστεί ποιες άδειες απαιτούνται για την πραγματοποίηση της εγκατάστασης. Οι επενδυτές και, στη συνέχεια, οι δημόσιες αρχές πρέπει να αντιμετωπίσουν αυτή την αβεβαιότητα, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε διαφορετικές ερμηνείες σχετικά με τα στάδια των διαδικασιών αδειοδότησης που εφαρμόζονται ή σε χρονοβόρες και πιο περίπλοκες διαδικασίες αδειοδότησης. Οι συντομότερες και πιο εξορθολογισμένες διαδικασίες αναμένεται να έχουν θετικό αντίκτυπο στην ανάπτυξη αυτών των καινοτόμων τεχνολογιών και μορφών ανάπτυξης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Η ύπαρξη αναφορών ή διαδικασιών αδειοδότησης για τις τεχνολογίες στους σχετικούς κανονισμούς αποσαφηνίζει τις απαιτήσεις και, ως εκ τούτου, συμβάλλει στην επιτάχυνση της ανάπτυξής τους. Σε πρόσφατη απλούστευση της γενικής διαδικασίας αδειοδότησης έργων ανανεώσιμης ενέργειας, η ιταλική κυβέρνηση θέσπισε ειδικές διατάξεις για τα αγροβολταϊκά και τα πλωτά φωτοβολταϊκά έργα δυναμικότητας έως 10 MW. Στην Πορτογαλία, οι εγκαταστάσεις παλιρροϊκής και κυματικής ενέργειας δυναμικότητας έως 1 MW δεν χρειάζονται πλήρη άδεια παραγωγής, αλλά υπόκεινται σε διαδικασία κοινοποίησης.

Όταν αυτές οι καινοτόμες μορφές ανάπτυξης δεν αναφέρονται στη σχετική νομοθεσία που ρυθμίζει τις διαδικασίες αδειοδότησης, εφαρμόζονται τυποποιημένες διαδικασίες. Σε ορισμένα κράτη μέλη, η εγκατάσταση μικρών ηλιακών συστημάτων με ρευματοδότη υπόκειται στις ίδιες διαδικασίες αδειοδότησης και απαιτήσεις ασφάλειας με τα φωτοβολταϊκά συστήματα στέγης. Ωστόσο, τα συστήματα αυτά είναι πολύ μικρότερα και είναι ευκολότερο να εγκατασταθούν, ενώ ο δυνητικός αντίκτυπός τους στη σταθερότητα του δικτύου είναι πολύ χαμηλότερος, ιδίως δεδομένου ότι περιλαμβάνουν μικρομετατροπείς που ρυθμίζουν τη σχέση με το δίκτυο. Τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να συμπεριλάβουν ειδικές απλουστευμένες διαδικασίες για τα μικρά ηλιακά συστήματα με ρευματοδότη, ώστε να αναγνωρίζονται οι διαφορές τους με τα φωτοβολταϊκά συστήματα στέγης. Η Γερμανία θέσπισε πρόσφατα απλουστεύσεις για τα μικρά ηλιακά συστήματα με ρευματοδότη. Η μόνη απαίτηση είναι οι χρήστες να τα καταχωρίζουν διαδικτυακά στο μητρώο δεδομένων της βασικής αγοράς ενέργειας.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι σχετικοί κανονισμοί περιλαμβάνουν στη διαδικασία αδειοδότησης πρόσθετα στάδια που φαίνονται υπερβολικά υπό το πρίσμα των υφιστάμενων δεδομένων ακαδημαϊκής έρευνας σχετικά με την ασφάλεια ή τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις και των πλαισίων που έχουν καθοριστεί από άλλα κράτη μέλη με μεγαλύτερη πείρα. Για παράδειγμα, παρόλο που τα μικρά ηλιακά συστήματα με ρευματοδότη είναι φορητά, ορισμένα κράτη μέλη απαιτούν από τους ενοικιαστές να λάβουν την άδεια του ιδιοκτήτη ή από τους ενοίκους πολυκατοικιών να λάβουν την άδεια της ένωσης ιδιοκτητών για να εγκαταστήσουν τέτοια συστήματα. Η Γερμανία τροποποίησε πρόσφατα τη νομοθεσία της (τον Αστικό Κώδικα και τον νόμο για τα οικιστικά ακίνητα και τα δικαιώματα μόνιμης κατοικίας), ώστε να δοθεί η δυνατότητα στους ενοικιαστές και τους ιδιοκτήτες συνιδιοκτησιών να εγκαθιστούν στα μπαλκόνια τους μικρά ηλιακά συστήματα με ρευματοδότη. Σε άλλα κράτη μέλη, απαιτείται εγκατάσταση ή πιστοποίηση από ηλεκτρολόγο, παρόλο που το σύστημα χρειάζεται απλώς να συδεθεί σε ρευματολήπτη. Η Αυστρία επιτρέπει την εγκατάσταση μικρών ηλιακών συστημάτων με ρευματοδότη χωρίς να απαιτείται πιστοποίηση από ηλεκτρολόγο.

α.   Οικοδομικοί κώδικες και κανονισμοί

Οι οικοδομικοί κώδικες και κανονισμοί που διέπουν την κατασκευή ενός κτιρίου καλύπτουν τη νομοθεσία για τα κτίρια και τις κατασκευές (συμπεριλαμβανομένων τεχνικών απαιτήσεων σχετικά με τη στατική των κτιρίων, την ασφάλεια των προϊόντων και πτυχές του σχεδιασμού), τον περιφερειακό και τοπικό χωροταξικό σχεδιασμό, καθώς και τους κανονισμούς για την πολεοδομία, τη χρήση της γης και τον χαρακτηρισμό της γης. Από την άποψη της αδειοδότησης, απαιτείται συμμόρφωση με όλους αυτούς τους κανονισμούς για να είναι δυνατή η έκδοση αδειών από τις αρμόδιες αρχές.

Ένα από τα βασικά ερωτήματα είναι αν μια ενσωματωμένη στη δομή του κτιρίου ενεργειακή διάταξη πρέπει να θεωρείται «δομικό» στοιχείο και, ως εκ τούτου, αν πρέπει να εφαρμόζονται οι οικοδομικοί κανονισμοί.

Τα κράτη μέλη που εφαρμόζουν οικοδομικούς κανονισμούς σε επίγειες εγκαταστάσεις ηλιακής ενέργειας τείνουν επίσης να τους εφαρμόζουν σε αγροηλιακές εγκαταστάσεις όταν αυτές είναι τοποθετημένες στο έδαφος. Ορισμένα κράτη μέλη εφαρμόζουν μόνο τη νομοθεσία για την ενέργεια στις εν λόγω εγκαταστάσεις, αλλά οι κανονισμοί για τη χρήση της γης εφαρμόζονται πάντα στις επίγειες εγκαταστάσεις [βλ. ενότητα 2 στοιχείο γ)]. Το 2023 η Γερμανία εισήγαγε στον οικοδομικό κώδικα διατάξεις που επιτρέπουν την εφαρμογή απλουστευμένης διαδικασίας για τις μικρές αγροβολταϊκές εγκαταστάσεις, με αναφορά στις απαιτήσεις του νόμου για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Δεδομένου ότι οι πλωτές ηλιακές εγκαταστάσεις δεν καλύπτονται από οικοδομικούς κώδικες, είναι δύσκολο για τις αρχές να αποφασίσουν αν θα πρέπει να τις αντιμετωπίζουν ως «κτίρια» βάσει των εν λόγω κωδίκων και κανονισμών ή ως «αγκυροβολημένα σκάφη» βάσει των κανονισμών για τα ύδατα. Αυτή η έλλειψη σαφήνειας έχει επισημανθεί σε διάφορα κράτη μέλη. Επίσης, σε ορισμένες περιπτώσεις, η νομοθεσία για τα ύδατα θα αντικαταστήσει τους οικοδομικούς κανονισμούς υπό ορισμένες συνθήκες. Όσον αφορά τους κανονισμούς για τη χρήση της γης, οι πλωτές ηλιακές εγκαταστάσεις προϋποθέτουν συχνά την αλλαγή του χαρακτηρισμού της έκτασης στην οποία βρίσκεται το υδατικό σύστημα, ώστε να καταστεί δυνατή η άσκηση δραστηριοτήτων παραγωγής ενέργειας, μια διαδικασία που είναι χρονοβόρα και πολύπλοκη. Η αποσαφήνιση των κανονισμών που ισχύουν για τα πλωτά ηλιακά συστήματα και ο εξορθολογισμός της διαδικασίας αλλαγής του χαρακτηρισμού της γης αναμένεται να συμβάλουν στην απλούστευση της διαδικασίας. Στην περίπτωση της Γερμανίας, γίνεται διάκριση ανάλογα με τη χρήση της εγκατάστασης. Εάν η πλωτή εγκατάσταση ηλιακής ενέργειας περιορίζεται στη χρήση για αυτοκατανάλωση από οντότητα που κατέχει ήδη άδεια χρήσης του υδατικού συστήματος, η διαδικασία λήψης της άδειας κατασκευής είναι ταχύτερη. Εάν ο στόχος της εγκατάστασης είναι η πώληση ηλεκτρικής ενέργειας μέσω του δικτύου, απαιτείται άδεια κατασκευής.

Ελάχιστη πείρα έχει αποκτηθεί στον τομέα της αδειοδότησης υπεράκτιων πλωτών ηλιακών εγκαταστάσεων. Μια πρώτη γενιά τέτοιων εγκαταστάσεων αναδύεται σε υβριδική μορφή σε υπεράκτια αιολικά πάρκα. Οι Κάτω Χώρες έχουν συμπεριλάβει καινοτόμα φωτοβολταϊκά στοιχεία σε δύο από τις υπεράκτιες αιολικές εγκαταστάσεις στη χώρα, τη Hollandse Kust Noord και τη West, για την αξιοποίηση των συνεργειών μεταξύ των δύο τεχνολογιών όσον αφορά τη χρήση του θαλάσσιου χώρου, τη συμπληρωματική παραγωγή και την ενοποίηση του δικτύου (6). Ως εκ τούτου, η διαδικασία αδειοδότησης πλωτών ηλιακών εγκαταστάσεων θα ενσωματωθεί στη γενική διαδικασία για τις υπεράκτιες αιολικές εγκαταστάσεις.

Το ζήτημα της εφαρμογής των οικοδομικών κανονισμών σε ενσωματωμένες σε υποδομές ηλιακές εγκαταστάσεις προϋποθέτει διάκριση μεταξύ δύο υποκατηγοριών: 1) εάν η εγκατάσταση δεν είναι ενσωματωμένη στις υφιστάμενες δομές της υποδομής μεταφορών και κατασκευάζεται χωριστά στο έδαφος, σε ορισμένα κράτη μέλη απαιτείται τόσο άδεια κατασκευής όσο και συμμόρφωση με τους κανονισμούς για τη χρήση της γης· 2) εάν η εγκατάσταση προσαρτάται σε δομές που αποτελούν μέρος της υποδομής, όπως σε φράκτες ηχοπροστασίας, σε ορισμένα κράτη μέλη ενδέχεται να απαιτείται η ίδια άδεια όπως και για τις εγκαταστάσεις στέγης. Ωστόσο, το άρθρο 16δ παράγραφος 1 της αναθεωρημένης RED απλοποίησε τις εν λόγω απαιτήσεις και επέβαλε όριο τριών μηνών για την έκδοση της άδειας.

Σε τρεις τουλάχιστον περιπτώσεις, οι ενσωματωμένες σε υποδομές ηλιακές εγκαταστάσεις καλύπτονται από οικοδομικούς κανονισμούς: Ο γερμανικός οικοδομικός κώδικας επιτρέπει ρητά την εγκατάσταση ηλιακών φωτοβολταϊκών σε μια έκταση κατά μήκος αυτοκινητοδρόμων και σιδηροδρόμων. Ομοίως, στη Γαλλία, ο νόμος για την επιτάχυνση της ανάπτυξης της ανανεώσιμης ενέργειας, του Μαρτίου του 2023, τροποποίησε τον πολεοδομικό κώδικα με σκοπό τη θέσπιση ρητής παρέκκλισης από την απαγόρευση κατασκευής εντός ορίου ασφαλείας 100 μέτρων εκατέρωθεν λεωφόρων και αυτοκινητοδρόμων για τις εγκαταστάσεις ηλιακής ενέργειας. Τέλος, το οικοδομικό διάταγμα των Κάτω Χωρών κάνει ειδική αναφορά στις εγκαταστάσεις ηλεκτρικής ενέργειας που καλύπτουν την τεχνολογία φωτοβολταϊκών ενσωματωμένων σε υποδομές.

Η περίπτωση εφαρμογής οικοδομικών κανονισμών σε ενσωματωμένες σε κτίρια ηλιακές εγκαταστάσεις είναι ειδική, δεδομένου ότι ο σχεδιασμός και η κατασκευή κτιρίων υπόκεινται προφανώς σε οικοδομικές άδειες. Η ενσωμάτωση ενσωματωμένων σε κτίρια προϊόντων ηλιακής τεχνολογίας στη δομή των κτιρίων αξιολογείται με βάση τους ισχύοντες τεχνικούς κανονισμούς, συμπεριλαμβανομένων των κανονισμών για την ασφάλεια των προϊόντων και την πυροπροστασία, οι οποίοι γενικά δεν λαμβάνουν υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των εν λόγω προϊόντων. Για παράδειγμα, οι κανονισμοί πυροπροστασίας συχνά προβλέπουν ελάχιστες αποστάσεις που είναι δύσκολο ή αδύνατο να τηρηθούν στην περίπτωση των ενσωματωμένων σε κτίρια προϊόντων ηλιακής τεχνολογίας. Επίσης, τα φωτοβολταϊκά προϊόντα που είναι ενσωματωμένα σε γυάλινες δομές, όπως παράθυρα ή γυάλινες προσόψεις, υπόκεινται συχνά σε χωριστούς κανονισμούς που διέπουν τη χρήση γυαλιού σε κτίρια.

Τέλος, υπάρχουν πιθανές δυσκολίες όσον αφορά την ανάπτυξη της ηλιακής ενέργειας σε κτίρια σε περιοχές με μεγάλα αποθέματα ιστορικών κτιρίων, συμπεριλαμβανομένων των τοποθεσιών παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO. Η ενσωματωμένη σε κτίρια ηλιακή τεχνολογία είναι ένα από τα μέσα με τα οποία μπορούν να συμβιβαστούν οι δύο αυτοί στόχοι, υπό την προϋπόθεση ότι τα ενσωματωμένα σε κτίρια προϊόντα λαμβάνονται υπόψη στους τοπικούς πολεοδομικούς κανονισμούς. Συγκεκριμένες προσπάθειες προς την κατεύθυνση αυτή έχουν πραγματοποιηθεί, για παράδειγμα, στην πόλη Évora της Πορτογαλίας.

β.   Νομοθεσία για την ενέργεια

Σε πολλά κράτη μέλη, η κατασκευή εγκαταστάσεων παραγωγής ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων καινοτόμων μορφών ανάπτυξης και καινοτόμων τεχνολογιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, διέπεται επίσης από τη νομοθεσία για την ενέργεια, βάσει της οποίας απαιτείται άδεια. Όπως και στην αναθεωρημένη RED σε επίπεδο ΕΕ, χρησιμοποιούνται γενικά από τα κράτη μέλη όρια δυναμικότητας για τη διάκριση των εγκαταστάσεων στις οποίες εφαρμόζονται αυστηρότερες απαιτήσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η χρήση της παραγόμενης ενέργειας (αυτοκατανάλωση ή πώληση) αποτελεί επίσης κριτήριο για να καθοριστεί αν απαιτείται άδεια.

Το όριο δυναμικότητας πάνω από το οποίο απαιτείται άδεια για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας διαφέρει σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών, π.χ. είναι 1 MW στην Πολωνία και τη Ρουμανία αλλά 20 MW στη Βουλγαρία. Στην περίπτωση εγκαταστάσεων που δεν υπερβαίνουν το εν λόγω όριο, απαιτείται απλούστερη διαδικασία αδειοδότησης. Γενικά, τα υψηλότερα όρια είναι επωφελή για πολλές μορφές καινοτόμου ανάπτυξης και καινοτόμες τεχνολογίες, όπως τα πλωτά ηλιακά συστήματα, και θα συμβάλουν στην επιτάχυνση της ανάπτυξής τους.

Η διάκριση που γίνεται στη νομοθεσία για την ενέργεια μεταξύ αυτοκαταναλωτή/παραγωγού-καταναλωτή και παραγωγού ενέργειας είναι καίριας σημασίας για ορισμένες από τις καινοτόμες μορφές ανάπτυξης της ηλιακής ενέργειας, όπως για τα αγροηλιακά συστήματα, τα ενσωματωμένα σε υποδομές ηλιακά συστήματα ή τα ενσωματωμένα σε κτίρια ηλιακά συστήματα. Πρόβλημα ανακύπτει στην περίπτωση που μια εγκατάσταση κατασκευάζεται για σκοπούς αυτοκατανάλωσης, αλλά ταξινομείται ως παραγωγός ενέργειας, γεγονός που συνεπάγεται σύνολο απαιτήσεων, διαδικασιών και τελών (συμπεριλαμβανομένων φόρων) που καθιστούν την εγκατάσταση μη ελκυστική.

Στην περίπτωση των ενσωματωμένων σε κτίρια ηλιακών εγκαταστάσεων, οι οποίες, από την άποψη της νομοθεσίας για την ενέργεια, αντιμετωπίζονται γενικά με τον ίδιο τρόπο με τις εγκαταστάσεις στέγης, ο χαρακτηρισμός μιας εγκατάστασης ως παραγωγού ενέργειας μπορεί να αποτελέσει φραγμό για τους ιδιοκτήτες ακινήτων και τους κατασκευαστές που εξετάζουν το ενδεχόμενο να προβούν σε τέτοια εγκατάσταση. Ορισμένα κράτη μέλη διακρίνουν τις εγκαταστάσεις ανάλογα με την ισχύ τους, και πάνω από ένα ορισμένο όριο δυναμικότητας (περίπου 50 kW ή λιγότερο) οι εγκαταστάσεις δεν μπορούν να θεωρηθούν εγκαταστάσεις αυτοκατανάλωσης και δεν μπορούν να απολαμβάνουν τα οφέλη που παρέχονται στους αυτοκαταναλωτές, όπως φοροαπαλλαγές. Τα όρια δυναμικότητας που καθορίζονται για τις εγκαταστάσεις στέγης μπορεί να είναι υπερβολικά χαμηλά για τα ενσωματωμένα σε κτίρια ηλιακά συστήματα που εγκαθίστανται σε μεγάλα κτίρια (ιδίως σε ουρανοξύστες), για τουλάχιστον δύο λόγους: 1) οι εγκαταστάσεις αυτές μπορούν να χρησιμοποιήσουν την πρόσοψη του κτιρίου και άλλα κατασκευαστικά στοιχεία και δεν περιορίζονται στην επιφάνεια της στέγης· και 2) παράγουν λιγότερη ηλεκτρική ενέργεια για την ίδια δυναμικότητα αιχμής σε σύγκριση με τα ηλιακά πάνελ στέγης. Το εμπόδιο αυτό μπορεί να αντιμετωπιστεί μέσω γενικού αριθμητικού ορίου, π.χ., με έναν λόγο μεταξύ του μεγέθους της εγκατάστασης παραγωγής και της δυναμικότητας σύνδεσης του κτιρίου στο δίκτυο.

Ως εκ τούτου, είναι καίριας σημασίας να διασφαλιστεί ότι οι καινοτόμες μορφές ανάπτυξης και οι καινοτόμες τεχνολογίες που εγκαθίστανται για αυτοκατανάλωση αναγνωρίζονται ως τέτοιες από την εθνική νομοθεσία για την ενέργεια, προκειμένου αυτές να παραμείνουν ελκυστικές για ιδιώτες επενδυτές, συμπεριλαμβανομένου του κοινού, και, ως εκ τούτου, να υποστηριχθεί η ταχύτερη ανάπτυξή τους και η παραγωγή πιο προσιτής οικονομικά ενέργειας.

γ.   Κανονισμοί για την προστασία του περιβάλλοντος

Όσον αφορά τις ηλιακές εγκαταστάσεις εν γένει, οι κανονισμοί για την προστασία του περιβάλλοντος ισχύουν για την καινοτόμο ανάπτυξη της ηλιακής ενέργειας, όταν αυτή πραγματοποιείται σε φυσικές τοποθεσίες, με αποτέλεσμα να επηρεάζουν ιδίως τις αγροηλιακές εγκαταστάσεις, τις πλωτές ηλιακές εγκαταστάσεις και τις ενσωματωμένες σε υποδομές ηλιακές εγκαταστάσεις. Στις εν λόγω περιπτώσεις, οι περιβαλλοντικοί κανονισμοί μπορούν να απαιτούν τη χορήγηση περιβαλλοντικής άδειας, ανάλογα με τις ειδικές περιστάσεις. Σε ορισμένα κράτη μέλη, το έργο πρέπει να κοινοποιείται στην αρμόδια για το περιβάλλον αρχή, η οποία μπορεί να αποφασίσει αν απαιτείται εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων (στο εξής: ΕΠΕ). Ορισμένα κράτη μέλη εφαρμόζουν γενικό όριο δυναμικότητας πάνω από το οποίο σε κάθε περίπτωση απαιτείται ΕΠΕ.

Για τις αγροηλιακές εγκαταστάσεις, οι διαδικασίες είναι παρόμοιες με αυτές που προβλέπονται για την ανάπτυξη στο έδαφος, παρόλο που το πλαίσιο είναι διαφορετικό επειδή η γη καλλιεργείται. Στην περίπτωση ηλιακών συστημάτων ενσωματωμένων σε υποδομές, εάν καταστεί αναγκαία η έκδοση περιβαλλοντικής άδειας, η εν λόγω άδεια έχει γενικά τη μορφή τροποποίησης της υφιστάμενης εκτίμησης, δεδομένου ότι στις περισσότερες περιπτώσεις απαιτείται ΕΠΕ για την κατασκευή διαδρόμων μεταφορών.

Στην περίπτωση των πλωτών ηλιακών εγκαταστάσεων, η διαδικασία αυτή μπορεί να δημιουργήσει μεγαλύτερη αβεβαιότητα. Οι εγκαταστάσεις θα πρέπει να αξιολογηθούν ως προς τον δυνητικό αντίκτυπό τους στη φύση και ιδίως στα υδάτινα οικοσυστήματα, και το κύριο νομικό σημείο αναφοράς σε επίπεδο ΕΕ είναι η οδηγία-πλαίσιο για τα ύδατα. Ένα από τα κύρια εμπόδια σ’ ολόκληρη την ΕΕ είναι το γεγονός ότι ενδέχεται να απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες έρευνας και διάδοσης των επιστημονικών πληροφοριών σχετικά με τον αντίκτυπο αυτό, όπως περιγράφεται στην ενότητα 4 στοιχείο α). Έως ότου γίνουν σαφώς κατανοητές οι επιπτώσεις στα φυσικά οικοσυστήματα, οι αρχές θα εξακολουθήσουν να δυσκολεύονται να αξιολογήσουν αν οι πλωτές ηλιακές εγκαταστάσεις πρέπει να υποβληθούν σε πλήρη εκτίμηση των επιπτώσεων και ποια μέτρα μετριασμού μπορούν να εφαρμοστούν. Οι συνθήκες αυτές δημιουργούν αβεβαιότητα και επιμηκύνουν τις διαδικασίες αδειοδότησης, γεγονός που αποτρέπει περαιτέρω τις επενδύσεις.

Τα περισσότερα από τα έργα ωκεάνιας ενέργειας που αναπτύσσονται, επί του παρόντος, στην ΕΕ είναι πιλοτικά έργα. Ένα σύνηθες εμπόδιο είναι η υποχρέωση των φορέων υλοποίησης έργων να διενεργούν πλήρη ΕΠΕ. Μολονότι απαιτείται περισσότερη έρευνα για την κατανόηση των δυνητικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων των έργων, ιδίως του μικρού αριθμού έργων μεγάλης κλίμακας, η απαίτηση αυτή μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να είναι δυσανάλογη, ιδίως για τα μικρά πιλοτικά έργα. Στο πλαίσιο αυτό, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να εξετάσουν το ενδεχόμενο χρήσης ρυθμιστικών δοκιμαστηρίων. Για να στηρίξει τις ρυθμιστικές αρχές στην προσέγγισή τους όσον αφορά τον πειραματισμό στην ΕΕ, η Επιτροπή εξέδωσε, το 2023, έγγραφο με τίτλο «Guidance on regulatory sandboxes, testbeds and living labs in the EU, with a focus section on energy» (Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τα ρυθμιστικά δοκιμαστήρια, τις κλίνες δοκιμών και τα ζωντανά εργαστήρια στην ΕΕ, με έμφαση στον τομέα της ενέργειας) (7).

Μια άλλη επιλογή θα μπορούσε να είναι η ενσωμάτωση μιας προσέγγισης προσαρμοστικής διαχείρισης, όπως συμβαίνει στη Γαλλία. Η προσέγγιση αυτή μπορεί να είναι επαχθής για τον κύριο του έργου, καθώς απαιτεί συνεχή παρακολούθηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων του έργου και διορθώσεις στη διαχείριση για την προσαρμογή σε αυτές. Ωστόσο, μπορεί επίσης να συμβάλει σημαντικά στη βελτίωση των γνώσεων σχετικά με τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Αυτή η συνεχής παρακολούθηση και προσαρμογή με βάση τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις μπορεί επίσης να συμβάλει στην αύξηση της δημόσιας αποδοχής αυτών των έργων.

Τα πλωτά υπεράκτια έργα αιολικής ενέργειας προϋποθέτουν γενικά τη διενέργεια ΕΠΕ. Παρά το γεγονός ότι γράφονται περισσότερα σχετικά με τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των υπεράκτιων σταθερά εδραζόμενων ανεμογεννητριών και αποκτάται περαιτέρω πείρα σχετικά με αυτές, ορισμένα από τα συμπεράσματα που συνάγονται δεν ισχύουν άμεσα για τις πλωτές ανεμογεννήτριες. Ο πρώτος λόγος είναι ότι περιβάλλοντα βαθέων και αβαθών υδάτων διαφέρουν και ο δεύτερος είναι ότι τα συστήματα πρόσδεσης και οι εξέδρες που στηρίζουν πλωτές ανεμογεννήτριες θα έχουν πολύ διαφορετικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις από τις σταθερά εδραζόμενες δομές. Επιπρόσθετα, ορισμένα κράτη μέλη που ενδιαφέρονται για την ανάπτυξη πλωτών υπεράκτιων ανεμογεννητριών τείνουν να έχουν ελάχιστη ή μηδενική πείρα στη διεξαγωγή εκτιμήσεων των περιβαλλοντικών επιπτώσεων σταθερά εδραζόμενων υπεράκτιων αιολικών εγκαταστάσεων. Για την παροχή στήριξης σε κατασκευαστές και αρχές, η Ισπανία δεσμεύτηκε, στο πλαίσιο του χάρτη πορείας που ενέκρινε το 2022 για την υπεράκτια και τη θαλάσσια ενέργεια, να εκδώσει κατευθυντήριες γραμμές για το περιβάλλον και τη βιοποικιλότητα σχετικά με την εφαρμογή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο θαλάσσιο περιβάλλον (8).

Όπως προαναφέρθηκε, ο νόμος της Γερμανίας για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας προβλέπει παροχές μόνο για πλωτές ηλιακές εγκαταστάσεις σε τεχνητά υδατικά συστήματα, παραπέμποντας σε συγκεκριμένες τυπολογίες που ορίζονται στον νόμο για τους υδάτινους πόρους. Στην Ισπανία, το διάταγμα που ρυθμίζει την ανάπτυξη πλωτών φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων περιλαμβάνει όρια στην ποσοστιαία έκταση που μπορούν να καταλαμβάνουν οι εν λόγω εγκαταστάσεις, τα οποία μπορούν να μειωθούν περαιτέρω προκειμένου να διασφαλιστεί η επίτευξη περιβαλλοντικών στόχων και η τήρηση των προϋπαρχουσών χρήσεων των υδατικών συστημάτων (9). Από την άλλη πλευρά, η Ιταλία δεν κάνει αυτή τη διάκριση και επικεντρώνεται στις συγκεκριμένες επιπτώσεις στο περιβάλλον. Σε όλα τα κράτη μέλη, οι απαιτήσεις θα είναι αυστηρότερες για εγκαταστάσεις εντός ή πλησίον περιοχών Natura 2000 και ενδέχεται να απαιτείται εκτίμηση βάσει του άρθρου 6 παράγραφος 3 της οδηγίας για τους οικοτόπους. Για να απλουστευθεί η διαδικασία, οι αρχές του Βελγίου επιτρέπουν την ομαδοποίηση οικοδομικών και περιβαλλοντικών αδειών στο πλαίσιο ενιαίας διαδικασίας.

4.   Αντιμετώπιση άλλων κανονιστικών φραγμών

Βασικά συμπεράσματα: — Ο ορισμός συγκεκριμένης καινοτόμου μορφής ανάπτυξης ή καινοτόμου τεχνολογίας ανανεώσιμων πηγών ενέργειας αποτελεί αποτελεσματικό τρόπο άρσης των φραγμών στην ανάπτυξή της. Σε αυτή τη βάση, η μορφή της ανάπτυξης ή η τεχνολογία μπορεί να επισημανθεί ως ειδική περίπτωση κατά την εφαρμογή συγκεκριμένου κανονισμού. — Οι τομεακοί κανονισμοί έχουν ιδιαίτερη σημασία για την αντιμετώπιση φραγμών στις διάφορες μορφές ανάπτυξης και τεχνολογίες: — Οι κανονισμοί για τη χρήση της γης συχνά παρεμποδίζουν την ανάπτυξη αγροηλιακών εγκαταστάσεων, ιδίως όταν καθιστούν πολύ δύσκολη τη διπλή χρήση της γης. — Οι κανονισμοί για τα ύδατα και την εξόρυξη πρέπει να λαμβάνουν υπόψη το δυναμικό των πλωτών ηλιακών εγκαταστάσεων. — Η πιστοποίηση των δομικών προϊόντων, μεταξύ άλλων σε επίπεδο ΕΕ, εξακολουθεί να αποτελεί φραγμό για τα ενσωματωμένα σε κτίρια ηλιακά συστήματα. — Η νομοθεσία για τις υποδομές περιέχει τις περισσότερες διατάξεις που σχετίζονται με την προώθηση των ενσωματωμένων σε υποδομές ηλιακών εγκαταστάσεων. — Οι κανονισμοί για τα προϊόντα εξακολουθούν να παρεμποδίζουν την ανάπτυξη μικρών ηλιακών συστημάτων με ρευματοδότη σε ορισμένα κράτη μέλη. — Η αναθεώρηση των κανονισμών για τη χρήση των θαλάσσιων υδάτων προσφέρει ευκαιρίες για την προώθηση των πλωτών υπεράκτιων αιολικών εγκαταστάσεων και της ωκεάνιας ενέργειας.

Οι κύριες ορθές πρακτικές που εντοπίστηκαν συνίστανται σε αλλαγές και προσαρμογές στους σχετικούς κανονισμούς που διέπουν τη δραστηριότητα που αφορά η εν λόγω μορφή εγκατάστασης, ώστε να διευκρινιστεί ο τρόπος με τον οποίο οι εν λόγω κανονισμοί θα εφαρμόζονται σε κάθε καινοτόμο μορφή ανάπτυξης.

α)   Ορισμοί στην εθνική νομοθεσία

Ο ορισμός είναι συχνά το πρώτο βήμα για την προώθηση μιας συγκεκριμένης καινοτόμου μορφής ανάπτυξης ή μιας καινοτόμου τεχνολογίας ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Σε αυτή τη βάση, η μορφή της ανάπτυξης ή η τεχνολογία μπορεί να επισημανθεί ως ειδική περίπτωση κατά την εφαρμογή συγκεκριμένου κανονισμού. Χωρίς τον ορισμό αυτό, καθίσταται συχνά δύσκολο να εξακριβωθεί αν η εν λόγω μορφή ανάπτυξης ή τεχνολογία είναι συμβατή με τον κανονισμό, γεγονός που δημιουργεί αβεβαιότητα.

Στις ενότητες που ακολουθούν, θα επικεντρωθούμε στις διάφορες κατηγορίες κανονισμών στις οποίες μπορεί να εφαρμοστεί κατά τρόπο χρήσιμο ένας ορισμός. Στην παρούσα ενότητα, θα επικεντρωθούμε στον ίδιο τον ορισμό.

Οι ορισμοί έχουν καταστεί ζήτημα στην περίπτωση των αγροηλιακών εγκαταστάσεων, καθώς αυτές μπορούν να συμβάλουν στην άμβλυνση των πιέσεων στη χρήση της γης μόνο εάν οι κανονισμοί για τη χρήση της γης τις επιτρέπουν ειδικά, κατά προτίμηση βάσει σαφούς ορισμού.

Τουλάχιστον τέσσερα κράτη μέλη έχουν λάβει μέτρα για την εισαγωγή ορισμού των αγροηλιακών εγκαταστάσεων είτε στη νομοθεσία είτε στις κατευθυντήριες γραμμές, μολονότι υπάρχουν γενικά αναφορές σε «αγροφωτοβολταϊκές» ή «αγροβολταϊκές» εγκαταστάσεις και, ως εκ τούτου, αποκλείονται οι ηλιοθερμικές εγκαταστάσεις. Η Γαλλία συμπεριέλαβε ορισμό των «αγροβολταϊκών» στον νόμο του Μαρτίου του 2023 για την επιτάχυνση της ανάπτυξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (10). Η Γερμανία δεν έχει διατυπώσει ακριβή ορισμό των «αγροβολταϊκών», αλλά εισήγαγε αναφορές σε αυτόν στην έκδοση του 2023 του νόμου για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αναθέτοντας παράλληλα στον Ομοσπονδιακό Οργανισμό Δικτύων (τη ρυθμιστική αρχή ενέργειας) να καθορίσει τις σχετικές απαιτήσεις. Ο νόμος αναφέρεται επίσης σε τεχνικά πρότυπα που έχουν εκπονηθεί σε εθνικό επίπεδο από τη βιομηχανία και από ερευνητικούς οργανισμούς (DIN SPEC 91434). Η Ιταλία δεν διαθέτει επίσης νομικό ορισμό για τα αγροβολταϊκά συστήματα, αλλά το Υπουργείο Περιβαλλοντικής Μετάβασης έχει δημοσιεύσει σχετικές κατευθυντήριες γραμμές. Οι κατευθυντήριες γραμμές, οι οποίες δεν είναι δεσμευτικές, περιλαμβάνουν σύνολο κριτηρίων που πρέπει να πληρούν οι εγκαταστάσεις για να θεωρούνται αγροβολταϊκές εγκαταστάσεις, και έχουν συμπληρωθεί από νομολογία. Η Τσεχία θέσπισε διάταγμα σχετικά με τις αγροβολταϊκές εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, το οποίο επίσης δεν περιέχει ακριβή ορισμό, αλλά καθορίζει τις προϋποθέσεις για τις αγροβολταϊκές εγκαταστάσεις, συμπεριλαμβανομένων των καλλιεργειών στις οποίες μπορούν να εγκατασταθούν και του ποσοστού των εκτάσεων που πρέπει να παραμείνουν υπό γεωργική χρήση.

Οι προσπάθειες αυτές για τον ορισμό των αγροηλιακών συστημάτων έχουν ορισμένα κοινά στοιχεία: 1) η παραγωγή ηλιακής ενέργειας και οι γεωργικές δραστηριότητες πραγματοποιούνται ταυτόχρονα στην ίδια γη και η γεωργία θεωρείται η κύρια χρήση της· 2) η εγκατάσταση ηλιακής ενέργειας εφαρμόζει λύσεις για τη διασφάλιση της συνέχειας της γεωργικής δραστηριότητας· 3) ο συνδυασμός με τη δραστηριότητα παραγωγής ηλιακής ενέργειας δεν μειώνει σημαντικά και, ιδανικά, ενισχύει το γεωργικό δυναμικό της γης· και 4) η εγκατάσταση ηλιακής ενέργειας μπορεί να απομακρυνθεί χωρίς να προκληθεί βλάβη στη γη.

Οι πλωτές ηλιακές εγκαταστάσεις βρίσκονται στο σημείο διασταύρωσης διαφόρων κανονισμών, συμπεριλαμβανομένων των κανονισμών που αφορούν την ενέργεια, τα ύδατα, την εξόρυξη και την προστασία του περιβάλλοντος. Ως εκ τούτου, θα ωφελούνταν από ειδική πρόβλεψη σε έναν ή περισσότερους από τους εν λόγω κανονισμούς. Αν στη νομοθεσία δεν γίνεται ειδική αναφορά σε πλωτές ηλιακές εγκαταστάσεις, είναι συχνά δύσκολο να εξακριβωθεί αν απαιτείται άδεια κατασκευής ή άδεια χρήσης υδάτων, ή και τα δύο. Ωστόσο, τα κράτη μέλη δεν έχουν ακόμη συμπεριλάβει στη νομοθεσία τους ακριβείς ορισμούς για τις πλωτές ηλιακές εγκαταστάσεις.

Το 2021 η Πορτογαλία εξέδωσε διάταγμα για τη ρύθμιση της στήριξης των πλωτών φωτοβολταϊκών, περιορίζοντάς τα σε κατάλογο επτά ταμιευτήρων σε φράγματα και περιορίζοντας την περιοχή την οποία θα μπορούσαν να καλύπτουν οι εγκαταστάσεις (11). Στην έκδοση του 2023 του νόμου για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η Γερμανία εισήγαγε αναφορά στην ηλιακή ενέργεια σε τεχνητά υδατικά συστήματα, παραπέμποντας σε συγκεκριμένες τυπολογίες που ορίζονται στον νόμο για τους υδάτινους πόρους. Η εξαίρεση των φυσικών υδατικών συστημάτων για τους σκοπούς της εγκατάστασης πλωτών ηλιακών συστημάτων συνδέεται με περιβαλλοντικές απαιτήσεις. Πρακτικά, η γερμανική νομοθεσία εξαιρεί από τις δυνατότητες στήριξης πλωτές ηλιακές εγκαταστάσεις που καλύπτουν πάνω από το 15 % της επιφάνειας των υδάτων ή που δεν βρίσκονται σε απόσταση τουλάχιστον 40 μέτρων από την ακτή. Το 2022 το Ομοσπονδιακό Συμβούλιο της χώρας (Bundesrat) υπέβαλε πρόταση για την κατάργηση του ορίου επιφανείας του 15 %.

Ως εκ τούτου, τρία κριτήρια που φαίνονται σημαντικά για τις πλωτές ηλιακές εγκαταστάσεις είναι τα εξής: 1) τα χαρακτηριστικά του υδατικού συστήματος στο οποίο εγκαθίστανται· 2) το ποσοστό της επιφάνειας των υδάτων που μπορεί να καλύψει η εγκατάσταση· και 3) η ελάχιστη απόσταση από την ακτή.

Η ανάπτυξη ενσωματωμένων σε κτίρια ηλιακών συστημάτων, μικρών ηλιακών συστημάτων με ρευματοδότη και ενσωματωμένων σε υποδομές φωτοβολταϊκών θα επιταχυνθεί με τη θέσπιση ειδικών τεχνικών προτύπων, τα οποία θα πρέπει να τηρούνται, και όχι με τη δημιουργία γενικού εννοιολογικού ορισμού, ιδίως σε σχέση με τους κανονισμούς ασφάλειας στα κτίρια, τις ρυθμίσεις για τα προϊόντα και τις υποδομές μεταφορών.

Στην περίπτωση των υποδομών, επιπρόσθετα στους εθνικούς ή περιφερειακούς κανονισμούς, οι κανόνες που επιβάλλονται από τους ιδιοκτήτες ή τους φορείς εκμετάλλευσης των υποδομών αποτελούν επίσης σημαντικό μέρος του κανονιστικού πλαισίου. Στις Κάτω Χώρες, η Prorail, ο κυβερνητικός οργανισμός που είναι αρμόδιος για τη συντήρηση και την ανάπτυξη του σιδηροδρομικού δικτύου, εξέδωσε εγχειρίδιο με τις τεχνικές προδιαγραφές που πρέπει να τηρούνται κατά την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών συστημάτων κατά μήκος σιδηροδρόμων ή πάνω σε σιδηροδρομικά ηχοπετάσματα (12). Στην Αυστρία συζητείται τροποποίηση του ομοσπονδιακού νόμου για το οδικό δίκτυο. Εάν εγκριθεί, θα ρυθμίζει επίσημα τα φωτοβολταϊκά που ενσωματώνονται σε υποδομές, συμπεριλαμβανομένων των ηλιακών φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων, σε άμεση γειτνίαση με τους δρόμους. Ακόμη και αν οι καινοτόμες τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας δεν βρίσκονται ακόμη σε στάδιο διάθεσης στην αγορά γενικά, η θέσπιση ορισμών ή τεχνικών προτύπων μπορεί να είναι χρήσιμη για να δοθεί ένα πολιτικό μήνυμα σχετικά με τη χρησιμότητα της εν λόγω τεχνολογίας. Στη Γερμανία, στον νόμο για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έχει συμπεριληφθεί ορισμός των εναέριων συστημάτων αιολικής ενέργειας, ο οποίος παρέχει επίσης σημαντικές διευκρινίσεις για την περαιτέρω ανάπτυξή τους, όπως τις πληροφορίες που πρέπει να επισυνάπτουν οι προσφέροντες στις προσφορές για εναέριες ανεμογεννήτριες.

Συμπερασματικά, οι ορισμοί ή τα τεχνικά πρότυπα παρέχουν μια χρήσιμη βάση για την αναθεώρηση ή την εφαρμογή της σχετικής νομοθεσίας ή μέτρων για τη στήριξη της ανάπτυξης αυτών των καινοτόμων μορφών ανάπτυξης και καινοτόμων τεχνολογιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

β)   Ειδικοί τομεακοί κανονισμοί

Βασικά συμπεράσματα: — Ο ορισμός συγκεκριμένης καινοτόμου μορφής ανάπτυξης ή καινοτόμου τεχνολογίας ανανεώσιμων πηγών ενέργειας αποτελεί αποτελεσματικό τρόπο άρσης των φραγμών στην ανάπτυξή της· σε αυτή τη βάση, η μορφή της ανάπτυξης ή η τεχνολογία μπορεί να επισημανθεί ως ειδική περίπτωση κατά την εφαρμογή συγκεκριμένου κανονισμού. — Οι τομεακοί κανονισμοί έχουν ιδιαίτερη σημασία για την αντιμετώπιση φραγμών στις διάφορες μορφές ανάπτυξης και τεχνολογίες: — Οι εθνικοί κανονισμοί για τη χρήση της γης ενδεχομένως να παρεμποδίζουν την ανάπτυξη αγροηλιακών εγκαταστάσεων, ιδίως όταν καθιστούν δύσκολη τη διπλή χρήση της γης. — Οι κανονισμοί για τα ύδατα και την εξόρυξη πρέπει να λαμβάνουν υπόψη το δυναμικό των πλωτών ηλιακών εγκαταστάσεων. — Η πιστοποίηση των δομικών προϊόντων, μεταξύ άλλων σε επίπεδο ΕΕ, εξακολουθεί να αποτελεί φραγμό για τα ενσωματωμένα σε κτίρια ηλιακά συστήματα. — Η νομοθεσία για τις υποδομές περιέχει τις περισσότερες διατάξεις που πρέπει να ληφθούν υπόψη για την προώθηση των ενσωματωμένων σε υποδομές ηλιακών εγκαταστάσεων. — Οι κανονισμοί για τα προϊόντα εξακολουθούν να παρεμποδίζουν την ανάπτυξη μικρών ηλιακών συστημάτων με ρευματοδότη σε ορισμένα κράτη μέλη. — Η αναθεώρηση των κανονισμών για τη χρήση των θαλάσσιων υδάτων προσφέρει ευκαιρίες για την προώθηση των πλωτών υπεράκτιων αιολικών εγκαταστάσεων και της ωκεάνιας ενέργειας.

Αφού εξετάστηκαν τρεις κατηγορίες κανονισμών που επηρεάζουν πολλές ή όλες τις καινοτόμες μορφές ανάπτυξης και καινοτόμες τεχνολογίες, στις κατευθυντήριες γραμμές θα διερευνηθεί τώρα ο τρόπος με τον οποίο αυτές επηρεάζονται από ειδικούς τομεακούς κανονισμούς.

Αγροηλιακά συστήματα και κανονισμοί για τη χρήση της γης

Οι κανονισμοί για τη χρήση της γης, οι οποίοι περιλαμβάνουν κανόνες χαρακτηρισμού εκτάσεων, χωροταξικούς και πολεοδομικούς κανονισμούς, έχουν προσδιοριστεί ως βασικός φραγμός για την ανάπτυξη των αγροηλιακών συστημάτων σε πολλά κράτη μέλη, σε βαθμό που αυτή να είναι παράνομη σε ορισμένα από αυτά. Τα αγροηλιακά συστήματα αντιπροσωπεύουν συνδυασμένη χρήση γης, για γεωργία και για παραγωγή ενέργειας, και μπορούν να εφαρμοστούν μόνο σε δικαιοδοσίες όπου η εν λόγω χρήση της γης διευκολύνεται ή έστω επιτρέπεται.

Η χρήση γης για γεωργικούς σκοπούς συνδέεται, κατά κανόνα, με ειδικό χαρακτηρισμό της γης, πράγμα που σημαίνει ότι η νομοθεσία ορίζει ότι η γη θα χρησιμοποιηθεί κυρίως ή αποκλειστικά για τον σκοπό αυτό. Στις περιπτώσεις αυτές, άλλες ταυτόχρονες χρήσεις της γης υπόκεινται σε αυστηρούς περιορισμούς ή προϋποθέσεις. Οι περιορισμοί αυτοί μπορούν να φτάσουν έως και την πλήρη απαγόρευση: σε ορισμένα κράτη μέλη, η συνδυασμένη χρήση της γης δεν είναι δυνατή και, δεδομένου ότι η εγκατάσταση συστημάτων ηλιακής ενέργειας προϋποθέτει αλλαγή του χαρακτηρισμού της γης ώστε αυτή να εμπίπτει σε άλλη κατηγορία, αυτό δημιουργεί σημαντικό εμπόδιο για τις αγροηλιακές εγκαταστάσεις. Η αλλαγή του χαρακτηρισμού μπορεί επίσης να αλλάξει το φορολογικό καθεστώς για τη γεωργική δραστηριότητα, για παράδειγμα στην περίπτωση κληρονομιάς.

Σε άλλες περιπτώσεις, η συνδυασμένη χρήση γης για αγροηλιακές εγκαταστάσεις είναι δυνατή, αλλά εξακολουθεί να απαιτείται αλλαγή του χαρακτηρισμού της γης, μια χρονοβόρα και επαχθής διαδικασία που είναι δυνατή μόνο υπό ορισμένες συνθήκες και εξαρτάται από αποφάσεις που λαμβάνονται σε τοπικό επίπεδο. Σε πολλά κράτη μέλη, δεν είναι δυνατή η αλλαγή του χαρακτηρισμού εκτάσεων υψηλής γεωργικής αξίας ώστε να χρησιμοποιηθούν για άλλους σκοπούς. Αξιοσημείωτη εξαίρεση στην Αυστρία, η οποία είναι ομοσπονδιακή χώρα, είναι το ομόσπονδο κράτος της Στυρίας, όπου ο τοπικός νόμος για τον χωροταξικό σχεδιασμό επιτρέπει ρητά αγροηλιακές εγκαταστάσεις σε χορτολιβαδικές εκτάσεις έως 0,5 εκταρίου χωρίς να απαιτείται αλλαγή του χαρακτηρισμού της γης. Επιπρόσθετα, οι αγροηλιακές εγκαταστάσεις εξαιρούνται από τη γενική θεσμοθετημένη απαγόρευση των εγκαταστάσεων ηλιακής ενέργειας στις αποκαλούμενες «αποκλεισμένες ζώνες».

Κατά γενικό κανόνα, η δυνατότητα εγκατάστασης αγροηλιακών συστημάτων βάσει των κανονισμών για τη χρήση της γης προϋποθέτει συχνά ειδική αναφορά στους εν λόγω κανονισμούς· ως εκ τούτου, είναι σημαντικό να αναπτυχθεί ορισμός των αγροηλιακών συστημάτων στη δικαιοδοσία κάθε κράτους μέλους, με συνοδευτικό σύνολο κριτηρίων, όπως παρουσιάζεται στην ενότητα 2 στοιχείο α).

Πλωτά ηλιακά συστήματα, κανονισμοί για τα ύδατα και τις εξορύξεις

Τα πλωτά ηλιακά συστήματα είναι ηλιακές εγκαταστάσεις σε υδάτινες επιφάνειες. Αυτό σημαίνει ότι εν γένει εφαρμόζονται οι κανονισμοί των κρατών μελών για τα ύδατα, από τη νομοθεσία για τη ναυσιπλοΐα ή τη ναυτιλία έως τους κανονισμούς για τη χρήση των υδάτων. Ωστόσο, οι εν λόγω κανονισμοί σπάνια αναφέρονται στη δυνατότητα εγκατάστασης συστημάτων ηλιακής ενέργειας, περιλαμβάνουν ορισμό των πλωτών φωτοβολταϊκών ή καθορίζουν ειδικούς όρους ή περιορισμούς για τις εν λόγω εγκαταστάσεις. Αυτό δημιουργεί αβεβαιότητα και αποτρέπει τις επενδύσεις.

Το δικαίωμα χρήσης των υδάτων υπόκειται, εν γένει, σε αυστηρή ρύθμιση στα κράτη μέλη της ΕΕ. Σε πολλές δικαιοδοσίες, οι ιδιοκτήτες εγκαταστάσεων ηλιακής ενέργειας δεν περιλαμβάνονται στις κατηγορίες χρηστών που πρέπει να έχουν συνάψει σύμβαση για να χρησιμοποιούν τα ύδατα και να καταβάλλουν τα σχετικά τέλη. Ως εκ τούτου, είναι συχνά ασαφές αν η σύναψη σύμβασης για τη χρήση των υδάτων θα εξετάζεται και θα ρυθμίζεται ως αναγκαία για την εγκατάσταση πλωτών ηλιακών συστημάτων.

Τα πλωτά ηλιακά συστήματα μπορεί να έρχονται σε σύγκρουση με τους κανονισμούς για τα ύδατα με διάφορους τρόπους. Για παράδειγμα, μπορεί να προκαλέσουν αύξηση της θερμοκρασίας του νερού, γεγονός που ενδέχεται να έχει επιπτώσεις σε άλλους χρήστες των υδάτων. Μπορούν επίσης να επηρεάσουν τις δραστηριότητες ναυσιπλοΐας ή αλιείας. Επιπρόσθετα, η εγκατάσταση και η χρήση ηλεκτρικών καλωδίων στο νερό μπορεί επίσης να προκαλέσει ανησυχία στις αρμόδιες για τα ύδατα αρχές, μολονότι μπορούν να παρασχεθούν εγγυήσεις ασφάλειας. Όπως και για άλλες χρήσεις των υδάτων, τα πλωτά ηλιακά συστήματα μπορούν επίσης να περιοριστούν προς το δημόσιο συμφέρον, όπως για την αντιπλημμυρική προστασία ή τη διασφάλιση της υγείας. Αυτοί και άλλοι παράγοντες μπορούν να οδηγήσουν στην απόρριψη της εγκατάστασης, στην επιβολή περιορισμών και/ή στη θέσπιση αντισταθμιστικών μέτρων για την έγκριση της εγκατάστασης.

Όπως αναφέρεται στην ενότητα 2 στοιχείο α), ο νόμος για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στη Γερμανία περιλαμβάνει αναφορά σε ηλιακά συστήματα σε τεχνητά υδατικά συστήματα, παραπέμποντας σε συγκεκριμένες τυπολογίες που ορίζονται στον νόμο για τους υδάτινους πόρους, αποσαφηνίζοντας έτσι το εφαρμοστέο κανονιστικό πλαίσιο για τα ύδατα, μολονότι περιορίζει επίσης το πεδίο εφαρμογής τους. Η Πορτογαλία διαθέτει σαφές πλαίσιο για τα πλωτά φωτοβολταϊκά σε δημόσια υδατικά συστήματα, τα οποία επιτρέπονται μόνο μέσω δημόσιων διαγωνισμών που παρέχουν πρόσβαση σε άδειες παραχώρησης. Αυτό έπραξε η κυβέρνηση το 2021, μέσω του προαναφερθέντος διατάγματος, για τη ρύθμιση της πρόσβασης και τη στήριξη των πλωτών φωτοβολταϊκών, περιορίζοντάς τα σε εγκαταστάσεις που περιλαμβάνονται σε κατάλογο επτά ταμιευτήρων φράγματος. Το βασιλικό διάταγμα 662/2024 της Ισπανίας καθορίζει τους κανόνες για την ανάπτυξη πλωτών ηλιακών συστημάτων στην επιφάνεια ταμιευτήρων που βρίσκονται σε υδρογραφικές λεκάνες τις οποίες διαχειρίζεται το κράτος.

Επιπρόσθετα, σε ορισμένα κράτη μέλη, τα τεχνητά υδατικά συστήματα που σχετίζονται με εξορυκτικές δραστηριότητες (όπως λίμνες σε λατομεία) θεωρούνται μέρος της εξορυκτικής εγκατάστασης και ρυθμίζονται από την εξορυκτική νομοθεσία. Στις περιπτώσεις αυτές, οι υπεύθυνες για τις εξορυκτικές δραστηριότητες αρχές θα είναι αρμόδιες για την έγκριση της εγκατάστασης εξοπλισμού ηλιακής ενέργειας στο νερό. Σε ορισμένα κράτη μέλη, η άδεια θα συνδέεται με την εξορυκτική δραστηριότητα, πράγμα που σημαίνει ότι η ηλεκτρική ενέργεια πρέπει να χρησιμοποιείται ως επί το πλείστον ή εξ ολοκλήρου από το ίδιο το ορυχείο για σκοπούς αυτοκατανάλωσης και ότι η άδεια θα λήξει όταν τερματιστεί η εξορυκτική δραστηριότητα. Σε πολλές περιπτώσεις, οι εξορυκτικοί κανονισμοί δεν εξετάζουν το ενδεχόμενο εγκατάστασης εξοπλισμού παραγωγής ενέργειας στην επιφάνεια των υδάτων, γεγονός που προκαλεί αβεβαιότητα.

Η ενθάρρυνση της εγκατάστασης ηλιακών συστημάτων σε υδάτινες επιφάνειες, ιδίως σε τεχνητά υδατικά συστήματα, όπου οι επιπτώσεις στο περιβάλλον και το τοπίο είναι πιθανό να είναι πολύ χαμηλές, μπορεί να συμβάλει στην αύξηση της αποδοχής αυτού του είδους έργων. Όταν οι εγκαταστάσεις αυτές επιτρέπονται σε φυσικά υδατικά συστήματα, η άρτια γνώση των δυνητικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων, η εφαρμογή αποτελεσματικών μέτρων μετριασμού, όπου απαιτείται, και μια προσέγγιση που ελαχιστοποιεί τις επιπτώσεις στο τοπίο μπορούν επίσης να συμβάλουν θετικά στη δημόσια αποδοχή.

Ενσωματωμένα σε κτίρια ηλιακά συστήματα και πιστοποίηση δομικών προϊόντων

Η τεχνολογία ενσωματωμένων σε κτίρια ηλιακών συστημάτων βασίζεται στην ενσωμάτωση ικανοτήτων παραγωγής ηλιακής ενέργειας σε δομικά προϊόντα. Ως εκ τούτου, οι υφιστάμενοι και γενικά αυστηροί κανονισμοί που ισχύουν για τα δομικά προϊόντα ισχύουν και για τα ενσωματωμένα σε κτίρια προϊόντα ηλιακής τεχνολογίας. Υπάρχουν ορισμένες εξαιρέσεις, όπως η Δανία, στην οποία τα προϊόντα αυτά αντιμετωπίζονται ως ηλεκτρικά εξαρτήματα. Ορισμένα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν σαφώς τα προϊόντα αυτά ως δομικά προϊόντα και έχουν μάλιστα δημιουργήσει πρόσθετες διαδικασίες πιστοποίησης, ενώ σε άλλες δικαιοδοσίες η κατάσταση παραμένει ασαφής.

Λόγω αυτών των διαφορετικών νομικών καταστάσεων και αναγκών πιστοποίησης, τα ενσωματωμένα σε κτίρια προϊόντα δεν μπορούν να χρησιμοποιούνται σ’ ολόκληρη την ΕΕ υπό τους ίδιους όρους. Το ζήτημα της πιστοποίησης των προϊόντων είναι ιδιαίτερα σημαντικό, δεδομένου ότι η πιστοποίηση ζητείται συστηματικά από τις αρχές πριν από την έκδοση οικοδομικών αδειών. Το ισχύον πρότυπο για τα φωτοβολταϊκά πάνελ που ενσωματώνονται σε κτίρια (EN 50583-1) δεν έχει βελτιώσει σημαντικά την κατάσταση, πιθανώς επειδή επικεντρώνεται στο ίδιο το φωτοβολταϊκό δομοστοιχείο.

Ο αναθεωρημένος κανονισμός για τα δομικά προϊόντα (13), ο οποίος άρχισε να ισχύει τον Ιανουάριο του 2025, θα προσφέρει ευκαιρίες για την αντιμετώπιση του ζητήματος αυτού με τη χρήση ενός μέσου σε επίπεδο ΕΕ. Ωστόσο, η λύση αυτή μπορεί μόνο να σχεδιαστεί χωριστά για κάθε κατηγορία ενσωματωμένων σε κτίρια προϊόντων ηλιακής τεχνολογίας, ανάλογα με τον δομικό ρόλο τους ως δομικά προϊόντα, π.χ. ηλιακοί υαλοπίνακες, ηλιακά κεραμίδια κ.λπ. Επίσης, τα συγκεκριμένα προϊόντα ή οι συγκεκριμένες κατηγορίες που θα καλύπτονται από τον κανονισμό για τα δομικά προϊόντα πρέπει να αποτελούν μέρος των προγραμμάτων εργασίας του εν λόγω κανονισμού, η εφαρμογή των οποίων οργανώνεται σε τριετείς περιόδους. Το μέσο που θα δημιουργηθεί σε επίπεδο ΕΕ μέσω του κανονισμού για τα δομικά προϊόντα θα μπορούσε να λάβει τη μορφή ευρωπαϊκών σημάνσεων συμμόρφωσης (CE) βάσει εναρμονισμένων ευρωπαϊκών προτύπων ή τη μορφή ευρωπαϊκών τεχνικών αξιολογήσεων, οι οποίες είναι προαιρετικά πρότυπα που εκδίδονται από οργανισμούς τεχνικής αξιολόγησης βάσει αιτημάτων των κατασκευαστών.

Ενσωματωμένα σε υποδομές ηλιακά συστήματα και νομοθεσία για τις υποδομές

Η εγκατάσταση ενσωματωμένων σε υποδομές ηλιακών συστημάτων προϋποθέτει τη συμμόρφωση με τη νομοθεσία του κράτους μέλους για τις υποδομές, η οποία συχνά περιλαμβάνει ειδικούς κανονισμούς για τις οδικές και τις σιδηροδρομικές υποδομές, καθώς και με τους εσωτερικούς κανονισμούς που εκπονούν οι φορείς εκμετάλλευσης των εν λόγω υποδομών. Κατά κανόνα, ο σχεδιασμός των αυτοκινητοδρόμων και των σιδηροδρόμων αποτελεί κρατικό μονοπώλιο σε όλα σχεδόν τα κράτη μέλη. Η κατασκευή τους ανατίθεται συχνά σε ιδιωτικές εταιρείες, ενώ η λειτουργία τους είτε βρίσκεται σε ιδιωτικά χέρια μέσω διαδικασίας παραχώρησης είτε ελέγχεται από το κράτος μέσω μονοπωλίου.

Στα περισσότερα κράτη μέλη, όλα τα τμήματα ενός αυτοκινητόδρομου, οδικού άξονα ή σιδηρόδρομου, συμπεριλαμβανομένων των ηχοπετασμάτων, των γεφυρών, των σηράγγων κ.λπ., θεωρούνται αναπόσπαστο μέρος του δρόμου ή του σιδηρόδρομου και η εγκατάσταση εξοπλισμού ηλιακής ενέργειας πρέπει να συμμορφώνεται με τους σχετικούς κανονισμούς. Κύριος στόχος των κανονισμών αυτών είναι ο καθορισμός πολύ υψηλών προτύπων για την ασφάλεια και τη διευκόλυνση της ροής της κυκλοφορίας μέσω τεχνικών απαιτήσεων. Σε ορισμένα κράτη μέλη, η κατασκευή και εγκατάσταση δομών εντός της περιοχής της οδικής ή σιδηροδρομικής έκτασης ή της «ζώνης ασφαλείας» είναι περιορισμένη ή ακόμη και δεν επιτρέπεται, με λίγες εξαιρέσεις που δεν περιλαμβάνουν τον εξοπλισμό ηλιακής ενέργειας. Αντιθέτως, στη Γαλλία, τη Γερμανία και τις Κάτω Χώρες, ειδική πρόβλεψη επιτρέπει τις εν λόγω εγκαταστάσεις κατά μήκος οδών και σιδηροδρόμων, όπως εξηγείται στην ενότητα 2 στοιχείο β). Μια πρόβλεψη μέσω της οποίας επιτρέπεται η ενσωμάτωση ηλιακών εγκαταστάσεων σε αυτές τις υφιστάμενες δομές ή η ανάπτυξή τους σε αυτές τις βιομηχανικές εγκαταστάσεις παράλληλα στις υποδομές, αντί της αποκλειστικής εστίασης στην ανάπτυξη σε αναξιοποίητες περιοχές, μπορεί να αποφέρει και άλλα οφέλη, όπως αύξηση της δημόσιας αποδοχής των εν λόγω έργων. Στα περισσότερα κράτη μέλη, η δυνατότητα προσαρμογής των ενσωματωμένων σε υποδομές ηλιακών συστημάτων σε αυτά τα πρότυπα δεν έχει δοκιμαστεί και, ως εκ τούτου, αποτελεί ανοικτό ζήτημα. Η πρόκληση, στη συνέχεια, είναι να αναπτυχθεί μια πρακτική ανάπτυξης ενσωματωμένων σε υποδομές συστημάτων που να πληροί αυτά τα υψηλά πρότυπα. Ο φορέας εκμετάλλευσης της εκάστοτε υποδομής μπορεί να προσθέτει απαιτήσεις σε εκείνες που περιέχονται σε υφιστάμενους κανονισμούς για την ελαχιστοποίηση του κινδύνου ευθύνης. Η απουσία τεχνικών κριτηρίων στα οποία μπορεί να παραπέμπει η νομοθεσία για τις υποδομές για τη θέσπιση σαφούς καθεστώτος και σαφών κριτηρίων εξακολουθεί να αποτελεί εμπόδιο.

Στην πράξη, ο φορέας εκμετάλλευσης της υποδομής είναι ο πλέον κατάλληλος για να δρομολογήσει τη διαδικασία εγκατάστασης ηλιακών φωτοβολταϊκών στην υποδομή που εκμεταλλεύεται, ιδίως για σκοπούς αυτοκατανάλωσης, και να αντιμετωπίσει τις σχετικές τεχνικές προκλήσεις. Στη Γαλλία, η κρατική σιδηροδρομική επιχείρηση SNCF ανακοίνωσε, τον Ιούλιο του 2023, σχέδια για τη μελέτη έργων στον τομέα αυτό. Όπως αναφέρθηκε στην ενότητα 2 στοιχείο α), στις Κάτω Χώρες, η Prorail, ο κυβερνητικός οργανισμός που είναι αρμόδιος για τη συντήρηση και την ανάπτυξη του σιδηροδρομικού δικτύου, εξέδωσε εγχειρίδιο για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών συστημάτων κατά μήκος σιδηροδρόμων ή πάνω σε σιδηροδρομικά ηχοπετάσματα.

Μικρά ηλιακά συστήματα με ρευματοδότη και ρυθμίσεις για τα προϊόντα

Τα μικρά ηλιακά συστήματα με ρευματοδότη είναι αναμφίβολα η πιο άμεσα προσβάσιμη τεχνολογία ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για τον μέσο καταναλωτή λόγω των χαμηλών κεφαλαιακών αναγκών και της ευκολίας εγκατάστασής τους. Ωστόσο, η εν λόγω τεχνολογία μπορεί να εγείρει θεμιτές ανησυχίες όσον αφορά την ασφάλεια, για παράδειγμα λόγω του βάρους της εγκατάστασης, ή ανησυχίες όσον αφορά τον δυνητικό αντίκτυπό της στο δίκτυο, γεγονός που οδήγησε ορισμένα κράτη μέλη να απαγορεύσουν την εγκατάστασή των εν λόγω συστημάτων.

Για να ξεπεραστούν αυτοί οι φραγμοί, ο καθορισμός ελάχιστων απαιτήσεων, π.χ. ασφαλείας, για αυτούς τους τύπους προϊόντωνθα εξασφαλίσει την είσοδο στην αγορά μόνο ασφαλών προϊόντων, ανοίγοντας τον δρόμο για την άρση των απαγορεύσεων. Από την άποψη αυτή, τα χαρακτηριστικά του μικρομετατροπέα που είναι ενσωματωμένος στο σύστημα είναι ιδιαίτερα σημαντικά. Η ένωση δοκιμών, επιθεώρησης και πιστοποίησης της Γερμανίας αναπτύσσει προδιαγραφή δοκιμών για τα συστήματα μπαλκονιού, ώστε να κατοχυρώσει την ασφάλειά τους. Το Βέλγιο επιτρέπει πλέον την εγκατάσταση μικρών ηλιακών συστημάτων με ρευματοδότη που έχουν πιστοποιηθεί από τη Synegrid.

Η παροχή καθοδήγησης ή συμβουλών στους χρήστες σχετικά με την εγκατάσταση μικρών ηλιακών συστημάτων με ρευματοδότη μπορεί επίσης να αυξήσει την ασφάλεια. Η ένωση δοκιμών, επιθεώρησης και πιστοποίησης της Γερμανίας έχει δημοσιεύσει συμβουλές για την εγκατάσταση και τη σύνδεση μικρών ηλιακών συστημάτων με ρευματοδότη (14). Οι κατασκευαστές μικρών ηλιακών συστημάτων με ρευματοδότη μπορούν επίσης να παρέχουν καθοδήγηση στους χρήστες, για παράδειγμα σχετικά με τον τρόπο ορθής εγκατάστασης του συστήματος.

Όταν είναι βέβαιο ότι μόνο ασφαλή προϊόντα μπορούν να εισέλθουν στην αγορά και να χρησιμοποιηθούν, υπάρχει λιγότερη ανάγκη για επαχθείς ρυθμίσεις. Επιπρόσθετα, ανοίγει ο δρόμος για απλούστερες διαδικασίες αδειοδότησης, συμπεριλαμβανομένων των διαδικασιών σύνδεσης με το δίκτυο. Είναι σημαντικό να διασφαλιστεί η συνοχή μεταξύ των διαφορετικών αυτών στοιχείων, για παράδειγμα όταν επιβάλλονται όρια δυναμικότητας.

Πέραν των ζητημάτων που σχετίζονται με την ασφάλεια, η εγκατάσταση μικρών ηλιακών συστημάτων με ρευματοδότη μπορεί να αντιμετωπίσει εμπόδια λόγω τοπικών κανονισμών που αφορούν τις προσόψεις των κτιρίων, ιδίως όταν αυτά εγκαθίστανται σε μπαλκόνια, όπως συμβαίνει συχνά.

Πλωτή υπεράκτια αιολική ενέργεια, ωκεάνια ενέργεια και κανονισμοί για τη χρήση των θαλάσσιων υδάτων

Η οδηγία για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό, η οποία εκδόθηκε το 2014, απαιτεί από τα κράτη μέλη να εκπονήσουν θαλάσσια χωροταξικά σχέδια (στο εξής: ΘΧΣ) για τον συντονισμό της ανάπτυξης διαφόρων θαλάσσιων δραστηριοτήτων (αλιεία, ναυσιπλοΐα, τουρισμός, διατήρηση της βιοποικιλότητας κ.λπ.), συμπεριλαμβανομένων των υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Αρκετά κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένων της Γερμανίας και της Ιρλανδίας, διαθέτουν ειδικές αρχές αρμόδιες για τη ρύθμιση της ανάπτυξης και των δραστηριοτήτων στη θαλάσσια περιοχή. Όλα τα κράτη μέλη από τη Βόρεια Θάλασσα, τη Βαλτική και την περιοχή του Ατλαντικού έχουν συμπεριλάβει τις υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στα οικεία ΘΧΣ, προσδιορίζοντας περιοχές προτεραιότητας για την ανάπτυξη των εν λόγω τεχνολογιών, κυρίως για υπεράκτιες σταθερά εδραζόμενες αιολικές εγκαταστάσεις. Η Γαλλία, η Ιρλανδία, η Ισπανία και η Πορτογαλία έχουν προσδιορίσει και επισημάνει επίσης περιοχές στα οικεία ΘΧΣ για την ανάπτυξη πλωτών υπεράκτιων αιολικών εγκαταστάσεων. Για παράδειγμα, η Πορτογαλία ενέκρινε χωροταξικό σχέδιο για τις υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας τον Ιανουάριο του 2025, στοιχείο που ενσωματώνεται στο οικείο εθνικό ΘΧΣ, και επικεντρώνεται στον προσδιορισμό περιοχών κατάλληλων για πλωτές υπεράκτιες αιολικές εγκαταστάσεις. Σε πρώτη φάση, θα χορηγηθούν στους κατασκευαστές δικαιώματα να διεξάγουν μελέτες στον πυθμένα στην περιοχή και να προετοιμάσουν τις προσφορές τους για τη δημοπρασία που θα διοργανώσει το κράτος με σκοπό να αναλάβουν την παραχώρηση και τη σύμβαση δημόσιας χρηματοδότησης. Ωστόσο, κανένα κράτος μέλος δεν έχει προσδιορίσει συγκεκριμένα περιοχές για τεχνολογίες ωκεάνιας ενέργειας. Αυτό μπορεί να αποτελέσει εμπόδιο στην ανάπτυξη της ωκεάνιας ενέργειας, διότι αυτή πρέπει να ανταγωνιστεί άλλες τεχνολογίες υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, όπως η υπεράκτια αιολική ενέργεια, η οποία είναι πολύ πιο προσιτή οικονομικά και πιο ώριμη τεχνολογία. Το ίδιο σκεπτικό ισχύει και για την ανάπτυξη της τεχνολογίας υπεράκτιων πλωτών ηλιακών εγκαταστάσεων, η οποία θα μπορούσε να λαμβάνεται υπόψη στα ΘΧΣ των κρατών μελών. Οι τεχνολογίες υπεράκτιας αιολικής ενέργειας (πλωτές, αλλά και σταθερά εδραζόμενες εγκαταστάσεις), υπεράκτιων πλωτών ηλιακών εγκαταστάσεων και ωκεάνιας ενέργειας θα μπορούσαν επίσης να εξετάζονται από κοινού. Ειδικότερα, ενδέχεται να υπάρχουν συνέργειες μεταξύ υπεράκτιας αιολικής και κυματικής ή παλιρροϊκής ενέργειας. Λαμβανομένης υπόψη της προβλεψιμότητας της ωκεάνιας ενέργειας και της συμπληρωματικότητας με την αιολική ενέργεια, ένα τέτοιο υβριδικό σύστημα θα μπορούσε δυνητικά να συμβάλει στη σταθεροποίηση του δικτύου και στη μείωση της ανάγκης για επέκταση του δικτύου και αποθήκευση, στην παροχή πιο προγραμματισμένων υπηρεσιών εφοδιασμού και υποστήριξης στο δίκτυο, στην αύξηση της ενεργειακής απόδοσης και στη μείωση του συνολικού κόστους. Κατά την αναθεώρηση των ΘΧΣ, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να εξετάσουν το ενδεχόμενο καθορισμού περιοχών για καινοτόμες τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

5.   Χρηματοδοτικό πλαίσιο

Βασικά συμπεράσματα: — Η καινοτόμος ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και οι καινοτόμες τεχνολογίες συχνά προϋποθέτουν προσαρμογή και δεν έχουν ακόμη επιτύχει τις οικονομίες κλίμακας που απαιτούνται για τη μείωση του κόστους. — Τα χρηματοδοτικά πλαίσια για τη στήριξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας μπορούν να προσαρμοστούν στις συγκεκριμένες αυτές ανάγκες: — Στα καθεστώτα στήριξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, υπάρχουν διάφορες λύσεις για τη μείωση της διαφοράς κόστους με την παραδοσιακή ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ανάλογα με τις λεπτομέρειες των καθεστώτων (καθεστώς άμεσης στήριξης των τιμών, γενικευμένη στήριξη της αυτοκατανάλωσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές). Ένας ακόμα βασικός παράγοντας είναι η πρόσβαση στο δίκτυο. — Όταν η ανάπτυξη ανανεώσιμης ενέργειας συνδυάζεται με άλλες δραστηριότητες, τα ειδικά τομεακά κίνητρα έχουν επίσης άμεσο αντίκτυπο· ιδίως η γεωργική στήριξη έχει αντίκτυπο στην ανάπτυξη της αγροηλιακής τεχνολογίας, ενώ τα κίνητρα για την ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε κτίρια επηρεάζουν την ανάπτυξη ενσωματωμένων σε κτίρια ηλιακών συστημάτων.

Οι καινοτόμες μορφές ανάπτυξης της ηλιακής ενέργειας χρειάζονται συνήθως επί παραγγελία προϊόντα (π.χ. κεραμίδια στέγης στην περίπτωση ενσωματωμένων σε κτίρια ηλιακών συστημάτων) ή κατασκευαστικά στοιχεία για τον υπόλοιπο εξοπλισμό του συστήματος που δεν απαιτούνται για επίγεια συστήματα ή συστήματα στέγης (π.χ. συστήματα πρόσδεσης στην περίπτωση πλωτών ηλιακών εγκαταστάσεων), τα οποία αυξάνουν σημαντικά το αρχικό κόστος. Επιπρόσθετα, τα συστήματα αυτά μπορεί να επιτάσσουν πιο απαιτητική λειτουργία και διαχείριση, γεγονός που μπορεί επίσης να αυξήσει το λειτουργικό κόστος τους. Το ίδιο πρόβλημα αφορά καινοτόμες τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, όπως τα πλωτά υπεράκτια συστήματα αιολικής ενέργειας και η ωκεάνια ενέργεια. Δεδομένων των τεχνολογικών και οικονομικών κινδύνων που συνεπάγονται και της ανάγκης κλιμάκωσης της ανάπτυξης για τη μείωση των τιμών, το κόστος τους, συμπεριλαμβανομένου του κόστους κεφαλαίου, είναι επίσης συνήθως υψηλότερο από το κόστος των συμβατικών τεχνολογιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Ταυτόχρονα, τα έργα αυτά μπορούν να αποφέρουν τεχνολογικά επιτεύγματα με σημαντικές αποδόσεις στο μέλλον, όταν η τεχνολογία θα ωριμάσει και θα εξασφαλιστούν οικονομίες κλίμακας. Επίσης, πολλοί απ’ αυτούς τους τύπους ανάπτυξης και τις τεχνολογίες χρειάζονται υψηλό επίπεδο προσαρμογής. Ο προμηθευτής δεν μπορεί απλώς να χρησιμοποιήσει τυποποιημένα προϊόντα και τυποποιημένες διαδικασίες εγκατάστασης: πρέπει να βρίσκει λύσεις προσαρμοσμένες στις συγκεκριμένες ανάγκες της εγκατάστασης. Η προσαρμογή αυτή αποφέρει επίσης υψηλότερη απόδοση σε τοπικό επίπεδο, από την κατασκευή του προϊόντος έως την εγκατάσταση και τη συντήρηση, και συμβάλλει στη δημιουργία πράσινων θέσεων εργασίας. Ως εκ τούτου, η προώθηση αυτών των τεχνολογιών μπορεί να έχει θετικό αντίκτυπο στην ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας της ΕΕ και να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων παραγωγής της πράξης για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών και της συμφωνίας για καθαρή βιομηχανία. Επομένως, λαμβάνοντας υπόψη το κόστος και την πιθανή απόδοση, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να εξετάσουν το ενδεχόμενο προσαρμογής των χρηματοδοτικών πλαισίων τους στις ανάγκες των εν λόγω τεχνολογιών και μορφών ανάπτυξης.

Η περίπτωση των μικρών ηλιακών συστημάτων με ρευματοδότη διαφέρει από τις άλλες καινοτόμες μορφές ανάπτυξης και τεχνολογίες που καλύπτονται στις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές. Καθώς οι εν λόγω εγκαταστάσεις τείνουν να είναι πολύ μικρές, η αρχική επένδυση είναι χαμηλή, ακόμη χαμηλότερη από ό,τι για τα φωτοβολταϊκά συστήματα στέγης. Ωστόσο, μολονότι τα εν λόγω συστήματα είναι πολύ πιο προσβάσιμα, αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι όσοι διαθέτουν κατάλληλο χώρο έχουν την οικονομική δυνατότητα να τα εγκαταστήσουν, ιδίως οι ευάλωτοι ή ενεργειακά φτωχοί καταναλωτές, οι οποίοι συνήθως δεν διαθέτουν τους αναγκαίους οικονομικούς πόρους. Τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να εξετάσουν το ενδεχόμενο παροχής χρηματοδοτικής στήριξης, σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την έννοια της κρατικής ενίσχυσης, για την ανάπτυξή τους σε ορισμένες περιπτώσεις, π.χ. στο πλαίσιο ολοκληρωμένης στρατηγικής για τη μείωση της ενεργειακής φτώχειας ή στο πλαίσιο των οικείων κοινωνικών σχεδίων για το κλίμα.

Ο όγκος της στήριξης που προορίζεται για καινοτόμες μορφές ανάπτυξης της ηλιακής ενέργειας και καινοτόμες τεχνολογίες θα πρέπει να προσαρμόζεται προσεκτικά, ώστε να μεγιστοποιείται η μόχλευση των δημόσιων πόρων, δίνοντας προτεραιότητα στην ποιότητα έναντι της ποσότητας. Θα πρέπει να διενεργείται συχνά περιοδική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων που επιτυγχάνονται, ώστε να δίνεται προτεραιότητα σε τεχνολογίες που παρουσιάζουν την ταχύτερη βελτίωση και δυνατότητες ωριμότητας μεσοπρόθεσμα.

α)   Ανταγωνισμός με άλλες μορφές ανάπτυξης και ο ρόλος των καθεστώτων στήριξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας

Υπάρχουν διάφοροι τρόποι για να μειωθεί το χάσμα μεταξύ του κόστους των καινοτόμων μορφών ανάπτυξης και καινοτόμων τεχνολογιών, αφενός, και του κόστους των συμβατικών μορφών ανάπτυξης, αφετέρου. Ένα σαφές κανονιστικό πλαίσιο που θα περιλαμβάνει τουλάχιστον ορισμό της τεχνολογίας και ειδική διαδικασία για τη χορήγηση αδειών μπορεί να μειώσει την ανασφάλεια δικαίου και το κόστος χρηματοδότησης και να ενθαρρύνει τις επενδύσεις σε αυτές τις μορφές ανάπτυξης. (Το θέμα αυτό συζητήθηκε στο προηγούμενο κεφάλαιο.) Ο σχεδιασμός των καθεστώτων στήριξης μπορεί επίσης να διαδραματίσει καίριο ρόλο στην υλοποίηση έργων που ενσωματώνουν αυτές τις καινοτόμες μορφές ανάπτυξης και καινοτόμες τεχνολογίες. Ειδικά καθεστώτα στήριξης (όπως, για παράδειγμα, για υπεράκτια εγκατάσταση που προορίζεται για πλωτά υπεράκτια συστήματα λόγω της απόστασης από την ακτή και του βάθους του νερού (15)) ενδέχεται μεσοπρόθεσμα να μειώσουν το κόστος με την κλιμάκωση της παραγωγής και την τυποποίηση των λύσεων, μειώνοντας έτσι τη διαφορά κόστους, και να προωθήσουν περαιτέρω καινοτόμες εξελίξεις. Αυτό είναι ξεκάθαρο για τα πλωτά υπεράκτια συστήματα αιολικής ενέργειας και για την ωκεάνια ενέργεια —ως καινοτόμες τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας με μεγάλες δυνατότητες επίτευξης οικονομιών κλίμακας, στο πλαίσιο των οποίων η νέα έρευνα συμβάλλει στην πρόοδο των τεχνολογιών— αλλά ισχύει εξίσου για ορισμένες καινοτόμες μορφές ανάπτυξης. Στο παρελθόν, τα καθεστώτα στήριξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ήταν το κύριο μέσο που χρησιμοποιούνταν για τη μείωση του κόστους των τεχνολογιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, προωθώντας την ανάπτυξή τους, ώστε να μπορούν να ανταγωνίζονται ισότιμα άλλες ενεργειακές τεχνολογίες. Η ίδια λογική μπορεί να εφαρμοστεί σε καινοτόμες τεχνολογίες και μορφές ανάπτυξης για τη μείωση της διαφοράς κόστους σε σχέση την τρέχουσα ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, όπως κάνουν ήδη ορισμένα κράτη μέλη. Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο αυτό μπορεί να επιτευχθεί εξαρτάται από το μέσο που χρησιμοποιείται.

Καθεστώτα άμεσης στήριξης των τιμών

Η άμεση στήριξη των τιμών που χορηγείται μέσω ανταγωνιστικών διαδικασιών υποβολής προσφορών με βάση τις τιμές, ιδίως οι δημοπρασίες ανανεώσιμης ενέργειας, είναι απίθανο να ενθαρρύνει καινοτόμες τεχνολογίες και μορφές ανάπτυξης εάν επιτραπεί αυτές να πρέπει να ανταγωνιστούν τις πιο προηγμένες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας όταν υπάρχει σημαντική διαφορά κόστους. Οι ισχύοντες κανόνες επιτρέπουν την εξαίρεση εγκαταστάσεων μικρής κλίμακας και έργων επίδειξης από την υποχρέωση διεξαγωγής διαδικασίας υποβολής προσφορών (16). Οι κανόνες προβλέπουν επίσης ορισμένες εξαιρέσεις που καθιστούν δυνατή τη διεξαγωγή δημοπρασιών ειδικά για κάθε τεχνολογία με βάση, για παράδειγμα, το μακροπρόθεσμο δυναμικό μιας συγκεκριμένης τεχνολογίας, την ανάγκη επίτευξης διαφοροποίησης (17), το γεγονός ότι πρόκειται για έργα επίδειξης ή τις υφιστάμενες διαφορές κόστους μεταξύ των τεχνολογιών (18).

Ένας τρόπος για να δημιουργηθεί ένα άνοιγμα για καινοτόμες τεχνολογίες και μορφές ανάπτυξης είναι να καθοριστούν χωριστές ομάδες γι’ αυτές με ενδεικτικούς προϋπολογισμούς, έτσι ώστε διαφορετικές καινοτόμες επιλογές να μπορούν να ανταγωνίζονται μεταξύ τους. Ένας δεύτερος τρόπος επιβράβευσης των καινοτόμων τεχνολογιών και μορφών ανάπτυξης είναι η θέσπιση ενός μη τιμολογιακού κριτηρίου, βασισμένου σε αντικειμενικά και μετρήσιμα κριτήρια, το οποίο αποδίδει μεγαλύτερη βαθμολογία σε έργα με καινοτόμες συνιστώσες που παρέχουν λύσεις που υπερβαίνουν την τεχνολογία αιχμής. Η πράξη για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών ορίζει ότι τα κράτη μέλη πρέπει να θεσπίσουν ένα σύνολο μη τιμολογιακών κριτηρίων στο 30 % των δημοπρασιών ανανεώσιμης ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης της καινοτομίας ως ενός από τα πιθανά μη τιμολογιακά κριτήρια. Στην Ισπανία, στο πλαίσιο της διαδικασίας υποβολής προσφορών για έργα στη θαλάσσια επικράτεια και σε λιμένες εθνικού ενδιαφέροντος, η βαθμολογία βασίζεται σε διάφορα κριτήρια, το 30 % των οποίων αφορούν μη οικονομικούς παράγοντες.

Μια τρίτη επιλογή είναι η δημιουργία ειδικών διαδικασιών υποβολής προσφορών για νέες τεχνολογίες και μορφές ανάπτυξης, ώστε αυτές να μπορούν να ανταγωνίζονται μεταξύ τους και να οδηγούν στην πρόκριση των οικονομικά αποδοτικότερων επιλογών.

Η τέταρτη επιλογή είναι η δημιουργία ειδικών διαδικασιών υποβολής προσφορών για τεχνολογίες ή μορφές ανάπτυξης. Η Γερμανία και η Πορτογαλία διαθέτουν ειδικά καθεστώτα στήριξης για τα πλωτά φωτοβολταϊκά (19). Η Ιταλία δημιούργησε πρόσφατα δύο ειδικά καθεστώτα στήριξης, ένα για τα αγροφωτοβολταϊκά και ένα για τις καινοτόμες τεχνολογίες (20), συμπεριλαμβανομένης ομάδας για τα πλωτά φωτοβολταϊκά, η οποία θα προσφέρει κίνητρα για μεγάλης κλίμακας έργα πλωτών φωτοβολταϊκών.

Η Πορτογαλία αναμένεται επίσης να δρομολογήσει ειδική δημοπρασία για πλωτές υπεράκτιες αιολικές εγκαταστάσεις δυναμικότητας 2 GW το 2025. Η Πορτογαλία ακολουθεί τα βήματα της Γαλλίας, η οποία πραγματοποίησε την πρώτη δημοπρασία για πλωτές υπεράκτιες αιολικές εγκαταστάσεις εμπορικής κλίμακας, χορηγώντας εγγυημένη τιμή αγοράς σε έργο 250 MW στη Βρετάνη το 2024, και, στη συνέχεια, σύναψε συμβάσεις επί διαφοράς με τους νικητές δημοπρασίας για δύο περιοχές εγκατάστασης πλωτών ανεμογεννητριών στη Μεσόγειο, επίσης το 2024. Αυτοί οι μηχανισμοί εξεύρεσης τιμής αποκάλυψαν μικρότερες από τις αναμενόμενες διαφορές τιμών σε σχέση με τις σταθερά εδραζόμενες υπεράκτιες εγκαταστάσεις, φέρνοντας την τεχνολογία πιο κοντά στην εμπορική ανάπτυξη. Μέλος

Όπως προαναφέρθηκε, στην περίπτωση έργων επίδειξης ή εγκαταστάσεων μικρής κλίμακας, τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να επιλέξουν να εξαιρέσουν καινοτόμες μορφές ανάπτυξης και καινοτόμες τεχνολογίες από τις διαδικασίες υποβολής προσφορών και να προσδιορίσουν συγκεκριμένες περιοχές για την ανάπτυξή τους. Στην Ισπανία, για παράδειγμα, ισχύει εξαίρεση για καινοτόμα θαλάσσια έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας με εγκατεστημένη δυναμικότητα έως 20 MW, υπό την προϋπόθεση ότι αναπτύσσονται εκτός περιοχών με υψηλό δυναμικό παραγωγής υπεράκτιας αιολικής ενέργειας. Τα ΘΧΣ ορίζουν περιοχές προτεραιότητας για έρευνα, ανάπτυξη και καινοτομία στις οποίες μπορούν να υλοποιηθούν πειραματικά έργα.

Γενικευμένη στήριξη της αυτοκατανάλωσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές με βάση την πλεονάζουσα παραγωγή που τροφοδοτείται στο δίκτυο

Αυτού του είδους η γενικευμένη στήριξη της αυτοκατανάλωσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές με βάση την πλεονάζουσα παραγωγή που τροφοδοτείται στο δίκτυο, όπως οι εγγυημένες τιμές αγοράς ή η καταμέτρηση καθαρής ενέργειας, γενικά δεν παρέχει βάση για καινοτόμες μορφές ανάπτυξης και καινοτόμες τεχνολογίες. Δεδομένου ότι παρέχει αντιστάθμιση για την ηλεκτρική ενέργεια που τροφοδοτείται στο δίκτυο, τείνει να ενθαρρύνει τις φθηνότερες εγκαταστάσεις.

Ωστόσο, αυτό το είδος στήριξης τείνει να εξελίσσεται ώστε να ενθαρρύνει την αύξηση της αυτοκατανάλωσης μέσω της μείωσης της αποζημίωσης που χορηγείται για την ηλεκτρική ενέργεια που διοχετεύεται στο δίκτυο (δηλαδή της μη αυτοκαταναλούμενης ενέργειας) ή μέσω της σύνδεσής της με την αγοραία αξία της εν λόγω ηλεκτρικής ενέργειας (γνωστή και ως ενεργειακός συμψηφισμός). Στη δεύτερη περίπτωση, οι μορφές ανάπτυξης που παράγουν ηλεκτρική ενέργεια σε ώρες κατά τις οποίες υπάρχει χαμηλότερη συγκέντρωση παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές (π.χ. ενσωματωμένες σε κτίρια κατακόρυφες εγκαταστάσεις που παράγουν ενέργεια κατά την ανατολή ή τη δύση του ήλιου) μπορεί να είναι πιο ελκυστικές.

Ένας αμεσότερος τρόπος χορήγησης της στήριξης αυτής θα μπορούσε να ενθαρρύνει πιο άμεσα καινοτόμες μορφές ανάπτυξης με τη θέσπιση πρόσθετων απαιτήσεων προς την κατεύθυνση αυτή ή με την παροχή πρόσθετης στήριξης στους καταναλωτές που χρησιμοποιούν τέτοιες καινοτόμες μορφές ανάπτυξης, ιδίως ηλιακά συστήματα ενσωματωμένα σε κτίρια.

Είναι επίσης χρήσιμο να αποσαφηνιστούν οι συνθήκες υπό τις οποίες καινοτόμες μορφές ανάπτυξης ή νέες τεχνολογίες μπορούν να θεωρηθούν έργα αυτοκατανάλωσης, συμπεριλαμβανομένων έργων αυτοκατανάλωσης υπό τη διαχείριση τρίτων, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 21 της RED. Οι εν λόγω διευκρινίσεις μπορούν επίσης να συμβάλουν στη μείωση τυχόν οικονομικών φραγμών που αντιμετωπίζουν. Οι διευκρινίσεις αυτές μπορούν επίσης να συμβάλουν στην αξιοποίηση συνεργειών μεταξύ διαφορετικών έργων. Αυτό συμβαίνει, για παράδειγμα, με την ωκεάνια ενέργεια και τις μονάδες αφαλάτωσης. Ταυτόχρονα, οι διευκρινίσεις αυτές μπορούν να αποτελέσουν εμπόδιο εάν είναι υπερβολικά περιοριστικές. Για παράδειγμα, σε αρκετά κράτη μέλη, οι εξορυκτικοί κανονισμοί ορίζουν ότι τα έργα πλωτών φωτοβολταϊκών πρέπει να δεσμεύουν υψηλό ποσοστό της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας για αυτοκατανάλωση στο πλαίσιο της εξορυκτικής δραστηριότητας, γεγονός που καθιστά το έργο εξαρτώμενο από την εξορυκτική δραστηριότητα και μπορεί να δημιουργήσει ανασφάλεια δικαίου σε περίπτωση παύσης της εξορυκτικής δραστηριότητας.

Γενικευμένη στήριξη για αυτοκατανάλωση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές βάσει επενδυτικών ενισχύσεων

Αυτό το είδος στήριξης δεν συνδέεται με την παραγωγή, αλλά με την τεχνολογία ανανεώσιμων πηγών ενέργειας που αποκτάται. Στις εν λόγω περιπτώσεις, οι απαιτήσεις μπορούν να καθοριστούν κατά τρόπο που να στηρίζει καινοτόμες τεχνολογίες ή μορφές ανάπτυξης.

Όπως προαναφέρθηκε, η περίπτωση των μικρών ηλιακών συστημάτων με ρευματοδότη διαφέρει σημαντικά. Ωστόσο, ορισμένα κράτη μέλη αποφάσισαν επίσης να βοηθήσουν την εν λόγω τεχνολογία να διεισδύσει στην αγορά με τη θέσπιση μηχανισμών χρηματοδοτικής στήριξης. Η Αυστρία έχει θεσπίσει απαλλαγές από τον ΦΠΑ για τα συστήματα έως ένα ορισμένο όριο, συμπεριλαμβανομένων των μικρών ηλιακών συστημάτων με ρευματοδότη. Η Γερμανία ακολούθησε επίσης την ίδια προσέγγιση. Επιπρόσθετα, τα συστήματα αυτά μπορούν να επωφεληθούν από τη γενική εγγυημένη τιμή αγοράς για έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Σε ορισμένες γερμανικές πόλεις και κράτη, υπάρχουν επίσης ειδικά καθεστώτα επιδοτήσεων για τα μικρά ηλιακά συστήματα με ρευματοδότη. Στη Λιθουανία, τα συστήματα αυτά μπορούν να επωφεληθούν από επιδοτήσεις κεφαλαιουχικών δαπανών.

Πρόσβαση στο δίκτυο

Πέραν των καθεστώτων στήριξης, η σύνδεση με το δίκτυο έχει καταστεί πολύτιμο πλεονέκτημα και οι καινοτόμες τεχνολογίες και μορφές ανάπτυξης μπορούν να ενθαρρυνθούν σημαντικά αν αυτή διευκολυνθεί. Για παράδειγμα, η δεσμευμένη δυναμικότητα σύνδεσης με το δίκτυο θα μπορούσε να συγκαταλέγεται μεταξύ των δικαιωμάτων που χορηγούνται στον επιτυχόντα προσφέροντα στο πλαίσιο ανταγωνιστικής διαδικασίας υποβολής προσφορών, όπως συμβαίνει στην Ισπανία στην περίπτωση έργων που αναπτύσσονται στη θαλάσσια επικράτειά της και σε λιμένες υπό κρατική διαχείριση. Κατά γενικό κανόνα, τα δικαιώματα ανάπτυξης υπεράκτιων εγκαταστάσεων χορηγούνται με τη σχετική σύνδεση με το δίκτυο, η οποία αποτελεί προϋπόθεση για τη βιωσιμότητά τους.

Καινοτόμες μορφές ανάπτυξης θα μπορούσαν να επωφεληθούν από την κοινοχρησία της σύνδεσης με το δίκτυο σε υβριδικά έργα ανανεώσιμης ενέργειας που συνδυάζουν διάφορες τεχνολογίες. Μια σημαντική πτυχή που πρέπει να εξετάζεται εν προκειμένω είναι η δυνατότητα κοινοχρησίας μιας σύνδεσης με το δίκτυο μεταξύ διαφορετικών ιδιοκτητών. Στην Ισπανία, την Πολωνία και την Πορτογαλία υπάρχουν παραδείγματα έργων πλωτών φωτοβολταϊκών που αναπτύχθηκαν παράλληλα με επίγειες εγκαταστάσεις ή σε ταμιευτήρες υδροηλεκτρικών σταθμών. Άλλες καινοτόμες μορφές ανάπτυξης θα μπορούσαν να επωφεληθούν από την υβριδοποίηση έργων ανανεώσιμης ενέργειας, όπως τα ενσωματωμένα σε κτίρια ηλιακά συστήματα, μέσω της ενθάρρυνσης της ανάπτυξης ενσωματωμένων σε κτίρια φωτοβολταϊκών θερμικών εγκαταστάσεων.

Τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να ενθαρρύνουν την περαιτέρω καινοτομία καθιστώντας δυνατή και στηρίζοντας την ανάπτυξη πιλοτικών έργων. Αυτό θα συζητηθεί στο κεφάλαιο 5.

β)   Ειδικά τομεακά κίνητρα

Εκτός από αυτές τις γενικές προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση της διαφοράς τιμών για όλες τις καινοτόμες μορφές ανάπτυξης και καινοτόμες τεχνολογίες, τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να θεσπίσουν ειδικά τομεακά κίνητρα για να ενθαρρύνουν την ανάπτυξή τους.

Αγροηλιακή τεχνολογία

Τα αγροηλιακά συστήματα μπορούν να προωθηθούν στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής (στο εξής: ΚΓΠ). Η στήριξη για την ανάπτυξη της ανανεώσιμης ενέργειας ευθυγραμμίζεται με τους ευρύτερους στόχους της ΚΓΠ για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Με τα στρατηγικά τους σχέδια για την ΚΓΠ, τα οποία έχουν καθοριστεί επί του παρόντος για πέντε έτη, τα κράτη μέλη μπορούν να συμβάλουν στην επίτευξη αυτών των στόχων με διάφορους τρόπους, μεταξύ άλλων στηρίζοντας τη χρήση αγροηλιακών συστημάτων. Ωστόσο, πολλά κράτη μέλη δεν περιλαμβάνουν τα αγροηλιακά συστήματα στα στρατηγικά τους σχέδια και δεν διαθέτουν κανονισμούς σχετικά με το θέμα αυτό, κάτι που έχει προσδιοριστεί ως εμπόδιο για την ανάπτυξή τους. Τα στρατηγικά σχέδια της Γερμανίας, της Ιταλίας, των Κάτω Χωρών και της Σλοβενίας περιλαμβάνουν αναφορές στην προώθηση των αγροβολταϊκών, αλλά δεν περιέχουν όλα συγκεκριμένες λεπτομέρειες σχετικά με το θέμα αυτό (21).

Στο πλαίσιο της ΚΓΠ, οι γεωργοί έχουν το δικαίωμα να λαμβάνουν εισοδηματική στήριξη (άμεσες ενισχύσεις), εφόσον πληρούν διάφορους όρους επιλεξιμότητας. Υπάρχουν ορισμένοι βασικοί κανόνες που καθορίζονται σε επίπεδο ΕΕ, αλλά τα κράτη μέλη διαθέτουν ευελιξία κατά την εφαρμογή τους. Για παράδειγμα, εναπόκειται στα κράτη μέλη να καθορίσουν τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες η γεωργική γη πρέπει να χρησιμοποιείται κυρίως για γεωργική δραστηριότητα, όταν υπάρχει και μη γεωργική δραστηριότητα στη γη αυτή, όπως συμβαίνει στην περίπτωση των αγροηλιακών εγκαταστάσεων.

Όπως ήδη αναφέρθηκε στην ενότητα σχετικά με την αδειοδότηση, η συνδυασμένη χρήση της γης δεν επιτρέπεται σε κάθε κράτος μέλος. Στις εν λόγω περιπτώσεις, η εγκατάσταση αγροηλιακών συστημάτων σε γεωργικές εκτάσεις επιφέρει συνήθως αλλαγή του χαρακτηρισμού της γης, συνήθως μετατρέποντάς τη σε βιομηχανική γη. Αυτό μπορεί επίσης να προκαλέσει απώλεια των άμεσων ενισχύσεων βάσει της ΚΓΠ, ανάλογα με τον τρόπο με τον οποίο το κράτος μέλος διαπιστώνει αν η γεωργική δραστηριότητα αποτελεί την κύρια δραστηριότητα. Η δημόσια αποδοχή των εν λόγω εγκαταστάσεων μπορεί να αυξηθεί αν διασφαλιστεί ότι οι γεωργοί και οι αγροτικές κοινότητες μπορούν να αποκομίσουν τα οικονομικά οφέλη των αγροηλιακών έργων χωρίς να απολέσουν τις άμεσες ενισχύσεις τους.

Στα κράτη μέλη όπου επιτρέπεται η συνδυασμένη χρήση της γης, η εξεύρεση ισορροπίας μεταξύ της παραγωγής τροφίμων και της παραγωγής ενέργειας αποτελεί γενικά ευαίσθητο ζήτημα. Για παράδειγμα, στη Γερμανία, οι γεωργοί μπορούν να συνεχίσουν να λαμβάνουν το 85 % της εισοδηματικής τους στήριξης από την ΚΓΠ όταν εγκαθιστούν αγροφωτοβολταϊκά συστήματα, εάν απολέσουν λιγότερο από το 15 % της γεωργικής γης λόγω του έργου. Ωστόσο, τα κριτήρια επιλεξιμότητας που καθορίζουν τα κράτη μέλη θα μπορούσαν ενίοτε να είναι περιοριστικά και να παρεμποδίζουν την ανάπτυξη αγροηλιακών έργων.

Ενσωματωμένα σε κτίρια ηλιακά συστήματα

Τα ειδικά τομεακά κίνητρα είναι επίσης πολύ σημαντικά στην περίπτωση των ενσωματωμένων σε κτίρια ηλιακών συστημάτων. Αρκετά κράτη μέλη έχουν θεσπίσει καθεστώτα στήριξης ή ειδικά τομεακά κίνητρα ή υποχρεώσεις για την ανάπτυξη ηλιακών συστημάτων σε κτίρια. Ωστόσο, αυτά συνήθως σχεδιάζονται ειδικά για φωτοβολταϊκά συστήματα στέγης. Μολονότι η επιτάχυνση της ανάπτυξης φωτοβολταϊκών στέγης είναι καίριας σημασίας για την επίτευξη των στόχων της ΕΕ για την ενέργεια και το κλίμα, η προσέγγιση αυτή αποκλείει άλλες σημαντικές τεχνολογίες που μπορούν να διαδραματίσουν επίσης ουσιαστικό και συμπληρωματικό ρόλο στην απανθρακοποίηση των κτιρίων και του ενεργειακού συστήματος, όπως τα ενσωματωμένα σε κτίρια ηλιακά συστήματα, συμπεριλαμβανομένων των φωτοβολταϊκών και των συστημάτων παραγωγής θερμότητας.

Οι τεχνολογίες αυτές μπορούν να είναι ιδιαίτερα χρήσιμες για να ξεπεραστούν οι προκλήσεις που συνδέονται με την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών στέγης, όπως η αναντιστοιχία μεταξύ των ωρών παραγωγής και ζήτησης της ενέργειας, καθώς έχουν συνήθως διαφορετικό προσανατολισμό που οδηγεί σε διαφορετικό προφίλ παραγωγής ενέργειας. Τα ενσωματωμένα σε κτίρια ηλιακά συστήματα μπορούν επίσης να προσφέρουν λύση στην περίπτωση που μια στέγη δεν είναι κατάλληλη για την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών στέγης ή όταν υπάρχουν περιορισμοί για λόγους προστασίας πολιτιστικής κληρονομιάς ή διατήρησης. Η διασφάλιση της συμπερίληψης των ενσωματωμένων σε κτίρια ηλιακών συστημάτων σε αυτά τα ειδικά τομεακά κίνητρα ή υποχρεώσεις είναι καίριας σημασίας για την αποδέσμευση αυτών των δυνητικών οφελών.

Στην Αυστρία, το κράτος της Βιέννης εξέδωσε εντολή για την παραγωγή ηλιακής ενέργειας, η οποία απαιτεί ορισμένη ποσότητα εγκατεστημένης δυναμικότητας ανά τετραγωνικό μέτρο επιφάνειας κτιρίου με τεχνολογικά ουδέτερο τρόπο. Δεδομένου ότι το εμβαδόν της στέγης μπορεί να μην είναι αρκετά μεγάλο ώστε να πληρούται η απαίτηση, η χρήση ενσωματωμένων σε κτίρια ηλιακών συστημάτων μπορεί να είναι όχι μόνο δυνατή αλλά και αναγκαία σε ορισμένες περιπτώσεις.

Η αναδιατυπωμένη οδηγία για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων (22) περιλαμβάνει την υποχρέωση να διασφαλιστεί σταδιακά η ανάπτυξη εγκαταστάσεων ηλιακής ενέργειας σε νέα κτίρια, υφιστάμενα δημόσια κτίρια και υφιστάμενα μη οικιστικά κτίρια στα οποία πραγματοποιείται ανακαίνιση για την οποία απαιτείται άδεια. Η υποχρέωση αυτή εκτείνεται επίσης σε νέους στεγασμένους χώρους στάθμευσης αυτοκινήτων που γειτνιάζουν φυσικά με κτίρια. Όλες οι κατάλληλες τεχνολογίες ηλιακής ενέργειας, χωρίς περιορισμούς όσον αφορά τη μορφή ανάπτυξής τους, περιλαμβάνονται στο πεδίο εφαρμογής αυτής της εντολής, με αποτέλεσμα να δημιουργείται ισχυρό κίνητρο για την ανάπτυξη ενσωματωμένων σε κτίρια ηλιακών συστημάτων, μεταξύ άλλων στην περίπτωση νέων στεγασμένων χώρων στάθμευσης αυτοκινήτων. Επίσης, τα προσχέδια των εθνικών σχεδίων ανακαίνισης κτιρίων θα περιλαμβάνουν πολιτικές και μέτρα για την ανάπτυξη εγκαταστάσεων ηλιακής ενέργειας σε κτίρια. Το 2025 η Επιτροπή θα εκδώσει κατευθυντήριες γραμμές προς τα κράτη μέλη σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής των διατάξεων που επιβάλλουν υποχρεώσεις σχετικά με τις εγκαταστάσεις ηλιακής ενέργειας.

Τα 23 κράτη μέλη που, τον Απρίλιο του 2024, υπέγραψαν τον ευρωπαϊκό χάρτη για την ηλιακή ενέργεια με στόχο τη στήριξη της ανταγωνιστικότητας του ευρωπαϊκού τομέα παραγωγής φωτοβολταϊκών δεσμεύτηκαν να υλοποιήσουν διάφορες δράσεις, όπως την προώθηση καινοτόμων μορφών ανάπτυξης της ηλιακής ενέργειας ή την έγκαιρη εφαρμογή των διατάξεων της οδηγίας για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων σχετικά με την εντολή για την ηλιακή ενέργεια στο πλαίσιο της σύναψης δημόσιων συμβάσεων για προϊόντα ηλιακής ενέργειας.

Τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να εξετάσουν άλλα ειδικά τομεακά κίνητρα ή υποχρεώσεις για την προώθηση άλλων καινοτόμων μορφών ανάπτυξης ή τεχνολογιών. Οι παραχωρήσεις για την εκμετάλλευση υποδομών μεταφορών θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν υποχρεώσεις για την ανάπτυξη ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, ενδεχομένως σε σύνδεση με αυτοκατανάλωση κατά τη λειτουργία της υποδομής.

6.   Ανάπτυξη εμπειρογνωσίας σε καινοτόμες μορφές ανάπτυξης και καινοτόμες τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας

Βασικά συμπεράσματα: — Υπάρχει κενό γνώσεων που πρέπει να καλυφθεί όσον αφορά τις καινοτόμες τεχνολογίες και μορφές ανάπτυξης λόγω του νεωτερισμού τους. Τρεις τρόποι για την αποτελεσματική αντιμετώπιση αυτού του κενού είναι οι εξής: — Επένδυση στην έρευνα και την καινοτομία, συμπεριλαμβανομένων πιλοτικών έργων, η οποία διεξάγεται τόσο σε ενωσιακό όσο και σε εθνικό επίπεδο. — Διασφάλιση επαρκούς συντονισμού και συνεργασίας μεταξύ των αρχών σε όλα τα επίπεδα. — Προώθηση προσαρμοσμένων δραστηριοτήτων κατάρτισης και ανάπτυξης ικανοτήτων.

Δεδομένου ότι οι ανωτέρω νέες τεχνολογίες και καινοτόμες μορφές ανάπτυξης είναι σχετικά νέες και διαφέρουν σημαντικά από τους συμβατικούς τρόπους ανάπτυξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, υπάρχει σημαντικό κενό γνώσεων που πρέπει να καλυφθεί. Αυτό ισχύει ιδίως για τις καινοτόμες τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, πεδίο στο οποίο η πείρα είναι περιορισμένη.

Για τις καινοτόμες μορφές ανάπτυξης της ηλιακής ενέργειας, το κενό γνώσεων αφορά τους συναφείς κινδύνους και τις συναφείς ευκαιρίες, μεταξύ άλλων όσον αφορά τη δυνατότητά τους να μετριάσουν τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Για τις καινοτόμες τεχνολογίες, το κενό γνώσεων αφορά την οικονομική αποδοτικότητα των διαφόρων τεχνολογικών οδών και μπορεί να αντιμετωπιστεί μέσω πρωτοτύπων και πιλοτικών έργων.

Η καλύτερη και ευρύτερη ανταλλαγή γνώσεων σχετικά με αυτές τις νέες τεχνολογίες και καινοτόμες μορφές ανάπτυξης αποτελεί προϋπόθεση για την εκτεταμένη ανάπτυξη. Μια ευρύτερη βάση γνώσεων θα συμβάλει στη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων από τους ιδιοκτήτες τεχνολογίας, τους φορείς ανάπτυξης έργων, τους διαχειριστές συστημάτων δικτύου, τους εγκαταστάτες και τις δημόσιες αρχές σε εθνικό και τοπικό επίπεδο (π.χ. για χρηματοδότηση και αδειοδότηση, αντίστοιχα). Θα μπορούσε επίσης να έχει θετικό αντίκτυπο στην κοινή γνώμη και σε άλλους παράγοντες που ενδέχεται να αποθαρρύνουν την υιοθέτησή τους.

Υπάρχουν μέσα της ΕΕ, όπως το Μέσο Τεχνικής Υποστήριξης, που μπορούν να βοηθήσουν τα κράτη μέλη να υπερβούν ορισμένα από αυτά τα εμπόδια. Τα κράτη μέλη μπορούν να ζητήσουν εξατομικευμένη βοήθεια για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση βασικών επενδύσεων και μεταρρυθμίσεων που στηρίζουν την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

α)   Ανάπτυξη και διάδοση γνώσεων

Υπάρχουν διάφοροι τρόποι για να αντιμετωπιστεί αυτό το κενό γνώσεων. Τα κράτη μέλη μπορούν να ενθαρρύνουν τη συνέχιση της έρευνας στο πεδίο των σχετικών τεχνολογιών και μορφών ανάπτυξης, συμπεριλαμβανομένων πρωτοτύπων και πιλοτικών έργων, κάνοντας χρήση των διαθέσιμων προγραμμάτων και μηχανισμών χρηματοδότησης της ΕΕ (π.χ. Ορίζων Ευρώπη, LIFE), καθώς και της εθνικής έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας. Για να επιταχυνθεί η ανάπτυξη, οι γνώσεις αυτές πρέπει, στη συνέχεια, να διαδοθούν σε όλους τους σχετικούς συμφεροντούχους του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα στα κράτη μέλη.

Ορισμένα κράτη μέλη, όπως η Γερμανία και οι Κάτω Χώρες, έχουν εκπονήσει εθνικές μελέτες σχετικά με τις δυνατότητες της τεχνολογίας ενσωματωμένων σε υποδομές ηλιακών συστημάτων (23). Η Φινλανδία δρομολόγησε πρόσφατα ερευνητικό έργο για τη διερεύνηση της χρήσης της αγροηλιακής τεχνολογίας στις καιρικές συνθήκες της Σκανδιναβίας. Σε επίπεδο ΕΕ, το Κοινό Κέντρο Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έχει ήδη εκπονήσει διάφορες μελέτες σχετικά με τις δυνατότητες των καινοτόμων μορφών ανάπτυξης και των καινοτόμων τεχνολογιών ανά την ΕΕ και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις τους (24). Οι εν λόγω μελέτες δυνατοτήτων συνήθως προηγούνται πιλοτικών έργων και μπορούν να αποτελέσουν βασικό στάδιο της ανάπτυξής τους.

Οι μελέτες μπορούν να παρέχουν χρήσιμα στοιχεία για τη λήψη αποφάσεων πολιτικής από τα κράτη μέλη, μεταξύ άλλων όσον αφορά τη θέσπιση κανονιστικού πλαισίου ή την παροχή κινήτρων. Για παράδειγμα, οι μελέτες του ινστιτούτου Fraunhofer για την ηλιακή ενέργεια, ενός ερευνητικού οργανισμού, ήταν καίριας σημασίας για τον καθορισμό και τη θέσπιση κανονιστικού πλαισίου για τα αγροηλιακά συστήματα στη Γερμανία. Στις Κάτω Χώρες, το πανεπιστήμιο του Wageningen ανέπτυξε πρόγραμμα έρευνας στον τομέα της ηλιακής ενέργειας, το οποίο, μεταξύ άλλων, αναλύει τον αντίκτυπο των αγροηλιακών εγκαταστάσεων στο τοπίο (25).

Η στήριξη της έρευνας μπορεί επίσης να έχει θετικό αντίκτυπο όσον αφορά τη δημόσια αποδοχή. Για παράδειγμα, η έρευνα μπορεί να παράσχει μια ακριβέστερη εικόνα των δυνητικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων, είτε είναι θετικές, ή αρνητικές, ή αμελητέες, ώστε πλέον να μην υπάρχει ανάγκη να βασίζονται τα κράτη μέλη σε παραδοχές ή μεμονωμένες περιπτώσεις. Για παράδειγμα, η Ισπανία και η Πορτογαλία υλοποίησαν ένα έργο με την ονομασία «Wave Energy» στη νότια Ευρώπη για τη συλλογή δεδομένων σχετικά με τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των έργων κυματικής ενέργειας. Η καλύτερη γνώση των δυνητικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων των καινοτόμων μορφών ανάπτυξης και των καινοτόμων τεχνολογιών είναι επίσης απαραίτητη για τον σχεδιασμό αποτελεσματικότερων μέτρων μετριασμού. Τα κράτη μέλη που έχουν υπογράψει τον ευρωπαϊκό χάρτη για την ηλιακή ενέργεια έχουν δεσμευτεί να ανταλλάσσουν ορθές πρακτικές για την προώθηση καινοτόμων μορφών ανάπτυξης.

Επιπρόσθετα, τα επιτόπια πιλοτικά έργα και έργα επίδειξης είναι καίριας σημασίας για την ανάπτυξη των γνώσεων που απαιτούνται για την περαιτέρω προώθηση καινοτόμων τεχνολογιών και καινοτόμων μορφών ανάπτυξης και για την προσαρμογή τους στις ειδικές συνθήκες κάθε κράτους μέλους. Εν προκειμένω, το πλαίσιο της ΕΕ σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για την έρευνα και ανάπτυξη και την καινοτομία (26) αναγνωρίζει ότι οι κρατικές ενισχύσεις μπορεί να είναι αναγκαίες για την προώθηση τέτοιων δραστηριοτήτων στην περίπτωση που η αγορά δεν είναι σε θέση να τις αναπτύξει. Καθορίζει επίσης τα σχετικά κριτήρια συμβατότητας.

Οι τεχνολογικές εξελίξεις στον τομέα των πλωτών υπεράκτιων αιολικών συστημάτων βασίστηκαν, σε μεγάλο βαθμό, σε έργα επίδειξης σε διάφορα κράτη μέλη της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των έργων WindFloat Atlantic (25 MW) στην Πορτογαλία, το οποίο είναι το μεγαλύτερο, Floatgen (2 MW) στη Γαλλία και DemoSATH (2 MW) στην Ισπανία, το οποίο τέθηκε σε λειτουργία το 2023. Στο πλαίσιο του έργου BLOW που χρηματοδοτείται από την ΕΕ, αναπτύσσεται σύστημα επίδειξης με δυναμικότητα 5 MW στον Εύξεινο Πόντο (27).

Στις Κάτω Χώρες, μια πιλοτική εγκατάσταση ενσωματωμένων σε υποδομές φωτοβολταϊκών αναπτύχθηκε το 1996 ως ηχοπέτασμα κατά μήκος αυτοκινητόδρομου· έκτοτε, οι επιδόσεις της παρακολουθούνται μέσω διαφόρων ερευνητικών έργων. Η ολλανδική κυβέρνηση χρηματοδότησε επίσης διάφορα ερευνητικά έργα σχετικά με την αποδοτικότητα των ενσωματωμένων σε κτίρια φωτοβολταϊκών. Η Λιθουανία έθεσε πρόσφατα σε εφαρμογή δύο πιλοτικά έργα ενσωματωμένων σε υποδομές φωτοβολταϊκών κατά μήκος διαδρόμων μεταφορών, τα οποία θα παρακολουθούνται για τη συλλογή δεδομένων σχετικά με την αποτελεσματικότητα αυτού του είδους των εγκαταστάσεων. Θα συλλεχθούν επίσης δεδομένα σχετικά με τις δοκιμές μετασκευής για την αντικατάσταση των υφιστάμενων ηχοπετασμάτων.

Στον τομέα της ωκεάνιας ενέργειας, η Γαλλία έχει συμβάλει στην ανάπτυξη της πιλοτικής εγκατάστασης παλιρροϊκού στροβίλου Flowatt, μιας από τις μεγαλύτερες εγκαταστάσεις παλιρροϊκής ενέργειας στον κόσμο. Το πρόγραμμα «Renmarinas Demos» της Ισπανίας, το οποίο χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, χορηγεί επενδυτικές ενισχύσεις σε ανταγωνιστική βάση για πιλοτικά έργα, πλατφόρμες δοκιμών και υποδομές για θαλάσσιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Η συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών είναι εξίσου ζωτικής σημασίας για τη διάδοση των γνώσεων σε ολόκληρη την Ένωση. Τα κράτη μέλη μπορούν να ανταλλάσσουν εμπειρίες και να ευθυγραμμίζουν δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας για καθαρές, ανθεκτικές και ανταγωνιστικές ενεργειακές τεχνολογίες μεταξύ υπευθύνων χάραξης πολιτικής, της βιομηχανίας και ερευνητικών κέντρων στο πλαίσιο του φόρουμ που προβλέπεται από το στρατηγικό σχέδιο ενεργειακών τεχνολογιών.

Υπάρχουν επίσης ευκαιρίες χρηματοδότησης σε επίπεδο ΕΕ για την ανάπτυξη πιλοτικών έργων για τις νέες τεχνολογίες και τις καινοτόμες μορφές ανάπτυξης που καλύπτονται από τις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές. Το Ταμείο Καινοτομίας στηρίζει τεχνολογίες σε πιο προηγμένα επίπεδα τεχνολογικής ετοιμότητας που βρίσκονται κοντά στο στάδιο της διάθεσης στην αγορά. Μετά την πρόσκληση υποβολής προτάσεων του 2024, δύο έργα παλιρροϊκής ενέργειας, ένα έργο πλωτών φωτοβολταϊκών και ένα έργο αγροφωτοβολταϊκών κλήθηκαν να προχωρήσουν στο στάδιο προετοιμασίας της επιχορήγησης.

Άλλα χρηματοδοτικά προγράμματα της ΕΕ προωθούν την καινοτομία σε νέες τεχνολογίες και καινοτόμες μορφές ανάπτυξης σε χαμηλότερα επίπεδα τεχνολογικής ετοιμότητας. Το πρόγραμμα « Ορίζων Ευρώπη » είναι το κύριο χρηματοδοτικό πρόγραμμα για την έρευνα και την καινοτομία, με συνολικό προϋπολογισμό 93,5 δισ. EUR για την περίοδο 2021-2027. Παρέχει ευκαιρίες χρηματοδότησης καινοτόμων έργων μέσω προσκλήσεων υποβολής προτάσεων. Στο τέλος του 2024 η Επιτροπή ανακοίνωσε νέες ευκαιρίες χρηματοδότησης για ενεργειακά έργα στο πλαίσιο του προγράμματος εργασίας του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» για την περίοδο 2023-2024. Μία από τις προσκλήσεις αφορά τον βιώσιμο, ασφαλή και ανταγωνιστικό ενεργειακό εφοδιασμό και καλύπτει 13 θεματικούς τομείς, συμπεριλαμβανομένων κρίσιμων τεχνολογιών για μελλοντικές εκμεταλλεύσεις ωκεάνιας ενέργειας και εφαρμογές κινητικότητας συνδυασμένες με φωτοβολταϊκά στοιχεία (28).

Άλλες πηγές ενωσιακής χρηματοδότησης για νέες τεχνολογίες και καινοτόμες μορφές ανάπτυξης είναι τα διαρθρωτικά ταμεία της ΕΕ, ο μηχανισμός ανθεκτικότητας και ανάκαμψης, το πρόγραμμα InvestEU ή το πρόγραμμα LIFE.

χρηματοδότηση. Όσον αφορά τη χρηματοδότηση για την ανάπτυξη της ωκεάνιας ενέργειας, το δίκτυο για την ωκεάνια ενέργεια ERA-NET Cofund στήριξε επίσης τα έργα αυτά σε επίπεδο ΕΕ. Σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, αρκετοί οργανισμοί χρηματοδότησης προσφέρουν ενίσχυση με τη μορφή επιχορηγήσεων. Σε αυτούς περιλαμβάνονται το ταμείο ανάπτυξης πρωτοτύπων ωκεάνιας ενέργειας στην Ιρλανδία και το πρόγραμμα ενίσχυσης για επενδύσεις στην επίδειξη και επικύρωση αναδυόμενων τεχνολογιών θαλάσσιας ανανεώσιμης ενέργειας στη Χώρα των Βάσκων στην Ισπανία. Το EuropeWave είναι ένα πρόγραμμα σύναψης προ-εμπορικών συμβάσεων που αναθέτει συμβάσεις παροχής υπηρεσιών σε παρόχους έρευνας και ανάπτυξης, ενώ ταυτόχρονα αναπτύσσει λύσεις χρηματοδοτούμενες από ενωσιακά, εθνικά και περιφερειακά ταμεία με στόχο την ανάπτυξη συστημάτων μετατροπής κυματικής ενέργειας που μπορούν να αντέξουν το ωκεάνιο περιβάλλον. Βρίσκεται, επί του παρόντος, στο τελικό του στάδιο, δηλαδή στην ανάπτυξη και δοκιμή στην ανοικτή θάλασσα.

β)   Διασφάλιση της συνεργασίας μεταξύ των αρχών

Όπως έχει ήδη αναφερθεί στο κεφάλαιο 2, οι καινοτόμες μορφές ανάπτυξης διέπονται από κανόνες σε διάφορους τομείς, όχι μόνο στον τομέα της ενέργειας, καθώς είτε παρέχουν τη δυνατότητες για πολλαπλές χρήσεις του χώρου είτε είναι ενσωματωμένες σε άλλα προϊόντα. Αυτό σημαίνει ότι στην κατάρτιση και την εφαρμογή του κανονιστικού πλαισίου συμμετέχουν διάφορες δημόσιες αρχές, συμπεριλαμβανομένων των αρχών που είναι αρμόδιες για την ενέργεια, τη γεωργία, το περιβάλλον, τη στέγαση/τα κτίρια και την εξόρυξη. Ως εκ τούτου, η άρση των κανονιστικών φραγμών για τις καινοτόμες τεχνολογίες και μορφές ανάπτυξης σε εθνικό επίπεδο επιτάσσει διυπουργικό συντονισμό μέσω διαλόγου μεταξύ του υπουργείου που είναι αρμόδιο για την ενέργεια και των υπουργείων που είναι αρμόδια για τους άλλους τομείς πολιτικής. Στόχος είναι να προσδιοριστούν τυχόν εθνικοί, περιφερειακοί ή τοπικοί κανονισμοί που εμποδίζουν την ανάπτυξη και να αντιμετωπιστούν, για παράδειγμα, με τη θέσπιση εξαιρέσεων ή τον καθορισμό ειδικών ορισμών ή τεχνικών κριτηρίων που θα επιτρέπουν τη συγκεκριμένη καινοτόμο τεχνολογία ή μορφή ανάπτυξης.

Σε ομοσπονδιακά κράτη όπως η Ισπανία και η Αυστρία, αυτό θα απαιτούσε επίσης συντονισμό μεταξύ ομοσπονδιακών και περιφερειακών αρχών. Δεδομένου ότι τομείς όπως η γεωργία και το περιβάλλον αποτελούν συχνά αρμοδιότητα των περιφερειών στις χώρες αυτές, εναπόκειται στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση να επιστήσει την προσοχή των περιφερειακών αρχών σε τυχόν εμπόδια που πρέπει να αντιμετωπιστούν.

Οι τοπικές αρχές διαδραματίζουν επίσης σημαντικό ρόλο, δεδομένου ότι είναι συχνά αρμόδιες για την έκδοση αδειών και, ως εκ τούτου, αποτελούν το πρώτο σημείο εισόδου για τους φορείς υλοποίησης έργων. Στο πεδίο των ενσωματωμένων σε κτίρια ηλιακών εγκαταστάσεων, για παράδειγμα, οι δημοτικές αρχές που χορηγούν οικοδομικές άδειες συχνά δεν γνωρίζουν επαρκώς τα χαρακτηριστικά ασφάλειας των προϊόντων ηλιακής τεχνολογίας που ενσωματώνονται σε κτίρια. Οι συμφεροντούχοι του κλάδου αναφέρουν ότι αυτό μπορεί να οδηγήσει στην απόρριψη των αιτήσεων έκδοσης οικοδομικής άδειας, στην καθυστέρηση των έργων και στην αποθάρρυνση των φορέων υλοποίησης να προβούν σε περαιτέρω προσπάθειες χρήσης αυτών των καινοτόμων υλικών. Οι εθνικές και περιφερειακές αρχές θα μπορούσαν να αναπτύξουν προγράμματα κατάρτισης για τους δημοτικούς υπαλλήλους, ώστε να διασφαλιστεί ότι αυτοί διαθέτουν επαρκείς γνώσεις σχετικά με τα ειδικά χαρακτηριστικά των προϊόντων ηλιακής τεχνολογίας που ενσωματώνονται σε κτίρια και σχετικά με τις προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούν τα εν λόγω συστήματα, ώστε να είναι σε θέση να κάνουν δεκτές ή να απορρίπτουν δεόντως αιτήσεις για οικοδομικές άδειες.

Ορισμένα κράτη μέλη έχουν δημιουργήσει φόρουμ συντονισμού μεταξύ των δημόσιων αρχών σε διάφορα επίπεδα. Η Γερμανία διοργανώνει ετήσιες συνεδριάσεις για τα αγροηλιακά συστήματα στις οποίες συμμετέχουν οι αρμόδιες αρχές (γεωργία, ενέργεια, εκπαίδευση και περιβάλλον) και οι Κάτω Χώρες πραγματοποιούν τακτικές συνεδριάσεις και συζητήσεις συντονισμού σχετικά με τα ενσωματωμένα σε υποδομές φωτοβολταϊκά και τα πλωτά φωτοβολταϊκά συστήματα.

Οι φορείς υλοποίησης έργων και οι κατασκευαστές που δραστηριοποιούνται σε διαφορετικά κράτη μέλη ανά την ΕΕ αντιμετωπίζουν συχνά προβλήματα που απορρέουν από την έλλειψη τυποποίησης και διαλειτουργικότητας, τα οποία μπορεί να προκαλέσουν αυξημένο κόστος, προβλήματα συμβατότητας και ανεπάρκειες. Οι προκλήσεις αυτές μπορούν, με τη σειρά τους, να υπονομεύσουν την εμπιστοσύνη των επενδυτών. Ο συντονισμός σε εθνικό επίπεδο θα πρέπει να συνδυάζεται με προσπάθειες για τη διασφάλιση της τυποποίησης και της διαλειτουργικότητας σε επίπεδο ΕΕ μέσω των σχετικών διαδικασιών.

γ)   Έλλειψη πείρας και δεξιοτήτων

Οι αρχές που είναι αρμόδιες για την έκδοση αδειών τείνουν να είναι επιφυλακτικές απέναντι σε έργα που περιλαμβάνουν καινοτόμες τεχνολογίες, διότι η σχετική νομοθεσία δεν περιέχει ορισμούς και συγκεκριμένη διαδικασία αδειοδότησης ή διότι δεν υπάρχουν επαρκή παραδείγματα τέτοιων έργων ή συνεκτικές και αξιόπιστες πληροφορίες σχετικά με τα χαρακτηριστικά και τις επιδόσεις τους. Αυτό μπορεί να προκαλέσει καθυστερήσεις στη διαδικασία αδειοδότησης, οι οποίες ενίοτε συνδέονται με πρόσθετες και περιττές αιτήσεις αδειοδότησης, ή ακόμη και την απόρριψη έργων. Η ανασφάλεια δικαίου και η ανεπαρκής ενημέρωση σχετικά με τους εφαρμοστέους κανόνες μπορεί επίσης να καταστήσει τους επαγγελματίες απρόθυμους να ασχοληθούν με νέες μορφές ανάπτυξης.

Για την αντιμετώπιση του ζητήματος αυτού, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να εκπονήσουν προγράμματα κατάρτισης και ανάπτυξης ικανοτήτων για τις αρχές και τους επαγγελματίες που ασχολούνται με καινοτόμες μορφές ανάπτυξης, όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να αντιμετωπιστούν τέτοια ζητήματα σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες.

Σε επίπεδο ΕΕ, υπάρχουν ήδη απαιτήσεις ανάπτυξης ικανοτήτων για τους σχετικούς επαγγελματίες. Σύμφωνα με το άρθρο 18 παράγραφος 3 της RED, τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν ότι υπάρχουν διαθέσιμα συστήματα πιστοποίησης ή ισοδύναμα συστήματα επαγγελματικών προσόντων για εγκαταστάτες διαφόρων συστημάτων ανανεώσιμης ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων των ηλιακών φωτοβολταϊκών και των ηλιοθερμικών συστημάτων.

Η Γερμανία διοργανώνει προγράμματα κατάρτισης για επαγγελματίες του κλάδου των ενσωματωμένων σε κτίρια φωτοβολταϊκών, όπως το πρόγραμμα «BIPV-Initiative Baden-Wuerttemberg», το οποίο είναι ειδικά προσαρμοσμένο για αρχιτέκτονες και πολεοδόμους. Το πρόγραμμα παρέχει στήριξη για πιλοτικά έργα και πληροφορίες για συναφή θέματα, όπως οι απαιτήσεις της διαδικασίας αδειοδότησης και οι τεχνικές και αρχιτεκτονικές πτυχές που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη (29). Εκτός της ΕΕ, η ελβετική εθνική ένωση ηλιακής ενέργειας, η Swissolar, διοργανώνει σεμινάρια σχετικά με τις τεχνολογίες ηλιακών φωτοβολταϊκών και τις ηλιοθερμικές τεχνολογίες, προσαρμοσμένα για επαγγελματίες του τομέα της ηλιακής ενέργειας (αρχιτέκτονες, ηλεκτρολόγους, δημόσιες αρχές κ.λπ.), τα οποία περιλαμβάνουν ενότητες για τις προσόψεις φωτοβολταϊκών.

Τα κράτη μέλη θα μπορούσαν επίσης να αξιοποιήσουν τις ευκαιρίες που παρέχονται σε επίπεδο ΕΕ, όπως το σύμφωνο για τις δεξιότητες, το οποίο παρέχει σε δημόσιους και ιδιωτικούς οργανισμούς στήριξη για την αναβάθμιση των δεξιοτήτων και την επανειδίκευση, συμπεριλαμβανομένων δραστηριοτήτων μάθησης, όπως διαδικτυακά σεμινάρια για τα μέλη και πληροφορίες σχετικά με ευκαιρίες χρηματοδότησης. Περιλαμβάνει επίσης μια μεγάλης κλίμακας εταιρική σχέση για τις δεξιότητες στον τομέα της ανανεώσιμης ενέργειας, η οποία δρομολογήθηκε τον Μάρτιο του 2023 με στόχο την παροχή στους εργαζομένους των δεξιοτήτων που απαιτούνται για την παραγωγή και τη διαχείριση τεχνολογιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ώστε να συμβάλουν στην επίτευξη των στόχων της ΕΕ για το κλίμα και την ενέργεια. Η εταιρική σχέση στηρίζει την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και δεδομένων σχετικά με τις ελλείψεις και τις ανάγκες δεξιοτήτων και παρέχει καθοδήγηση και συστάσεις πολιτικής στις δημόσιες αρχές. Για την ανάπτυξη των ικανοτήτων των περιφερειακών και των τοπικών αρχών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δρομολόγησε την πρωτοβουλία «C4T Groundwork»  (30), με σκοπό τη στήριξη της υλοποίησης επενδύσεων μετάβασης στη βιωσιμότητα που χρηματοδοτούνται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και το Ταμείο Συνοχής, στο πλαίσιο του στόχου πολιτικής 2. Το πρόγραμμα παρέχει στις επιλέξιμες περιφέρειες εξατομικευμένη ανάπτυξη ικανοτήτων και συμβουλευτική στήριξη που καλύπτουν τομείς όπως η ενεργειακή μετάβαση, η κυκλική οικονομία, η διαχείριση των υδάτων, η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή ή η βιοποικιλότητα.

---

(1)   Επισκόπηση του ευρωπαϊκού τομέα ηλεκτρικής ενέργειας 2024 — Ember.

(2)  Έκθεση εκτίμησης των επιπτώσεων που συνοδεύει την ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Εξασφαλίζουμε το μέλλον μας — Ο κλιματικός στόχος της Ευρώπης για το 2040 και η πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα έως το 2050, με την οικοδόμηση μιας βιώσιμης, δίκαιης και ευημερούσας κοινωνίας» [SWD(2024) 63 final].

(3)  Molnár G., Cabeza L.F., Chatterjee S., Ürge-Vorsatz D., Modelling the building-related photovoltaic power production potential in the light of the EU's Solar Rooftop Initiative (Μοντελοποίηση του δυναμικού ηλεκτροπαραγωγής από σχετιζόμενα με κτίρια φωτοβολταϊκά υπό το πρίσμα της πρωτοβουλίας της ΕΕ για τα ηλιακά συστήματα στέγης), Applied Energy, τόμος 360, 2024, 122708, https://doi.org/10.1016/j.apenergy.2024.122708.

(4)  Στις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές θα εξεταστούν έξι μορφές ανάπτυξης της ηλιακής ενέργειας. Όλες αυτές είναι συνήθως γνωστές με μια ονομασία που συνδέεται άμεσα με τις ηλιακές φωτοβολταϊκές τεχνολογίες· ωστόσο, στις περισσότερες περιπτώσεις, η δεδομένη μορφή ανάπτυξης δεν αποκλείει κατ’ ανάγκη τη χρήση ηλιοθερμικών τεχνολογιών, εξ ου και η επιλογή ονομασιών που χρησιμοποιούν τη λέξη «ηλιακή» αντί της λέξης «φωτοβολταϊκή» στο πλαίσιο αυτό.

(5)  Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 305/2011 για τη θέσπιση εναρμονισμένων όρων εμπορίας δομικών προϊόντων. Η Επιτροπή πρότεινε επανεξέταση το 2022, επί της οποίας επιτεύχθηκε πολιτική συμφωνία τον Δεκέμβριο του 2023.

(6)  Dutch Offshore Wind Innovation Guide. Your guide to Dutch offshore wind policy, technologies and innovation — Issue 2024 (Ολλανδικός οδηγός καινοτομίας για την υπεράκτια αιολική ενέργεια. Ο οδηγός σας για την πολιτική, τις τεχνολογίες και την καινοτομία στον τομέα της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας στις Κάτω Χώρες — Έκδοση 2024), Netherlands Enterprise Agency, ανατέθηκε από το Υπουργείο Εξωτερικών και Διεθνούς Εμπορίου των Κάτω Χωρών, 2024.

(7)   Νέο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής ρίχνει φως στους χώρους πειραματισμού για τη ρυθμιστική μάθηση — Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

(8)   https://www.miteco.gob.es/content/dam/miteco/es/ministerio/planes-estrategias/desarrollo-eolica-marina-energias/enhreolicamarina-pdf_accesible_tcm30-538999.pdf.

(9)  Βασιλικό διάταγμα 662/2024.

(10)   «Loi n° 2023-175 du 10 mars 2023 relative à l’accélération de la production d’énergies renouvelables».

(11)  Decreto-Lei n.o 98/2021, de 16 de novembro: Unifica os procedimentos para produção de eletricidade a partir da conversão de energia solar por centros eletroprodutores fotovoltaicos flutuantes a instalar em albufeiras.

(12)  Handboek Technische voorschriften voor werken en werkzaamheden op, boven, onder en nabij de spoorweg, ProRail BV.

(13)  Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 305/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 9ης Μαρτίου 2011, για τη θέσπιση εναρμονισμένων όρων εμπορίας δομικών προϊόντων, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 2024/3110/ΕΟΚ του Συμβουλίου.

(14)   Balkonkraftwerke: Mit Batterien Sonnenenergie effizienter nutzen - TÜV-Verband.

(15)  Βλ. αποφάσεις για τις κρατικές ενισχύσεις SA.100269 και SA.105381.

(16)  Βλ. άρθρο 4 παράγραφος 4 της RED.

(17)  Βλ. άρθρο 4 παράγραφος 5 της RED.

(18)  Βλ., για παράδειγμα, σημεία 96 και 104 των κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις στους τομείς του κλίματος, της προστασίας του περιβάλλοντος και της ενέργειας.

(19)  Το καθεστώς στήριξης της Γερμανίας καλύπτει μόνο τεχνητά υδατικά συστήματα.

(20)  Βλ. SA.105880.

(21)  Chatzipanagi, A., Taylor, N. και Jaeger-Waldau, A., Overview of the Potential and Challenges for Agri-Photovoltaics in the European Union (Επισκόπηση του δυναμικού και των προκλήσεων για τα αγροφωτοβολταϊκά στην Ευρωπαϊκή Ένωση), Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο, 2023, doi: 10.2760/208702, JRC132879.

(22)  Οδηγία (ΕΕ) 2024/1275 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Απριλίου 2024, για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων (αναδιατύπωση).

(23)  Elena Chvanova et al., Intermodal exchange of renewable energy (Διατροπική ανταλλαγή ανανεώσιμης ενέργειας), Berichte der Bundesanstalt für Straßenwesen, Reihe V: Verkehrstechnik (364) (2023)· Neues Projekt erfasst Photovoltaik-Potenzial an Fernstraßen - Fraunhofer ISE· Potenzialanalyse von Photovoltaik an der Schiene | TÜV Rheinland (tuv.com)· Solar Highway: Innovative noise barrier (rijkswaterstaat.nl)· Adolf Goetzberger et al., The Potential of PV Noise Barrier Technology in Europe (Το δυναμικό της τεχνολογίας φωτοβολταϊκών σε ηχοπετάσματα στην Ευρώπη), ResearchGate (2020).

(24)  Chatzipanagi, A., Taylor, N. και Jaeger-Waldau, A., Overview of the Potential and Challenges for Agri-Photovoltaics in the European Union (Επισκόπηση του δυναμικού και των προκλήσεων για τα αγροφωτοβολταϊκά στην Ευρωπαϊκή Ένωση), Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο, 2023, doi: 10.2760/208702, JRC132879. Georgia Kakoulaki, Nigel Taylor, Sandor Szabo, Robert Kenny, Anatoli Chatzipanagi, Arnulf Jäger-Waldau, Communication on the potential of applied PV in the European Union: Rooftops, reservoirs, roads (R3) (Ανακοίνωση σχετικά με το δυναμικό των εφαρμοσμένων φωτοβολταϊκών στην Ευρωπαϊκή Ένωση: στέγες, ταμιευτήρες, δρόμοι), EPJ Photovoltaics 15, 2 (2024)· οι εκθέσεις σχετικά με την αιολική ενέργεια του Παρατηρητηρίου Τεχνολογιών Καθαρής Ενέργειας του JRC καλύπτουν τις τεχνολογίες πλωτών υπεράκτιων αιολικών εγκαταστάσεων.

(25)   Ερευνητικό πρόγραμμα Wageningen για την ηλιακή ενέργεια — WUR.

(26)   EUR-Lex - 52022XC1028(03) - EL - EUR-Lex.

(27)   https://blow-project.eu/

(28)   Προσκλήσεις υποβολής προτάσεων | Δικτυακή πύλη χρηματοδότησης και προσκλήσεων υποβολής προσφορών της ΕΕ.

(29)   Πρωτοβουλία BIPV (bipv-bw.de).

(30)   Inforegio — Υποβάλετε τώρα αίτηση για το C4T GROUNDWORK — τη νέα τεχνική βοήθεια για τη συνοχή για βιώσιμες μεταβάσεις!