Εισηγήτρια : Isabelle BOUDINEAU (FR/PES), Περιφερειακή σύμβουλος Νέας Ακουιτανίας

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ (ΕτΠ)

Εισαγωγή

1.

Επικροτεί το γεγονός ότι η ανάγκη για μια πιο στιβαρή και αποτελεσματική πολιτική συνοχής αναγνωρίζεται από πολλούς ενδιαφερόμενους φορείς και πολιτικές ομάδες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, αλλά και στο στρατηγικό θεματολόγιο 2024-29 του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, στις πολιτικές κατευθύνσεις της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και σε διάφορα έγγραφα, όπως η έκθεση Letta σχετικά με το μέλλον της ενιαίας αγοράς, στην οποία κατοχυρώνεται η έννοια της «ελευθερίας παραμονής», και η έκθεση Draghi σχετικά με το μέλλον της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας, έγγραφα που αποτελούν τεκμήρια πολιτικής συναίνεσης για την ανάγκη μιας ισχυρής, εκσυγχρονισμένης και αποκεντρωμένης πολιτικής συνοχής και ανάπτυξης.

2.

Σημειώνει ότι οι πληροφορίες συγκεντρώνονται και οι αναλύσεις διενεργούνται πριν αναπτυχθεί το πολιτικό και νομοθετικό πλαίσιο για κάθε μία από τις περιόδους προγραμματισμού της πολιτικής συνοχής. Ως εκ τούτου, επαναπροσδιορίζονται συνεχώς τόσο η σύνδεση με το συνολικό πολιτικό πλαίσιο της ΕΕ όσο και οι συνέργειες με άλλες πολιτικές και ταμεία της Ένωσης, ενώ παράλληλα βελτιώνεται ολοένα και περισσότερο το σύστημα εφαρμογής της πολιτικής συνοχής.

3.

Χαιρετίζει με ενδιαφέρον την προθυμία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να προτείνει ένα απλούστερο, πιο στοχευμένο και προσανατολισμένο στις ανάγκες μελλοντικό πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ), το οποίο θα βασίζεται σε πολιτικές και όχι σε προγράμματα, παραμένει ωστόσο πολύ προβληματισμένη όσον αφορά την πρόταση για ένα και μόνο σχέδιο ανά κράτος που θα συνδέει βασικές μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις. Επισημαίνει ότι προκειμένου να είναι αποτελεσματικό και λυσιτελές, το σχέδιο αυτό (από τη σύλληψή του έως τη διαπραγμάτευσή του) πρέπει σε κάθε περίπτωση να βασίζεται στις αρχές της εταιρικής σχέσης και της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, ενώ οι περιφέρειες πρέπει να έχουν κεντρικό ρόλο στο σύστημα.

4.

Είναι απολύτως πεπεισμένη, συντασσόμενη με την έκθεση Letta με τίτλο «Πολλά περισσότερα από μια ενιαία αγορά» ή με την έκθεση της ομάδας υψηλού επιπέδου με τίτλο «Διαμόρφωση ενός βιώσιμου μέλλοντος μαζί: Συνοχή για μια ανταγωνιστική και χωρίς αποκλεισμούς Ευρώπη», ότι οι τοποκεντρικές πολιτικές που λαμβάνουν υπόψη τις τοπικές ιδιαιτερότητες είναι απαραίτητες για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, της βιωσιμότητας, της παραγωγικότητας, της κοινωνικής ένταξης και της ανθεκτικότητας της Ευρώπης στο σύνολό της.

5.

Επαναβεβαιώνει ότι, προκειμένου να υπάρξει συμμόρφωση με την αρχή της ενεργού επικουρικότητας, είναι απαραίτητο να διατηρηθούν τα περιφερειακά προγράμματα κατά την αξιοποίηση των ταμείων της πολιτικής συνοχής· μέσω της τοπικής προσέγγισης εντοπίζονται καλύτερα οι προκλήσεις, οι ανάγκες, οι δυνατότητες και οι στόχοι που αφορούν κάθε περιοχή, οι δε ευρωπαϊκές πολιτικές και πρωτοβουλίες μπορούν να είναι αποτελεσματικές και βιώσιμες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ανάγκη την πραγματική συμμετοχή των περιφερειακών φορέων, οι οποίοι αποτελούν το καταλληλότερο θεσμικό επίπεδο για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή των εδαφικών πολιτικών. Τα ενιαία προγράμματα για κάθε χώρα θα σχεδιάζονται αναπόφευκτα χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες κάθε περιοχής και, κατά συνέπεια, οι ανάγκες των Ευρωπαίων πολιτών.

6.

Έχει ήδη εκφράσει σε διάφορες γνωμοδοτήσεις (1) την έντονη ανησυχία της για τις αρνητικές επιπτώσεις της συγκεντρωτικής προσέγγισης και επαναλαμβάνει την αναγκαιότητα τήρησης των θεμελιωδών αρχών της πολιτικής συνοχής: ενεργός επικουρικότητα, τοποκεντρική προσέγγιση, εταιρική σχέση, πολυεπίπεδη διακυβέρνηση, επιμερισμένη διαχείριση και πολυετή περιφερειακά προγράμματα.

7.

Επισημαίνει τον καίριο ρόλο που διαδραματίζουν ήδη οι περιφέρειες (ιδίως όταν είναι διαχειριστικές αρχές), στο να καθοδηγούν τη διαδικασία κατάρτισης προγραμμάτων που εξυπηρετούν τόσο τους ευρωπαϊκούς στόχους όσο και τις τοπικές στρατηγικές: η «θεματική συγκέντρωση» στον τομέα της ανταγωνιστικότητας (έρευνα, καινοτομία, εκσυγχρονισμός της βιομηχανίας, ψηφιοποίηση της οικονομίας, αναβάθμιση των δεξιοτήτων των εργαζομένων κ.λπ.) ή σε περιβαλλοντικά ζητήματα (ενέργεια, βιοποικιλότητα, κινητικότητα απαλλαγμένη από ανθρακούχες εκπομπές, ενεργειακή ανακαίνιση κ.λπ.) ή όσον αφορά την κοινωνική ένταξη, αποτελεί βασική συνιστώσα των προγραμμάτων. Οι περιφέρειες επιθυμούν να συνεχίσουν να διαδραματίζουν αυτόν τον ρόλο και μετά το 2027. Τέλος, πρέπει να δοθεί στις περιφέρειες η αναγκαία ευελιξία ώστε να μπορούν να επιλέγουν τις επενδύσεις και τα μέσα που είναι καλύτερα προσαρμοσμένα στις πραγματικές τους συνθήκες, συμβάλλοντας παράλληλα στην επίτευξη των ευρωπαϊκών στρατηγικών στόχων που έχουν τεθεί για τη μελλοντική πολιτική συνοχής.

8.

Υπογραμμίζει ότι οι περιφερειακές και τοπικές διαχειριστικές αρχές προσδίδουν προστιθέμενη αξία στις ευρωπαϊκές προτεραιότητες, συμβάλλοντας στον καθορισμό στόχων πολιτικής και δεικτών απόδοσης, υλοποιώντας και εφαρμόζοντας τους εν λόγω στόχους και δείκτες και επιλέγοντας τα έργα βάσει κοινών και συνεκτικών κριτηρίων, καθώς και εξασφαλίζοντας τη συμμετοχή των τοπικών φορέων στην εταιρική σχέση, φέρνοντας επομένως την πολιτική συνοχής πιο κοντά στους Ευρωπαίους και στις περιφέρειες. Αν οι αρχές αυτές περιοριστούν σε εκτελεστικό ρόλο, η Ένωση θα στερηθεί αυτήν την αυτοδιοικητική νοημοσύνη και αποτελεσματικότητα.

9.

Επισημαίνει ότι η πολιτική συνοχής αποτελεί το βασικό μέσο σύνδεσης των πολιτών με την Ευρώπη και ότι στην πράξη αποτελεί μια μορφή «επικοινωνιακής πολιτικής». Θεωρεί ότι η εκπόνηση ενός και μόνο σχεδίου ανά κράτος μέλος θα μπορούσε να υπονομεύσει σημαντικά την προβολή της ΕΕ στις περιφέρειες, καθώς και στους τοπικούς φορείς και στους πολίτες.

10.

Διευκρινίζει ότι αυτή η αυτοδιοικητική νοημοσύνη συμβάλλει στη δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος αλλά και ευνοϊκών συνθηκών για την οικονομική ανάπτυξη σε ολόκληρη την περιοχή, ενώ παράλληλα υποστηρίζει τις επιχειρήσεις που είναι ήδη εγκατεστημένες σε τοπικό επίπεδο, όπως οι μεσαίου μεγέθους επιχειρήσεις, οι οποίες διαφυλάσσουν την κοινωνική και οικονομική σταθερότητα της περιοχής τους, και τις νέες επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένων των ευέλικτων νεοφυών επιχειρήσεων που αποτελούν πηγές καινοτομίας. Αυτή η διττή δυναμική των περιφερειακών οικοσυστημάτων συμβάλλει στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ και στην ενίσχυση της θέσης της στον κόσμο ως διεθνούς παράγοντα.

11.

Κατανοεί τα οφέλη από τη μεταρρύθμιση της πολιτικής συνοχής ώστε να εφαρμοστεί μια προσέγγιση που θα βασίζεται περισσότερο στις επιδόσεις και να αυξηθεί επομένως η αποτελεσματικότητα και ο αντίκτυπός της, αρκεί βέβαια η εν λόγω μεταρρύθμιση να μην αλλοιώσει τα βασικά χαρακτηριστικά της πολιτικής αυτής.

12.

Ως εκ τούτου, χαιρετίζει το αίτημα της πολωνικής Προεδρίας του Συμβουλίου για την κατάρτιση γνωμοδότησης σχετικά με το θέμα αυτό.

Η πολιτική συνοχής ως βασική κινητήρια δύναμη για την επίτευξη των στόχων και των μεταρρυθμίσεων της ΕΕ

13.

Υπογραμμίζει ότι υπάρχουν πολλά στοιχεία, τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά, που αποδεικνύουν ότι η πολιτική συνοχής είναι αποτελεσματική. Οι μελέτες καταδεικνύουν ότι η πολιτική αυτή αποτελεί βασική κινητήρια δύναμη για την επίτευξη των στρατηγικών στόχων της ΕΕ: ανταγωνιστικότητα, επιτυχία της ενιαίας αγοράς, αντιμετώπιση των αυξανόμενων δημογραφικών προκλήσεων, όπως η μείωση του πληθυσμού, στήριξη της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης, καθώς και συνεκτίμηση της διαδικασίας διεύρυνσης.

14.

Τονίζει ότι η πολιτική συνοχής είχε σημαντικό αντίκτυπο στην κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη των περιφερειών της ΕΕ, ιδίως στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες, στις οποίες το ΑΕΠ αναμένεται να είναι υψηλότερο κατά 10 % έως 13 % έως το 2030 από ό,τι θα ήταν χωρίς την πολιτική αυτή.

15.

Υπενθυμίζει ότι οι διετείς εκθέσεις για τη συνοχή αναδεικνύουν τα σημαντικά αποτελέσματα της πολιτικής συνοχής σε ευρύ φάσμα τομέων: δημιουργία εξειδικευμένων θέσεων εργασίας, ενεργειακή απόδοση, βελτίωση των υπηρεσιών υγείας, λειτουργία και διατήρηση των δημόσιων υπηρεσιών στις περιοχές που παρακμάζουν ή παρουσιάζουν ανταγωνιστικά μειονεκτήματα. Διαπιστώνει ότι οι επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν είναι διαρθρωτικές: προετοιμάζουν για το μέλλον χωρίς να παραβλέπουν κανέναν. Υπογραμμίζει ότι η πολιτική συνοχής συνεπάγεται τοπική ανάπτυξη και ισότητα μεταξύ των περιφερειών, ενισχύοντας τις διοικητικές ικανότητες και την τοπική διακυβέρνηση και δίνοντας έμφαση στα τοπικά πλεονεκτήματα με βάση κοινές στρατηγικές και μεθόδους έργων. Τα ταμεία της πολιτικής συνοχής αποτελούν κεντρική συνιστώσα των δημόσιων επενδύσεων σε πολλές χώρες.

16.

Παραμένει πεπεισμένη ότι η ευρωπαϊκή εδαφική συνεργασία (ΕΕΣ) αποτελεί την υπέρτατη έκφραση της ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας και θα πρέπει να ενισχυθεί. Η ΕΕΣ αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία για την ενίσχυση της συμμετοχής του Ευρωπαίου πολίτη στα κοινά και της εσωτερικής αγοράς, αλλά και για την άρση των εμποδίων που δυσχεραίνουν την ελεύθερη κυκλοφορία: η ανταγωνιστικότητα της ΕΕ επωφελείται από την αύξηση των συναλλαγών και της συνεργασίας μεταξύ των περιφερειών, οι οποίες αποτελούν εργαστήρια καινοτομίας.

17.

Σημειώνει, επιπλέον, ότι η πολιτική συνοχής παρουσιάζει ισχυρές δημοσιονομικές επιδόσεις, με τα ποσοστά απορρόφησης να ανέρχονται κατά μέσο όρο σε σχεδόν 100 % στο τέλος κάθε περιόδου προγραμματισμού.

18.

Αμφισβητεί τους ισχυρισμούς σχετικά με τη χαμηλή απορρόφηση των πιστώσεων που διατίθενται για την πολιτική συνοχής. Είναι αναγκαίο να γίνει διάκριση μεταξύ των ποσοστών ανάληψης υποχρεώσεων και των ποσοστών πληρωμών. Ο χαμηλότερος ρυθμός εκταμίευσης των κονδυλίων, δηλαδή των πληρωμών στους δικαιούχους και, κατά συνέπεια, της βεβαίωσης των δαπανών στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οφείλεται στην καθυστερημένη θέσπιση του ευρωπαϊκού δημοσιονομικού πλαισίου και των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανονισμών, καθυστερήσεις που δεν μπορούν να αποδοθούν στην εφαρμογή αυτή καθαυτήν. Επιπλέον, η ανάπτυξη ενός αμιγώς συνεργατικού προγράμματος απαιτεί χρόνο. Τέλος —και η διαπίστωση αυτή ισχύει για τα δημοσιονομικά πλαίσια των περιόδων 2014-2020 και 2021-2027— ο ρυθμός απορρόφησης έχει επηρεαστεί από τις έκτακτες συνθήκες κρίσης, καθώς και από το γεγονός ότι ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΜΑΑ) εφαρμοζόταν παράλληλα με τη διαχείριση των Ταμείων Ανάκαμψης της Συνοχής (REACT-EU).

19.

Επισημαίνει ότι τα προγράμματα που υιοθετήθηκαν στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής για την περίοδο 2021-2027 καταρτίστηκαν και αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης με σκοπό την επένδυση 527 δισ. ευρώ στους μακροπρόθεσμους στρατηγικούς στόχους της ΕΕ που αφορούν την ανταγωνιστικότητα, την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές, τη συνδεσιμότητα, την κοινωνική ένταξη και την εδαφική ανάπτυξη. Υπενθυμίζει, στο πλαίσιο αυτό, ότι η «θεματική συγκέντρωση» αποτελεί εγγύηση που εξυπηρετεί και τους κύριους ευρωπαϊκούς στόχους. Με τη βοήθεια αυτού του μηχανισμού υποστηρίζονται οι ευρωπαϊκές προτεραιότητες σε όλες τις περιφέρειες που επωφελούνται από το αποτέλεσμα μόχλευσης των ευρωπαϊκών επενδυτικών ενισχύσεων.

20.

Είναι πεπεισμένη ότι η πολιτική συνοχής επιτυγχάνει ήδη πολλούς από τους στόχους της, υπάρχουν όμως περιθώρια βελτίωσης, ιδίως όσον αφορά την ενίσχυση του συντονισμού και των συνεργειών μεταξύ των μέσων και των πολιτικών και τον εξορθολογισμό και την απλούστευση των διαδικασιών, ώστε να δοθεί κατ’ αυτόν τον τρόπο στις διαχειριστικές αρχές η ευελιξία την οποία χρειάζονται προκειμένου να βελτιώσουν τον αντίκτυπο και την αποτελεσματικότητα της πολιτικής. Για να αποδώσει ακόμα καλύτερα η πολιτική συνοχής, είναι αναγκαίο να εκσυγχρονιστεί το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο, ώστε να συμπεριλάβει μια πολυετή στρατηγική προσέγγιση και τοπική διάσταση με σεβασμό στην ενεργό επικουρικότητα.

21.

Αναγνωρίζει ότι το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο θα μπορούσε δυνητικά να διαμορφώσει ένα ευρύτερο πλαίσιο για την καθοδήγηση του προγραμματισμού και της εφαρμογής της πολιτικής συνοχής. Προσθέτει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ο Ευρωπαίος νομοθέτης δρομολογούν πολυάριθμες πολιτικές σε διάφορους τομείς (ενέργεια, κλιματικές προκλήσεις, πρόβλεψη κρίσεων και σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων), οι οποίες δεν συνάδουν πάντοτε μεταξύ τους. Υπενθυμίζει ότι, αντιθέτως, οι συμφωνίες εταιρικής σχέσης για την πολιτική συνοχής συνδυάζουν, με βάση μια τοποκεντρική προσέγγιση, τα διάφορα μέτρα για την υλοποίηση των στρατηγικών στόχων της Ένωσης.

22.

Τονίζει ότι το 54 % έως 58 % του συνολικού όγκου των δημόσιων επενδύσεων πραγματοποιείται από τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης, οι οποίοι διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη των δημόσιων υποδομών και υπηρεσιών που είναι απαραίτητες για την επιτυχή υλοποίηση του ευρωπαϊκού προγράμματος.

23.

Επισημαίνει ότι η σχέση μεταξύ της πολιτικής συνοχής και του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου έχει ήδη ενισχυθεί για την περίοδο 2021-27, ώστε να διασφαλιστεί η πλήρης αξιοποίηση του δυναμικού των εθνικών και ευρωπαϊκών επενδύσεων. Αναφορές στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο εμφανίζονται ήδη στη νομοθεσία και στα προγράμματα της πολιτικής συνοχής, ενώ αναφορές στον προγραμματισμό και στην εφαρμογή της πολιτικής αυτής υπάρχουν στις εκθέσεις ανά χώρα.

24.

Σημειώνει, ωστόσο, ότι οι δύο διαδικασίες δεν είναι αλληλένδετες: το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο είναι ένας ετήσιος κύκλος πολιτικής που βασίζεται στον διάλογο μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των εθνικών κυβερνήσεων, με ελάχιστη έμφαση στις τοπικές και τις περιφερειακές ιδιαιτερότητες, ενώ η πολιτική συνοχής βασίζεται στον πολυετή προγραμματισμό, την πολυεπίπεδη διακυβέρνηση, την επιμερισμένη διαχείριση, την εταιρική σχέση και την τοποκεντρική προσέγγιση.

25.

Ζητεί, ως εκ τούτου, να εκσυγχρονιστεί το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο:

26.

Πρώτον, θα πρέπει να ενταχθεί στο πλαίσιο μιας πολυετούς στρατηγικής προσέγγισης και να συμπεριλάβει τις τρέχουσες και μελλοντικές πρωτοβουλίες και τα εργαλεία πολιτικής της Ένωσης. Με την προσέγγιση αυτή, το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο θα εναρμονιστεί καλύτερα με την πολιτική συνοχής.

27.

Δεύτερον, η αυτοδιοικητική διάσταση θα πρέπει να ενισχυθεί στις εκθέσεις ανά χώρα και να αποτελέσει επομένως τη βάση πάνω στην οποία θα εδράζονται οι ειδικές περιφερειακές και τοπικές συστάσεις.

28.

Τρίτον, οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης θα πρέπει να συμμετέχουν (και όχι μόνο να ζητείται η γνώμη τους) στην εκπόνηση των εκθέσεων και των συστάσεων ανά χώρα. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕτΠ ζητεί την έκδοση ενός κώδικα δεοντολογίας (2).

29.

Αυτή η προσέγγιση, που θα αποτελέσει καρπό κοινών προσπαθειών, θα διευκολύνει τη συμμετοχή των περιφερειακών και των τοπικών διαχειριστικών αρχών στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο.

Ενίσχυση της προσέγγισης που βασίζεται στις επιδόσεις ώστε να εδραιωθεί η επιτυχία της πολιτικής συνοχής, μεταξύ άλλων μέσω της άντλησης διδαγμάτων από άλλα μέσα πολιτικής

30.

Τονίζει, ταυτόχρονα, ότι η εφαρμογή της πολιτικής συνοχής, ως πολιτικής για τις διαρθρωτικές επενδύσεις, υπάκουε ανέκαθεν σε μια λογική στρατηγικής και πολυετούς οργάνωσης που βασιζόταν στις επιδόσεις και ότι για τη μέτρηση αυτών των επιδόσεων χρησιμοποιούνται δείκτες που εστιάζουν σε απτά έργα, στα αποτελέσματα και στον αντίκτυπό τους. Για την εφαρμογή της πολιτικής αυτής υποβάλλονται τακτικά εκθέσεις και αξιολογήσεις.

31.

Υπενθυμίζει ότι οι εμπειρίες αυτές οδήγησαν στις διαδοχικές μεταρρυθμίσεις της πολιτικής συνοχής με σκοπό κυρίως την ενίσχυση της προσέγγισης βάσει επιδόσεων, η οποία συμβάλλει στην επίτευξη ικανοποιητικού επιπέδου απλούστευσης. Στο πλαίσιο αυτών των μεταρρυθμίσεων προβλέπεται μεταξύ άλλων η υποχρεωτική εκπλήρωση των εκ των προτέρων προϋποθέσεων, η δημιουργία αποθεματικού επίδοσης ή ενός συστήματος ευέλικτης κατανομής πόρων που μπορεί να ενεργοποιείται κατά την ενδιάμεση επανεξέταση, ενώ ενθαρρύνεται η χρήση των μοντέλων χρηματοδότησης που βασίζονται στις επιδόσεις, όπως η «χρηματοδότηση που δεν συνδέεται με τις δαπάνες» ή οι «επιλογές απλουστευμένου κόστους».

Πρώτη επιλογή που πρέπει να διερευνηθεί: ενίσχυση της σύνδεσης μεταξύ της πολιτικής συνοχής και των μεταρρυθμίσεων;

32.

Λαμβάνει υπόψη τις ιδέες που παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη μελλοντική σύνδεση των προγραμμάτων της πολιτικής συνοχής με τις μεταρρυθμίσεις κατά το πρότυπο του ΜΑΑ. Υπογραμμίζει ωστόσο ότι πολλοί από τους συμμετέχοντες στη συζήτηση, μεταξύ αυτών και ορισμένα κράτη μέλη, εκφράζουν σοβαρές αμφιβολίες επ’ αυτού. Εφόσον μια εκσυγχρονισμένη πολιτική συνοχής και ανάπτυξης πρέπει να συνοδεύεται από ισχυρότερους δεσμούς μεταξύ επενδύσεων και μεταρρυθμίσεων, θα πρέπει οπωσδήποτε να διασφαλιστεί η συμμετοχή των αυτοδιοικητικών δημόσιων αρχών και ο κατάλληλος σχεδιασμός των στόχων και των μεταρρυθμίσεων που πρέπει να επιτευχθούν.

33.

Υπενθυμίζει ότι ορισμένα ορόσημα των σχεδίων ανάκαμψης επιλέχθηκαν με βάση τους «αναγκαίους πρόσφορους όρους» του ισχύοντος συστήματος της πολιτικής συνοχής, όπως η υποχρέωση διαμόρφωσης θεσμικού πλαισίου ή η καθιέρωση στρατηγικών πλαισίων σε διάφορους τομείς. Καλεί, ως εκ τούτου, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εκπονήσει ολοκληρωμένη μελέτη για το σύστημα πριν υποβάλει προτάσεις για την περίοδο μετά το 2027. Θεωρεί ότι η πολιτική συνοχής έχει ήδη συμβάλει στην υλοποίηση πολλών από τις μεταρρυθμίσεις που προσδιορίζονται στα εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΕΣΑΕ) και ότι είναι, επομένως, δυνατόν να αξιοποιηθεί αυτή η εμπειρία στο μέλλον (όσον αφορά π.χ. την πρόσβαση στην αγορά εργασίας και την αναντιστοιχία μεταξύ αναγκών και δεξιοτήτων ή την ανάπτυξη πολυετούς εθνικής στρατηγικής για τη διαχείριση των αποβλήτων).

34.

Υπενθυμίζει ότι, σύμφωνα κυρίως με το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ), το σύστημα «πληρωμών έναντι μεταρρυθμίσεων» που καθιερώθηκε με τον ΜΑΑ δεν έχει ακόμη αποδείξει τη χρησιμότητα ή βιωσιμότητά του. Εάν το σύστημα αυτό εφαρμοστεί στον τομέα της συνοχής, θα πρέπει να εξαιρεθούν από το πεδίο εφαρμογής των μεταρρυθμίσεων οι μεταρρυθμίσεις που δεν αφορούν τις αρμοδιότητες των αυτοδιοικητικών αρχών και τη φύση των επενδύσεων που πραγματοποιούν οι εν λόγω αρχές. Κρίνεται μάλιστα σκόπιμο να αποφευχθεί η παγίδα που παρατηρήθηκε στο παρελθόν με τους αναγκαίους πρόσφορους όρους, οι οποίοι υπονομεύουν τα προορατικά προγράμματα των περιφερειών με το πρόσχημα ότι τα κράτη μέλη δεν εκπληρώνουν επαρκώς τις υποχρεώσεις και τους στόχους της ΕΕ.

35.

Σημειώνει τη δυνατότητα να συμπεριληφθούν στα περιφερειακά προγράμματα στόχοι και ορόσημα για μεταρρυθμίσεις που αφορούν το επίπεδο της διακυβέρνησης: διοικητική ικανότητα, εταιρική σχέση, παραγωγή στατιστικών σε περιφερειακό επίπεδο προσαρμοσμένων στις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες. Η πολιτική συνοχής θα μπορούσε να είναι αποτελεσματικότερη εάν υποστηριζόταν περισσότερο η τοπική τεχνογνωσία.

Δεύτερη επιλογή που πρέπει να διερευνηθεί: καθιέρωση συστήματος πληρωμών με βάση τα αποτελέσματα;

36.

Επικροτεί τις προτάσεις (3) για καθιέρωση ενός συστήματος «πληρωμών με βάση τα αποτελέσματα», σύμφωνα με το οποίο οι πληρωμές θα πραγματοποιούνται βάσει ορόσημων (που αντιπροσωπεύουν ένα ποιοτικό βήμα υλοποίησης) και στόχων (που αντιπροσωπεύουν ένα ποσοτικό βήμα υλοποίησης, όπως οι δείκτες).

37.

Εξετάζει τα δυνητικά οφέλη του συστήματος αυτού, μεταξύ άλλων την απλούστευση και τη μείωση της γραφειοκρατίας και των πολύπλοκων υπολογισμών (όπως τονίζεται στην προηγούμενη γνωμοδότηση της ΕτΠ με θέμα «Απλούστευση των ΕΔΕΤ από τη σκοπιά των τοπικών και των περιφερειακών αρχών»), ώστε να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στους πολιτικούς στόχους, στην ποιότητα των έργων και στα αποτελέσματα. Η απλούστευση αυτή πρέπει επίσης να συμπεριλάβει —με κανονιστικές ρυθμίσεις— τους τελικούς δικαιούχους, καθώς αυτοί είναι υπεύθυνοι για την εκτέλεση των πράξεων που καθορίζουν την επίτευξη των ευρύτερων και των επιμέρους στόχων.

38.

Τονίζει ότι οι ισχύοντες κανόνες περιέχουν ήδη στοιχεία που θα μπορούσαν να τροφοδοτήσουν τη συζήτηση για το ενδεχόμενο καθιέρωσης ενός μελλοντικού συστήματος «πληρωμών με βάση τα αποτελέσματα», όπως π.χ. το καλά ανεπτυγμένο και ευρέως δοκιμασμένο σύνολο δεικτών παρακολούθησης και αποτελεσμάτων (ορισμός, υπολογισμός στόχων/οροσήμων και τελικών τιμών κ.λπ.). Εφιστά επίσης την προσοχή στις δυνατότητες που υπάρχουν να χρησιμοποιηθεί στο υφιστάμενο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής η μέθοδος της «χρηματοδότησης που δεν συνδέεται με τις δαπάνες» ή η μέθοδος των «επιλογών απλουστευμένου κόστους». Ωστόσο, το σύστημα αυτό παρουσιάζει και μειονεκτήματα. Ένα βασικό σημείο που πρέπει να ληφθεί υπόψη είναι ότι θα πρέπει να διατηρηθεί η δυνατότητα στήριξης έργων υψηλού κινδύνου ή υψηλού βαθμού καινοτομίας (που μερικές φορές δεν παράγουν το επιθυμητό αποτέλεσμα).

39.

Καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει το ενδεχόμενο χρήσης αυτών των δυνατοτήτων και να αντλήσει τα διδάγματά της πριν επιβάλει την ευρύτερη χρήση αυτής της μεθοδολογίας. Υπενθυμίζει ότι από τις διαθέσιμες πληροφορίες προκύπτει ότι η περιορισμένη χρήση της μεθόδου «χρηματοδότησης που δεν συνδέεται με τις δαπάνες» αποδίδεται στην έλλειψη γνώσεων και στον φόβο διπλών λογιστικών ελέγχων.

40.

Υπενθυμίζει ότι, κατά τη διαμόρφωση των συστημάτων «χρηματοδότησης που δεν συνδέεται με τις δαπάνες», θα είναι πολύ σημαντικό να τηρηθούν οι θεμελιώδεις αρχές της συνοχής. Μόνο μια τοποκεντρική προσέγγιση, βασισμένη στην αρχή της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης και της εταιρικής σχέσης, μπορεί να διασφαλίσει ότι τα ορόσημα και οι στόχοι καθορίζονται σε συνάρτηση με τις τοπικές συνθήκες και είναι, επομένως, πρόσφορα και επίκαιρα.

41.

Θεωρεί ότι αυτή η προσέγγιση που βασίζεται στα αποτελέσματα θα στεφθεί με επιτυχία υπό την προϋπόθεση ότι θα διαμορφωθεί ένα κανονιστικό πλαίσιο που θα διέπει όλα τα ευρωπαϊκά ταμεία, μεταξύ άλλων και το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) ή άλλο μελλοντικό αγροτικό ταμείο, και θα περιλαμβάνει ενιαίους κανόνες με βάση το πρότυπο του κανονισμού περί κοινών διατάξεων 2014-20. Με τον τρόπο αυτό θα υπάρξει πραγματική εναρμόνιση όλων των ευρωπαϊκών πολιτικών, μεταξύ αυτών και της πολιτικής συνοχής και της κοινής γεωργικής πολιτικής.

42.

Ζητεί την εφαρμογή κοινών μεθόδων εφαρμογής στα διάφορα προγράμματα, είτε αυτά τελούν υπό άμεση είτε υπό επιμερισμένη διαχείριση, προκειμένου να καταστεί δυνατή η πλήρης ένταξη της πολιτικής συνοχής στην εφαρμογή των πολιτικών της ΕΕ και να δημιουργηθούν πραγματικές συνέργειες.

43.

Υπενθυμίζει ότι η εφαρμογή μιας προσέγγισης που είναι περισσότερο προσανατολισμένη στα αποτελέσματα προϋποθέτει τη βελτίωση της συλλογής, της ανάλυσης και της αξιολόγησης δεδομένων σε ευρωπαϊκό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο (4).

44.

Διευκρινίζει ότι για να επεκταθεί η εφαρμογή του μοντέλου «χρηματοδότησης που δεν συνδέεται με τις δαπάνες» είναι αναγκαίο να αναπτυχθεί πραγματική σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ των διαχειριστικών αρχών, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του ΕΕΣ και, κατ’ επέκταση, να ληφθεί μέριμνα ώστε το σύστημα ελέγχου να είναι αντάξιο του επιπέδου κινδύνου και του μεγέθους των συναλλαγών, αποτρέποντας τους διπλούς λογιστικούς ελέγχους. Υπογραμμίζει ότι πρέπει να δοθεί προσοχή στην προσαρμογή και στη στήριξη των δικαιούχων και των διαφόρων αρχών μετά από αυτήν την αλλαγή του μοντέλου.

Στο πλαίσιο αυτό, προκειμένου να εδραιωθεί η επιτυχία της πολιτικής συνοχής, είναι αναγκαίο να εκσυγχρονιστεί το σύστημα διαχείρισης του προϋπολογισμού που χρησιμοποιείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τις διαχειριστικές αρχές, μεταξύ άλλων μέσω της άντλησης διδαγμάτων από άλλα μέσα πολιτικής.

45.

Επαναλαμβάνει ότι το μοντέλο «χρηματοδότησης που δεν συνδέεται με τις δαπάνες» πρέπει να σχεδιαστεί βάσει μετρήσιμων, ρεαλιστικών, χρονικά εφικτών και προσαρμοσμένων στη φύση των έργων οροσήμων και στόχων ώστε να καταβάλλονται τακτικά πληρωμές τόσο προς τους δικαιούχους όσο και από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

46.

Ζητεί επομένως να καθιερωθεί υψηλότερο ποσοστό προχρηματοδότησης για την πολιτική συνοχής: από το 0,5 % που προβλέπεται σε ετήσια βάση, θα μπορούσε να αυξηθεί στο 13 % ώστε να εναρμονιστεί με τα ποσοστά άλλων προγραμμάτων της ΕΕ. Η αύξηση αυτή θα διασφαλίσει την ομαλή εκτέλεση των πληρωμών, την ορθή εφαρμογή του ΠΔΠ και τη μεγιστοποίηση του αποτελέσματος μόχλευσης. Συν τοις άλλοις, θα διευκόλυνε την επίτευξη των οικονομικών στόχων που βασίζονται στην αρχή της αποδέσμευσης. Τέλος, η μελλοντική πολιτική συνοχής πρέπει να εφαρμοστεί με βάση την ενεργό επικουρικότητα και με σεβασμό στις αρχές της αποκέντρωσης, της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης και της εταιρικής σχέσης.

47.

Υπενθυμίζει τη θέση που εκφράζεται στη γνωμοδότηση Boc-Cordeiro, σύμφωνα με την οποία το ισχύον σύστημα επιτρέπει τη συνύπαρξη διαφόρων μορφών προγραμμάτων (περιφερειακών, διαπεριφερειακών, εθνικών, πολυταμειακών κ.λπ.) και διαφορετικών ρόλων στη διαχείριση των προγραμμάτων (διαχειριστικές αρχές, ενδιάμεσοι φορείς κ.λπ.), γεγονός που καθιστά δυνατό το να επιλέγεται το σύστημα που είναι πιο πρόσφορο για τα θεσμικά πλαίσια των κρατών μελών. Ωστόσο, τα προγράμματα πρέπει να καταρτίζονται στο προσφορότερο αυτοδιοικητικό επίπεδο, δηλαδή —για πολλά κράτη μέλη— στο περιφερειακό επίπεδο.

48.

Τονίζει ότι η πλήρης εφαρμογή της αρχής της εταιρικής σχέσης προϋποθέτει ταυτόχρονη και τρισδιάστατη εφαρμογή: σε οριζόντιο επίπεδο (εταίροι προγραμμάτων), σε κάθετο επίπεδο (πολυεπίπεδη διακυβέρνηση) και μεταξύ όλων των προγραμμάτων της ΕΕ (νέων ή υφιστάμενων) στην ίδια περιφέρεια, ιδίως εκείνων που βασίζονται στο άρθρο 174 της ΣΛΕΕ.

49.

Καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ενσωματώσει πλήρως τον κώδικα δεοντολογίας για την εταιρική σχέση στο μελλοντικό νομοθετικό πλαίσιο της πολιτικής συνοχής (5).

50.

Διευκρινίζει ότι η εταιρική σχέση θα πρέπει να διαδραματίζει ενεργό ρόλο ήδη από τα διάφορα στάδια της κατάρτισης των προγραμμάτων (προσδιορισμός των αναγκών, των τομέων προτεραιότητας ή της χρηματοδότησης), κατά τη διάρκεια της υλοποίησής τους, καθώς και κατά την παρακολούθησή τους, μέσω π.χ. της συμμετοχής των εταίρων στην επιτροπή παρακολούθησης, στο προσφορότερο αυτοδιοικητικό επίπεδο, ώστε να συζητούν για την κατάρτιση των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων, τις εκθέσεις προόδου ή και την αξιολόγηση των προγραμμάτων.

51.

Τονίζει ότι, σε οποιαδήποτε αλλαγή του συστήματος διαχείρισης, η στήριξη της ενίσχυσης των θεσμικών ικανοτήτων των εταίρων, συμπεριλαμβανομένων των μικρών τοπικών αρχών, μέσω εργαστηρίων, δομών κατάρτισης και δικτύωσης εξακολουθεί να έχει πολύ μεγάλη σημασία.

---

(1)  Μεταξύ άλλων, η γνωμοδότηση με θέμα «Μια ανανεωμένη πολιτική συνοχής μετά το 2027 που δεν αφήνει κανέναν στο περιθώριο».

(2)  Γνωμοδότηση με θέμα « Βελτίωση της διακυβέρνησης του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου: ένας κώδικας δεοντολογίας για τη συμμετοχή των τοπικών και των περιφερειακών αρχών ».

(3)  Π.χ. έκθεση της ομάδας υψηλού επιπέδου για το μέλλον της πολιτικής συνοχής.

(4)  Γνωμοδότηση με θέμα « Προϋπολογισμός της ΕΕ και τοποκεντρικές πολιτικές: προτάσεις για νέους μηχανισμούς σχεδιασμού και υλοποίησης στο ΠΔΠ μετά το 2027 ».

(5)  Κατ’ εξουσιοδοτηση κανονισμοσ (ΕΕ) αριθ. 240/2014 τησ Επιτροπησ της 7ης Ιανουαρίου 2014 σχετικά με τον ευρωπαϊκό κώδικα δεοντολογίας για την εταιρική σχέση στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών διαρθρωτικών και επενδυτικών ταμείων (ΕΕ L 74 της 14.3.2014, σ. 1).