1.   ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ο τομέας της ηλεκτρικής ενέργειας της Ευρώπης διέρχεται έναν ραγδαίο και άνευ προηγουμένου μετασχηματισμό. Η ανάπτυξη καθαρών παραγωγικών ικανοτήτων, ιδίως μεταβλητών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, αναδιαμορφώνει το μείγμα ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ με σκοπό την παροχή εγχώριας, ασφαλούς, ανταγωνιστικής και απανθρακοποιημένης ενέργειας για όλους τους καταναλωτές. Μόλις κατά την περίοδο 2022-2024 αναπτύχθηκαν παραγωγικές ικανότητες ύψους 168 GW σε ηλιακή ενέργεια και 44 GW σε αιολική ενέργεια —επίπεδα που δεν έχουν προηγούμενο. Το 2024, το 47 % της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ προήλθε από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Ομοίως, η ζήτηση αλλάζει με νέες χρήσεις, όπως ο εξηλεκτρισμός, συμπεριλαμβανομένης της ηλεκτροκίνησης, της θέρμανσης και ψύξης, της παραγωγής υδρογόνου και ορισμένων βιομηχανικών διεργασιών, ιδίως εκείνων που λειτουργούν σε χαμηλές και μεσαίες θερμοκρασίες. Τα νέα αυτά μοτίβα χρήσης είναι πιθανό να οδηγήσουν σε αύξηση της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας τα επόμενα έτη.

Τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας αποτελούν τον απαραίτητο σύνδεσμο μεταξύ παραγωγής και ζήτησης. Εξασφαλίζουν τη δυναμικότητα του δικτύου που απαιτείται για τη σύνδεση νοικοκυριών, καθώς και νέων βιομηχανιών και επιχειρήσεων. Το σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας της Ευρώπης βασίζεται σε δίκτυα που κατασκευάστηκαν ως επί το πλείστον, με προληπτικό σχεδιασμό, κατά τις δεκαετίες του 1970 και του 1980 για τους συμβατικούς τύπους παραγωγικής ικανότητας εκείνης της εποχής (1). Τα δίκτυα αυτά χρειάζονται εκσυγχρονισμό και ανακαίνιση, αλλά και επείγουσα επέκταση για την κάλυψη της τρέχουσας πολυπλοκότητας της ενεργειακής μετάβασης, τόσο σε επίπεδο μεταφοράς όσο και σε επίπεδο διανομής. Εκτιμάται ότι το 40 έως 55 % των γραμμών χαμηλής τάσης θα υπερβεί τα 40 έτη ηλικίας έως το 2030, ενώ το συνολικό μήκος τους αυξήθηκε μόλις κατά 0,8 % μεταξύ 2021 και 2022 (2). Επιπλέον, ο μετασχηματισμός των ενεργειακών μας συστημάτων προς καθαρές πηγές ενέργειας, καθώς και τα χρονοβόρα χρονοδιαγράμματα που απαιτούνται παραδοσιακά για την ανάπτυξη έργων δικτύου οδηγούν σε σημαντικές καθυστερήσεις στη σύνδεση με το δίκτυο. Για τα αιολικά πάρκα, η πρόσβαση στο δίκτυο μπορεί να διαρκέσει έως και 9 έτη (3).

Η καθυστέρηση της ανάπτυξης του δικτύου συνεπάγεται επίσης κοινωνικό κόστος λόγω της άνισης πρόσβασης στην εσωτερική αγορά, η οποία οδηγεί σε αποκλίσεις στις τιμές της ενέργειας, αλλά και ως προς τις κλιματικές εξωτερικές επιδράσεις. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (στο εξής: ΔΟΕ) (4), οι σωρευτικές εκπομπές CO2 από τον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας την περίοδο 2023-2050 εκτιμάται ότι θα είναι αυξημένες κατά 58 γιγατόνους στο σενάριο καθυστερημένης ανάπτυξης των δικτύων (Grid Delay Case), σε σύγκριση με σενάριο ευθυγραμμισμένο με τους εθνικούς στόχους για το κλίμα. Αυτή η ποσότητα ισοδυναμεί με τις συνολικές παγκόσμιες εκπομπές CO2 του τομέα ηλεκτρικής ενέργειας για την περίοδο 2018-2022.

Εκ των προαναφερθέντων καταδεικνύεται ότι οι τρέχουσες πρακτικές για την ανάπτυξη δικτύων πρέπει να αλλάξουν, ώστε να ανταποκρίνονται εγκαίρως στις τρέχουσες και μελλοντικές ανάγκες.

Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις προληπτικές επενδύσεις παρέχουν στήριξη στα κράτη μέλη, τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές και τους διαχειριστές συστημάτων διανομής και μεταφοράς, διατυπώνοντας συστάσεις για ανάληψη δράσης σε ολόκληρη τη διαδικασία που οδηγεί σε τελική επενδυτική απόφαση, δηλαδή στον σχεδιασμό δικτύου, τον ρυθμιστικό έλεγχο, την αναγνώριση του κόστους και την παροχή κινήτρων. Οι δράσεις που παρατίθενται στις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές αποσκοπούν στην προώθηση αποδοτικών μελλοντοστρεφών επενδύσεων σε έργα δικτύου και στη συμβολή στην οικονομική προσιτότητα του ενεργειακού κόστους. Η διευκόλυνση των προληπτικών επενδύσεων με οικονομικά αποδοτικό τρόπο θα πρέπει να καλύπτει τη σημαντική αύξηση των ετήσιων επενδύσεων σε δίκτυα, με βελτίωση της αποδοτικότητας και της αποτελεσματικότητας των εν λόγω επενδύσεων, ενώ παράλληλα θα πρέπει να διασφαλίζεται ότι οι λογαριασμοί ηλεκτρικού ρεύματος παραμένουν οικονομικά προσιτοί για νοικοκυριά, βιομηχανίες και επιχειρήσεις.

2.   ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ;

2.1.   Ορισμός και παραδείγματα

Ο όρος «προληπτικές επενδύσεις» χρησιμοποιείται στη νομοθεσία της ΕΕ, παρά το γεγονός ότι δεν ορίζεται ρητά. Ο κανονισμός ΔΕΔ-Ε (5) αναφέρεται στις προληπτικές επενδύσεις σε σχέση με ρυθμιστικά κίνητρα, οι οποίες θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν συγκεκριμένους υψηλότερους κινδύνους για την ανάπτυξη, την κατασκευή, τη λειτουργία ή τη συντήρηση ενός έργου κοινού ενδιαφέροντος. Ωστόσο, οι προληπτικές επενδύσεις αυτές καθαυτές δεν ορίζονται. Το ίδιο ισχύει και για τον κανονισμό για την ηλεκτρική ενέργεια (6), ο οποίος, στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, αναφέρεται στις προληπτικές επενδύσεις ως μέσο για την ανάπτυξη του δικτύου με σκοπό την επιτάχυνση της ανάπτυξης της παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, μεταξύ άλλων σε καθορισμένες περιοχές επιτάχυνσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και στη ζήτηση έξυπνου εξηλεκτρισμού.

Οι συζητήσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη στο πλαίσιο του 8ου φόρουμ για τις ενεργειακές υποδομές τον Ιούνιο του 2022 (7) κατέδειξαν ότι υπάρχουν διαφορετικές αντιλήψεις για την έννοια των προληπτικών επενδύσεων. Η εν λόγω απόκλιση απόψεων απορρέει από την ιστορική πρακτική, καθώς επί του παρόντος καμία εθνική ρυθμιστική αρχή (ΕΡΑ) δεν προσδιορίζει ρητά τυχόν επενδύσεις με τον όρο «προληπτικές»  (8). Ωστόσο, στην πράξη εφαρμόζεται ήδη για κάποιες επενδύσεις σε δίκτυα και ορισμένα ρυθμιστικά συστήματα. Οι εργασίες που ξεκίνησαν αρχικά από το φόρουμ και συνεχίστηκαν στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης για τα δίκτυα συνέβαλαν στην καλύτερη κατανόηση της έννοιας των προληπτικών επενδύσεων. Κατά την προετοιμασία των παρουσών κατευθυντήριων γραμμών, η Επιτροπή συγκέντρωσε στοιχεία μέσω διαφόρων ειδικών συνεδριάσεων του φόρουμ για τις ενεργειακές υποδομές μεταξύ 2022-2024, δύο εργαστηρίων με ενδιαφερόμενα μέρη στις 29 Απριλίου 2024 και στις 11 Δεκεμβρίου 2024 και δύο ερωτηματολογίων προς τις ΕΡΑ (9) και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη (10).

Η Επιτροπή αντιλαμβάνεται τις προληπτικές επενδύσεις ως επενδύσεις σε πάγια στοιχεία υποδομών δικτύου που καλύπτουν προορατικά τις ανάγκες ανάπτυξης του δικτύου πέραν εκείνων των επενδύσεων που αντιστοιχούν σε ενισχύσεις σχετιζόμενες με υφιστάμενα αιτήματα σύνδεσης στο δίκτυο από έργα παραγωγής ή ζήτησης. Οι προληπτικές επενδύσεις είναι μελλοντοστρεφείς επενδύσεις σε δίκτυα βασιζόμενες σε προσδιορισθείσες μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες ανάγκες του δικτύου, τεκμηριωμένες στα προγράμματα ανάπτυξης δικτύου, με βάση σενάρια προβολής που αποτυπώνουν εύλογες πορείες δυναμικοτήτων παραγωγής και ζήτησης προς υποστήριξη των πολιτικών για την ενέργεια, το κλίμα και τη βιομηχανία, συμπεριλαμβανομένων των εθνικών σχεδίων για την ενέργεια και το κλίμα. Οι προληπτικές επενδύσεις δεν συνιστούν νέα «κατηγορία» επενδύσεων, καθώς αποτελούνται από πανομοιότυπα πάγια στοιχεία δικτύου με όλα τα άλλα είδη επενδύσεων δικτύου, όπως οι αντιδραστικές επενδύσεις (11).

Οι προληπτικές επενδύσεις είναι σε κάποιο βαθμό κοινές σε επίπεδο μεταφοράς, όπου οι διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς (στο εξής: ΔΣΜ) αξιολογούν συχνά τις ανάγκες τους βάσει σεναρίων που ενσωματώνουν μέτρα πολιτικής, τα οποία λαμβάνουν υπόψη τη μελλοντική εξέλιξη της κατανάλωσης και του εφοδιασμού με ηλεκτρική ενέργεια. Για παράδειγμα, οι υπεράκτιες υβριδικές γραμμές διασύνδεσης είναι συνήθως εκ φύσεως προληπτικές, καθώς κατασκευάζονται με την παραδοχή της μελλοντικής αύξησης κοντινών παραγωγικών ικανοτήτων. Οι προληπτικές επενδύσεις δεν έχουν ακόμα ευρεία εφαρμογή σε επίπεδο διανομής, όπου, κατά παράδοση, οι περισσότεροι διαχειριστές συστημάτων διανομής (στο εξής: ΔΣΔ) ανέπτυσσαν τα δίκτυά τους αντιδραστικά, με βάση το ισχύον νομικό πλαίσιο, προβαίνοντας σε ενισχύσεις του δικτύου μόνο αφού είχαν υποβληθεί αιτήματα σύνδεσης στο δίκτυο ή εάν απαιτούνταν εργασίες ανακαίνισης. Ο κύριος λόγος για την αντιδραστική ανάπτυξη των δικτύων είναι ο διαφαινόμενος κίνδυνος που σχετίζεται με τις προληπτικές επενδύσεις, ιδίως σε σχέση με την πιθανή υποχρησιμοποίηση του πάγιου στοιχείου που οδηγεί σε υψηλότερες τιμές για τους καταναλωτές χωρίς αντιληπτά οφέλη. Δεν υπάρχουν ακόμη πλαίσια μετριασμού των κινδύνων σε όλα τα κράτη μέλη. Το κεφάλαιο σχετικά με τις στρατηγικές μετριασμού των κινδύνων παρέχει περισσότερες λεπτομέρειες επί του θέματος. Μεταξύ των παραδειγμάτων προληπτικών επενδύσεων, συμπεριλαμβανομένων των επενδύσεων που διευκολύνουν τη μελλοντική ανάπτυξη δικτύων, περιλαμβάνονται τα εξής:

—

Οι ενισχύσεις του χερσαίου δικτύου, όπως κατασκευή νέων υποσταθμών, αποσκοπούν στην κάλυψη προβλέψιμων αλλαγών στην προσφορά και τη ζήτηση —για παράδειγμα μέσω της υπερδιαστασιολόγησης της δυναμικότητας του υποσταθμού, του μετασχηματιστικού σταθμού ή των ίδιων των γραμμών. Τέτοιου είδους ενισχύσεις θα μπορούσαν, για παράδειγμα, να συνδέονται με περιοχές επιτάχυνσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

—

Ο μελλοντοστρεφής σχεδιασμός υπεράκτιων έργων, όπως η διάθεση χώρου για έναν υπεράκτιο υποσταθμό και ο σχεδιασμός του κατά τέτοιον τρόπο ώστε να υπάρχει δυνατότητα μελλοντικής επέκτασης, ή ο σχεδιασμός ολόκληρου του υποσταθμού με μεγαλύτερη δυναμικότητα. Για παράδειγμα, τούτο θα μπορούσε να έχει ως σκοπό να καταστεί δυνατή η σύνδεση των υπό εξέταση γραμμών διασύνδεσης ή η σύνδεση νέων γειτονικών αιολικών πάρκων που αναμένεται να δημοπρατηθούν. Η πρόβλεψη αυτή μπορεί να εξοικονομήσει σημαντικό κόστος σε σύγκριση με την κατασκευή πρόσθετων υπεράκτιων υποσταθμών.

—

Τοποθέτηση εφεδρικών σωλήνων όδευσης καλωδίων σε τάφρους ώστε να είναι έτοιμοι για μελλοντική αύξηση της παραγωγικής ικανότητας, δεδομένου ότι ένας δεύτερος γύρος τεχνικών έργων μπορεί να συνεπάγεται σημαντικό κόστος και χρόνο για την εξασφάλιση νέων αδειών. Ομοίως, τα πάγια στοιχεία του δικτύου μπορούν να σχεδιάζονται κατά τρόπον ώστε να είναι έτοιμα να εξοπλιστούν με πρόσθετα κυκλώματα, εάν χρειαστεί. Οι γραμμές μπορούν να κατασκευαστούν με στύλους για γραμμές διπλού κυκλώματος, ενώ αρχικά θα είναι εξοπλισμένες με ένα μόνο κύκλωμα.

—

Παρεμβάσεις για την αύξηση της μακροπρόθεσμης ανθεκτικότητας του συστήματος. Για παράδειγμα, αυτό μπορεί να περιλαμβάνει έργα ανάπτυξης δικτύου με στόχο την ενίσχυση της ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή (διασφάλιση της ετοιμότητας για δυσμενέστερα κλιματικά έτη, όπως μέσω της δομικής ενίσχυσης των γραμμών).

2.2.   Γιατί απαιτούνται προληπτικές επενδύσεις

Απαιτούνται επενδύσεις ύψους 730 δισ. EUR για την ανάπτυξη του δικτύου διανομής και 472 δισ. EUR για την ανάπτυξη του δικτύου μεταφοράς έως το 2040  (12) με σκοπό την προώθηση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας και την επέκταση της δυναμικότητας του δικτύου, ώστε να καταστεί δυνατή η σύνδεση νέων, καθαρών έργων παραγωγής ενέργειας με χαμηλό οριακό κόστος που μειώνουν τις μέσες τιμές χονδρικής της ηλεκτρικής ενέργειας. Η αύξηση των επενδύσεων σε δίκτυα καθιστά δυνατή τη μεσοπρόθεσμη μείωση του λογαριασμού των καταναλωτών, καθώς παρέχει την απαραίτητη δυναμικότητα για την ενσωμάτωση νέας παραγωγής χαμηλού κόστους και μειώνει συνολικά το κόστος του συστήματος (13). Από την άποψη της κρισιμότητας, η πρόσβαση στο δίκτυο και ο οικονομικά προσιτός ενεργειακός εφοδιασμός αποτελούν επίσης μία από τις απαραίτητες προϋποθέσεις για τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης. Υπάρχουν τρεις βασικοί λόγοι που δικαιολογούν την ανάγκη να πραγματοποιηθούν αυτές οι επενδύσεις με προληπτικό τρόπο:

1.

Τα ανεπαρκώς διαστασιολογημένα δίκτυα οδηγούν σε μεγαλύτερους χρόνους παράδοσης για τις συνδέσεις δικτύου, με αποτέλεσμα να αναβάλλεται ο εξηλεκτρισμός, καθώς και η εκδίπλωση καθαρών πηγών ενέργειας. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι χρόνοι ανάπτυξης του δικτύου είναι μεγαλύτεροι από εκείνους των πάγιων στοιχείων παραγωγής και ζήτησης. Τα έργα δικτύου είναι πολύπλοκα και συχνά εκτείνονται σε πολλές περιφέρειες ή σε πολλά κράτη μέλη ή τρίτες χώρες. Η πολυπλοκότητα αυτή αυξάνει τους χρόνους ανάπτυξης των έργων. Οι χρόνοι παράδοσης για τα έργα δικτύου μπορούν να εκτείνονται σε 8-10 έτη όσον αφορά τα έργα δικτύου διανομής και σε πάνω από μια δεκαετία όσον αφορά τη μεταφορά (14). Επιπλέον, λόγω της ανεπαρκούς εγχώριας παραγωγικής ικανότητας, οι τιμές και οι χρόνοι αναμονής για νέους μετασχηματιστές και καλώδια έχουν σχεδόν διπλασιαστεί σε σύγκριση με την κατάσταση που επικρατούσε την περίοδο 2021-2022, με αποτέλεσμα να απαιτούνται 2-3 έτη για την προμήθεια καλωδίων και έως τέσσερα έτη για την εξασφάλιση μετασχηματιστών μεγάλης ισχύος (15). Η καλύτερη μέριμνα για προληπτικές επενδύσεις στον σχεδιασμό δικτύου μπορεί να μειώσει σημαντικά τους συνολικούς χρόνους αναμονής για συνδέσεις και να βοηθήσει τους παρόχους βασικών κατασκευαστικών στοιχείων να αυξήσουν τις παραγωγικές τους ικανότητες και να σχεδιάσουν καλύτερα τις επενδύσεις.

2.

Για ορισμένες εφαρμογές, η διαστασιολόγηση μεγαλύτερων πάγιων στοιχείων μπορεί να οδηγήσει σε εξοικονόμηση κόστους ανά MW υλοποιηθείσας δυναμικότητας δικτύου και ενδεχομένως να εξασφαλίσει επίσης καλύτερες συμφωνίες με τους παρόχους τεχνολογίας. Επιπλέον, σε πολλές τοποθεσίες, οι ανεπαρκείς επενδύσεις σε υποδομές δικτύου μπορεί να καταστούν πιο δαπανηρές για την κοινωνία μεσοπρόθεσμα (16) απ’ ότι η πραγματοποίηση προληπτικών επενδύσεων υπό ελεγχόμενη εποπτεία και διαδικασίες διαχείρισης κινδύνων.

3.	Τέλος, οι προληπτικές επενδύσεις καθιστούν δυνατή τη χρήση μίας μόνο διαδικασίας αδειοδότησης για επικείμενες και μελλοντικές ανάγκες, με αποτέλεσμα την επιτάχυνση της ανάπτυξης του δικτύου και τη βελτίωση της αποδοχής από το κοινό.

3.   ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΔΙΚΤΥΩΝ ΓΙΑ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣΤΡΕΦΕΙΣ ΑΝΑΓΚΕΣ

Ο πρώτος τομέας δράσης είναι ο σχεδιασμός δικτύου. Η ανάπτυξη του δικτύου, τουλάχιστον σε επίπεδο μέσης και υψηλής τάσης, βασίζεται σε εθνικά αναπτυξιακά και επενδυτικά σχέδια. Ως εκ τούτου, τα επενδυτικά σχέδια των διαχειριστών συστημάτων πρέπει να βασίζονται σε μελλοντοστρεφή προγράμματα ανάπτυξης δικτύων (στο εξής: ΠΑΔ), τα οποία αξιολογούν, ποσοτικοποιούν και εντοπίζουν τις πλέον αποδοτικές λύσεις δικτύου για τις ανάγκες του συστήματος.

3.1.   Απαιτήσεις και πλαίσιο για τον σχεδιασμό δικτύου

Υπάρχουν τρία επίπεδα σχεδιασμού της ανάπτυξης δικτύων κατά την εξέταση του γεωγραφικού πεδίου εφαρμογής (ΕΕ, μεταφορά, διανομή). Σε επίπεδο ΕΕ, το ΕΔΔΣΜ-ηλ εγκρίνει και δημοσιεύει ανά διετία μη δεσμευτικό διενωσιακό δεκαετές πρόγραμμα ανάπτυξης δικτύων (στο εξής: ΔΠΑΔ) και το υποβάλλει προς γνωμοδότηση στον ACER. Το ΔΠΑΔ καλύπτει τη διασυνοριακή διασύνδεση εντός της Ευρώπης και με τρίτες χώρες, αλλά και τις εσωτερικές γραμμές διασυνοριακού ενδιαφέροντος. Ο κανονισμός ΔΕΔ-Ε απαιτεί τον ολοκληρωμένο σχεδιασμό των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας με δίκτυα άλλων φορέων ενέργειας, συμπεριλαμβανομένου του υδρογόνου. Το ΕΔΔΣΜ-ηλ και το ΕΔΔΣΜ Αερίου (17) αναπτύσσουν από κοινού τα σενάρια για τα ΔΠΑΔ.

Από το 2024, το ΔΠΑΔ καλύπτει επίσης την υπεράκτια διάσταση μέσω των προγραμμάτων ανάπτυξης υπεράκτιων δικτύων σε επίπεδο θαλάσσιας λεκάνης, με βάση υπεράκτιες μη δεσμευτικές συμφωνίες για την προγραμματισμένη παραγωγική ικανότητα, οι οποίες υποβάλλονται από τα κράτη μέλη ανά διετία. Οι υβριδικές γραμμές διασύνδεσης έχουν συνήθως προληπτικό χαρακτήρα, καθώς κατά κανόνα βασίζονται σε εκτιμήσεις της μελλοντικής υπεράκτιας παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, λαμβανομένων υπόψη του ΔΠΑΔ και των εθνικών προγραμμάτων ανάπτυξης της μεταφοράς. Για τον λόγο αυτόν, όσον αφορά την υπεράκτια διάσταση, ο σχεδιασμός δικτύων σε επίπεδο ΕΕ ευθυγραμμίζεται ήδη με την τακτική προσέγγιση σχεδιασμού από τη βάση προς την κορυφή, με καθοδήγηση, βασισμένη σε συλλογισμούς από την κορυφή προς τη βάση, από τα κράτη μέλη μέσω των μη δεσμευτικών φιλοδοξιών τους για τις υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας σε επίπεδο θαλάσσιας λεκάνης.

Σε εθνικό επίπεδο, οι διαχειριστές δικτύων μεταφοράς και διανομής υποχρεούνται να καταρτίζουν αντίστοιχα προγράμματα ανάπτυξης δικτύων (στο εξής: ΠΑΔ) τουλάχιστον ανά διετία (18). Σε επίπεδο μεταφοράς, το πρόγραμμα υποδεικνύει την ανάπτυξη της βασικής υποδομής μεταφοράς κατά την επόμενη δεκαετία και προσδιορίζει αναλυτικά τις επενδύσεις που πρέπει να πραγματοποιηθούν κατά την επόμενη τριετία. Ο σχεδιασμός του δικτύου πρέπει να ευθυγραμμίζεται ικανοποιητικά με τα εθνικά σχέδια για την ενέργεια και το κλίμα που υποβάλλονται σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2018/1999, ώστε να αντικατοπτρίζει τις μελλοντικές εξελίξεις στην παραγωγή και το φορτίο και να λαμβάνει υπόψη την ανάπτυξη απόκρισης ζήτησης, ευελιξίας και εναλλακτικών λύσεων δικτύου. Επιπλέον, σε επίπεδο μεταφοράς, το ΠΑΔ θα πρέπει να ευθυγραμμίζεται ικανοποιητικά με το ΔΠΑΔ σε επίπεδο ΕΕ.

Όσον αφορά το επίπεδο διανομής, το πρόγραμμα πρέπει να καθορίζει τις προγραμματισμένες επενδύσεις για τα επόμενα πέντε έως δέκα έτη, με ιδιαίτερη έμφαση στην κύρια υποδομή διανομής που απαιτείται για τη σύνδεση νέας παραγωγικής ικανότητας και νέων φορτίων, συμπεριλαμβανομένων των σημείων επαναφόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων. Πρέπει επίσης να διασφαλίζει διαφάνεια σχετικά με τις απαιτούμενες μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες υπηρεσίες ευελιξίας και να εξετάζει εναλλακτικές λύσεις αντί της ανάπτυξης δικτύων (όπως ευελιξία, απόκριση ζήτησης ή καινοτόμες τεχνολογίες δικτύου) (19).

3.2.   Βελτιώσεις στον σχεδιασμό των δικτύων ώστε να καταστούν δυνατές οι μελλοντοστρεφείς επενδύσεις

Προκλήσεις

Με βάση τις υφιστάμενες νομικές απαιτήσεις, τα ΠΑΔ θα πρέπει να καλύπτουν τη μελλοντική εξέλιξη της ζήτησης και της προσφοράς τόσο σε επίπεδο μεταφοράς όσο και σε επίπεδο διανομής, γεγονός που θα διευκολύνει την υλοποίηση προληπτικών επενδύσεων. Ωστόσο, το επίπεδο υλοποίησης διαφέρει σημαντικά εντός της Ένωσης  (20), γεγονός που σε πολλές περιπτώσεις εμποδίζει επί του παρόντος την ένταξη προληπτικών επενδύσεων στα προγράμματα ανάπτυξης δικτύου.

Μολονότι για τα ΠΑΔ μεταφοράς, πολλοί ΔΣΜ βασίζουν ήδη τον σχεδιασμό τους σε σενάρια που καλύπτουν τους στόχους για την ενέργεια και το κλίμα, αυτό είναι λιγότερο σύνηθες για τους ΔΣΔ. Η κατάσταση αυτή συνδέεται με τις διαφορετικές συνθήκες που επικρατούν σε κάθε χώρα, καθώς αρκετοί μικρότεροι ΔΣΔ συχνά δεν διαθέτουν επαρκή ικανότητα προσομοίωσης των μελλοντικών αναγκών ή απαλλάσσονται από την υποχρέωση αυτή λόγω χαμηλής πελατειακής βάσης.

Η έλλειψη κατάλληλων διαδικασιών συντονισμού στην εκπόνηση σεναρίων αυξάνει τον κίνδυνο συμφόρησης και καθυστερήσεων στο δίκτυο. Για παράδειγμα, εάν ένας ΔΣΔ καταρτίζει προγράμματα δικτύου και προβαίνει σε προληπτικές επενδύσεις που λαμβάνουν υπόψη την ταχεία υιοθέτηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και της ηλεκτροκίνησης, των αντλιών θερμότητας ή του βιομηχανικού εξηλεκτρισμού σε μια περιφέρεια, αλλά ο ΔΣΜ δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη τις εξελίξεις αυτές στα δικά του σενάρια, η διαθέσιμη δυναμικότητα του δικτύου για νέες συνδέσεις είναι πιθανό να εξαντληθεί μόλις χρειαστεί η κατασκευή νέου υποσταθμού σε επίπεδο μεταφοράς στην εν λόγω περιφέρεια. Δεδομένου ότι τα έργα μεταφοράς είναι συνήθως πιο σύνθετα και χρονοβόρα στην κατασκευή τους σε σύγκριση με τα έργα διανομής, αυτό μπορεί να προκαλέσει σημαντικές καθυστερήσεις στις νέες συνδέσεις δικτύου.

Συστάσεις της Επιτροπής

α)

Οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές και/ή οι αρχές των κρατών μελών θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι τα προγράμματα ανάπτυξης δικτύων βασίζονται σε σενάρια μελλοντικής ανάπτυξης και θα πρέπει να εξηγούν με σαφήνεια τη σχέση μεταξύ μελλοντικής αναμενόμενης παραγωγής και κατανάλωσης και της προτεινόμενης ανάπτυξης δικτύου. Επίσης, τα σενάρια θα πρέπει να ευθυγραμμίζονται τουλάχιστον ανά αντίστοιχο επίπεδο σχεδιασμού. Τα κράτη μέλη στα οποία χρησιμοποιείται η έννοια των προληπτικών επενδύσεων καταρτίζουν συνήθως ΠΑΔ με βάση τον σχεδιασμό σεναρίων, πρακτική που θεωρείται ορθή (21).

β)

Τα σενάρια που χρησιμοποιούνται για τον σχεδιασμό της ανάπτυξης δικτύων καθορίζουν τις παραμέτρους που επηρεάζουν τις εκτιμήσεις σχετικά με τις μελλοντικές ανάγκες του δικτύου. Τα σενάρια θα πρέπει να εκπονούνται κατόπιν δημόσιας διαβούλευσης και συντονισμού με τα κράτη μέλη / τις ΕΡΑ, ώστε να διασφαλίζεται η ευθυγράμμισή τους με τους εθνικούς μακροπρόθεσμους στόχους πολιτικής για την ενέργεια και το κλίμα (σύμφωνα με τα εθνικά σχέδια για την ενέργεια και το κλίμα), και να συνεκτιμώνται οι απόψεις των ενδιαφερόμενων μερών κατά τρόπο διαφανή και συμπεριληπτικό. Ειδικότερα, ο σχεδιασμός θα πρέπει να καθιστά δυνατή την επίτευξη των ενωσιακών και εθνικών στόχων, όπως για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τη θέρμανση και ψύξη (σύνδεση με τοπικά σχέδια θέρμανσης και ψύξης), τις υποδομές επαναφόρτισης ηλεκτροκίνησης, την απανθρακοποίηση της βιομηχανίας, μεταξύ άλλων μέσω του εξηλεκτρισμού ή του υδρογόνου. Τα σενάρια θα πρέπει να είναι διατομεακά και σε εθνικό επίπεδο, ώστε να είναι δυνατή η διενέργεια εκτιμήσεων κινδύνου με συντονισμένο σχεδιασμό. Τα ΠΑΔ θα πρέπει να χρησιμοποιούν πολλαπλά σενάρια και αναλύσεις ευαισθησίας προκειμένου να λαμβάνουν υπόψη τις αβεβαιότητες σχετικά με τη μελλοντική ζήτηση και προσφορά. Είναι σημαντικό ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίσουν την έγκαιρη ανάπτυξη σταθερών εθνικών μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων στόχων, στρατηγικών και σχεδίων πολιτικής για την ενέργεια και το κλίμα, που θα διευκολύνουν την εκπόνηση σεναρίων ανάπτυξης δικτύων.

γ)

Οι διαχειριστές δικτύων θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι τα ΠΑΔ αποτελούν το πρώτο και κύριο μέσο στο οποίο οι προληπτικές επενδύσεις θα πρέπει να περιλαμβάνονται, να αξιολογούνται και τελικά να εγκρίνονται από το ρυθμιστικό σύστημα. Τα ΠΑΔ θα πρέπει να εξηγούν με σαφήνεια τον τρόπο με τον οποίο θα αναπτυχθεί το δίκτυο, εξασφαλίζοντας προβολή για τους επενδυτές, καθώς και τις αλυσίδες εφοδιασμού. Ο βαθμός λεπτομέρειας μπορεί να ποικίλλει ανάλογα με τα επίπεδα τάσης, αλλά και ανάλογα με την πελατειακή βάση στην περίπτωση των ΔΣΔ (22). Για παράδειγμα, σε επίπεδο χαμηλής τάσης των ΔΣΔ, τα στοιχεία δικτύου είναι πιθανό να αφορούν πολύ συγκεκριμένα έργα, με ανάγκες και χαρακτηριστικά προσαρμοσμένα στις ανάγκες κάθε χρήστη του δικτύου.

δ)

Κατά τον σχεδιασμό νέων επενδύσεων, οι διαχειριστές δικτύων θα πρέπει να εξετάζουν λύσεις, οι οποίες θα καθιστούν δυνατές πιθανές μελλοντικές αυξήσεις της δυναμικότητας, προετοιμάζοντας τα πάγια στοιχεία για μελλοντική επέκταση. Τούτο θα μπορούσε να επιταχύνει σημαντικά τη συνολική ανάπτυξη των δικτύων από την άποψη της διαφάνειας, της προβολής και της αδειοδότησης. Συγκεκριμένες εφαρμογές μπορεί να αφορούν τη διάθεση μεγαλύτερου χώρου για υποσταθμούς, την εγκατάσταση μεγαλύτερων πυλώνων ή μετασχηματιστών ή στύλων (που θα καθιστούν δυνατή τη μελλοντική προσθήκη κυκλωμάτων στη γραμμή), την τοποθέτηση εφεδρικών σωλήνων όδευσης καλωδίων σε τάφρους.

ε)

Τα κράτη μέλη και/ή οι ΕΡΑ θα μπορούσαν να εξετάσουν το ενδεχόμενο θέσπισης επαρκούς μελλοντοστρεφούς περιόδου για τον λεπτομερή σχεδιασμό των δικτύων ή, κατά περίπτωση, για τα επενδυτικά σχέδια των διαχειριστών συστημάτων, ώστε να ληφθούν υπόψη και να εγκριθούν προληπτικές επενδύσεις. Τούτο θα μπορούσε να συμβάλει στην αποφυγή σημείων συμφόρησης στην αλυσίδα εφοδιασμού, καθώς και στην επίτευξη του στόχου της διατήρησης της αξιακής αλυσίδας παραγωγής στην Ευρώπη, σύμφωνα επίσης και με την πράξη για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών.

στ)

Απαιτούνται επίσης περαιτέρω προσπάθειες για τον συντονισμό μεταξύ των αντίστοιχων επιπέδων σχεδιασμού δικτύων, ώστε να διασφαλιστεί ότι τα πάγια στοιχεία σχεδιάζονται με οικονομικά αποδοτικό τρόπο. Τούτο μπορεί να επιδιωχθεί από τα κράτη μέλη ή τις ΕΡΑ σε εθνικό επίπεδο και, στο μέτρο του δυνατού, σε περιφερειακό επίπεδο, για παράδειγμα με την απαίτηση ευθυγράμμισης όσον αφορά το χρονοδιάγραμμα των ΠΑΔ ή τον συντονισμό των εισροών (σεναρίων) που χρησιμοποιούνται σε όλα τα επίπεδα σχεδιασμού. Επί του παρόντος, όλα τα προγράμματα πρέπει να υποβάλλονται τουλάχιστον ανά διετία, ωστόσο δεν υπάρχουν απαιτήσεις όσον αφορά τη σειρά ή τις διασυνδέσεις τους, γεγονός που οδηγεί σε ανεπάρκειες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναλύει πιθανές περαιτέρω δράσεις στο πλαίσιο της επικείμενης δέσμης μέτρων για τα δίκτυα. Ο σχεδιασμός δικτύων εξετάζεται επίσης στο σχέδιο κώδικα δικτύου για την απόκριση ζήτησης, όπως υποβλήθηκε από τον ACER στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Μάρτιο του 2025. Ο ACER σχεδιάζει επίσης να εκδώσει κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τα προγράμματα ανάπτυξης δικτύων διανομής έως τα μέσα του 2025.

3.3.   Καθεστώς ελέγχου για τα ΠΑΔ

Προκλήσεις

Συχνά, οι προληπτικές επενδύσεις δεν προγραμματίζονται και δεν περιλαμβάνονται στα ΠΑΔ από την αρχή, με την παραδοχή ότι θα απορριφθούν αργότερα κατά τη διαδικασία ελέγχου. Επιπλέον, σε πολλές περιπτώσεις, ακόμη και αν προτείνεται σε ΠΑΔ ή επενδυτικά σχέδια, η πρακτική αξιολόγησης των ΕΡΑ όσον αφορά τις προληπτικές επενδύσεις θα μπορούσε να αποτελέσει τροχοπέδη εάν η εν λόγω αξιολόγηση βασίζεται, για παράδειγμα, σε σενάρια που λαμβάνουν υπόψη διαφορετικές παραδοχές ή ελέγχουν διαφορετικά χρονοδιαγράμματα από εκείνα που χρησιμοποιούνται για τα προγράμματα ανάπτυξης δικτύων, κυρίως όσον αφορά τους στόχους απανθρακοποίησης ή την ενσωμάτωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Τούτο θα μπορούσε επίσης να συμβεί όταν το επίπεδο και οι προϋποθέσεις του ρυθμιστικού ελέγχου δεν καθορίζονται εκ των προτέρων με διαφάνεια.

Υπάρχουν διάφορες πρακτικές για τη στήριξη των προσπαθειών ελέγχου. Για παράδειγμα, στη Λετονία, η εθνική ρυθμιστική αρχή αξιολογεί τη συνέπεια των ΠΑΔ μεταφοράς με το διενωσιακό ΔΠΑΔ και ιδίως την πρόληψη συμφόρησης στις διασυνοριακές γραμμές διασύνδεσης. Στην Πορτογαλία, η ΕΡΑ εκδίδει γνώμη για τα προσχέδια των ΠΑΔ, τα οποία πρέπει να εξεταστούν από τους διαχειριστές συστημάτων στην τελική έκδοση. Στην Αυστρία, η ΕΡΑ υποστηρίζει τις προσπάθειες ελέγχου με εκτιμήσεις ποιότητας και κόστους από τους ελεγκτές πριν από την ένταξη μιας επένδυσης στη ρυθμιστική περιουσιακή βάση. Σε πολλά κράτη μέλη, οι ΕΡΑ αξιολογούν τα ΠΑΔ συνολικά, ενώ εστιάζουν παράλληλα τον έλεγχό τους σε έργα υψηλών επενδύσεων και επενδυτικά προγράμματα, για τα οποία απαιτούν αναλύσεις κόστους-οφέλους (23).

Βέλτιστες πρακτικές για τον σχεδιασμό της ανάπτυξης δικτύων ώστε να καταστούν δυνατές οι προληπτικές επενδύσεις:

Αυστρία	Το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Κλίματος, Ενέργειας και Κινητικότητας καταρτίζει ολοκληρωμένο πρόγραμμα ανάπτυξης δικτύου, το οποίο περιλαμβάνει τόσο την ηλεκτρική ενέργεια όσο και τα αέρια, με βάση κοινά σενάρια μελλοντικής ανάπτυξης που καλύπτουν τον ορίζοντα του 2030 και του 2040. Το ΠΑΔ του ΔΣΜ πρέπει να λαμβάνει υπόψη του το εν λόγω πρόγραμμα προκειμένου η σχεδιαζόμενη υποδομή δικτύου να αντικατοπτρίζει τις μελλοντικές ανάγκες.
Βέλγιο	Η ανάπτυξη υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας προβλέπεται στα ΠΑΔ, τα οποία βασίζονται σε σενάρια που λαμβάνουν υπόψη τους εθνικούς και ενωσιακούς στόχους για την ενέργεια και το κλίμα.
Δανία	Οι στόχοι για το 2050 που λαμβάνονται πλήρως υπόψη στον σχεδιασμό του δικτύου, με παραδοχές για τα σενάρια που θα χρησιμοποιηθούν σε όλους τους τομείς από τους διαχειριστές συστημάτων και την ΕΡΑ, καθορίζονται από τον Οργανισμό Ενέργειας της Δανίας.
Γαλλία	Υποχρέωση των χρηστών του δικτύου να κοινοποιούν μελλοντικά προγράμματα στον διαχειριστή δικτύου, ώστε να τα λαμβάνει υπόψη κατά τον σχεδιασμό. Η Γαλλία έχει θεσπίσει κανονιστικό πλαίσιο (S3REnR) (24) για τον σχεδιασμό της ανάπτυξης του δικτύου, το οποίο ενσωματώνει συνολικά την ανάπτυξη της παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές μέσω του συντονισμού των έργων των φορέων ανάπτυξης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, του σχεδιασμού του δικτύου και του καταμερισμού του κόστους. Τούτο βασίζεται στη δήλωση των αναμενόμενων έργων από τους φορείς ανάπτυξης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε ειδικό ιστότοπο. Ομοίως, η Γαλλία έχει δημιουργήσει «ζώνες απανθρακοποίησης», βιομηχανικούς κόμβους όπου αναμένεται σημαντική μελλοντική ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας που θα αντικαταστήσει την κατανάλωση φυσικού αερίου.
Γερμανία	Κοινά σενάρια για το επίπεδο των ΔΣΜ και ΔΣΔ, τα οποία λαμβάνονται υπόψη στη μελλοντική ανάπτυξη του δικτύου. Τα προγράμματα ανάπτυξης του δικτύου είναι μελλοντοστρεφή, οι ΔΣΔ υψηλής και μεσαίας τάσης καταρτίζουν και δημοσιεύουν από κοινού το ΠΑΔ για την περίοδο των επόμενων 10 ετών, σε ετήσια βάση. Συντονίζονται σε 6 περιφέρειες σχεδιασμού. Τα σενάρια αποτυπώνουν την περίοδο έως το 2045.
Πορτογαλία	Τα ΠΑΔ πρέπει να αντικατοπτρίζουν τα ΕΣΕΚ και ο σχεδιασμός του δικτύου πρέπει να καλύπτει τις κλιματικές ανάγκες. Για το ΠΑΔ διανομής (στο εξής: ΠΑΔ-δ), υπάρχουν τρία σενάρια ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας για την περίοδο 2024-2031, με το κεντρικό σενάριο (ετήσια αύξηση 1,1 %) ως σημείο αναφοράς. Το ΠΑΔ-δ εξετάζει την ευελιξία και άλλες εναλλακτικές επιλογές δικτύου. Οι νέοι υποσταθμοί αφήνουν περιθώρια για τη δυνατότητα κλιμάκωσης και τους μελλοντικούς χρήστες του δικτύου. Νέες γραμμές ενός κυκλώματος κατασκευάζονται με στύλους οι οποίοι είναι επίσης κατάλληλοι για διπλό κύκλωμα.

Συστάσεις της Επιτροπής

α)

Οι ΕΡΑ θα πρέπει να διασφαλίζουν τον κατάλληλο ρυθμιστικό έλεγχο των ΠΑΔ, ώστε να διευκολύνεται η αξιολόγηση και η συμπερίληψη των προληπτικών επενδύσεων, με τη διασφάλιση ότι βασίζονται σε κατάλληλα σενάρια και ότι υπάρχει σαφής σύνδεση μεταξύ των ΠΑΔ και της έγκρισης των επενδύσεων ή των περαιτέρω επενδυτικών σχεδίων. Εάν οι επενδύσεις δεν εγκρίνονται άμεσα στο πλαίσιο παρακολούθησης του ΠΑΔ, για λόγους διαφάνειας, τουλάχιστον η μεθοδολογία για την έγκριση των επενδύσεων θα πρέπει να περιλαμβάνεται στο ΠΑΔ.

β)

Όπου απαιτείται, οι ΕΡΑ θα πρέπει να προσαρμόσουν τις υφιστάμενες πρακτικές τους όσον αφορά τις απαιτήσεις τροποποίησης των ΠΑΔ, για παράδειγμα όσον αφορά την εξέταση των μελλοντικών αναγκών, ώστε τα ΠΑΔ να μπορούν να καταστούν πραγματικά εργαλεία επενδυτικού σχεδιασμού που προβλέπουν και καλύπτουν τα οφέλη και τις απαιτήσεις του συστήματος για το μέλλον.

4.   ΠΑΡΟΧΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΜΕ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΗ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΡΟΣΙΤΩΝ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΩΝ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ

Προκλήσεις

Η αύξηση της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ο εξηλεκτρισμός της οικονομίας και οι νέες πηγές ζήτησης, όπως τα κέντρα δεδομένων και οι ηλεκτρολυτικές κυψέλες, απαιτούν αύξηση των επιπέδων επενδύσεων στο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας σε σύγκριση με το παρελθόν  (25). Πέρα από τις υψηλότερες συνολικές ετήσιες επενδυτικές ανάγκες, οι προληπτικές επενδύσεις μπορεί να απαιτήσουν την εμπροσθοβαρή κάλυψη μέρους των εν λόγω επενδυτικών αναγκών στο παρόν. Τούτο αποτελεί πρόκληση για την πραγματοποίηση των αναγκαίων επενδύσεων, ώστε να συνδεθούν νέοι χρήστες του δικτύου και να μεταφερθεί η ηλεκτρική ενέργεια όπου απαιτείται, με παράλληλη διατήρηση οικονομικά προσιτών λογαριασμών για τους καταναλωτές.

Ταυτόχρονα, λόγω της κλίμακας αυτής, οι διαχειριστές συστημάτων απαιτούν την άντληση σημαντικών νέων ιδίων κεφαλαίων και δανεισμού για τη χρηματοδότηση των επενδυτικών τους σχεδίων. Χρειάζονται ανταγωνιστική αποζημίωση, βασισμένη σε εύλογη απόδοση και προβλεψιμότητα ως προς τα μελλοντικά κέρδη, ώστε να διευκολύνεται η αποτελεσματική πρόσβασή τους στις χρηματοπιστωτικές αγορές για την απόκτηση των επενδυτικών κεφαλαίων.

Απαιτείται δράση στους τομείς του καθορισμού των τιμολογίων δικτύου, των τελών σύνδεσης με το δίκτυο και του ρυθμιστικού ελέγχου, καθώς και του καθορισμού κινήτρων.

4.1.   Τιμολόγια δικτύου

Τα τιμολόγια δικτύου είναι οι τιμές που καταβάλλουν οι χρήστες του δικτύου για την υπηρεσία μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας από το σημείο παραγωγής στο σημείο χρήσης της ηλεκτρικής ενέργειας. Κύριος σκοπός των τιμολογίων δικτύου είναι να καταστεί δυνατή η ανάκτηση του κόστους που απαιτείται για επενδύσεις στα πάγια στοιχεία των δικτύων μεταφοράς και διανομής, καθώς και στους έξυπνους μετρητές, αλλά και για την κάλυψη του κόστους λειτουργίας των υπηρεσιών του συστήματος. Ο κανονισμός για την ηλεκτρική ενέργεια (άρθρο 18) προβλέπει ότι τα τέλη δικτύου πρέπει να αντανακλούν το κόστος, να παρέχουν κατάλληλα βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα κίνητρα, συμπεριλαμβανομένων των προληπτικών επενδύσεων, και να προωθούν την ενσωμάτωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, την ευελιξία, τις λύσεις βελτιστοποίησης του υφιστάμενου δικτύου και να συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων του ΕΣΕΚ.

Συστάσεις της Επιτροπής

α)

Τα τιμολόγια δικτύου θα πρέπει να αντανακλούν τις δομές κόστους βραχυπρόθεσμα (όπως απώλειες δικτύου και κόστος συμφόρησης) και μακροπρόθεσμα, συμπεριλαμβανομένων των προγραμματισμένων επενδυτικών δαπανών για την ανάπτυξη υποδομών. Στην πλειονότητα των δικαιοδοσιών, η ΕΡΑ διαθέτει νομικά κατοχυρωμένη εξουσία να καθορίζει ή να εγκρίνει τη μεθοδολογία τιμολόγησης.

β)

Η κατανομή του κόστους μεταξύ των ομάδων καταναλωτών, όπως ορίζεται από την ΕΡΑ, χρήζει ιδιαίτερης προσοχής καθώς το ενεργειακό σύστημα εξελίσσεται. Ωστόσο, ως γενική αρχή, όλοι οι χρήστες του δικτύου θα πρέπει να χρεώνονται για τις υπηρεσίες δικτύου που τους παρέχονται. Ο κατάλληλος ρυθμιστικός έλεγχος θα πρέπει να εξασφαλίζει ότι το κόστος που καλύπτεται από τους καταναλωτές μέσω των τιμολογίων δικτύου αντανακλά τις μελλοντικές ανάγκες του δικτύου.

γ)

Σύμφωνα με το σχέδιο δράσης για την οικονομικά προσιτή ενέργεια, κατά περίπτωση σε στοχευμένες περιπτώσεις, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τον δημόσιο προϋπολογισμό τους για τη μείωση των τελών δικτύου με σκοπό την κάλυψη του πρόσθετου κόστους που προκύπτει από σημαντικές επενδύσεις σε δίκτυα που είναι απαραίτητες για την επιτάχυνση της απανθρακοποίησης και της ολοκλήρωσης της αγοράς, σύμφωνα με το νομικό πλαίσιο, τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις και τη νομοθεσία περί ανταγωνισμού. Τα κράτη μέλη θα μπορούσαν επίσης να εξετάσουν το ενδεχόμενο χρήσης εσόδων από τη συμφόρηση για τη χρηματοδότηση προληπτικών επενδύσεων (26) με σκοπό την ελάφρυνση της συνολικής επιβάρυνσης του συστήματος τιμολόγησης. Τα κρατικά δάνεια για την ανάπτυξη υποδομών που αποπληρώνονται με βάση το πραγματικό ποσοστό χρησιμοποίησης των πάγιων στοιχείων θα μπορούσαν να αποτελέσουν μια άλλη επιλογή (βλ. παράδειγμα της Σουηδίας στο τμήμα 4.3). Επιπλέον, οι κρατικές εγγυήσεις θα μπορούσαν να συμβάλουν στην καλύτερη χρηματοδότηση των προληπτικών επενδύσεων σε περιπτώσεις όπου οι απαιτούμενες νέες επενδύσεις είναι υπερβολικά υψηλές σε σύγκριση με την υφιστάμενη ρυθμιστική περιουσιακή βάση ή τον δείκτη χρέους των εταιρειών.

Σύμφωνα με την εντολή του σχεδίου δράσης για οικονομικά προσιτή ενέργεια, η Επιτροπή θα υποβάλει κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τα τιμολόγια δικτύου, καθώς και τη σχετική χρήση του δημόσιου προϋπολογισμού έως το δεύτερο τρίμηνο του 2025, και μια στρατηγική για τις επενδύσεις σε καθαρή ενέργεια εντός του 2025.

4.2.   Τέλη σύνδεσης

Κύριος στόχος των τελών σύνδεσης με το δίκτυο είναι η ανάκτηση του κόστους των πάγιων στοιχείων, νέων ή αναβαθμισμένων, που είναι απαραίτητα για τη σύνδεση των χρηστών του δικτύου. Ως εκ τούτου, ο σχεδιασμός τους διαδραματίζει θεμελιώδη ρόλο στην ανάκτηση του κόστους των προληπτικών επενδύσεων. Όσον αφορά τα τιμολόγια δικτύου, πέραν της ανάκτησης του κόστους, τα τέλη σύνδεσης μπορούν επίσης να σχεδιαστούν με σκοπό την παροχή κινήτρων για φιλική προς το σύστημα συμπεριφορά των χρηστών του δικτύου.

Συστάσεις της Επιτροπής

α)

Τα τέλη σύνδεσης που καθορίζονται από τις ΕΡΑ μπορούν να συμβάλουν στην ανάκτηση του κόστους σύνδεσης των έργων των χρηστών του δικτύου με εξυπνότερο τρόπο. Οι έξυπνοι σχεδιασμοί για τα τέλη σύνδεσης και τα επίπεδά τους μπορούν να αξιοποιηθούν ως κίνητρο για την υποβολή αιτημάτων σύνδεσης σε περιοχές πιο κατάλληλες για το σύστημα, όπως με την επιβολή χαμηλότερων (μερική κάλυψη του κόστους) τελών σύνδεσης σε περιοχές όπου έχουν ήδη υλοποιηθεί προληπτικές επενδύσεις στο δίκτυο, και υψηλότερων (πλήρης κάλυψη του κόστους) τελών σύνδεσης σε περιοχές με κορεσμένο δίκτυο, όπου οι χρήστες του δικτύου αποφασίζουν να αναπτύξουν έργα χωρίς να έχει προηγηθεί σχεδιασμός. Τούτο μπορεί να ενθαρρύνει τους χρήστες του δικτύου να συμμετέχουν στη διαδικασία (προληπτικού) σχεδιασμού και να προτείνουν έργα σε φιλικές προς το σύστημα τοποθεσίες.

β)

Επιπλέον, τα τέλη σύνδεσης σε περιοχές όπου πραγματοποιούνται προληπτικές επενδύσεις θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη ότι, παρότι τα πάγια στοιχεία του δικτύου ενδέχεται αρχικά να υποχρησιμοποιούνται, αναμένεται σημαντικός αριθμός νέων συνδέσεων στο μέλλον. Η υπέρμετρη επιβάρυνση με υψηλά τέλη σύνδεσης των πρώτων καταναλωτών σε τέτοιες περιοχές θα μπορούσε να υπονομεύσει το επιχειρηματικό ενδιαφέρον τους για εγκατάσταση στην εν λόγω περιοχή και να τους μετακυλίσει αδίκως το κόστος εάν όντως συνδεθούν.

γ)

Όταν οι προληπτικές επενδύσεις είναι πολύ σημαντικές, η εφαρμογή στρατηγικών χρονικής μετάθεσης της υλοποίησης των επενδύσεων μπορεί να μετριάσει τις άμεσες επιπτώσεις του κόστους στους καταναλωτές. Η χρήση τυποποιημένων τελών κράτησης (π.χ. ανά MW) που αποτελούν μερίδιο του συνολικού (πλήρης κάλυψη) προληπτικού κόστους διαιρούμενου διά του αναμενόμενου ποσού της ζήτησης των μελλοντικών χρηστών, μπορεί να αποτελέσει αποτελεσματικό μέσο για τη διασφάλιση της επιτυχίας στην προσέλκυση δυνητικών χρηστών του δικτύου να εγκαταστήσουν τα έργα τους σε περιοχές όπως προβλέπεται στα ΠΑΔ. Για παράδειγμα, η Ιρλανδία διευκολύνει τη δημιουργία κόμβων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας με τη χρήση μεθοδολογίας φόρτισης σύνδεσης ανά μεγαβολταμπέρ (MVA) (27). Για να αποφευχθεί το υψηλό κόστος σύνδεσης για τους πρώτους χρήστες, ορισμένα εθνικά καθεστώτα θεσπίζουν συστήματα επιστροφής χρημάτων ή μεθόδους επιμερισμού του κόστους μεταξύ των χρηστών του δικτύου (28).

δ)

Ταυτόχρονα, οι κίνδυνοι αρχικής υποχρησιμοποίησης του πάγιου στοιχείου θα μπορούσαν να αποφευχθούν καλύτερα εάν τα κράτη μέλη θεσπίσουν, παράλληλα, πολύ σαφείς κανόνες σχετικά με τα αιτήματα σύνδεσης, καθορίζοντας μέγιστες προθεσμίες σύνδεσης με σαφείς υποχρεώσεις τόσο για τους διαχειριστές του δικτύου όσο και για τους χρήστες του δικτύου. Όπως ορίζεται στο βιομηχανικό σχέδιο δράσης για την ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα υποβάλει ευρύτερες συστάσεις σχετικά με την επεξεργασία των αιτημάτων σύνδεσης έως το τέλος του 2025.

4.3.   Ρυθμιστικός έλεγχος των επενδύσεων δικτύων και κίνητρα

Προκλήσεις

Ο ρυθμιστικός έλεγχος της ανάπτυξης των δικτύων είναι απαραίτητος ώστε να διασφαλιστεί ότι οι επενδύσεις είναι οικονομικά αποδοτικές και δικαιολογημένες και ότι οι λογαριασμοί ηλεκτρικού ρεύματος παραμένουν οικονομικά προσιτοί. Όπως προαναφέρθηκε στην ενότητα 3.3, ο ρυθμιστικός έλεγχος των προληπτικών επενδύσεων θα πρέπει να διενεργείται κυρίως κατά τη φάση σχεδιασμού, στο πλαίσιο της αξιολόγησης των αντίστοιχων προγραμμάτων δικτύου ή επενδυτικών σχεδίων των διαχειριστών δικτύου (που περιλαμβάνονται στο ΠΑΔ ή χωριστά). Πρόκειται για σημαντικό σημείο, καθώς ο έλεγχος θα πρέπει να αρχίσει ήδη με τα ΠΑΔ, τα οποία θα πρέπει να παρέχουν την αναλυτική βάση για τις επενδυτικές αποφάσεις.

Συστάσεις της Επιτροπής

α)

Οι ΕΡΑ θα πρέπει να θεσπίσουν σαφείς, εκ των προτέρων, κανόνες για την έγκριση του κόστους των προληπτικών επενδύσεων. Με βάση τον σχεδιασμό των δικτύων, οι ΕΡΑ θα πρέπει να αξιολογούν τις πιθανές απώλειες ευημερίας που προκύπτουν από την «πολύ πρόωρη» έναντι της «πολύ καθυστερημένης» υλοποίησης των έργων, ώστε να λαμβάνονται υπόψη κατά τη διαδικασία έγκρισης των επενδύσεων. Κατ’ αυτόν τον τρόπο θα πρέπει να διασφαλίζεται η ίση μεταχείριση των προληπτικών επενδύσεων με άλλες επενδύσεις, ενώ παράλληλα θα λαμβάνεται μέριμνα για τον ειδικό χαρακτήρα τους όσον αφορά την κατανομή του κινδύνου. Η διαδικασία ελέγχου θα πρέπει να είναι προσεκτικά ισορροπημένη. Στην πράξη, αυτό σημαίνει, για παράδειγμα, την αποφυγή υπερβολικά αυστηρών πρακτικών, όπως η υποχρέωση των έργων να αποδεικνύουν την αξία τους στο πλαίσιο υπερβολικά πολλών ή πολύ διαφορετικών σεναρίων. Για παράδειγμα, οι κανόνες μπορεί να καθορίζουν περιορισμένο αριθμό συγκεκριμένων σεναρίων στα οποία διαπιστώθηκε η ανάγκη για επενδύσεις, όπως συμβαίνει σήμερα με το ΔΠΑΔ και τη διαδικασία επιλογής έργων κοινού ενδιαφέροντος (ΕΚΕ) / έργων αμοιβαίου ενδιαφέροντος (ΕΑΕ) στο πλαίσιο του κανονισμού ΔΕΔ-Ε, τα οποία βασίζονται σε τρία σενάρια, εκ των οποίων ένα κύριο σενάριο έχει προτεραιότητα στην αξιολόγηση.

β)

Επιπρόσθετα, μόλις τα έργα που προτείνονται στα ΠΑΔ ή τα επενδυτικά σχέδια αξιολογηθούν θετικά και πραγματοποιηθούν οι δικαιολογημένες (εγκεκριμένες) δαπάνες, η σχετική αναγνώρισή τους δεν θα πρέπει να αμφισβητείται διοικητικά εκ των υστέρων. Για τα πάγια στοιχεία που έχουν κατασκευαστεί, η συμπερίληψη στη ρυθμιστική περιουσιακή βάση δεν θα πρέπει να αμφισβητείται από την ΕΡΑ σε περίπτωση απρόβλεπτων μεταβολών στην πραγματική χρήση των πάγιων στοιχείων του δικτύου σε σχέση με τις μοντελοποιημένες προσδοκίες. Τα ρυθμιστικά καθεστώτα θα πρέπει να εξασφαλίζουν τη σταθερότητα και την ασφάλεια των υλοποιούμενων επενδύσεων, ενώ θα πρέπει να θεσπιστούν κίνητρα προς ενθάρρυνση των διαχειριστών συστημάτων να καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να μετριάσουν την αβεβαιότητα (όπως η περαιτέρω ενίσχυση της συμμετοχής των ενδιαφερόμενων μερών στη δημιουργία σεναρίων). Η επιβολή κυρώσεων εκ των υστέρων στους διαχειριστές συστημάτων λόγω της πραγματικής χρήσης των πάγιων στοιχείων του δικτύου που αποκλίνει από τις προσδοκίες κατά τον χρόνο αξιολόγησης της προληπτικής επένδυσης, μπορεί να αποτελέσει σημαντικό αντικίνητρο για μελλοντικές επενδύσεις. Μόλις μια απόφαση για προληπτική επένδυση εγκριθεί από τη ρυθμιστική αρχή, θα πρέπει να θεωρείται ότι πληροί τις αυστηρές απαιτήσεις σχεδιασμού και λήψης αποφάσεων.

γ)

Πέραν των ειδικών δράσεων ελέγχου για έργα ή προγράμματα, οι ΕΡΑ μπορούν επίσης να χρησιμοποιούν τη συγκριτική αξιολόγηση της αποδοτικότητας ώστε να ενθαρρύνουν την αποδοτικότητα ως προς το κόστος. Είναι σημαντικό, στο πλαίσιο αυτό, οι πρακτικές αυτές να λαμβάνουν υπόψη τις προληπτικές επενδύσεις και, ως εκ τούτου, να μη βασίζονται αποκλειστικά σε ιστορικές πληροφορίες ή σε βραχυπρόθεσμη αποδοτικότητα. Διαφορετικά, οι σχετικές επιδόσεις των διαχειριστών συστημάτων που πραγματοποιούν προληπτικές επενδύσεις θα παρουσίαζαν αρνητικές επιδόσεις και, κατά συνέπεια, εσφαλμένα κίνητρα.

δ)

Οι αποσβέσεις, που καθορίζονται από τις ΕΡΑ, αποτελούν σημαντικό μέρος των επιτρεπόμενων εσόδων που χρησιμοποιούνται για τον καθορισμό των τιμολογίων. Η προσαρμογή των προφίλ απόσβεσης μπορεί να μειώσει τον βραχυπρόθεσμο αντίκτυπο του κόστους των προληπτικών επενδύσεων στα τιμολόγια. Συνήθως, τα πάγια στοιχεία του δικτύου αποσβένονται γραμμικά καθ’ όλη τη διάρκεια της ωφέλιμης ζωής τους. Δεδομένου ότι οι προληπτικές επενδύσεις μπορεί να οδηγήσουν σε αρχική υποχρησιμοποίηση των πάγιων στοιχείων, η άμεση μετακύλιση του πλήρους κόστους απόσβεσης στους καταναλωτές μπορεί να οδηγήσει σε απότομες αυξήσεις των τιμολογίων. Όπου κρίνεται αναγκαίο και δικαιολογημένο, η απόσβεση θα μπορούσε δυνητικά να μετατεθεί σε μεταγενέστερο χρόνο, ώστε μεγαλύτερο μέρος της ανάκτησης του κόστους να μεταφερθεί σε μελλοντικά έτη με ευρύτερη καταναλωτική βάση και υψηλότερη χρήση των πάγιων στοιχείων, βελτιώνοντας την προοπτική των επενδύσεων χωρίς να επιβαρύνονται δυσανάλογα οι σημερινοί καταναλωτές. Οι ρυθμιστικές αρχές μπορούν επίσης να αναβάλουν την έναρξη της απόσβεσης έως ότου επιτευχθεί ένα ορισμένο επίπεδο ζήτησης ή χρήσης των πάγιων στοιχείων, με αποτέλεσμα την εξομάλυνση της ανάκτησης του κόστους με την πάροδο του χρόνου και την καλύτερη ευθυγράμμιση με την πραγματική χρήση του συστήματος και το όφελος για τους καταναλωτές. Ωστόσο, τέτοιες προσεγγίσεις πρέπει να σταθμίζονται με την προοπτική της επένδυσης για τους διαχειριστές λόγω της επιμήκυνσης της περιόδου απόδοσης των επενδύσεων, ιδίως από τη σκοπιά της χρηματοδότησης και των ταμειακών ροών, καθώς οι αυξημένες επενδύσεις πραγματοποιούνται εκ των προτέρων, ενώ τα έσοδα εισπράττονται αργότερα. Αυτό μπορεί να αυξήσει τον πιστωτικό κίνδυνο και να οδηγήσει σε υψηλότερο κόστος κεφαλαίου ή σε απροθυμία χρηματοδότησης προληπτικών επενδύσεων.

ε)

Τέλος, τα ανώτατα όρια επενδύσεων που εφαρμόζουν οι ΕΡΑ, καθώς και οι καθυστερήσεις στην αναγνώριση του κόστους μπορούν επίσης να παρεμποδίσουν τις προληπτικές επενδύσεις και θα πρέπει να καταργηθούν όπου υπάρχουν. Εάν η αναγνώριση του κόστους συνδέεται με συγκεκριμένο ποσοστό χρησιμοποίησης του πάγιου στοιχείου, μπορεί να αποθαρρύνει σημαντικά τις προληπτικές επενδύσεις. Ομοίως, εάν τα μεγάλα επενδυτικά έργα εντάσσονται στη ρυθμιστική περιουσιακή βάση μόνο αφού τεθούν σε πλήρη λειτουργία, αυτό μπορεί να αποθαρρύνει ακόμα και την εξέταση υλοποίησής τους, εάν ο κίνδυνος που σχετίζεται με την υποκείμενη χρηματοδότηση είναι υπερβολικά υψηλός. Όσον αφορά τα ανώτατα όρια επενδύσεων ανά έτος, αυτά έρχονται σε άμεση αντίθεση με τις αυξημένες επενδυτικές ανάγκες και ενδέχεται να μη λαμβάνουν υπόψη ότι οι προληπτικές επενδύσεις μπορεί να αποδειχθούν αποδοτικότερες από την παθητική αναμονή για την υλοποίηση της ζήτησης, όπως έχει ήδη επισημανθεί.

Παραδείγματα πρακτικών που διευκολύνουν τις προληπτικές επενδύσεις:

Αυστρία	Οι διαχειριστές συστημάτων έχουν δικαίωμα απόδοσης ήδη πριν από τη θέση του έργου σε λειτουργία. Η προσαύξηση στα ανώτατα όρια εσόδων επιτρέπει την εξασφάλιση πρόσθετης ροής εσόδων.
Βέλγιο	Οι διαχειριστές συστήματος έχουν δικαίωμα απόδοσης ήδη πριν από τη θέση του έργου σε λειτουργία, σταδιακή ένταξη στη ρυθμιστική περιουσιακή βάση.
Δανία	Προληπτικές επενδύσεις που πραγματοποιούνται με βάση την ανάλυση ευαισθησίας στο ΠΑΔ και την κοινωνικοοικονομική ανάλυση κόστους-οφέλους. Ασφάλιστρο κινδύνου στο ρυθμιζόμενο εισόδημα για την κάλυψη των ζημιών στις σπάνιες περιπτώσεις που το πάγιο στοιχείο καταλήγει υποχρησιμοποιημένο / μη αξιοποιήσιμο.
Γερμανία	Οι ΔΣΔ πραγματοποιούν επίσης προληπτική επέκταση του δικτύου, κατά περίπτωση. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί ειδική απόσβεση για την απόσβεση μη αξιοποιήσιμων πάγιων στοιχείων, εάν προκύψει τέτοια κατάσταση. Οι υπολειπόμενοι κίνδυνοι αντισταθμίζονται από το ασφάλιστρο κινδύνου αγοράς εντός του τεκμαρτού ποσοστού απόδοσης των ιδίων κεφαλαίων. Η προσαύξηση των ανωτάτων ορίων εσόδων επιτρέπει την εξασφάλιση πρόσθετης ροής εσόδων.
Ιρλανδία	Εκ των προτέρων δημιουργία κόμβων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας που προσδιορίζονται από τους διαχειριστές συστημάτων με βάση τα αναμενόμενα έργα, τη διαθέσιμη παραγωγική ικανότητα, τη διαθέσιμη ανάντη δυναμικότητα του δικτύου και/ή άλλους παράγοντες. Για τους εν λόγω πιλοτικούς κόμβους, αναμένεται η πραγματοποίηση προληπτικών επενδύσεων (π.χ. αναβάθμιση μετασχηματιστών σε υποσταθμούς).
Πορτογαλία	Το μοντέλο TOTEX, η νέα επένδυση που περιλαμβάνεται εκ των προτέρων στη ρυθμιστική περιουσιακή βάση, βασίζεται στο ΠΑΔ.
Σουηδία	Δάνεια ενίσχυσης δικτύου (29): το κράτος αναλαμβάνει τον χρηματοοικονομικό κίνδυνο για το μέρος της ενίσχυσης του δικτύου που δεν χρησιμοποιείται στο αρχικό στάδιο. Η αποπληρωμή του δανείου είναι ανάλογη προς τη χρησιμοποίηση.

4.4.   Αντιληπτοί κίνδυνοι και στρατηγικές μετριασμού των κινδύνων

Προκλήσεις

Δεδομένου του χαρακτήρα τους, οι προληπτικές επενδύσεις μπορούν να ενέχουν διαφορετικούς βαθμούς κινδύνου. Τα μη αξιοποιήσιμα πάγια στοιχεία είναι εφικτά όταν ένα έργο δικτύου τίθεται σε λειτουργία και, σε αντίθεση με την ανάλυση που είχε πραγματοποιηθεί κατά τον χρόνο υλοποίησης της επένδυσης, καθίσταται αχρησιμοποίητο επειδή δεν υλοποιείται η αναμενόμενη παραγωγή ή ζήτηση. Ένα μη αξιοποιήσιμο πάγιο στοιχείο μπορεί να αποτελέσει σοβαρό κίνδυνο, δεδομένου ότι οι καταναλωτές θα καταβάλουν, μέσω των τιμολογίων δικτύου, μέρος των λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος για ένα επενδυτικό κόστος που δεν τους αποφέρει οφέλη. Ωστόσο, ο κίνδυνος αυτός παραμένει περιορισμένος όταν η ανάγκη του δικτύου τεκμηριώνεται από διάφορα σενάρια, τα οποία δικαιολογούν την υψηλή πιθανότητα υποβολής αιτημάτων σύνδεσης με το δίκτυο, έως και από χρήστες του δικτύου διαφορετικούς από εκείνους που είχαν αρχικά προβλεφθεί. Τέτοιοι περιορισμένοι κίνδυνοι παρατηρούνται συχνά σε περιοχές επιτάχυνσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, σε περιοχές δικτύου και υποδομών αποθήκευσης αναγκαίες για την ενσωμάτωση της ανανεώσιμης ενέργειας στο σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας (30), σε περιοχές με δημόσια προσβάσιμες υποδομές επαναφόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων κατά μήκος του δικτύου ΔΕΔ-Μ (31), σε αναδυόμενους βιομηχανικούς κόμβους χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών (συμπεριλαμβανομένων των εγκαταστάσεων υδρογόνου) και σε περιοχές όπου προωθούνται συγκεντρωμένες ζώνες εξηλεκτρισμού, όπως λιμένες και αστικά κέντρα όπου προωθείται εκτενώς η ηλεκτροκίνηση και η εξηλεκτρισμένη θέρμανση και ψύξη.

Τέλος, άλλοι κίνδυνοι μπορεί να είναι λιγότερο σοβαροί, αλλά πιο συχνοί. Είναι πιθανό οι χρήστες του δικτύου που προβλέπονται στα σενάρια να υποβάλουν αιτήματα σύνδεσης, αλλά αυτό διαρκεί περισσότερο απ’ ό,τι αναμενόταν αρχικά. Κατά συνέπεια, υπάρχει κίνδυνος ορισμένα πάγια στοιχεία του δικτύου να υποχρησιμοποιηθούν αρχικά.

Συστάσεις της Επιτροπής

α)

Η εκτίμηση κινδύνου είναι ουσιαστικής σημασίας και θα πρέπει να διενεργείται κατά τη φάση του καθορισμού και της ανάλυσης των σεναρίων. Οι ΕΡΑ και/ή οι αρχές των κρατών μελών θα πρέπει να θεσπίσουν σαφείς κανόνες για την εν λόγω εκτίμηση και οι διαχειριστές δικτύου θα πρέπει να τους εφαρμόζουν με συνέπεια. Οι κίνδυνοι κατά την ανάπτυξη των δικτύων θα πρέπει να εκτιμώνται με βάση το κόστος και τα οφέλη όπως αυτά γίνονται αντιληπτά από τους καταναλωτές, καθώς και με βάση εναλλακτικά σενάρια αντιπαραδείγματος, στα οποία η επέκταση των δικτύων δεν πραγματοποιείται εκ των προτέρων, με αποτέλεσμα την αύξηση του κοινωνικού κόστους ευκαιρίας. Οι επενδύσεις θα πρέπει να υποστηρίζονται με την ένταξή τους σε προκαθορισμένα σενάρια.

β)

Οι κίνδυνοι θα μπορούσαν επίσης να μετριαστούν με αξιολόγηση σε 2 στάδια των μεγάλων έργων ανάπτυξης δικτύων. Η προσέγγιση αυτή συνίσταται, πρώτον, στη ρυθμιστική έγκριση του κόστους των δραστηριοτήτων πριν από την κατασκευή (δηλαδή του σχεδιασμού και της αδειοδότησης) και, δεύτερον, στην κατασκευή, αφού επιβεβαιωθεί περαιτέρω από έναν άλλον κύκλο ΠΑΔ ή άλλες εξελίξεις, συμπεριλαμβανομένων των αποτελεσμάτων των διαδικασιών υποβολής προσφορών για ΑΠΕ. Εκτός από την πρόληψη των μη ανακτήσιμων δαπανών, η προσέγγιση αυτή επιτρέπει την ταχύτερη ανάπτυξη έργων με περιορισμένο κόστος.

γ)

Τα κράτη μέλη μπορούν να συμβάλουν στην ελαχιστοποίηση των κινδύνων που συνδέονται με μέρος της επένδυσης, ενόσω το πάγιο στοιχείο του δικτύου δεν αξιοποιείται επαρκώς. Εκτός από τα προσαρμοσμένα καθεστώτα απόδοσης και τα προσαρμοσμένα τέλη σύνδεσης, όπως προαναφέρθηκε, η χρήση των διαθέσιμων δημόσιων πόρων για τη χρηματοδότηση επενδύσεων θα μπορούσε να ελαφρύνει τη συνολική επιβάρυνση που μετακυλίεται στα τιμολόγια δικτύου, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις και τη νομοθεσία περί ανταγωνισμού, όπως αναφέρεται στο σχέδιο δράσης για οικονομικά προσιτή ενέργεια. Η Επιτροπή θα εκπονήσει έγγραφο καθοδήγησης όπως ανακοινώθηκε στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης για οικονομικά προσιτή ενέργεια και περιγράφεται στην ενότητα 4.1 ανωτέρω. Μια άλλη επιλογή θα μπορούσε να είναι η χορήγηση κρατικών δανείων για την ανάπτυξη υποδομών, τα οποία θα αποπληρώνονται με βάση το πραγματικό ποσοστό χρησιμοποίησης των πάγιων στοιχείων, με αναβολή της αποπληρωμής, όπου ο κίνδυνος θα βαρύνει την κρατική οντότητα που χορηγεί το δάνειο.

δ)	Τέλος, ο ΕΔΔΣΜ-ηλ και ο φορέας ΔΣΔ της ΕΕ θα πρέπει να στηρίξουν την ελαχιστοποίηση των κινδύνων ανταλλάσσοντας βέλτιστες πρακτικές και προτείνοντας μεθοδολογία σχετικά με τον τρόπο διενέργειας εκτιμήσεων πιθανότητας για την αξιολόγηση των επιπέδων αβεβαιότητας όσον αφορά την ανάπτυξη νέων έργων.

5.   ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Προκειμένου οι προληπτικές επενδύσεις να αξιοποιηθούν πλήρως, πρέπει να προσαρμοστούν οι υφιστάμενες πρακτικές, από τον σχεδιασμό του δικτύου μέσω επενδύσεων και έγκρισης του κόστους, έως τον καθορισμό των τελών σύνδεσης. Προς τούτο, η Επιτροπή παρέχει με τις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές σειρά συστάσεων προς τους διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς και διανομής, τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές και τα κράτη μέλη (βλ. παράρτημα των κατευθυντήριων γραμμών).

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα συνεχίσει να στηρίζει την ανάπτυξη υποδομών δικτύων σε ευρωπαϊκό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, με οικονομικά αποδοτικό τρόπο, ώστε να επιτευχθούν οι στόχοι για την ενέργεια και το κλίμα. Η δέσμη μέτρων για τα ευρωπαϊκά δίκτυα, όπως ανακοινώθηκε στο σχέδιο δράσης για οικονομικά προσιτή ενέργεια, θα επιδιώξει την περαιτέρω βελτίωση του σχεδιασμού των δικτύων μεταφοράς και διανομής, την επιτάχυνση της αδειοδότησης, τη βελτίωση του επιμερισμού του κόστους, την τόνωση της καινοτομίας και τη στήριξη των αλυσίδων εφοδιασμού. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα συνεχίσει επίσης να συνδράμει τα κράτη μέλη και τα ενδιαφερόμενα μέρη στην εξεύρεση των βέλτιστων δυνατών τρόπων χρηματοδότησης των υποδομών δικτύου, συμπεριλαμβανομένων των προληπτικών επενδύσεων.

---

(1)  Βλ. την ιστορία εξέλιξης του ευρωπαϊκού συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας, The 50 Year Success Story —

Evolution of a European Interconnected Grid (Η 50ετής ιστορία επιτυχίας — Η εξέλιξη ενός ευρωπαϊκού διασυνδεδεμένου δικτύου) (https://eepublicdownloads.entsoe.eu/clean-documents/pre2015/publications/ce/110422_UCPTE-UCTE_The50yearSuccessStory.pdf).

(2)  Έκθεση της Eurelectric με τίτλο «Grids for speed» (Δίκτυα για ταχύτητα) (https://powersummit2024.eurelectric.org/wp-content/uploads/2024/07/Grids-for-Speed_Report_FINAL_Clean.pdf).

(3)  Με βάση τα στοιχεία της Wind Europe (https://windeurope.org/newsroom/press-releases/immediate-actions-needed-to-unblock-grid-capacity-for-more-wind-energy/).

(4)  Έκθεση του ΔΟΕ σχετικά με τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας και τις ασφαλείς ενεργειακές μεταβάσεις, Νοέμβριος 2023 (https://iea.blob.core.windows.net/assets/ea2ff609-8180-4312-8de9-494bcf21696d/ElectricityGridsandSecureEnergyTransitions.pdf).

(5)  Κανονισμός (ΕΕ) 2022/869 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 2022, σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές για τις διευρωπαϊκές ενεργειακές υποδομές, την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 715/2009, (ΕΕ) 2019/942 και (ΕΕ) 2019/943 και των οδηγιών 2009/73/ΕΚ και (ΕΕ) 2019/944 και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 347/2013 (EE L 152 της 3.6.2022, σ. 45)..

(6)  Κανονισμός (ΕΕ) 2019/943 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2019, σχετικά με την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, όπως αναθεωρήθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 2024/1747 σχετικά με τη βελτίωση του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας της Ένωσης (EE L 158 της 14.6.2019, σ. 54).

(7)   https://circabc.europa.eu/ui/group/88886b79-cdea-4633-a933-8b191efb335b/library/ccd71133-eea2-4612-891b-5318a9f6f8a9.

(8)  Θέση των ACER-CEER σχετικά με τις προληπτικές επενδύσεις, Μάρτιος 2024.

(9)  Οι ACER και CEER συγκέντρωσαν τις απαντήσεις σε ένα ολοκληρωμένο έγγραφο θέσης τον Μάρτιο του 2024 (https://www.acer.europa.eu/sites/default/files/documents/Position%20Papers/ACER-CEER_Paper_anticipatory_investments.pdf)..

(10)  Ορισμένα ενδιαφερόμενα μέρη εκπόνησαν έγγραφα θέσης υποστήριξης, μεταξύ των οποίων ο ΕΔΔΣΜ-ηλ (https://eepublicdownloads.blob.core.windows.net/public-cdn-container/clean-documents/Publications/Position%20papers%20and%20reports/2024/241201_entso-e_pp_anticipatory_investments.pdf), ο φορέας ΔΣΔ της ΕΕ (https://eudsoentity.eu/wp-content/uploads/2025/02/Paper-on-anticipatory-investment_FINAL-PDF.pdf), η Eurelectric (https://www.eurelectric.org/wp-content/uploads/2024/06/how-can-dsos-rise-to-the-investments-challenge-implementing-anticipatory-investments.pdf) και η μη κυβερνητική οργάνωση Regulatory Assistance Project (https://blueprint.raponline.org/deep-dive/revitalising-regulation-to-guide-anticipatory-investment/).

(11)  Επενδύσεις που πραγματοποιούνται ως αντίδραση σε ανάγκες ανακαίνισης του δικτύου ή σε υφιστάμενα αιτήματα σύνδεσης.

(12)   Ευρωπαϊκή Επιτροπή / τελική έκθεση της Trinomics: Investment needs of European energy infrastructure to enable a decarbonised economy (Επενδυτικές ανάγκες των ευρωπαϊκών υποδομών ενέργειας για τη διευκόλυνση της απανθρακοποίησης της οικονομίας), 2025 (https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/864c619c-e386-11ef-be2a-01aa75ed71a1/language-en?WT.mc_id=Searchresult&WT.ria_c=153343&WT.ria_f=8810&WT.ria_ev=search&WT.URL=https%3A%2F%2Fenergy.ec.europa.eu%2F).

(13)  Η έκθεση της Eurelectric με τίτλο «Grids for Speed» (Δίκτυα για ταχύτητα) προβλέπει μείωση κατά 18 % των συνολικών επενδυτικών αναγκών, συνεπώς και του κόστους του συστήματος, εάν εφαρμοστούν καινοτόμες αναπτυξιακές στρατηγικές, οι οποίες μεταξύ άλλων λαμβάνουν υπόψη τις προληπτικές επενδύσεις. (https://powersummit2024.eurelectric.org/grids-for-speed/).

(14)   Σχέδιο δράσης για οικονομικά προσιτή ενέργεια [COM(2025) 79 final] (EUR https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A52025DC0079&qid=1741780110418).

(15)   Building the future transmission grid – Strategies to navigate supply chain challenges (Δημιουργία του μελλοντικού δικτύου μεταφοράς — Στρατηγικές για την αντιμετώπιση των προκλήσεων της αλυσίδας εφοδιασμού)· ΔΟΕ, Φεβρουάριος 2025 (https://iea.blob.core.windows.net/assets/a688d0f5-a100-447f-91a1-50b7b0d8eaa1/BuildingtheFutureTransmissionGrid.pdf).

(16)  Για παράδειγμα, ο ΔΣΜ της Σκωτίας (https://www.ssen-transmission.co.uk/news/news--views/2022/11/the-real-cost-of-having-insufficient-grid/) εκτιμά ότι οι πελάτες θα εξοικονομήσουν έως και 750 εκατ. GBP σε διάστημα δυόμισι ετών, εάν κατασκευαστεί ισοδύναμη δυναμικότητα δικτύου με κόστος περίπου 25 εκατ. GBP ετησίως. Στην Αυστρία, σύμφωνα με έκθεση του 2022, το κόστος του συστήματος που θα προκύψει από την ανεπάρκεια δυναμικότητας του δικτύου το 2040, το οποίο θα υπερβαίνει τα 1,5 δισ. EUR, θα αντισταθμιστεί από το κόστος της πλεονάζουσας δυναμικότητας του δικτύου, το οποίο θα είναι μικρότερο από 133 εκατ. EUR. (https://oesterreichsenergie.at/fileadmin/user_upload/Oesterreichs_Energie/Publikationsdatenbank/Studien/2022/Frontier_AIT-OE-Wert_der_Stromverteilnetze-Policy_Paper-Langfassung-28012022.pdf).

(17)  Στην προσπάθεια αυτή θα συμμετάσχει και το νεοσύστατο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Διαχειριστών Δικτύων Υδρογόνου (ΕΔΔΔΥ) μόλις αποκτήσει τις σχετικές δυνατότητες.

(18)  Σύμφωνα με τις απαιτήσεις των άρθρων 51 και 32 της οδηγίας (ΕΕ) 2019/944 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2019, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και την τροποποίηση της οδηγίας 2012/27/ΕΕ (οδηγία για την ηλεκτρική ενέργεια) (EE L 158 της 14.6.2019, σ. 125).

(19)  Σε εξέλιξη βρίσκονται οι εργασίες μεταξύ των ΔΣΜ, των ΔΣΔ, του ACER και της Επιτροπής σε συνέχεια της πλέον πρόσφατης αναθεώρησης του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2019, σχετικά με την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας (κανονισμός για την ηλεκτρική ενέργεια) το 2024, με τον οποίο δίνεται εντολή στις ρυθμιστικές αρχές ή στις ειδικές αρχές να διενεργούν ανά διετία αξιολόγηση των αναγκών ευελιξίας. Η σχετική μεθοδολογία, η οποία εξηγεί, μεταξύ άλλων, τη σύνδεση με τον σχεδιασμό ανάπτυξης δικτύων, θα πρέπει να υιοθετηθεί εντός του τρίτου τριμήνου του 2025.

(20)  Με βάση έρευνα της Επιτροπής.

(21)   Συστάσεις του ACER/CEER (https://www.acer.europa.eu/news-and-events/news/acer-and-ceer-provide-recommendations-anticipatory-investments-accelerate-grid-expansion-energy-transition) σχετικά με τις προληπτικές επενδύσεις και έκθεση του ACER σχετικά με την αξιολόγηση των επενδύσεων, την εκτίμηση κινδύνου και τα ρυθμιστικά κίνητρα για έργα ενεργειακών δικτύων (https://acer.europa.eu/sites/default/files/documents/Publications/ACER_Report_Risks_Incentives.pdf).

(22)  Σύμφωνα με το άρθρο 32 της οδηγίας για την ηλεκτρική ενέργεια, οι ΔΣΔ με λιγότερους από 100 000 πελάτες δεν υποχρεούνται να καταρτίζουν ΠΑΔ.

(23)   Position on anticipatory investments (Θέση σχετικά με τις προληπτικές επενδύσεις)· ACER και CEER, Μάρτιος 2024 (https://www.acer.europa.eu/sites/default/files/documents/Position%20Papers/ACER-CEER_Paper_anticipatory_investments.pdf).

(24)   Schéma Régional de Raccordement au Réseau des Énergies Renouvelables (https://www.doubs.gouv.fr/contenu/telechargement/39931/270753/file/S3RENR%20ET%20CAPACITES%20RESEAUX%20ENEDIS.pdf).

(25)  Στην έκθεση της Eurelectric με τίτλο «Grids for speed» (Δίκτυα για ταχύτητα) αναφέρονται ετήσιες επενδύσεις σε δίκτυα διανομής ύψους περίπου 36 δισ. EUR το 2023, ενώ στην έκθεση της Επιτροπής για τις επενδύσεις προβλέπονται πάνω από 44 δισ. EUR ετησίως μόνο έως το 2034 (προσεχές ΠΔΠ), με αυξητική τάση έως το 2040.

(26)  Σύμφωνα με το άρθρο 19 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943.

(27)   Renewable Hubs Pilot – Decision Paper (Πιλοτικό πρόγραμμα για τους ανανεώσιμους κόμβους — Έγγραφο απόφασης)· CRU, Νοέμβριος 2023 (https://cruie-live-96ca64acab2247eca8a850a7e54b-5b34f62.divio-media.com/documents/CRU2023131_Renewable_Hubs_Pilot_Decision_1.PDF.

(28)   Electricity transmission and distribution tariff methodologies in Europe (Μεθοδολογίες τιμολόγησης μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη)· ACER, Ιανουάριος 2023 (https://www.acer.europa.eu/sites/default/files/documents/Publications/ACER_electricity_network_tariff_report.pdf).

(29)  Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε την αντίστοιχη απόφαση κρατικής ενίσχυσης SA.38918 (https://ec.europa.eu/competition/state_aid/cases/255685/255685_1664987_53_2.pdf).

(30)  Ορίζονται από τα κράτη μέλη σύμφωνα με την οδηγία για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας [Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Οκτωβρίου 2023, για την τροποποίηση της οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001, του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1999 και της οδηγίας 98/70/ΕΚ όσον αφορά την προώθηση της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, και την κατάργηση της οδηγίας (ΕΕ) 2015/652 του Συμβουλίου (ΕΕ L, 2023/2413, 31.10.2023, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2023/2413/oj)].

(31)  Αναπτύχθηκε σύμφωνα με τον κανονισμό για το διευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών[Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2024, περί των προσανατολισμών της Ένωσης για την ανάπτυξη του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών, για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΕ) 2021/1153 και (ΕΕ) αριθ. 913/2010 και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1315/2013 (ΕΕ L, 2024/1679, 28.6.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2024/1679/oj)].