Εισηγητής:

Javier GARAT PÉREZ

Σύμβουλος	Daniel VOCES DE ONAÍNDI
Αίτηση γνωμοδότησης	Επιστολή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, 2.12.2024
Νομική βάση	Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Αρμόδιο όργανο	Τμήμα «Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον»
Έγκριση από το τμήμα	12.3.2025
Έγκριση από την Ολομέλεια	26.3.2025
Σύνοδος ολομέλειας αριθ.	595
Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές)	151/1/0

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1.

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η πρόεδρος κ. Von der Leyen συμπεριέλαβε το ευρωπαϊκό σύμφωνο για τους ωκεανούς μεταξύ των προτεραιοτήτων της Επιτροπής για τη νέα θητεία. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, το σύμφωνο πρέπει να επικεντρωθεί στην απελευθέρωση του δυναμικού της γαλάζιας οικονομίας, διασφαλίζοντας ένα ανταγωνιστικό, αποδοτικό και καινοτόμο επιχειρηματικό περιβάλλον, με απλουστευμένο κανονιστικό πλαίσιο και προωθώντας τη συνεργασία με εταίρους παγκοσμίως εντός των ορίων του πλανήτη. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ μιας ολιστικής προσέγγισης που θα συνδυάζει την οικονομική ευημερία και την ανταγωνιστικότητα με την περιβαλλοντική αποκατάσταση και την προώθηση της κοινωνικής ισότητας.

1.2.

Η ΕΟΚΕ συνιστά ένα ευρωπαϊκό σύμφωνο που θα ευθυγραμμίζεται στενά με τη στρατηγική της ΕΕ για τη γαλάζια οικονομία, με τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ) και με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία. Ένα σύμφωνο που θα εστιάζει τόσο στις θαλάσσιες όσο και στις χερσαίες βιομηχανίες. Ένα σύμφωνο ευθυγραμμισμένο με άλλες πολιτικές της ΕΕ, ιδίως με τη συμφωνία για καθαρή βιομηχανία, με τη θαλάσσια βιομηχανική στρατηγική και με την οδηγία-πλαίσιο για τη θαλάσσια στρατηγική, προς διασφάλιση συνοχής και σημαντικού αντικτύπου. Η ΕΟΚΕ φρονεί επίσης ότι είναι θεμελιώδους σημασίας να ενισχυθεί η στρατηγική της ΕΕ για την ασφάλεια στη θάλασσα και να αξιολογηθούν υφιστάμενες πολιτικές όπως η Κοινή Αλιευτική Πολιτική (ΚΑΠ). Το σύμφωνο θα πρέπει να συμβάλλει στην επίτευξη ανταγωνιστικότητας και στρατηγικής αυτονομίας το συντομότερο δυνατό, καθώς και στην επίτευξη των στόχων περί βιωσιμότητας.

1.3.

Το σύμφωνο θα πρέπει να ενισχύει και να βελτιώνει το πλαίσιο θαλάσσιας διακυβέρνησης της ΕΕ με αποτελεσματικότερο συντονισμό των υφιστάμενων πολιτικών και φορέων και με αποφυγή του κατακερματισμού και της αλληλεπικάλυψης των προσπαθειών. Επίσης, η ΕΟΚΕ θεωρεί καίριας σημασίας την ενίσχυση των διεθνών συμφωνιών, τη βελτίωση των διπλωματικών προσπαθειών και την προώθηση των δικτύων συνεργασίας μεταξύ παράκτιων κοινοτήτων, παραγωγικών τομέων και επιστημόνων. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ συνιστά τη σύσταση ειδικών ομάδων εργασίας, σε όλα τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, με ένα κεντρικό αντικείμενο: τις θάλασσες και τους ωκεανούς.

1.4.

Η ΕΟΚΕ προτρέπει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εγκαθιδρύσει έναν μηχανισμό συνεργασίας μεταξύ των αρμοδίων σε θέματα ωκεανών ευρωπαϊκών οργανισμών, με στόχο τη βελτιστοποίηση της συλλογής δεδομένων και γνώσεων, την ενθάρρυνση της ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών και προώθηση μιας ολιστικής προσέγγισης. Παράδειγμα ορθής πρακτικής στο πλαίσιο αυτό είναι η ενισχυμένη συνεργασία μεταξύ του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex), του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια στη Θάλασσα (EMSA) και της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Ελέγχου της Αλιείας (EFCA) όσον αφορά τα καθήκοντα ακτοφυλακής.

1.5.

Η ΕΟΚΕ συνιστά να επανεξεταστεί ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός, ώστε να διευκολυνθούν οι συνέργειες και να εξισορροπηθούν τα αντικρουόμενα συμφέροντα που απορρέουν από την επέκταση νέων θαλάσσιων βιομηχανιών, όπως η υπεράκτια ενέργεια, και να απαιτηθεί από τον εν λόγω τομέα να επανεπενδύει μέρος των εσόδων του στις τοπικές κοινότητες. Πρέπει να προωθηθεί μια θετική προσέγγιση συνύπαρξης, η οποία θα ευνοεί την πολλαπλή χρήση των θαλάσσιων περιοχών, όπου είναι δυνατόν, και να εφαρμοστεί μια οικοσυστημική προσέγγιση, για τη διαφύλαξη της θαλάσσιας βιοποικιλότητας και των οικοτόπων. Είναι ζωτικής σημασίας να διασφαλιστεί η ενεργός συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων των πλέον ευάλωτων τομέων, όπως η αλιεία, για την προστασία των παραδοσιακών αλιευτικών περιοχών και τη διασφάλιση της βιώσιμης χρήσης του θαλάσσιου χώρου.

1.6.

Η ΕΟΚΕ ζητεί τη δημιουργία μιας «Βιομηχανικής Συμμαχίας για τις αξιακές αλυσίδες της γαλάζιας οικονομίας», στην οποία θα συμμετέχουν όλα τα σχετικά ενδιαφερόμενα μέρη (επιχειρήσεις, κοινωνικοί εταίροι, ερευνητικοί οργανισμοί, υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής, επενδυτές, κτλ.). Το φόρουμ αυτό θα χρησιμεύσει για την προώθηση της συνεργασίας και της δικτύωσης με στόχο την ανάπτυξη βιώσιμων σκαφών και ψηφιοποιημένων θαλάσσιων τεχνολογιών, τη διασφάλιση της ανθεκτικότητας της αλυσίδας εφοδιασμού και την προώθηση της καινοτομίας, της βιωσιμότητας και της ανταγωνιστικότητας. Η ΕΟΚΕ προτρέπει εξάλλου την Επιτροπή να εκπονήσει ένα ενωσιακό σχέδιο δράσης για τα γαλάζια τρόφιμα έως το 2026.

1.7.

Η ΕΟΚΕ ζητεί να κινητοποιηθεί χρηματοδότηση για τη δράση στον τομέα των ωκεανών προς στήριξη του ΣΒΑ 14. Στο πλαίσιο αυτό, είναι θεμελιώδους σημασίας να κινητοποιηθεί δημόσια και ιδιωτική χρηματοδότηση για έργα που στοχεύουν στην αποκατάσταση και τη διατήρηση του θαλάσσιου περιβάλλοντος, στην καινοτομία και την ανάπτυξη, καθώς και στην απανθρακοποίηση της γαλάζιας οικονομίας. Η ΕΟΚΕ συνιστά να οριστούν ειδικά κονδύλια του προϋπολογισμού για τους ωκεανούς σε οριζόντια ταμεία, όπως το Ορίζων ή το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, και να ενισχυθούν τα τομεακά ταμεία, όπως το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας, Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας (ΕΤΘΑΥ).

1.8.

Η επιστήμη είναι καίριας σημασίας για την αποτελεσματική διαχείριση των ωκεανών. Η ΕΟΚΕ συνιστά την ενίσχυση της διεθνούς επιστημονικής συνεργασίας, την προώθηση της τεχνολογικής καινοτομίας στον τομέα της θάλασσας και τη διάθεση περισσότερων πόρων στα ερευνητικά ιδρύματα. Επιπλέον, είναι σημαντικό να μετουσιωθούν οι επιστημονικές γνώσεις σε αποτελεσματικές πολιτικές για την προστασία και τη βιώσιμη χρήση.

1.9.

Η ΕΟΚΕ παροτρύνει την Επιτροπή να ενσωματώσει μια κοινωνική διάσταση στο σύμφωνο, η οποία να διασφαλίζει δίκαιη και ψηφιακή μετάβαση στον ναυτιλιακό τομέα με ολοκληρωμένη στήριξη των εργαζομένων. Τούτο προϋποθέτει την αντιμετώπιση των ελλείψεων εργατικού δυναμικού, την προώθηση της ανανέωσης των γενεών μέσω πρωτοβουλιών που αποσκοπούν στην προσέλκυση των νέων, την ενίσχυση της προστασίας της εργασίας και τη διευκόλυνση της επανειδίκευσης και της αναβάθμισης δεξιοτήτων. Είναι θεμελιώδους σημασίας να διασφαλιστεί η πλήρης συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών και των κοινωνικών εταίρων στη διαδικασία αυτή. Πρέπει επίσης να διατηρηθεί η θαλάσσια πολιτιστική κληρονομιά και να διασφαλιστεί στοχευμένη στήριξη στους εργαζομένους που δεν μπορούν να επανειδικευτούν.

1.10.

Προς διασφάλιση της άνθησης και της διατήρησης της ναυτιλιακής βιομηχανίας στην Ευρώπη, είναι σημαντικό να εξασφαλιστούν ισότιμοι όροι ανταγωνισμού και να εδραιωθεί ένας ισχυρός ναυτιλιακός συνεργατικός σχηματισμός με σαφείς στόχους απανθρακοποίησης. Απαιτούνται επειγόντως επενδύσεις στα ηλεκτροκαύσιμα, στην τεχνολογική καινοτομία, στις θαλάσσιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ιδίως στην παλιρροϊκή ενέργεια, και στην εξεύρεση των σχετικών λύσεων σε τοπικό επίπεδο.

1.11.

Η ΕΟΚΕ, ως εκπρόσωπος της κοινωνίας των πολιτών, συνιστά τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου μηχανισμού για την σε τακτική βάση αξιολόγηση και παρακολούθηση της προόδου του συμφώνου. Ο μηχανισμός αυτός θα πρέπει να εμπνέεται από τα μοντέλα που καθιερώθηκαν για τους ΣΒΑ και να περιλαμβάνει τον ορισμό μιας ομάδας από τακτικά μέλη της ΕΟΚΕ, εξασφαλίζοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο τη συνέχεια, τη διαφάνεια και την αντιπροσωπευτικότητα της διαδικασίας παρακολούθησης.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

2.1.

Το ευρωπαϊκό σύμφωνο για τους ωκεανούς αποσκοπεί στην προώθηση μιας ολοκληρωμένης και συνεκτικής προσέγγισης όλων των πολιτικών που σχετίζονται με τους ωκεανούς, Τούτο προϋποθέτει ενίσχυση της θαλάσσιας έρευνας, διαφύλαξη των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, καινοτομία και γνώση, καθώς και προαγωγή της γαλάζιας οικονομίας. Οι παράκτιες κοινότητες βρίσκονται στον πυρήνα του συμφώνου, η δε κατανόηση των αναγκών και των ανησυχιών τους είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη αποτελεσματικών πολιτικών.

2.2.

Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι οι παράκτιες κοινότητες αντιμετωπίζουν πολλές οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις. Το σύμφωνο μπορεί να αποτελέσει βασικό εργαλείο και να συμβάλει στην αντιμετώπισή τους. Στο πλαίσιο αυτό, το σύμφωνο πρέπει να παρέχει μια στέρεη βάση για τη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας, για βιώσιμη ανάπτυξη και για κοινωνική συνοχή εντός των ορίων του πλανήτη, με στόχο τη στήριξη υγιών και παραγωγικών ωκεανών και την επιδίωξη μιας δίκαιης και ψηφιακής μετάβασης. Επιπλέον, ενόψει της ανάπτυξης νέων θαλάσσιων βιομηχανιών, το σύμφωνο πρέπει να αναζητήσει μοντέλα διαχείρισης των ωκεανών τα οποία η ΕΕ θα μπορεί να προωθήσει τόσο στα ύδατά της όσο και σε άλλα μέρη του κόσμου. Το σύμφωνο θα πρέπει επίσης να επικεντρωθεί στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας των παράκτιων κοινοτήτων έναντι φυσικών καταστροφών με την προώθηση λύσεων που βασίζονται στη φύση.

3.   Ειδικές συστάσεις προς στήριξη υγιών και παραγωγικών ωκεανών

3.1.

Η ΕΟΚΕ συνιστά να εξεταστούν στο πλαίσιο του συμφώνου τα ακόλουθα στοιχεία για ανθεκτικούς και παραγωγικούς ωκεανούς:

3.1.1.

Στήριξη της ανταγωνιστικότητας και της βιώσιμης ανάπτυξης της γαλάζιας οικονομίας: μέσω επενδύσεων και καινοτομίας σε τεχνολογίες προσανατολισμένες προς την κλιματική ουδετερότητα, την υγεία των οικοσυστημάτων και τη δίκαιη μετάβαση. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι είναι αναγκαία μια επείγουσα διαδικασία απλούστευσης της νομοθεσίας και μείωσης της γραφειοκρατίας κατά τουλάχιστον 25 % για τις επιχειρήσεις και κατά 35 % για τις ΜμΕ. Η ΕΕ πρέπει να επιδιώξει ανθεκτικές, τοπικές και βραχείες αξιακές αλυσίδες που να δίνουν προτεραιότητα στην ολοκληρωμένη ανάπτυξη των θαλάσσιων τομέων μας, στην ευημερία, στην αναγέννηση των οικοσυστημάτων και των παράκτιων κοινοτήτων.

3.1.2.

Επενδύσεις και καινοτομία στις ναυτιλιακές βιομηχανίες: η ΕΕ πρέπει να προτείνει μέτρα για την προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων και για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της ανάπτυξης των επιχειρήσεων. Η ΕΕ πρέπει να ενθαρρύνει τη δημιουργία κόμβων καινοτομίας για τη γαλάζια οικονομία, προωθώντας τη συνεργασία μεταξύ ερευνητικών ιδρυμάτων, επιχειρήσεων και φορέων χάραξης πολιτικής. Οι δημόσιες αρχές πρέπει να ενθαρρύνουν τη στήριξη των νεοφυών επιχειρήσεων στον τομέα της ναυτιλίας μέσω της καλύτερης πρόσβασης σε χρηματοδότηση και της εμπορικής διάθεσης προηγμένων τεχνολογιών. Η ΕΟΚΕ συνιστά την ενίσχυση των επενδύσεων στην έρευνα μέσω των κρατικών προϋπολογισμών και ζητεί από την ΕΕ να αυξήσει τους πόρους που προορίζονται για την έρευνα των ωκεανών.

3.1.3.

Ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία σε βασικούς τομείς όπως η διατροφή, η ενέργεια και οι μεταφορές: η ΕΕ πρέπει να ενισχύσει την ικανότητά της να παράγει ιδίους πόρους και να μειώσει την εξάρτηση από εξωτερικούς προμηθευτές. Η προώθηση της τοπικής καινοτομίας σε αυτούς τους τομείς είναι ζωτικής σημασίας για τη διασφάλιση της ανεξαρτησίας και της ανθεκτικότητάς τους απέναντι στις παγκόσμιες προκλήσεις. Επιπλέον, είναι αναγκαίο να βελτιωθούν και να προστατευθούν οι εσωτερικές υποδομές και να υιοθετηθούν πολιτικές που θα λαμβάνουν υπόψη την επισιτιστική ασφάλεια, καθώς και τις κοινωνικές και οικονομικές παραμέτρους των επιχειρήσεων.

3.1.4.

Η ΕΟΚΕ προτρέπει την Επιτροπή να εκπονήσει ένα ενωσιακό σχέδιο δράσης για τα γαλάζια τρόφιμα έως το 2026, προκειμένου να ενσωματωθούν τα «γαλάζια τρόφιμα» στις πολιτικές και τις στρατηγικές για τα τρόφιμα και τους καταναλωτές. Το σχέδιο αυτό θα πρέπει να θεωρηθεί βασικό στοιχείο του οράματος για το μέλλον των τροφίμων και της γεωργίας. Τούτο με τη σειρά του θα προωθούσε στην Ευρώπη θρεπτικές και υγιείς διατροφικές συνήθειες χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών και χαμηλού περιβαλλοντικού αποτυπώματος. Η ΕΕ πρέπει να εφαρμόσει πολιτικές και να δώσει κίνητρα για εργαλεία επιλεκτικής αλιείας χαμηλού αντικτύπου, για τη μείωση των παρεμπιπτόντων αλιευμάτων και των απορρίψεων, καθώς και να δώσει προτεραιότητα στην αλιεία για ανθρώπινη κατανάλωση και στην υδατοκαλλιέργεια χαμηλού τροφικού επιπέδου. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει επίσης να δοθεί στην καταπολέμηση της υπεραλίευσης, όπου υπάρχει, και επίσης της παράνομης, λαθραίας και άναρχης αλιείας. Ομοίως, πρέπει να ενισχυθούν οι πολιτικές και οι έλεγχοι για τις εισαγωγές μη βιώσιμων προϊόντων θαλασσινών, καθώς επηρεάζουν αρνητικά τα ιχθυαποθέματα και τους ισότιμους όρους ανταγωνισμού για τους Ευρωπαίους αλιείς. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της προώθησης της βιώσιμης υδατοκαλλιέργειας, ιδίως της υδατοκαλλιέργειας χαμηλού τροφικού επιπέδου. Το εν λόγω μοντέλο υδατοκαλλιέργειας περιλαμβάνει μαλάκια, φύκια και ορισμένα καρκινοειδή, δεν προϋποθέτει τεχνητή διατροφή, βελτιώνει την ποιότητα του νερού και συμβάλλει στη δέσμευση άνθρακα. Ζητεί επίσης να προωθηθεί μια στρατηγική «από τη θαλάσσια εκμετάλλευση στο τραπέζι» (Sea-farmed to Fork).

3.1.5.

Δημιουργία μιας «Βιομηχανικής συμμαχίας για τις αξιακές αλυσίδες της γαλάζιας οικονομίας» : η ΕΟΚΕ συνιστά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να δημιουργήσει μια βιομηχανική συμμαχία που θα καλύπτει όλη την αξιακή αλυσίδα της γαλάζιας οικονομίας, με στόχο να βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα του τομέα και να υιοθετηθεί μια ολιστική θεώρηση. Για τον σκοπό αυτόν, προτείνεται να δοθεί σε αυτήν επιχειρησιακή χρηματοδότηση και μια γραμματεία αρμόδια για τον συντονισμό των πρωτοβουλιών, των μελετών, της επιστημονικής προόδου και των τεχνολογικών εξελίξεων. Δεδομένου ότι οι επιμέρους κρίκοι της αξιακής αλυσίδας της ναυτιλίας είναι αλληλένδετοι όσον αφορά την ανάπτυξη και την εφαρμογή νέων τεχνολογιών, η συμμαχία αυτή θα συμβάλει στην αποτελεσματικότερη συνεργασία (1).

3.1.6.

Απανθρακοποίηση της γαλάζιας οικονομίας: η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι όλοι οι τομείς της θαλάσσιας και της γαλάζιας οικονομίας εξαρτώνται από τα σκάφη, από τις προηγμένες ναυτιλιακές τεχνολογίες και από τις βιομηχανικές, ανθεκτικές, τοπικές και βραχείες αλυσίδες εφοδιασμού. Το ίδιο ισχύει και για τις υποθαλάσσιες υποδομές (όπως τα καλώδια). Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, η ΕΕ πρέπει να ενισχύσει τις θαλάσσιες βιομηχανικές δυνατότητες της Ευρώπης, τα δίκτυα επικοινωνίας της και τις αλυσίδες εφοδιασμού της. Ο ναυτιλιακός τομέας θα πρέπει να θεωρείται ουσιώδες μέρος κάθε πολιτικής της ΕΕ που υποστηρίζει τη βιώσιμη διαχείριση των ωκεανών και την πλήρη αξιοποίηση του δυναμικού της γαλάζιας οικονομίας. Η ΕΕ πρέπει επίσης να διευκολύνει τη δίκαιη μετάβαση των καθιερωμένων τομέων της γαλάζιας οικονομίας προς πρακτικές με μικρότερο αποτύπωμα, προωθώντας πολιτικές και επιχειρηματικά προγράμματα κυκλικής οικονομίας. Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης να συνεχιστεί η στήριξη του βιώσιμου και φιλικού προς το περιβάλλον παράκτιου τουρισμού. Οι εξελίξεις αυτές θα δημιουργήσουν νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες και θα συμβάλουν στην πράσινη μετάβαση της ΕΕ (2).

3.1.7.

Η ΕΟΚΕ επικροτεί την εταιρική σχέση για την ενεργειακή μετάβαση στον τομέα της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας που δρομολόγησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2024. Τούτο προσφέρει μια μεγάλη ευκαιρία ώστε να υπάρξει συνεργασία της αλυσίδας σε ένα σχέδιο για την ανανέωση του ευρωπαϊκού αλιευτικού στόλου και τον εκσυγχρονισμό του, με βάση ένα βιώσιμο και αποτελεσματικό επιχειρηματικό μοντέλο.

3.1.8.

Η ΕΟΚΕ τάσσεται σθεναρά υπέρ της ενίσχυσης τεχνολογιών αιχμής, όπως η παλιρροϊκή και η κυματική ενέργεια, και υπέρ της επένδυσης σε αυτές: οι σχετικές εγκαταστάσεις είναι μικρότερες από τις ανεμογεννήτριες, με αποτέλεσμα να μειώνεται τόσο ο απαιτούμενος θαλάσσιος χώρος όσο και το οικολογικό τους αποτύπωμα, έχουν δε τη δυνατότητα να παράγουν έως και το 10 % της ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ. Καθώς καταλαμβάνουν μικρές θαλάσσιες εκτάσεις, οι οποίες δεν χρησιμοποιούνται συχνά για άλλες ανθρώπινες δραστηριότητες λόγω της μεγάλης κίνησης των υδάτων, είναι περισσότερο συμβατές με την αλιεία. Από την άποψη αυτή, είναι ζωτικής σημασίας να ενισχυθεί η πολιτική στήριξη και να εξασφαλιστεί η κατά προτεραιότητα ένταξή τους στην ειδική ομάδα για την ωκεάνια ενέργεια (Ocean Energy Task Force) με συγκεκριμένα χρηματοδοτικά και ρυθμιστικά μέτρα προς διευκόλυνση της ανάπτυξής τους.

3.1.9.

Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τον ρόλο των αναδυόμενων τεχνολογιών, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και το διαδίκτυο των πραγμάτων, στην παρακολούθηση και τη διαχείριση των ωκεανών. Η ΕΟΚΕ προτείνει το άνοιγμα ερευνητικών τομέων στους οποίους οι επενδύσεις σε αυτά τα συστήματα θα μπορούσαν να αποφέρουν υψηλά περιβαλλοντικά και οικονομικά οφέλη.

3.1.10.

Πρόσβαση στη χρηματοδότηση: η ΕΟΚΕ ζητεί να αυξηθούν οι επιδοτήσεις και οι επενδύσεις σε υποδομές και τεχνολογίες που προωθούν την καινοτομία και την επιχειρηματικότητα, ενδυναμώνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο τις παράκτιες κοινότητες ώστε να ευημερήσουν. Με βάση το ευρωπαϊκό σύμφωνο για τους ωκεανούς και στο πλαίσιο του επόμενου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου, η ΕΕ θα πρέπει να διερευνήσει τρόπους για την εισαγωγή θέσεων του προϋπολογισμού προσανατολισμένων στους ωκεανούς, ώστε να διασφαλιστεί επαρκής χρηματοδότηση για όλα τα θέματα που καλύπτονται από το σύμφωνο, καθώς και να ενισχυθούν τα τομεακά ταμεία, όπως το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας, Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας (ΕΤΘΑΥ). Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για τις περικοπές στο ΕΤΘΑΥ κατά 105 εκατομμύρια ευρώ, για την περίοδο 2025-2027, και ζητεί αύξηση κατά το επόμενο δημοσιονομικό πλαίσιο. Η ΕΟΚΕ συνιστά επίσης την αξιολόγηση της χρήσης των κονδυλίων για τη γαλάζια οικονομία στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη». Στο πλαίσιο αυτό, ζητεί τη δημιουργία ειδικής θέσης του προϋπολογισμού για τη βιώσιμη γαλάζια οικονομία στο διάδοχο πρόγραμμα του «Ορίζων Ευρώπη». Επιπλέον, ενθαρρύνει τη χρήση της δημόσιας χρηματοδότησης ως μέσου για τη μόχλευση ιδιωτικής χρηματοδότησης μέσω πρωτοβουλιών όπως το πρόγραμμα «Ορίζων ΕΕ», το Ταμείο Καινοτομίας, η χρηματοδότηση της ΕΤΕπ και το Ταμείο Εγγυήσεων. Τέλος, η ΕΟΚΕ ζητεί να χρησιμοποιηθούν τα έσοδα του ΣΕΔΕ της ΕΕ για την ενεργειακή μετάβαση και να ενθαρρυνθεί η ανάπτυξη καινοτόμων καυσίμων και έργων εντός της Ευρώπης.

3.1.11.

Η ΕΟΚΕ συνιστά να καθοριστούν ορισμένες κοινωνικές προϋποθέσεις στη δημόσια χρηματοδότηση προκειμένου να διασφαλιστεί ο σεβασμός των δικαιωμάτων των εργαζομένων. Στο πλαίσιο αυτό, είναι αναγκαίο να εφαρμοστούν αποτελεσματικά τα υφιστάμενα κοινωνικά πρότυπα και η ισχύουσα νομοθεσία στους τομείς της ναυτιλίας και της αλιείας και, όπου απαιτείται, να αναληφθούν δεσμευτικές νομοθετικές πρωτοβουλίες.

3.1.12.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει τη σημασία τού να επιταχυνθούν και να καταστούν πιο ευέλικτες οι διαδικασίες πρόσβασης στη χρηματοδότηση, ιδίως προκειμένου να διευκολυνθούν η πρόσβαση των ΜμΕ και η παράκτια αλιεία, και να προωθηθεί η βιώσιμη ανάπτυξη στον τομέα της γαλάζιας οικονομίας.

3.1.13.

Αξιολόγηση και ενδεχόμενη μεταρρύθμιση της ΚΑΠ: Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η ισχύουσα ΚΑΠ έχει συμβάλει στην καλύτερη διαχείριση των ιχθυαποθεμάτων. Ωστόσο, το 70 % των ψαριών και των οστρακοειδών προέρχεται από τρίτες χώρες, γεγονός που αποτελεί πρόκληση για την επισιτιστική αυτονομία και την ικανότητα διασφάλισης βιώσιμων και υπεύθυνων προμηθειών. Είναι θεμελιώδους σημασίας να καλυφθεί αυτό το χάσμα με τη διευκόλυνση, αντί της παρεμπόδισης, της βιώσιμης παραγωγής τροφίμων, διασφαλίζοντας τη μακροπρόθεσμη υγεία των ιχθυοπληθυσμών της ΕΕ, μέσω της εφαρμογής των ίδιων κοινωνικών και περιβαλλοντικών προτύπων στις εισαγωγές. Για τον σκοπό αυτόν, είναι καίριας σημασίας να αξιολογηθούν οι τρέχουσες αλιευτικές πολιτικές προκειμένου να τονωθεί η μετάβαση σε μια αποδοτικότερη αλιεία μέσω της ισορροπημένης ρύθμισης και της χρήσης οικονομικών κινήτρων. Πρέπει να προωθηθεί η ενεργειακά αποδοτικότερη αλιεία και υδατοκαλλιέργεια, με ενθάρρυνση της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η ανάπτυξη αλιευτικών τεχνολογιών μεγαλύτερης ακρίβειας θα δώσει τη δυνατότητα για πιο βιώσιμες, επιλεκτικές και αποτελεσματικές πρακτικές με λιγότερες περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Η επικαιροποίηση των αλιευτικών πολιτικών απέναντι σε νέες προκλήσεις όπως το Brexit, η διεθνής διάσταση ή η ανταγωνιστικότητα είναι επίσης καίριας σημασίας. Επιπλέον, η ΕΕ πρέπει να προωθήσει την πρόσβαση στις αλιευτικές ποσοστώσεις βάσει κοινωνικοοικονομικών και περιβαλλοντικών κριτηρίων, σύμφωνα με το άρθρο 17 της ΚΑΠ, και να διασφαλίσει την ιχνηλασιμότητα των αλιευτικών προϊόντων «από τη θάλασσα στο τραπέζι» μέσω ενός ανθεκτικού συστήματος επιτήρησης και επισήμανσης, με έμφαση στις εισαγωγές.

3.1.14.

Εκπαίδευση και δεξιότητες: η ΕΕ πρέπει να επενδύσει στην ανάπτυξη ειδικών δεξιοτήτων και ικανοτήτων για τη γαλάζια οικονομία και να διατηρήσει τη δραστηριοποίηση των νέων στις κοινότητές τους. Οι ποιοτικές θέσεις εργασίας και η κατάρτιση του εργατικού δυναμικού συμβάλλουν στην ευημερία, την ανταγωνιστικότητα, την ελκυστικότητα και την αποδοτικότητα των βιομηχανιών της γαλάζιας οικονομίας. Πέρα από την επανειδίκευση και την αναβάθμιση δεξιοτήτων, η διατήρηση και η πρόσληψη επαγγελματιών στους τομείς της ναυτιλίας και της αλιείας θα είναι ουσιαστικής σημασίας για το παρόν και το μέλλον των κλάδων. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εισαγάγει γαλάζιες θέσεις του προϋπολογισμού στο μελλοντικό Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο. Η εναρμόνιση της κατάρτισης και της πιστοποίησης στον τομέα της ναυτιλίας, της αναψυχής και της αλιείας θα πρέπει επίσης να διασφαλιστεί με την εγγύηση της αμοιβαίας αναγνώρισης των πιστοποιητικών σε ολόκληρη την ΕΕ, ώστε να διευκολυνθεί η κινητικότητα του εργατικού δυναμικού και να βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα του τομέα. Επιπλέον, ζητεί την ενίσχυση του ωκεανογραφικού γραμματισμού (ocean literacy) για την ευαισθητοποίηση της κοινωνίας, ιδίως των παιδιών και των νέων, σχετικά με τη σημασία των ωκεανών και της γαλάζιας οικονομίας.

3.1.15.

Έλλειψη εργατικού δυναμικού: για την αντιμετώπιση των δημογραφικών προκλήσεων, η ΕΕ πρέπει να δώσει προτεραιότητα στα κονδύλια για την αναβάθμιση των δεξιοτήτων και την ανάπτυξη του εργατικού δυναμικού της γαλάζιας οικονομίας, διασφαλίζοντας μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα και καινοτομία. Οι αρχές και ο ιδιωτικός τομέας πρέπει να αντιμετωπίσουν τις ελλείψεις εργατικού δυναμικού με ειδικά προγράμματα κατάρτισης για δεξιότητες που σχετίζονται με τη γαλάζια οικονομία. Είναι σημαντικό να αναπτυχθούν εναρμονισμένα προγράμματα κατάρτισης με μεταβιβάσιμες δεξιότητες για τη διευκόλυνση της κινητικότητας των εργαζομένων μεταξύ των κρατών μελών και μεταξύ τομέων της γαλάζιας οικονομίας. Επιπλέον, η ΕΕ πρέπει να ενθαρρύνει τις συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα προκειμένου να υλοποιηθούν ειδικά προσαρμοσμένα προγράμματα κατάρτισης.

3.2.

Η ΕΟΚΕ συνιστά το ευρωπαϊκό σύμφωνο για τους ωκεανούς να συμπεριλάβει τα ακόλουθα στοιχεία για τη βελτίωση της υγείας των ωκεανών μας:

3.2.1.

Κόμβοι γαλάζιας οικονομίας και παρατηρητήριο ωκεανών: η ΕΟΚΕ συνιστά τη δημιουργία κόμβων με εξειδίκευση στη θαλάσσια τεχνολογία και τη βιώσιμη καινοτομία σε παράκτιες περιοχές, ούτως ώστε να προαχθούν η έρευνα, η ανάπτυξη και η μεταφορά τεχνογνωσίας με στόχο την προώθηση της γαλάζιας οικονομίας. Η ΕΟΚΕ προτείνει στην Επιτροπή να εξετάσει τη δυνατότητα δημιουργίας ενός ευρωπαϊκού παρατηρητηρίου που θα έχει ως στόχο τη συλλογή, την ανάλυση και τη διάδοση δεδομένων για τους ωκεανούς. Η οντότητα αυτή θα μπορούσε επίσης να συντονίζει τα δεδομένα που προέρχονται από διάφορους οργανισμούς και επιστημονικές οντότητες, διευκολύνοντας τη συμβατότητα και τη λήψη επιστημονικά τεκμηριωμένων αποφάσεων.

3.2.2.

Έρευνα και παρακολούθηση: η ΕΟΚΕ ζητεί να επεκταθούν και να ενισχυθούν οι επιστημονικές θαλάσσιες πρωτοβουλίες —όπως το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Παρατηρήσεων και Δεδομένων της Θάλασσας (EMODNET)— με στόχο την παρακολούθηση της υγείας των οικοσυστημάτων και την τεκμηρίωση βιώσιμων πολιτικών. Η βελτίωση της παρακολούθησης των ωκεανών θα συμβάλει στην επίτευξη περιβαλλοντικών στόχων, όπως αυτοί που ορίζονται στην οδηγία-πλαίσιο για τη θαλάσσια στρατηγική. Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι το 70 % των δεδομένων προέρχεται από έργα με προσωρινή χρηματοδότηση. Σε μεγάλο βαθμό, τα στοιχεία αυτά χρηματοδοτούνται από δημόσιους πόρους. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι ο ιδιωτικός τομέας θα πρέπει να συνεισφέρει με περισσότερα δεδομένα και ότι είναι ανάγκη να διατεθούν περισσότερα κονδύλια σε σύγχρονες τεχνολογίες και επιστημονικές υποδομές.

3.2.3.

Σχέδια αποκατάστασης: η ΕΟΚΕ συνιστά τη δημιουργία κινήτρων και πιλοτικών έργων για τη δίκαιη και αποτελεσματική εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας. Αυτό είναι αναγκαίο για να διασφαλιστεί στην Ευρώπη η συμμόρφωση με τις διεθνείς δεσμεύσεις για τη βιοποικιλότητα, όπως αυτές που ορίζονται στη συμφωνία Κουνμίνγκ-Μόντρεαλ. Ειδικότερα, η δέσμευση 30 × 30 θα πρέπει να μεταφερθεί στη νομοθεσία της Ένωσης και να εφαρμοστεί αποτελεσματικά, τόσο μέσω της δημιουργίας και διαχείρισης θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών όσο και μέσω άλλων αποτελεσματικών μέτρων διατήρησης βάσει περιοχής (OMEC) στις αλιευτικές περιοχές. Η ΕΟΚΕ ζητεί την εφαρμογή αυστηρών ζωνών απαγόρευσης της αλίευσης (no-take zones) που προβλέπονται στη στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030, εφόσον το προτείνουν οι επιστημονικές συστάσεις. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι οι απαγορεύσεις πρέπει να εφαρμόζονται κατά περίπτωση, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής και με εξασφάλιση ισορροπίας μεταξύ διατήρησης και οικονομικής δραστηριότητας. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η συμφωνία του Παρισιού (άρθρο 2) ορίζει ότι οι στόχοι αυτοί πρέπει να υλοποιούνται κατά τρόπο που να μην υπονομεύεται η παραγωγή τροφίμων (3).

3.2.4.

Διασφάλιση της ανθεκτικότητας των ωκεανών μας: Τονίζει ότι η επίτευξη «καλής περιβαλλοντικής κατάστασης» σύμφωνα με την οδηγία-πλαίσιο για τη θαλάσσια στρατηγική (ΟΠΘΣ) είναι ουσιαστικής σημασίας, καθώς ένα καλά διατηρημένο θαλάσσιο περιβάλλον στηρίζει την οικονομική σταθερότητα και συμβάλλει στον μετριασμό των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή της ΕΕ να λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα για να διασφαλίσει την ορθή εφαρμογή της ΟΠΘΣ

3.2.5.

Πράσινες υποδομές και στρατηγική ξηράς-θάλασσας: η ΕΟΚΕ συνιστά να αναπτυχθούν βιώσιμες υποδομές με οικοσυστημική προσέγγιση προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί ο περιβαλλοντικός αντίκτυπος στη διασύνδεση ξηράς-θάλασσας. Τούτο περιλαμβάνει την προώθηση λιμένων με ουδέτερο ισοζύγιο άνθρακα και την τόνωση της καθαρής θαλάσσιας ενέργειας. Συνιστά επίσης την εφαρμογή στρατηγικών για την εξεύρεση συνεργειών και την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ ναυτιλιακών και χερσαίων βιομηχανιών, όπως τα ναυπηγεία και οι πάροχοι τεχνολογίας. Συνιστά επιπροσθέτως την ενίσχυση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας έναντι των χερσαίων πηγών θαλάσσιας ρύπανσης, όπως οι βιομηχανικές απορρίψεις και τα λύματα, εξαιτίας των οποίων παρεισφρέουν οργανικοί, χημικοί και φαρμακευτικοί ρύποι στα υδάτινα οικοσυστήματα, καθώς και μικροπλαστικά και συσσωματώματα.

3.2.6.

Ευρωπαϊκό σχέδιο προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή: η ΕΟΚΕ ζητεί να αναπτυχθεί το σχέδιο αυτό για να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα των παράκτιων κοινοτήτων, μέσω της στήριξής τους στον σχεδιασμό και την προετοιμασία για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

3.2.7.

Αντιμετώπιση της ρύπανσης και των θαλάσσιων απορριμμάτων: η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να διαδραματίσει ηγετικό ρόλο και να ενισχύσει την ευρωπαϊκή διπλωματία για να διασφαλίσει την υιοθέτηση της Συνθήκης για τα πλαστικά έως το 2025, καθώς και να δημιουργήσει έναν ισχυρό μηχανισμό χρηματοδότησης για τη στήριξη της εφαρμογής της.

3.2.8.

Ενίσχυση της θέσης της Ευρώπης στις διεθνείς διαπραγματεύσεις για τους ωκεανούς: σύμφωνα με τα όσα επιδιώκονται με τον ΣΒΑ 14, η ΕΟΚΕ προτρέπει την Επιτροπή να ενισχύσει τη διπλωματική της δράση για την οριστικοποίηση της συμφωνίας του ΠΟΕ για τις επιδοτήσεις στον τομέα της αλιείας, να επισπεύσει την επικύρωση της συμφωνίας για τη θαλάσσια βιοποικιλότητα σε περιοχές εκτός εθνικής δικαιοδοσίας (συμφωνία BBNJ) και να προωθήσει την εφαρμογή της Σύμβασης για τη βιολογική ποικιλότητα (CBD) (4). Ζητεί επίσης να ανασταλούν οι δραστηριότητες εξόρυξης ανοικτής θαλάσσης εκτός εάν διασφαλισθεί βιώσιμη εκμετάλλευση.

4.   Οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις των παράκτιων κοινοτήτων

4.1.

Οι παράκτιες κοινότητες στην Ευρώπη αντιμετωπίζουν ορισμένες αλληλένδετες οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις. Τα τελευταία χρόνια χαρακτηρίστηκαν από σοβαρούς κλυδωνισμούς στις βιομηχανίες και τις αγορές μας, οι οποίοι προκλήθηκαν από καταστάσεις όπως η πανδημία COVID-19, το Brexit, η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και τα ακραία καιρικά φαινόμενα που προξενεί η κλιματική αλλαγή. Τούτο οδήγησε όχι μόνο σε αυξήσεις των τιμών της ενέργειας και των πρώτων υλών, αλλά και σε γενικευμένο πληθωρισμό. Επιπλέον, άλλαξε τις θαλάσσιες αρτηρίες λόγω των εμπορικών περιορισμών και προκάλεσε σημεία συμφόρησης στην αλυσίδα εφοδιασμού. Οι προκλήσεις αυτές ασκούν πιέσεις στη γαλάζια οικονομία. Παρά ταύτα, οι προβλέψεις επισημαίνουν τις δυνατότητες οικονομικής σταθεροποίησης και ανάκαμψης, λόγω των χαμηλότερων τιμών της ενέργειας και της μείωσης του πληθωρισμού.

4.2.

Στο πλαίσιο αυτό, η ευρωπαϊκή βιομηχανία έχει αντιμετωπίσει όχι μόνο πανδημίες και παγκόσμιες γεωπολιτικές κρίσεις, αλλά και αυξανόμενο εσωτερικό κανονιστικό φόρτο. Οι αυξανόμενοι περιορισμοί και η γραφειοκρατία έχουν επηρεάσει σοβαρά την ανταγωνιστικότητα και την οικονομική βιωσιμότητα των επιχειρήσεων.

4.3.

Όσον αφορά τις κοινωνικές προκλήσεις, πολλές παράκτιες περιοχές αντιμετωπίζουν δημογραφικές προκλήσεις, όπως η γήρανση του πληθυσμού και η μετανάστευση των νέων, συχνά λόγω έλλειψης τοπικών ευκαιριών. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για την απώλεια ανθρώπινων ζωών στη θάλασσα που συνδέεται με το φαινόμενο της μετανάστευσης. Επιπλέον, οι παράκτιες κοινότητες πρέπει να αντιμετωπίσουν την έλλειψη ειδικευμένου εργατικού δυναμικού και τη μη ανανέωση των γενεών, τις συγκρούσεις με αντικείμενο τη χρήση των πόρων ή την ευπάθεια στις κλιματικές καταστροφές. Για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων απαιτείται ενίσχυση της κοινωνικής ένταξης και διασφάλιση της ισότητας ως προς την πρόσβαση σε πόρους και υπηρεσίες. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της βελτίωσης των συνθηκών εργασίας στη γαλάζια οικονομία, με στόχο να καταστούν οι σχετικοί τομείς πιο ελκυστικοί. Το σύμφωνο θα μπορούσε να εμπνευστεί από το μακρόπνοο όραμα για τις αγροτικές περιοχές της ΕΕ με στόχο την αντιμετώπιση ορισμένων από αυτές τις προκλήσεις (5).

4.4.

Όσον αφορά τις περιβαλλοντικές προκλήσεις, είναι υψίστης σημασίας να διατηρηθούν η υγεία και η παραγωγικότητα των θαλασσών και οι φυσικοί πόροι, όπως οι αλιευτικές περιοχές και οι καθαρές ακτές, για την οικονομική ευημερία και την υγεία, τόσο σήμερα όσο και για τις μελλοντικές γενιές. Επιπλέον, οι ωκεανοί της Ευρώπης είναι οι καλύτεροι σύμμαχοί μας στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Η εφαρμογή και η τήρηση της ισχύουσας νομοθεσίας πρέπει να έχει κεντρικό ρόλο στο Ευρωπαϊκό σύμφωνο για τους Ωκεανούς. Ωστόσο, είναι θεμελιώδους σημασίας να αξιολογήσει η ΕΕ επίσης την αποτελεσματικότητα αυτών των πολιτικών και να εξετάσει το ενδεχόμενο αναθεώρησης και επικαιροποίησής τους, όπου χρειάζεται, εξασφαλίζοντας επομένως την προσαρμογή τους στη νέα πραγματικότητα και τις προκλήσεις.

4.5.

Σύμφωνα με τις εργασίες της επιτροπής για τη Γαλάζια Συμφωνία της ΕΕ (6), θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ θαλάσσιων και γλυκών υδάτων και οι επιπτώσεις τους στις παράκτιες κοινότητες. Οι πολιτικές θα πρέπει να προωθούν τον συντονισμό για την αντιμετώπιση των προκλήσεων και την αξιοποίηση των ευκαιριών.

5.   Ένα μοντέλο διαχείρισης των ωκεανών για τα ύδατα της ΕΕ και τα διεθνή ύδατα

5.1.

Η ΕΟΚΕ συνιστά την προώθηση ενός συμπεριληπτικού και καινοτόμου μοντέλου διαχείρισης των ωκεανών με:

5.1.1.

Περιφερειακή συνεργασία: η ΕΟΚΕ συνιστά την ενίσχυση του συντονισμού και της θαλάσσιας συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών που μοιράζονται θαλάσσιες λεκάνες όπως η Βαλτική, η Μεσόγειος και η Βόρεια Θάλασσα σε βασικούς τομείς όπως η ενέργεια, το περιβάλλον ή η αλιεία. Προτείνει επίσης την ενίσχυση των προγραμμάτων πολιτικής με μεγαλύτερες προθεσμίες που να υπερβαίνουν τους εκλογικούς κύκλους και τα πλαίσια της ΕΕ, καθώς και τη βελτίωση του διυπηρεσιακού συντονισμού σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο. Ζητεί επίσης τη μείωση του κανονιστικού φόρτου, την τόνωση των επενδύσεων στη γαλάζια οικονομία και πρόοδο ως προς την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς. Επιπλέον, συνιστά σε κάθε Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ να διοργανώνει κοινές συνεδριάσεις για τους ωκεανούς με τη συμμετοχή βασικών υπουργείων (περιβάλλοντος, κλιματικής αλλαγής, ενέργειας, αλιείας και μεταφορών) και ενδιαφερόμενων μερών. Η προσέγγιση αυτή μπορεί να επεκταθεί σε όλα τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, συμπεριλαμβανομένης της ΕΟΚΕ.

5.1.2.

Συστάσεις προσαρμοσμένες στις περιφερειακές ιδιαιτερότητες: παρά τα ανωτέρω, η ΕΟΚΕ προτείνει τη διατύπωση ξεχωριστών συστάσεων για τις διάφορες παράκτιες περιοχές της ΕΕ, με συνεκτίμηση των οικολογικών, οικονομικών και κοινωνικών ιδιαιτεροτήτων τους. Υπογραμμίζει επίσης τη σημασία της προσαρμογής των πολιτικών στους τοπικούς πολιτισμικούς και κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες, προκειμένου να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα και η αποτελεσματικότητά τους. Για τους λόγους αυτούς, η μεμονωμένη δράση των κρατών μελών και των περιφερειών τους είναι απαραίτητη για την προσαρμογή και την εφαρμογή αυτών των πολιτικών στο τοπικό πλαίσιο.

5.1.3.

Γνώσεις και θαλάσσια καινοτομία: η ΕΟΚΕ φρονεί ότι είναι απαραίτητη η προώθηση της καινοτομίας και η ανάπτυξη δεξιοτήτων για την εισαγωγή της υψηλής τεχνολογίας, ιδίως της ευρωπαϊκής, στην κοινοτική αγορά.

5.1.4.

Αναγνώριση της στρατηγικής σημασίας των ωκεανών για την ασφάλεια και την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης: η ΕΟΚΕ προτείνει την ενίσχυση των εμπορικών οδών για την πρόσβαση στις παγκόσμιες αγορές και στους ενεργειακούς πόρους. Τονίζει την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι όλες οι θαλάσσιες δραστηριότητες πραγματοποιούνται εντός των οικολογικών ορίων του πλανήτη και να γίνουν σεβαστά τα κοινωνικά και ανθρώπινα δικαιώματα στη θάλασσα.

5.1.5.

Εγγύηση της ασφάλειας του ευρωπαϊκού θαλάσσιου τομέα: η ΕΟΚΕ καλεί τις αρχές να ενισχύσουν τα προγράμματα για την προστασία των θαλάσσιων αρτηριών, των λιμένων και των υποδομών ζωτικής σημασίας έναντι απειλών όπως η πειρατεία, η τρομοκρατία, η εμπορία ανθρώπων και η εγκληματικότητα στη θάλασσα. Προς τούτο απαιτείται αποτελεσματική εφαρμογή της στρατηγικής της ΕΕ για την ασφάλεια στη θάλασσα. Πρέπει να δοθεί έμφαση στην αμυντική συνεργασία, συμπεριλαμβανομένων των ετήσιων ναυτικών ασκήσεων και της ανάπτυξης ικανοτήτων μέσω κοινών προτύπων για τις τεχνολογίες ναυτικής άμυνας. Η στρατηγική αυτή πρέπει να ενσωματωθεί στο σύμφωνο προκειμένου να ενισχυθούν η ανθεκτικότητα του εμπορίου, η οικονομική σταθερότητα και η ασφάλεια των θαλάσσιων αλυσίδων εφοδιασμού. Τούτο σημαίνει επίσης προάσπιση των κοινωνικών και περιβαλλοντικών προτύπων μας έναντι, λόγου χάρη, της παράνομης αλιείας και της αναγκαστικής εργασίας, ακόμη και έναντι των πρακτικών που εφαρμόζουν σημαντικοί παράγοντες όπως η Κίνα.

5.1.6.

Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να ενισχύσει τη διάσταση της ναυπηγικής βιομηχανίας, της τεχνολογίας και της εφοδιαστικής στο πλαίσιο του συμφώνου. Πολλές παράκτιες κοινότητες και υποτομείς εξαρτώνται από αυτόν τον κλάδο, όπως η αλιεία, η ναυσιπλοΐα αναψυχής, η υπεράκτια ενέργεια και οι θαλάσσιες μεταφορές. Στο πλαίσιο αυτό, καλεί την Επιτροπή να συμπεριλάβει την εξαγγελθείσα θαλάσσια βιομηχανική στρατηγική ως έναν από τους πυλώνες του συμφώνου.

5.1.7.

Ενόψει των αυξανόμενων απειλών για τη θαλάσσια ασφάλεια, είναι επίσης προς το συμφέρον της ΕΕ να διασφαλίσει την ασφάλεια και την προστασία των επαγγελματιών της ναυτιλίας και της αλιείας, σύμφωνα με τις απαιτήσεις των σχετικών συμβάσεων της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ), όπως η Σύμβαση Ναυτικής Εργασίας (ΣΝΕ).

5.1.8.

Δίκαιη μετάβαση: η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η περιβαλλοντική βιωσιμότητα πρέπει να συμβαδίζει με την κοινωνική βιωσιμότητα, ώστε να διασφαλιστεί ότι η μετάβαση σε εναλλακτικά καύσιμα και νέες τεχνολογίες θα είναι δίκαιη, ισότιμη και ολοκληρωμένη. Η τοποθέτηση του ανθρώπινου στοιχείου στο επίκεντρο της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης είναι θεμελιώδους σημασίας: πρέπει να εξασφαλιστούν καλύτερες συνθήκες εργασίας, να δημιουργηθούν ποιοτικές θέσεις απασχόλησης και να καταστούν τα ναυτιλιακά και τα αλιευτικά επαγγέλματα ελκυστικότερα και χωρίς αποκλεισμούς (7).

5.1.9.

Συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών: η ΕΟΚΕ ζητεί μεγαλύτερη συμμετοχή των τοπικών κοινοτήτων, των κοινωνικών εταίρων και των βιομηχανιών στην ανάπτυξη πολιτικών που σχετίζονται με τη θάλασσα, μέσω της υποστήριξης και της προώθησης των θαλάσσιων συνεργατικών σχηματισμών. Το σύμφωνο θα πρέπει να αναγνωρίζει τους ναυτιλιακούς συνεργατικούς σχηματισμούς ως βασικούς παράγοντες και πλατφόρμες για τη διαχείριση των ωκεανών, καθώς συνενώνουν τη φωνή και τα συμφέροντα διαφόρων τομέων. Είναι σημαντικό όχι μόνο να συμμετέχουν όλοι οι φορείς της γαλάζιας οικονομίας στις δημόσιες διαβουλεύσεις, αλλά και να έχουν ενεργό συμμετοχή στην ανάπτυξη των θαλάσσιων πολιτικών. Είναι επίσης ζωτικής σημασίας τα κοινωνικά οφέλη της βιώσιμης ανάπτυξης να κατανέμονται ισότιμα και τα έργα να έχουν μακροπρόθεσμο αντίκτυπο και να συμβάλλουν στην ανθεκτικότητα της γαλάζιας οικονομίας. Επιπλέον, είναι σημαντικό να αναγνωριστεί η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών, με τη διασφάλιση ότι οι προοπτικές και οι ανάγκες της λαμβάνονται υπόψη στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

5.1.10.

Θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός: λόγω της ανησυχητικής συμπίεσης και του ανταγωνισμού για τον θαλάσσιο χώρο που προκαλεί η επέκταση νέων βιομηχανιών, η ΕΟΚΕ συνιστά την αναθεώρηση της οδηγίας για την καθιέρωση ενός πλαισίου για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό, με στόχο την εξισορρόπηση αντικρουόμενων συμφερόντων (π.χ. υδατοκαλλιέργεια, αλιεία και παραγωγή ενέργειας). Η ΕΟΚΕ προτείνει μια νέα προσέγγιση θετικής συνύπαρξης, με ενθάρρυνση της πολλαπλής χρήσης των χώρων, όπου είναι δυνατόν, προωθώντας θετικές για τη φύση και αναγεννητικές δραστηριότητες, και με εφαρμογή μιας οικοσυστημικής προσέγγισης. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει το έργο των θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών και άλλων αποτελεσματικών μέτρων διατήρησης βάσει περιοχής για την προστασία των οικοσυστημάτων. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει το Ευρωπαϊκό Γαλάζιο Φόρουμ ως αποτελεσματικό εργαλείο ώστε οι ενδιαφερόμενοι φορείς να μπορούν να συζητούν και να αντιμετωπίζουν τις κοινές προκλήσεις και προτεραιότητες μεσοπρόθεσμα. Κύριος στόχος είναι η επίτευξη συναίνεσης, η δημιουργία συνεργειών και η εξεύρεση λύσεων που θα οδηγούν σε ένα κοινό όραμα. Επιπλέον, είναι σημαντικό να διασφαλιστεί η συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων των πλέον ευάλωτων τομέων, όπως η αλιεία, με διασφάλιση της προστασίας, της πρόσβασης και της χρήσης των παραδοσιακών αλιευτικών περιοχών.

5.1.11.

Κοινωνική συνοχή: η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της ενίσχυσης των δεσμών μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών (κυβερνήσεις, παράκτιες κοινότητες και τοπικές επιχειρήσεις) και τη μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων μέσω πολιτικών χωρίς αποκλεισμούς και δίκαιων επενδυτικών στρατηγικών, καθώς και της κοινωνικής οικονομίας. Η ενεργός συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στη λήψη αποφάσεων πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα, ώστε να διασφαλιστεί ότι οι πολιτικές αντανακλούν τις ανάγκες και τις προσδοκίες τους. Η ΕΕ πρέπει επίσης να δώσει ιδιαίτερη προσοχή στην ενδυνάμωση των γυναικών και των νέων στο πλαίσιο της γαλάζιας οικονομίας.

5.1.12.

Διαχείριση των ωκεανών επί τη βάσει δεδομένων: η παρατήρηση και η παρακολούθηση των ωκεανών, σε συνδυασμό με την αποτελεσματική διαχείριση των δεδομένων, είναι ουσιαστικής σημασίας για την τόνωση της γαλάζιας οικονομίας, την προστασία του περιβάλλοντος, την προώθηση της καινοτομίας, την εγγύηση της ασφάλειας στη θάλασσα και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των ακτών και της ανταγωνιστικότητας. Η ΕΟΚΕ ζητεί να αξιοποιηθούν τα συστήματα παρακολούθησης σε πραγματικό χρόνο και η τεχνητή νοημοσύνη για τη διαχείριση των ωκεανών επί τη βάσει δεδομένων. Για τον σκοπό αυτόν, προτείνει ένα συνεκτικό ευρωπαϊκό πλαίσιο που θα ενσωματώνει τα εθνικά και περιφερειακά συστήματα παρατήρησης, θα προωθεί τη συνεργασία μεταξύ ερευνητών, αρχών, ιδιωτικού τομέα, άμυνας και τοπικών κοινοτήτων, και θα ενισχύει τις επενδύσεις σε σύγχρονες υποδομές και προηγμένες τεχνολογίες, όπως τα μαζικά δεδομένα, το περιβαλλοντικό DNA και η τεχνητή νοημοσύνη.

5.1.13.

Περιοδική παρακολούθηση: η ΕΟΚΕ συνιστά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εγκαθιδρύσει μηχανισμούς για την σε περιοδική βάση αξιολόγηση και ενημέρωση σε σχέση με την πρόοδο του συμφώνου, παρόμοιους με τους μηχανισμούς που έχουν συσταθεί στο πλαίσιο των ΣΒΑ.

5.1.14.

Ηγεσία και παγκόσμια διπλωματία: δεν μπορεί να υπάρξει σύμφωνο για τους ωκεανούς χωρίς διεθνείς συμφωνίες ή εταιρικές σχέσεις. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί την ΕΕ να πρωτοστατήσει σε παγκόσμιο επίπεδο στη βιώσιμη διαχείριση των ωκεανών, προωθώντας βέλτιστες πρακτικές εντός και εκτός της ΕΕ. Μια μέθοδος —μεταξύ άλλων— για να γίνει εξαγωγή αυτών των προτύπων είναι να ενισχυθεί η διπλωματία της ΕΕ ώστε να ληφθούν υπόψη τα ζωτικά συμφέροντα της γεωργίας, της δασοκομίας και της αλιείας κατά τη διαπραγμάτευση εμπορικών συμφωνιών. Η ΕΟΚΕ συνιστά τη δημιουργία ενός διεθνούς πυλώνα στο πλαίσιο του συμφώνου με βάση την υφιστάμενη διασυνοριακή συνεργασία, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο της Δεκαετίας του Ωκεανού. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ συνιστά τη χρήση της αγοράς της ΕΕ ως μηχανισμού για την άσκηση πίεσης στους διεθνείς εταίρους και για τη βελτίωση των περιβαλλοντικών και των κοινωνικών προτύπων σε παγκόσμιο επίπεδο.

5.1.15.

Ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή: η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της πρότασης μέτρων όσον αφορά την ετοιμότητα για την αντιμετώπιση καταστροφών και την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή.

5.1.16.

Ευθυγράμμιση των διαπραγματευτικών πόρων της ΕΕ στα διεθνή φόρουμ που σχετίζονται με τους ωκεανούς με τη δεδηλωμένη φιλοδοξία της για ανάληψη ηγετικού ρόλου σε παγκόσμιο επίπεδο: είναι ειδικότερα σημαντικό να υπάρχουν επαρκείς ανθρώπινοι και οικονομικοί πόροι για τη διαπραγμάτευση σε αυτά τα διεθνή φόρουμ, όπως επίσης διμερείς και περιφερειακές συμφωνίες. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να αυξήσει τα κονδύλια του προϋπολογισμού για τον σκοπό αυτόν. Επιπλέον, στις περιφερειακές οργανώσεις διαχείρισης της αλιείας (ΠΟΔΑ), η Επιτροπή πρέπει να επιδιώξει να προωθήσει την υιοθέτηση περιβαλλοντικών και κοινωνικών προτύπων της ΕΕ σε άλλες περιοχές και, ως εκ τούτου, να διασφαλίσει ισότιμους όρους ανταγωνισμού.

5.2.

Εν κατακλείδι, αυτό το μοντέλο διακυβέρνησης πρέπει να ενσωματώνει την οικολογική βιωσιμότητα, την οικονομική ανθεκτικότητα και την κοινωνική ένταξη, χρησιμεύοντας ως παράδειγμα για τη διαχείριση των ωκεανών σε παγκόσμιο επίπεδο.

---

(1)   ΕΕ C 100 της 16.3.2023, σ. 31.

(2)   ΕΕ C 349 της 29.9.2023, σ. 41.

(3)   ΕΕ C 24 της 28.1.2012, σ. 111.

(4)   EE C, C/2023/862, 8.12.2023, ELI: http://data.europa.eu/eli/C/2023/862/oj και ΕΕ C 140 της 21.4.2023, σ. 61.

(5)   EE C, C/2024/1570, 5.3.2024, ELI: https://eur-lex.europa.eu/eli/C/2024/1570/oj· ΕΕ C 486 της 21.12.2022, σ. 59· ΕΕ C 290 της 29.7.2022, σ. 137.

(6)   Γαλάζια συμφωνία της ΕΕ: https://www.eesc.europa.eu/en/initiatives/eu-blue-deal.

(7)   ΕΕ C 349 της 29.9.2023, σ. 127.