1.   Εισαγωγή

Σύμφωνα με τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: ΣΛΕΕ), όταν η Επιτροπή παραπέμπει κράτος μέλος στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Δικαστήριο) λόγω παράβασης υποχρέωσής του εκ των Συνθηκών, μπορεί να προτείνει στο Δικαστήριο την επιβολή οικονομικών κυρώσεων στο εν λόγω κράτος μέλος σε δύο περιπτώσεις:

—	όταν το κράτος μέλος δεν έλαβε τα μέτρα που συνεπάγεται η εκτέλεση προγενέστερης απόφασης του Δικαστηρίου με την οποία διαπιστώνεται παράβαση του δικαίου της ΕΕ (άρθρο 260 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ) (1),

—	όταν το κράτος μέλος παρέβη την υποχρέωσή του να ανακοινώσει τα μέτρα μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο μιας οδηγίας που εκδόθηκε σύμφωνα με νομοθετική διαδικασία (άρθρο 260 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ).

Και στις δύο περιπτώσεις, οι κυρώσεις που επιβάλλει το Δικαστήριο μπορεί να συνίστανται σε πληρωμή κατ’ αποκοπή ποσού, επειδή συνεχίζεται η παράβαση έως την έκδοση της απόφασής του ή έως την πλήρη εκτέλεση της απόφασης, εφόσον αυτή επιτευχθεί νωρίτερα, και σε ημερήσια χρηματική ποινή, προκειμένου να παρακινηθεί το οικείο κράτος μέλος να θέσει τέλος στην παράβαση το ταχύτερο δυνατόν μετά την έκδοση της απόφασης του Δικαστηρίου. Η Επιτροπή προτείνει στο Δικαστήριο ένα ποσό για τις οικονομικές κυρώσεις, αλλά εναπόκειται στο Δικαστήριο, στο πλαίσιο της διακριτικής ευχέρειας που διαθέτει ( 2 ), να καθορίσει τα ποσά που θεωρεί, αφενός μεν, πρόσφορα για τις περιστάσεις, αφετέρου δε ανάλογα προς τη διαπιστωθείσα παράβαση και την ικανότητα πληρωμής του οικείου κράτους μέλους ( 3 ).

Η δυνατότητα του Δικαστηρίου να επιβάλλει οικονομικές κυρώσεις στα κράτη μέλη —και η δυνατότητα της Επιτροπής να ζητεί την επιβολή κυρώσεων αυτού του είδους— χρονολογείται από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ του 1992. Για να διασφαλιστεί η διαφάνεια και η ίση μεταχείριση, η Επιτροπή έχει δημοσιεύσει, από το 1996, σειρά ανακοινώσεων που περιγράφουν την πολιτική της και τη μεθοδολογία που εφαρμόζει για τον υπολογισμό των οικονομικών κυρώσεων. Με την ανακοίνωσή της σχετικά με τις οικονομικές κυρώσεις στις διαδικασίες επί παραβάσει που δημοσιεύθηκε το 2023 (2) (στο εξής: ανακοίνωση του 2023), η Επιτροπή επανεξέτασε και αντικατέστησε όλες τις προηγούμενες ανακοινώσεις στον τομέα αυτό. Τα αριθμητικά στοιχεία και τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν για τον υπολογισμό των οικονομικών κυρώσεων επικαιροποιήθηκαν το 2024 (3).

Στην ανακοίνωσή της του 2023 η Επιτροπή εισήγαγε μια μέθοδο υπολογισμού της ικανότητας πληρωμής των κρατών μελών βασισμένη (με συντελεστή στάθμισης 2/3) στο ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕΠ) του κράτους μέλους και (με συντελεστή στάθμισης 1/3) στον πληθυσμό του οικείου κράτους μέλους.

Στις 25 Απριλίου 2024 το Δικαστήριο εξέδωσε απόφαση στην υπόθεση C-147/23, Επιτροπή κατά Πολωνίας  (4), όπου εξέτασε, μεταξύ άλλων, τη μέθοδο υπολογισμού των οικονομικών κυρώσεων που θεσπίστηκε με την ανακοίνωση της Επιτροπής του 2023.

Στην εν λόγω απόφαση, το Δικαστήριο έκρινε ότι η μέθοδος της Επιτροπής «στηρίζεται στην παραδοχή ότι υφίσταται συσχέτιση του μεγέθους του πληθυσμού κράτους μέλους και της ικανότητάς του πληρωμής, πράγμα που δεν ισχύει απαραιτήτως. Επομένως, η συνεκτίμηση δημογραφικού κριτηρίου, όπως αυτή προκύπτει από την εν λόγω μέθοδο, συνεπάγεται αποσύνδεση του συντελεστή “n” από την πραγματική ικανότητα πληρωμής του οικείου κράτους μέλους, η οποία δύναται να οδηγήσει στον προσδιορισμό συντελεστή “n” ο οποίος δεν αντιστοιχεί απαραιτήτως στην ικανότητα αυτή. […] Επομένως, ο προσδιορισμός της ικανότητας πληρωμής του οικείου κράτους μέλους δεν δύναται να συμπεριλάβει στη μέθοδο υπολογισμού του συντελεστή “n” τη συνεκτίμηση δημογραφικού κριτηρίου. »  (5)

Υπό το πρίσμα αυτής της πρόσφατης νομολογίας, είναι αναγκαίο να αναθεωρηθεί η μέθοδος υπολογισμού που χρησιμοποιεί η Επιτροπή για να προτείνει οικονομικές κυρώσεις σε διαδικασίες επί παραβάσει. Ειδικότερα, σύμφωνα με την απόφαση του Δικαστηρίου, ο υπολογισμός της ικανότητας πληρωμής των κρατών μελών ή του συντελεστή n (σημείο 3.4 της ανακοίνωσης του 2023) θα πρέπει να βασίζεται αποκλειστικά στο ΑΕΠ των κρατών μελών. Ως εκ τούτου, η παρούσα ανακοίνωση αντικαθιστά το σημείο 3.4 της ανακοίνωσης του 2023, καθώς και το παράρτημα Ι αυτής, επικαιροποιώντας τα σχετικά αριθμητικά στοιχεία με τα πλέον πρόσφατα μακροοικονομικά δεδομένα.

2.   Ικανότητα πληρωμής των κρατών μελών

Το ποσό της χρηματικής ποινής θα πρέπει να διασφαλίζει ότι ο χαρακτήρας της κύρωσης είναι τόσο αναλογικός όσο και αποτρεπτικός. Το αποτρεπτικό αποτέλεσμα της χρηματικής ποινής έχει δύο πτυχές. Το ποσό της κύρωσης πρέπει να είναι αρκετά υψηλό ώστε να διασφαλιστεί ότι:

—	το κράτος μέλος θα θέσει τέλος στην παράβαση (πρέπει συνεπώς να είναι μεγαλύτερο από το όφελος που αποκομίζει το κράτος μέλος διαπράττοντας την παράβαση),

—	το κράτος μέλος δεν θα επαναλάβει την παράβαση.

Το επίπεδο των κυρώσεων που απαιτείται για να λειτουργήσουν αποτρεπτικά θα ποικίλλει ανάλογα με την ικανότητα πληρωμής των κρατών μελών. Το εν λόγω αποτρεπτικό αποτέλεσμα αντικατοπτρίζεται στον συντελεστή n. Ορίζεται ως ο λόγος του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ) (6) του οικείου κράτους μέλους σε σύγκριση με τον μέσο όρο των ΑΕΠ των κρατών μελών. Ο εν λόγω μέσος όρος αντιστοιχεί στην ικανότητα πληρωμής του οικείου κράτους μέλους σε σχέση με την ικανότητα πληρωμής των άλλων κρατών μελών:

Όπως αναφέρεται στο σημείο 4.2.2 της ανακοίνωσης του 2023, η Επιτροπή εφαρμόζει τον ίδιο συντελεστή n για τον υπολογισμό του κατ’ αποκοπή ποσού όπως και για τον υπολογισμό της χρηματικής ποινής.

Οι συντελεστές n για κάθε κράτος μέλος καθορίζονται στο σημείο 3 του παραρτήματος, μαζί με τα κατώτατα κατ’ αποκοπή ποσά στο σημείο 5 του παραρτήματος.

Όπως αναφέρεται στο σημείο 5 της ανακοίνωσης του 2023, εάν η Επιτροπή προτείνει οικονομικές κυρώσεις κατά του Ηνωμένου Βασιλείου, θα βασιστεί στον ίδιο τύπο με αυτόν που καθορίζεται στην παρούσα ανακοίνωση για τον καθορισμό της ικανότητας πληρωμής των κρατών μελών (7).

3.   Ημερομηνία εφαρμογής

Η Επιτροπή θα εφαρμόζει τους κανόνες και τα κριτήρια που καθορίζονται στην παρούσα ανακοίνωση σε όλες τις αποφάσεις που λαμβάνει για παραπομπή υποθέσεων στο Δικαστήριο δυνάμει του άρθρου 260 της ΣΛΕΕ μετά τη δημοσίευση της παρούσας ανακοίνωσης στην Επίσημη Εφημερίδα.

---

(1)  Ή όταν το κράτος μέλος δεν έλαβε τα μέτρα που συνεπάγεται η εκτέλεση δικαστικής απόφασης με την οποία διαπιστώνεται παράβαση απόφασης σχετικά με κρατική ενίσχυση σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ.

(2)  Ανακοίνωση της Επιτροπής 2023/C 2/01 με τίτλο «Οικονομικές κυρώσεις στις διαδικασίες επί παραβάσει» (ΕΕ C 2 της 4.1.2023, σ. 1).

(3)  Ανακοίνωση της Επιτροπής C/2024/360 με τίτλο «Επικαιροποίηση των στοιχείων που χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό των οικονομικών κυρώσεων που προτείνονται από την Επιτροπή στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις διαδικασίες επί παραβάσει» (ΕΕ C, C/2024/1123, 26.1.2024).

(4)  Απόφαση του Δικαστηρίου (πρώτο τμήμα) της 25ης Απριλίου 2024, Επιτροπή κατά Πολωνίας (C-147/23 EU:C:2024:346).

(5)  C-147/23, σκέψεις 84-86 της απόφασης.

(6)  Πηγή: Ονομαστικό ΑΕΠ — Eurostat. Η Eurostat δημοσιεύει τακτικά στοιχεία για το ΑΕΠ των κρατών μελών (nama_10_gdp).

(7)  

.