Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Τομεακές πρωτοβουλίες και συνολική ανταγωνιστικότητα της ΕΕ

(διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της ουγγρικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ)

(C/2024/6871)

Εισηγητής:

András EDELÉNYI

Συνεισηγητής:

Guido NELISSEN

Σύμβουλος	Benjamin DENIS (για τον συνεισηγητή, Ομάδα ΙΙ)

Αίτηση γνωμοδότησης	Ουγγρική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, 14.3.2024
Νομική βάση	Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Αρμόδιο όργανο	Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών
Έγκριση από την Ολομέλεια	18.9.2024
Σύνοδος ολομέλειας αριθ.	590
Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές)	153/2/0

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1.

Το πεδίο της ανταγωνιστικότητας έχει μεταβληθεί ραγδαία, λόγω των πρόσφατων κρίσεων και των γεωπολιτικών εξελίξεων, που έχουν αντίκτυπο στην παγκόσμια οικονομία. Η παραγωγικότητα και η αποδοτικότητα ως συνιστώσες της ανταγωνιστικότητας συμπληρώνονται πλέον από πτυχές βιωσιμότητας, ευφυΐας και ανθεκτικότητας. Απαιτείται ισχυρή βιομηχανική βάση ώστε να επινοούνται λύσεις για το μέλλον.

1.2.

Οι τομεακές/κάθετες πολιτικές αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη βαρύτητα, παρέχοντας στα βασικά οικοσυστήματα καθοδήγηση και υποστήριξη, με διάφορες μορφές: νομοθετικές, οικονομικές και θεσμικές.

1.3.

Η ανταγωνιστικότητα της ΕΕ δέχεται πιέσεις, ιδίως στους τομείς των ενεργοβόρων βιομηχανιών, των καθαρών τεχνολογιών και των τεχνολογιών των πληροφοριών, καθώς και λόγω των εμπορικών πολιτικών τρίτων χωρών. Η απορρέουσα ύφεση μπορεί να αντιστραφεί με την ενίσχυση των κινητήριων δυνάμεων της ΕΕ με σφαιρικό και εναρμονισμένο τρόπο. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ καλεί την επόμενη Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναπτύξει και να εφαρμόσει βιομηχανική συμφωνία μαζί με τη νέα συμφωνία για την ανταγωνιστικότητα, με βάση τα επιτεύγματα του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου.

1.4.

Η ενιαία αγορά πρέπει να ολοκληρωθεί, οι κανόνες της να ενισχυθούν και οι φραγμοί της αγοράς να αρθούν. Οι χρηματοπιστωτικές αγορές, οι αγορές επικοινωνιών και οι ενεργειακές αγορές θα πρέπει να ενοποιηθούν και να συνδεθούν με τους τομείς της υγείας και της ψηφιακής τεχνολογίας, καθώς και με την «πέμπτη ελευθερία» αυτή της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας.

1.5.

Η δίκαιη πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες πρέπει να διασφαλίζεται μέσω της βιώσιμης εξόρυξης, της ελαχιστοποίησης των κινδύνων που συνδέονται με τη διαφοροποίηση, της ανάπτυξης κυκλικής οικονομίας, των αποτελεσματικών διαδικασιών αδειοδότησης και της ανάπτυξης νέων μεθόδων υποκατάστασης, όπως τα προηγμένα υλικά και οι καινοτόμες (βιο)τεχνολογίες. Επιπλέον, θα πρέπει να διερευνηθούν στρατηγικές εταιρικές σχέσεις με τρίτες χώρες, ώστε να διασφαλιστεί η ασφάλεια της αλυσίδας εφοδιασμού και να αποφευχθούν τυχόν σημεία συμφόρησης.

1.6.

Η στήριξη για τη δημοσιονομική πολιτική πρέπει να περιλαμβάνει πιο εναρμονισμένη χρηματοδότηση και κρατικές ενισχύσεις, προωθώντας παράλληλα τα οικοσυστήματα δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, επιβάλλοντας δημόσια εποπτεία και διασφαλίζοντας αποτελεσματική κατανομή των πόρων.

1.7.

Η ενέργεια χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών πρέπει να καταστεί οικονομικά προσιτή με την παροχή κινήτρων για την ενεργειακή απόδοση και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, καθώς και με την ενίσχυση των επενδύσεων σε ολοκληρωμένα, έξυπνα ενεργειακά συστήματα που συνοδεύονται από στοχευμένα καθεστώτα στήριξης.

1.8.

Η ταχεία ανάπτυξη της ψηφιοποίησης πρέπει να διευκολυνθεί με την ανάπτυξη των υποδομών, τη διάδοση νέων τεχνολογιών, την επιδίωξη αυτοδυναμίας, την έμφαση στην αναβάθμιση των δεξιοτήτων / στην κατάρτιση και την επίτευξη των στόχων πολιτικής για την ψηφιακή δεκαετία με ορίζοντα το 2030.

1.9.

Οι ανθρώπινοι πόροι της ΕΕ αποτελούν βασικό πλεονέκτημα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και πρέπει να τους δοθεί η δυνατότητα προσαρμογής στο ταχέως μεταβαλλόμενο φάσμα ζήτησης δεξιοτήτων, μέσω παρακολούθησης, ευέλικτων διαδρομών, κοινωνικής συνοχής, συμμετοχικού διαλόγου και διαβούλευσης. Τα εκπαιδευτικά ιδρύματα και οι επιχειρήσεις πρέπει να συνεργαστούν για τη δημιουργία δυναμικών προγραμμάτων σπουδών που ανταποκρίνονται στις εξελισσόμενες ανάγκες της βιομηχανίας, με ιδιαίτερη προσοχή στην προώθηση των ψηφιακών δεξιοτήτων, των πράσινων δεξιοτήτων και των δεξιοτήτων στους τομείς STEM.

1.10.

Οι δαπάνες σε έρευνα και ανάπτυξη θα πρέπει να είναι στα ίδια επίπεδα με τις δαπάνες των ανταγωνιστών της ΕΕ και να προσανατολίζονται σε τομείς των βιομηχανικών οικοσυστημάτων της και σε κινητήριους μοχλούς καινοτομίας, εκεί όπου μπορεί να παραχθεί η μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία. Θα πρέπει να παρασχεθούν κίνητρα για διασυνοριακή συνεργασία στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης, ώστε να διασφαλιστεί η αποτελεσματική χρήση των πόρων και να επιταχυνθούν οι τεχνολογικές ανακαλύψεις. Ένα ευνοϊκό κανονιστικό περιβάλλον είναι απαραίτητο για την πλήρη αξιοποίηση των οφελών της έρευνας και της ανάπτυξης για την ανταγωνιστικότητα και τη συνοχή, καθώς και για τη διατήρηση των ταλέντων και των επιχειρήσεων στην ΕΕ.

1.11.

Μια άλλη κρίσιμη πτυχή είναι ένα εναρμονισμένο περιβάλλον πολιτικής που δεν επιβαρύνει υπερβολικά τις επιχειρήσεις, ιδίως τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, και αποκαθιστά την κανονιστική συνοχή για τα βιομηχανικά οικοσυστήματα. Η ΕΟΚΕ ζητεί να εφαρμοστεί ο έλεγχος της ανταγωνιστικότητας και να προβλεφθεί προσομοίωση ακραίων καταστάσεων για την καινοτομία.

2. Η πρόκληση της ανταγωνιστικότητας

2.1.

Σύμφωνα με την οικονομική θεωρία, οι ανταγωνιστικές εταιρείες μπορούν να ελέγχουν τις δαπάνες, ενώ παράλληλα παρέχουν τα προϊόντα που ζητούν οι αγορές. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, αυξάνουν το μερίδιο αγοράς τους εις βάρος των λιγότερο αποδοτικών εταιρειών. Οι ανταγωνιστικές οικονομίες, με τη σειρά τους, μπορούν να δημιουργούν προστιθέμενη αξία, ώστε να δίνουν σε όλα τα μέλη της κοινωνίας τη δυνατότητα να συμβάλλουν στην ευημερία και να επωφελούνται από αυτήν με βιώσιμο τρόπο. Μέσω της αξιοποίησης των συγκριτικών πλεονεκτημάτων, οι συναλλαγές με άλλα έθνη είναι, μάλιστα, δυνατό να οδηγούν και σε αμοιβαία επωφελείς καταστάσεις. Οι ανταγωνιστικές οικονομίες πρέπει να διαθέτουν ισχυρή βιομηχανική βάση, καθώς η βιομηχανία παρέχει τις λύσεις για τον μετασχηματισμό των κοινωνιών με στόχο ένα έξυπνο, βιώσιμο και κλιματικά ουδέτερο μέλλον.

2.2.

Η συμβατική αντίληψη της ανταγωνιστικότητας επικεντρωνόταν ανέκαθεν στην παραγωγικότητα και την αποδοτικότητα. Ωστόσο, σε αυτή την έννοια προστέθηκαν νέες διαστάσεις. Οι οικονομίες θα πρέπει να καταστούν βιώσιμες (μηδενικό ισοζύγιο εκπομπών έως το 2050, ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή), έξυπνες (τα δεδομένα ως κυρίαρχη πρώτη ύλη) και ανθεκτικές (η οικονομική ασφάλεια ως νέο δημόσιο αγαθό). Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι τέσσερις διαστάσεις της βιώσιμης ανταγωνιστικότητας (περιβάλλον, παραγωγικότητα, κοινωνική δικαιοσύνη, οικονομική σταθερότητα) θα πρέπει να αντιμετωπίζονται επί ίσοις όροις και να αλληλοενισχύονται.

2.3.

Η ΕΕ θεωρούσε για μακρό χρονικό διάστημα ότι θα μπορούσε να μετασχηματίσει την παγκόσμια οικονομία κατ’ εικόνα της Ένωσης: μια ελεύθερη και δίκαιη αγορά, χωρίς στρεβλώσεις από κρατικές ενισχύσεις ή άλλες μορφές αντι-ανταγωνιστικής συμπεριφοράς, στηριζόμενη στο εγχειρίδιο κανόνων του ΠΟΕ. Ωστόσο, η ελπίδα της ΕΕ ότι η παγκοσμιοποίηση και το εμπόριο θα μετέτρεπαν άλλες χώρες σε κοινωνικές οικονομίες της αγοράς και σε υπεύθυνα μέρη της βασισμένης σε κανόνες πολυμερούς τάξης δεν επαληθεύτηκε. Η ευρωπαϊκή βιομηχανία είναι πλέον αντιμέτωπη σε παγκόσμιο επίπεδο με άνισους όρους ανταγωνισμού όσον αφορά τις επιδοτήσεις, τις τιμές της ενέργειας και τις πολιτικές για το κλίμα, καθώς και τις οικονομικές σχέσεις που βασίζονται στην εξουσία. Ωστόσο, τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, η λήψη αποφάσεων και η χρηματοδότηση εξακολουθούν να έχουν σχεδιαστεί σε μεγάλο βαθμό για τον «κόσμο του χθες».

2.4.

Η τριπλή πρόκληση (βλ. σημείο 2.2), η οποία απαιτεί άφθονες (δημόσιες και ιδιωτικές) επενδύσεις και ενέχει τεράστιους κινδύνους, έχει οδηγήσει σε μια ολοένα πιο αποφασιστική ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική, συμπεριλαμβανομένης της ενωσιακής χρηματοδότησης. Η τάση αυτή ενισχύθηκε μετά τη θέσπιση από τις ΗΠΑ του νόμου για τη μείωση του πληθωρισμού (IRA), ενός επενδυτικού σχεδίου για την ενεργειακή ασφάλεια και το κλίμα ύψους 369 δισ. δολαρίων ΗΠΑ, το οποίο υποστηρίζεται από γενναιόδωρες φορολογικές ελαφρύνσεις, επιδοτήσεις για τους καταναλωτές και απαιτήσεις τοπικού περιεχομένου. Η στρατηγική «Made in China 2025», η οποία έχει ως στόχο να φέρει στρατηγικές βιομηχανικές αλυσίδες αξίας (συμπεριλαμβανομένων πράσινων τεχνολογιών) στην Κίνα, αποτελεί πρόκληση για την Ευρώπη.

3. Τομεακές πολιτικές και τύποι παρέμβασης

3.1.

Οι κάθετοι τομείς περιλαμβάνουν ολόκληρες τις αξιακές αλυσίδες των οικοσυστημάτων. Καθέτως, οι οριζόντιοι τομείς είναι οι κύριες τεχνολογίες και/ή μεθοδολογίες που συμβάλλουν στην προστιθέμενη αξία ορισμένων ή όλων των κάθετων τομέων (ψηφιοποίηση, τεχνητή νοημοσύνη κ.λπ.).

3.2.

Η τρίτη διάσταση είναι το σύνολο των κινητήριων παραγόντων ανταγωνιστικότητας που αναλύονται στο τελευταίο κεφάλαιο. Στους πλέον σημαντικούς συγκαταλέγονται η κοινή ενιαία αγορά, η δίκαιη πρόσβαση σε βασικούς πόρους (πρώτες ύλες, ύδατα, ενέργεια, δεξιότητες, δεδομένα, συνδεσιμότητα, χρηματοδότηση), η καινοτομία, καθώς και το ευνοϊκό και συνεκτικό κανονιστικό περιβάλλον και περιβάλλον πολιτικής.

3.3.

Η αναζωογόνηση μιας πιο άμεσης τομεακής πολιτικής για τη βιομηχανία στην ΕΕ έχει λάβει διάφορες μορφές: κανονισμών (ο μηχανισμός συνοριακής προσαρμογής άνθρακα, ο κανονισμός για τα μικροκυκλώματα), συνεργασίας δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (σημαντικά έργα κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος), συντονισμού και συνεργασίας (βιομηχανικές συμμαχίες, διαδρομές μετάβασης για τα βιομηχανικά οικοσυστήματα), αύξησης των μέσων εμπορικής άμυνας, χαλάρωσης των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις και κοινής χρηματοδότησης (π.χ. InvestEU, NGEU).

4. Κατάσταση προόδου, ενδείξεις

4.1.

Σήμερα υπάρχουν ενδείξεις ότι η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας τελεί υπό πίεση. Πράγματι, τον Φεβρουάριο του 2024, η βιομηχανική παραγωγή ήταν κατά 5,4 % χαμηλότερη από ό,τι ένα έτος νωρίτερα. Η επιδείνωση ήταν ιδιαίτερα έντονη στους ακόλουθους τομείς: τα κεφαλαιουχικά αγαθά (–9,5 %) και τα διαρκή καταναλωτικά αγαθά, όπως είναι τα αυτοκίνητα και τα ηλεκτρονικά προϊόντα (–7,2 %). Ταυτόχρονα, η αύξηση των επενδύσεων στην Ευρώπη επιβραδύνθηκε το 2023 σε 1,5 %, ενώ έφθανε το 4,5 % πριν από την πανδημία (2015-2019). Στον τομέα της καθαρής τεχνολογίας, καίριας σημασίας για την επίτευξη των στόχων μας για το κλίμα, η ΕΕ έχει καταστεί καθαρός εισαγωγέας, καθώς η βιομηχανία της αντιμετωπίζει εμπόδια όσον αφορά την επέκταση και τον ανταγωνισμό λόγω της στασιμότητας της ζήτησης και/ή του ανταγωνισμού από τρίτες χώρες (π.χ. ηλεκτρικά οχήματα, συσσωρευτές, αιολική, ηλιακή ενέργεια).

4.2.

Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ πιστεύει ακράδαντα ότι η ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική πρέπει να συνεχίσει να ενισχύει τους παράγοντες ώθησης της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας της, με στόχο τη διατήρηση, την αποκατάσταση και την ανάπτυξη των ευρωπαϊκών βιομηχανικών ικανοτήτων, δημιουργώντας παράλληλα ποιοτικές θέσεις εργασίας. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ καλεί την επόμενη Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναπτύξει και να εφαρμόσει μια βιομηχανική συμφωνία που θα βασίζεται στα επιτεύγματα του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου: σταθερές επενδυτικές συνθήκες, πολυδεκτική κοινωνία, ενεργό και επαρκώς καταρτισμένο εργατικό δυναμικό, ποιοτικές δημόσιες υπηρεσίες, συλλογικές διαπραγματεύσεις και κοινωνικό διάλογο.

5. Οι βασικοί παράγοντες ώθησης της ανταγωνιστικότητας, ειδικές παρατηρήσεις

5.1. Ολοκλήρωση και εδραίωση της ενιαίας αγοράς

5.1.1.

Η ενιαία αγορά έχει αποδειχθεί ακρογωνιαίος λίθος της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και των ευρωπαϊκών αξιών, και ισχυρός μοχλός οικονομικής ανάπτυξης, ευημερίας και αλληλεγγύης. Η παραδοχή αυτή επιβεβαιώθηκε εκ νέου κατά τη διάρκεια της πανδημίας και της ενεργειακής κρίσης. Ωστόσο, η σύγκλιση της εθνικής νομοθεσίας και η αμοιβαία αναγνώριση αποδεικνύονται υπερβολικά αργές και περίπλοκες κατά την προσπάθεια να απελευθερωθούν οι πλήρεις δυνατότητες ολοκλήρωσης της αγοράς.

5.1.2.

Το εσωτερικό εμπόριο της ΕΕ εξακολουθεί να παρεμποδίζεται από φραγμούς λόγω των διαφορών στις εθνικές κανονιστικές ρυθμίσεις, γεγονός που δυσχεραίνει την επίτευξη οικονομιών κλίμακας για την ενωσιακή βιομηχανία. Η εσωτερική αγορά εξακολουθεί να είναι ατελής σε τομείς όπως οι επικοινωνίες (η ΕΕ διαθέτει 34 ομίλους κινητών δικτύων) και η άμυνα (οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν 30 οπλικά συστήματα έναντι των 178 ενωσιακών), οι ενεργειακές αγορές δεν είναι επαρκώς διασυνδεδεμένες και οι συνεργατικές δημόσιες συμβάσεις της ΕΕ είναι ανεπαρκείς (λιγότερο από το 20 % των δαπανών).

5.1.3.

Συνεπώς, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι:

—	είναι απαραίτητο να διασφαλιστεί η λειτουργία της ενιαίας αγοράς και να προωθηθούν οι ελευθερίες της με την επιβολή των κανόνων της, και την παράλληλη άρση και πρόληψη των φραγμών της αγοράς·

—

η πολιτική ανταγωνισμού και η βιομηχανική πολιτική θα πρέπει να αλληλοενισχύονται ώστε να λαμβάνονται καλύτερα υπόψη οι στρατηγικές βιομηχανικές πολιτικές τρίτων χωρών. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επικροτεί την επικαιροποιημένη έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τις στρεβλώσεις που προκαλούνται από το κράτος στην κινεζική οικονομία·

—	η διασυνδεσιμότητα πρέπει να αναπτυχθεί συστηματικά όσον αφορά την πρόσβαση και τη μεταφορά τόσο των υλικών πόρων (ηλεκτρική ενέργεια, πετρέλαιο, φυσικό αέριο, πλωτές μεταφορές, οδικές μεταφορές, σιδηρόδρομοι κ.λπ.) όσο και των άυλων (διαδίκτυο, μεταφορά δεδομένων, ροές πληροφοριών, δίκτυα κ.λπ.)·

—	η πανδημία έδωσε ώθηση στην ανάπτυξη μιας Ένωσης Υγείας, ενώ η ενεργειακή κρίση μάς υπενθύμισε τη σημασία της Ενεργειακής Ένωσης με όλες τις διαστάσεις της·

—	είναι απαραίτητο να ενοποιηθούν περαιτέρω οι χρηματοπιστωτικές αγορές, οι αγορές των επικοινωνιών και οι ενεργειακές αγορές, καθώς αποτελούν βασικούς παράγοντες διευκόλυνσης της ανταγωνιστικότητας·

—	είναι απαραίτητο να ολοκληρωθεί η ψηφιακή ενιαία αγορά, π.χ. η δημιουργία χώρων δεδομένων και η προώθηση της ανταλλαγής δεδομένων εντός και μεταξύ βιομηχανικών οικοσυστημάτων·

—	είναι απαραίτητο να σχεδιαστεί και να εφαρμοστεί η «πέμπτη ελευθερία», όπως προτείνεται στην έκθεση Letta, για την ενίσχυση της έρευνας, της καινοτομίας και της εκπαίδευσης στην ενιαία αγορά·

—	η ενιαία αγορά χρειάζεται επίσης έναν ισχυρό κοινωνικό πυλώνα (π.χ. τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων) ως παράγοντα συμβολής στην ανταγωνιστικότητα.

5.2. Διασφάλιση δίκαιης πρόσβασης σε βασικά υλικά

5.2.1.

Προκειμένου να μειώσει τις στρατηγικές εξαρτήσεις της όσον αφορά τις κρίσιμες πρώτες ύλες, η ΕΕ χρειάζεται μια ολοκληρωμένη στρατηγική που θα καλύπτει όλα τα στάδια των αλυσίδων εφοδιασμού κρίσιμων πόρων. 53 αλυσίδες εφοδιασμού έχουν χαρακτηριστεί ευάλωτες σε σημαντικό βαθμό. Μολονότι η ΕΕ παραμένει εύλογα ισχυρή στην κατασκευή τελικών προϊόντων, πέντε κορυφαίες τεχνολογίες (δηλαδή οι μπαταρίες, τα ηλιακά φωτοβολταϊκά, η αποθήκευση δεδομένων και οι διακομιστές, τα έξυπνα τηλέφωνα, οι ταμπλέτες και οι φορητοί υπολογιστές, και τα τηλεκατευθυνόμενα αεροσκάφη) καταδεικνύουν ευπάθεια σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού, τονίζοντας με αυτόν τον τρόπο την εξάρτηση της ΕΕ και στο θέμα των τελικών προϊόντων.

5.2.2.

Προκειμένου να αποφευχθούν μελλοντικοί κίνδυνοι διαταραχής των βασικών αλυσίδων εφοδιασμού και απλής μετατόπισης των εξαρτήσεων, η ΕΕ πρέπει να διερευνήσει όλες τις εναλλακτικές επιλογές προμήθειας και να επενδύσει σε αυτές.

5.2.3.

Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι είναι απαραίτητο:

—	να εντατικοποιηθούν οι νέες ανακαλύψεις και η πράσινη, βιώσιμη εξόρυξη των βασικών ορυκτών, να κλιμακωθεί η βασική κατεργασία τους, ταυτόχρονα με σημαντική βελτίωση της παραγωγικότητας, και να αυξηθεί η αποδοτικότητα του κοινωνικού διαλόγου και των διαδικασιών αδειοδότησης·

—	να κλιμακωθεί η εφαρμογή της κυκλικής οικονομίας, με ιδιαίτερη έμφαση στην ανακύκλωση η οποία στοχεύει στην επιστροφή στρατηγικών και κρίσιμων πρώτων υλών, συμπεριλαμβανομένων τόσο της προηγμένης μηχανικής σχεδιασμού όσο και ειδικών τομέων όπως η ανάκτηση λυμάτων και η εκμετάλλευση των υδάτων·

—	να αναπτυχθεί η έρευνα για την υποκατάσταση, με χρήση προηγμένων υλικών και εναλλακτικών τεχνολογιών, όπως η βιοτεχνολογία και η βιοπαραγωγή. Η αποτελεσματικότερη προμήθεια και χρήση υλικών είναι επίσης υψίστης σημασίας·

—

να παρακολουθούνται στενά οι αλυσίδες εφοδιασμού κρίσιμων πρώτων υλών, ώστε να καθοδηγείται η διαφοροποίηση των αλυσίδων εφοδιασμού και προμήθειας και να επιτυγχάνεται ο μετριασμός των κινδύνων και η διαχείρισή τους. Ο βιώσιμος εφοδιασμός και η δέουσα επιμέλεια κατά μήκος της αξιακής αλυσίδας αναμένεται να μειώσουν το οικολογικό αποτύπωμα της εξόρυξης και να προωθήσουν τις δεοντολογικές πρακτικές και το δίκαιο εμπόριο·

—	να επιδιωχθεί η σύναψη συμφωνιών με τρίτες χώρες, μέσω ΣΕΣ ή τομεακών, πιο ευέλικτων συμπράξεων.

5.3. Προώθηση των επενδύσεων

5.3.1.

Η προσαρμογή των δημοσιονομικών πολιτικών ενίσχυσε τόσο τις δημόσιες όσο και τις ιδιωτικές επενδύσεις κατά τη διάρκεια της πανδημίας και του ενεργειακού κλυδωνισμoύ. Αυτό επέτρεψε στην ΕΕ να αποφύγει την παρατεταμένη ύφεση και να διατηρήσει τις θέσεις εργασίας, στηρίζοντας παράλληλα τον οικονομικό μετασχηματισμό. Ωστόσο, η αύξηση των επιτοκίων, η δημοσιονομική εξυγίανση, η σταδιακή κατάργηση του προσωρινού πλαισίου για τις κρατικές ενισχύσεις και η λήξη του ΜΑΑ μετά το 2026 θα καταστήσουν δυσκολότερη τη διατήρηση των επενδύσεων.

5.3.2.

Παρ’ όλα αυτά, θα απαιτούνται 650 δισ. ευρώ ετησίως για τη διττή μετάβαση και για την ευρωπαϊκή οικονομική ανθεκτικότητα.

5.3.3.

Προκειμένου να διατηρηθεί το επίπεδο των επενδύσεων, η ΕΟΚΕ προτείνει:

—	να ενισχυθούν τα μέσα που συμβάλλουν στην ελαχιστοποίηση των κινδύνων που συνδέονται με τις στρατηγικές ιδιωτικές επενδύσεις και στη στήριξη του μετασχηματισμού των βασικών βιομηχανιών, π.χ. ευρωπαϊκές δημόσιες εγγυήσεις, κοινό ευρωπαϊκό καθεστώς φορολογικών ελαφρύνσεων·

—	να ενισχυθούν το Ταμείο Καινοτομίας και η πράξη για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών, με τη δημιουργία ενός κοινού ευρωπαϊκού ασφαλούς περιουσιακού στοιχείου·

—	να αντικατασταθούν τα εθνικά καθεστώτα κρατικών ενισχύσεων από ευρωπαϊκά προγράμματα (ή τουλάχιστον να συντονιστούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο), ώστε να αποφευχθεί ένας ολοένα επιδεινούμενος ανταγωνισμός επιδοτήσεων·

—	να μετατραπεί η ατελής Ένωση Κεφαλαιαγορών σε Ένωση αποταμιεύσεων και επενδύσεων, όπως προτείνεται στην έκθεση Letta, καθώς αυτό είναι καίριας σημασίας για τη μετατροπή των (αδρανών) ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων σε παραγωγικές επενδύσεις·

—

να προωθηθούν τα οικοσυστήματα δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και η βιομηχανική συνεργασία μέσω της περαιτέρω ανάπτυξης βιομηχανικών συμμαχιών, σημαντικών έργων κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, κοινών επιχειρήσεων του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» και βιομηχανικών συνεργατικών σχηματισμών. Αυτά τα δίκτυα αριστείας σε στρατηγικές βιομηχανικές αξιακές αλυσίδες είναι καίριας σημασίας για τη διατήρηση της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας και για την ευθυγράμμιση των πολιτικών πρωτοβουλιών της ΕΕ με τις βιομηχανικές στρατηγικές των ευρωπαϊκών εταιρειών·

—

να καταστούν οι δημόσιες συμβάσεις (14 % του ΑΕγχΠ) βοήθημα ανάπτυξης στρατηγικών ευρωπαϊκών βιομηχανικών αξιακών αλυσίδων. Αντί να εστιάζουν στη χαμηλότερη προσφορά, θα πρέπει να προχωρήσουν σε μια πιο ολιστική προσέγγιση, στο πλαίσιο της οποίας θα λαμβάνονται εξίσου υπόψη το κόστος του κύκλου ζωής, τα διευρυμένα κοινωνικά, ανθεκτικά και περιβαλλοντικά κριτήρια, καθώς και η δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας·

—	να δημιουργηθούν πρωτοπόρες αγορές για τα βιώσιμα προϊόντα·

—	να διασφαλιστεί ότι το δημόσιο χρήμα εξυπηρετεί το γενικό συμφέρον με τη θέσπιση κοινωνικών προϋποθέσεων και δημόσιου ελέγχου για τις επιχειρήσεις που λαμβάνουν κρατικές ενισχύσεις.

5.4. Διασφάλιση της πρόσβασης σε ασφαλή και οικονομικά προσιτή ενέργεια χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών

5.4.1.

Η ΕΕ είναι η ενεργειακά αποδοτικότερη περιοχή στον κόσμο και αυτό το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα πρέπει να διατηρηθεί. Παρά ταύτα, η Ευρώπη έχει διαρθρωτικό ανταγωνιστικό μειονέκτημα όσον αφορά τις τιμές της ενέργειας και αυτό επηρεάζει τις ενεργοβόρες, κατά κύριο λόγο παραδοσιακές βιομηχανίες της.

5.4.2.

Εφόσον η Ένωση επιθυμεί να απανθρακοποιήσει τις βιομηχανίες αυτές —οι οποίες είναι καίριας σημασίας για την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία— διατηρώντας παράλληλα την ανταγωνιστικότητα, θα πρέπει να αναπτύξει έναν ευρύ συνδυασμό πολιτικών που σχετίζονται με:

—

τη διασφάλιση της διαθεσιμότητας και της οικονομικής προσιτότητας της ενέργειας χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών με:

—

ενοποίηση και ενίσχυση των ενεργειακών υποδομών και αγορών. Τα οφέλη της ολοκλήρωσης θα αυξηθούν με την αύξηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, καθώς αυτό επιτρέπει ευελιξία και μειώνει τις επενδυτικές ανάγκες. Ο φιλόδοξος εξηλεκτρισμός χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα της βιομηχανίας θα απαιτήσει καλύτερες γραμμές διασύνδεσης, έξυπνα δίκτυα, ενοποίηση συστημάτων, ευελιξία της ζήτησης και λύσεις αποθήκευσης·

—	ανάπτυξη μακροπρόθεσμης αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας για τη μείωση της αστάθειας των τιμών·

—	μείωση της συσχέτισης μεταξύ των τιμών του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας.

—

την αύξηση της οικονομικής ελκυστικότητας της απανθρακοποίησης της βιομηχανίας με τους εξής τρόπους:

—	προώθηση του «επιπέδου τεχνολογικής ετοιμότητας» των διαφόρων τεχνολογιών χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών με την παροχή υποστήριξης στα της έρευνας και της ανάπτυξης ή τη δημιουργία συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα για την αρχική εισδοχή τους στην αγορά·

—	ανάπτυξη καθεστώτων στήριξης (με τη μορφή τόσο δαπανών λειτουργίας όσο και κεφαλαιουχικών δαπανών) για τη δημιουργία επιχειρηματικών σχεδίων και τη συνεχή αναβάθμιση λύσεων χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών·

—	ανάπτυξη ενός αποτελεσματικού μηχανισμού συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (συμπεριλαμβανομένης της αντιμετώπισης των κενών στις εισαγωγές, της διατήρησης της ανταγωνιστικότητας των εξαγωγών, της συνεκτίμησης των επιπτώσεων στις κατάντη βιομηχανίες)·

—	παροχή υγιούς κανονιστικού περιβάλλοντος για τη δέσμευση, χρήση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα.

—	τη δημιουργία σημαντικών έργων κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος για τη «βιομηχανία χαμηλών εκπομπών CO2 ».

5.5. Αξιοποίηση του δυναμικού του ψηφιακού μετασχηματισμού

5.5.1.

Οι ψηφιακές τεχνολογίες θα βρίσκονται στο επίκεντρο των μελλοντικών διαδικασιών παραγωγής και των επιχειρηματικών μοντέλων. Ωστόσο, παρά τον ουσιαστικό χαρακτήρα του κλάδου των ΤΠΕ για την ανταγωνιστικότητα πολλών τομέων, το μερίδιο της ΕΕ στην παγκόσμια αγορά ΤΠΕ μειώθηκε από 21,8 % το 2013 σε 11,3 % το 2022 και η διαχείριση του 90 % των δεδομένων της ΕΕ πραγματοποιείται εκτός της ΕΕ. Εάν η ΕΕ επιθυμεί να διατηρήσει τη βιομηχανική υπεροχή, πρέπει να έχει τη φιλοδοξία να διαδραματίσει ηγετικό ρόλο στις βασικές ψηφιακές τεχνολογίες και υποδομές.

5.5.2.

Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, αυτό προϋποθέτει:

—

επίτευξη των στόχων του προγράμματος πολιτικής για την ψηφιακή δεκαετία με ορίζοντα το 2030 (π.χ. το 90 % των μικρομεσαίων επιχειρήσεων να επιτύχουν βασικό επίπεδο ψηφιακής έντασης, τουλάχιστον το 75 % των επιχειρήσεων να χρησιμοποιούν υπηρεσίες υπολογιστικού νέφους, μαζικά δεδομένα ή τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης)·

—	στήριξη σημαντικών επενδύσεων σε ασφαλείς και βιώσιμες ψηφιακές υποδομές: εξάπλωση δικτύων πολύ υψηλής χωρητικότητας και ανάπτυξη κορυφαίων ευρωπαϊκών υποδομών για δεδομένα υπερυπολογιστικής και κβαντικής υπολογιστικής·

—	επενδύσεις σε νέες ψηφιακές τεχνολογίες, όπως η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη, η κβαντική υπολογιστική, τα ψηφιακά δίδυμα, η υπολογιστική παρυφών / το υπολογιστικό νέφος κ.λπ.·

—	βελτίωση της ψηφιακής κυριαρχίας με τη δημιουργία βιομηχανικών χώρων δεδομένων, ανοικτών προτύπων, εγκαταστάσεων δοκιμών και πειραματισμού, και με την ανάπτυξη και την κλιμάκωση καινοτόμων ψηφιακών οικοσυστημάτων·

—	προώθηση ψηφιακών λύσεων που να στηρίζουν τη μετάβαση προς μια κλιματικά ουδέτερη, κυκλική και αποδοτική ως προς τη χρήση των πόρων οικονομία, π.χ. καθιέρωση ψηφιακών διαβατηρίων προϊόντων για προϊόντα όπως οι μπαταρίες·

—

μαζικές επενδύσεις στην αναβάθμιση των δεξιοτήτων / επανεκπαίδευση, τόσο για την αύξηση των βασικών ψηφιακών δεξιοτήτων εντός του εργατικού δυναμικού όσο και για τη γεφύρωση του τεράστιου χάσματος μεταξύ της ζήτησης και της προσφοράς ψηφιακών εμπειρογνωμόνων (με παράλληλη αποκατάσταση της ισόρροπης εκπροσώπησης των φύλων).

5.6. Ενδυνάμωση του ανθρώπινου κεφαλαίου

5.6.1.

Οι ελλείψεις δεξιοτήτων στην ΕΕ έχουν καταστεί διαρθρωτικές, με αποτέλεσμα να παρεμποδίζουν την ανάπτυξη πολλών κλάδων της οικονομίας. Ως εκ τούτου, η διαθεσιμότητα ειδικευμένου εργατικού δυναμικού έχει καταστεί βασικό στοιχείο για τη λήψη επενδυτικών αποφάσεων. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στις θέσεις εργασίας χαμηλής και μεσαίας ειδίκευσης που κινδυνεύουν να εξαφανιστούν (υποκαθίστανται από ψηφιακά εργαλεία και αυτοματοποίηση), ενώ η ζήτηση για ψηφιακές και πράσινες δεξιότητες μόνο θα αυξάνεται. Πρέπει να δοθεί προσοχή στους εργαζομένους μεγαλύτερης ηλικίας, οι δεξιότητες των οποίων κινδυνεύουν να καταστούν παρωχημένες.

5.6.2.

Ο υψηλός βαθμός κοινωνικής συνοχής και η διαθεσιμότητα αφοσιωμένου εργατικού δυναμικού υψηλής ειδίκευσης αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα της ΕΕ. Ως εκ τούτου, η συμμετοχή των εργαζομένων είναι απαραίτητη για την επιτυχία των βιομηχανικών μετασχηματισμών. Αυτό απαιτεί παγιωμένο κοινωνικό διάλογο από το επίπεδο παραγωγής έως τη λήψη στρατηγικών αποφάσεων. Η έγκαιρη ενημέρωση και διαβούλευση με τους εργαζομένους και τους εκπροσώπους τους όσον αφορά την πρόβλεψη και τη διαχείριση των βιομηχανικών μεταλλαγών αναμένεται να συμβάλει στην ανάπτυξη κοινών οραμάτων σχετικά με τη στρατηγική της εταιρείας και στη δημιουργία διαδρομών μετάβασης για κάθε εργαζόμενο που επηρεάζεται από την αναδιάρθρωση.

5.6.3.

Συνεπώς, η ΕΟΚΕ προτείνει:

—	την ανάπτυξη πληροφοριών για τις δεξιότητες και την παρακολούθηση της διαδικασίας εξάλειψης και δημιουργίας θέσεων εργασίας / δεξιοτήτων·

—

τη δημιουργία ευέλικτων διαδρομών (π.χ. διττά συστήματα μάθησης) μεταξύ του κόσμου της εργασίας και του κόσμου της εκπαίδευσης (που θα παρουσιάζει πάντα υστέρηση) και τη δημιουργία μιας νοοτροπίας διά βίου μάθησης, υποστηριζόμενης από την επικύρωση των αποκτηθεισών ικανοτήτων ή με τη δημιουργία ατομικών λογαριασμών μάθησης·

—	τη δημιουργία ισχυρών τομεακών συμπράξεων δεξιοτήτων μεταξύ των κοινωνικών εταίρων και όλων των σχετικών ενδιαφερόμενων μερών (π.χ. με τη γενναία αύξηση του αριθμού των θέσεων μαθητείας)·

—	την προώθηση της «ανθρωποκεντρικής» προσέγγισης στο πλαίσιο της ενωσιακής Βιομηχανίας 5.0 με στόχο την αύξηση της ελκυστικότητας των βιομηχανικών θέσεων εργασίας·

—	τη μετατροπή των επιχειρήσεων σε «μαθησιακούς οργανισμούς» που αξιοποιούν στο έπακρο τις ικανότητες των εργαζομένων·

—	τη δημιουργία μιας ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας με δυνατότητα μεταφοράς των δικαιωμάτων των εργαζομένων, σύγκλιση των εκπαιδευτικών συστημάτων, αναγνώριση των ικανοτήτων και σύγκλιση των εργασιακών συνθηκών.

5.7. Τόνωση της καινοτομίας και της έρευνας και ανάπτυξης

5.7.1.

Οι συνολικές επιδόσεις της ΕΕ στον τομέα της καινοτομίας αυξήθηκαν με αργούς ρυθμούς κατά 8,3 % από το 2016. Αυτό οφείλεται εν μέρει στις κρίσεις των τελευταίων 2-3 ετών, καθώς και στην εκτίναξη των τιμών της ενέργειας και του πληθωρισμού, κυρίως στην Ευρώπη. Τα παραπάνω επέδρασαν αρνητικά στις δαπάνες για καινοτομία και επιχειρηματικά κεφάλαια, καθώς και στις καινοτόμες πωλήσεις. Ωστόσο, κατά την περίοδο 2016-2023 αυξήθηκαν κατά 4 φορές οι επιδόσεις της Κίνας, κατά 2 φορές οι επιδόσεις της Κορέας και του Καναδά, και κατά 1,5 φορές οι επιδόσεις των ΗΠΑ και της Βραζιλίας, σε σύγκριση με τις επιδόσεις της ΕΕ.

5.7.2.

Οι συνολικές δαπάνες για έρευνα και ανάπτυξη στην ΕΕ ανήλθαν στο 2,2 % του ΑΕγχΠ (με στόχο το 3 % του ΑΕγχΠ), ενώ στην Κίνα ανήλθαν στο 2,3 %, στις ΗΠΑ στο 3,4 % και στην Κορέα στο 4,8 %.

5.7.3.

Ταυτόχρονα, το χάσμα επιδόσεων μεταξύ των ευρωπαϊκών φορέων με τις υψηλότερες και τις χαμηλότερες επιδόσεις έχει μειωθεί ελάχιστα (κάτι που υποδεικνύει ότι υπάρχει μεγάλο περιθώριο προόδου μέσω της ενίσχυσης του συντονισμού και της συνεργασίας).

5.7.4.

Εξετάζοντας τον αναλυτικό πίνακα των «πλεονεκτημάτων της καινοτομίας» έναντι της «αξιακής αλυσίδας καινοτομίας», τα δυνατά σημεία της ΕΕ συγκεντρώνονται στην αρχή (βασική έρευνα και ανάπτυξη) και στο τέλος (διάθεση στην αγορά) του κύκλου καινοτομίας. Τα δε τρωτά σημεία αφορούν τους ενδιάμεσους τομείς, ήτοι την ενσωμάτωση των καινοτομιών του εργαστηριού στην παραγωγή, εκεί δηλαδή όπου παράγεται η μεγαλύτερη δυνατή προστιθέμενη αξία.

5.7.5.

Συνεπώς, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει:

—	την καθιέρωση της 5ης ελευθερίας της ενιαίας αγοράς με την ενίσχυση της έρευνας, της καινοτομίας και της εκπαίδευσης σε ολόκληρη την ΕΕ, για την αξιοποίηση των συνεργειών και της επίδρασης της κλίμακας·

—	τη χρήση της δημόσιας χρηματοδότησης της έρευνας και της ανάπτυξης με πιο ολοκληρωμένο τρόπο για την ενθάρρυνση των ιδιωτικών επενδύσεων, έτσι ώστε αυτές να ανέλθουν γρήγορα τουλάχιστον στο επιδιωκόμενο επίπεδο χρηματοδότησης ύψους 3 % του ΑΕγχΠ·

—	τη διενέργεια προσεκτικών εκτιμήσεων επιπτώσεων κόστους/οφέλους, για τη βελτιστοποίηση των επενδύσεων στα τμήματα των αξιακών αλυσίδων καινοτομίας των οικοσυστημάτων με τη μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία·

—	τη διαχείριση και χρηματοδότηση νεοφυών επιχειρήσεων, επεκτεινόμενων επιχειρήσεων, πιλοτικών έργων και δραστηριοτήτων εκβιομηχάνισης για τη διατήρηση ταλέντων, επιχειρήσεων και κερδών στην ΕΕ·

—

την εφαρμογή του νέου ευρωπαϊκού θεματολογίου καινοτομίας, συμπεριλαμβανομένου του αναθεωρημένου πλαισίου έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας για τις κρατικές ενισχύσεις, της πράξης για την εισαγωγή στο χρηματιστήριο και των πρωτοβουλιών της δεξαμενής ταλέντων και των περιφερειακών κέντρων καινοτομίας·

—	την αξιοποίηση του επόμενου προγράμματος-πλαισίου (ΠΠ10) με αύξηση του προϋπολογισμού του σε 200 δισ. ευρώ (με παράλληλη υιοθέτηση μιας πιο ρεαλιστικής προσέγγισης για την καινοτομία στον τομέα των προϊόντων διπλής χρήσης)·

—	την καταβολή ιδιαίτερων προσπαθειών για την απελευθέρωση του δυναμικού καινοτομίας των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, π.χ. με την καλύτερη ενσωμάτωσή τους στα δίκτυα καινοτομίας.

5.8. Βελτίωση των κανονιστικών ρυθμίσεων

5.8.1.

Η ΕΕ πρέπει σαφώς να δώσει έμφαση στη συντονισμένη και συνεκτική συμπεριφορά και σε αντίστοιχες δράσεις για την επίτευξη κοινών στόχων μεγάλης κλίμακας, όπως η διττή μετάβαση της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. Από την άλλη πλευρά, η οικονομία και οι επιχειρήσεις χρειάζονται ένα υποστηρικτικό και εναρμονισμένο κανονιστικό πλαίσιο που να ενθαρρύνει τις επιχειρήσεις να καινοτομούν, να επενδύουν και να συναλλάσσονται με ανταγωνιστικό και βιώσιμο τρόπο. Ωστόσο, από το 2017 ως το 2022, ο Ευρωπαίος νομοθέτης επέβαλε συνολικά 850 νέες υποχρεώσεις στις εταιρείες, που αποτυπώνονται σε περισσότερες από 5.000 σελίδες νομοθεσίας (συνοδευόμενες από έναν πολύ μεγαλύτερο αριθμό κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων), οι οποίες συνιστούν πρόσθετη επιβάρυνση για τις εταιρείες. Αυτός ο κανονιστικός πληθωρισμός συνεπάγεται σημαντικό κόστος υποβολής εκθέσεων και συμμόρφωσης για τις ευρωπαϊκές εταιρείες, ιδίως τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Πρέπει να αποφεύγονται οι αλληλεπικαλυπτόμενες κανονιστικές ρυθμίσεις και η διοικητική πολυπλοκότητα που δημιουργούνται από το σύστημα πολυεπίπεδης διακυβέρνησης της ΕΕ.

5.8.2.

Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ προτείνει τα εξής:

—

όλες οι διαδικασίες χάραξης πολιτικής και νομοθέτησης στην ΕΕ θα πρέπει να καθοδηγούνται από τις αρχές για τη βελτίωση της νομοθεσίας, συμπεριλαμβανομένων της ορθής εφαρμογής της αρχής «για κάθε θέσπιση, μία κατάργηση», της εξάλειψης των υπερβολικών διοικητικών επιβαρύνσεων και της συμμόρφωσης με την αρχή της αναλογικότητας·

—	ο έλεγχος της ανταγωνιστικότητας πρέπει να είναι πλήρως ενσωματωμένος στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων της ΕΕ·

—	θα πρέπει να προβλεφθεί προσομοίωση ακραίων καταστάσεων για την καινοτομία ως ουσιαστικό μέρος της εργαλειοθήκης για τη βελτίωση της νομοθεσίας·

—	πρέπει να εφαρμοστεί η επιδιωκόμενη μείωση κατά 25 % των απαιτήσεων υποβολής εκθέσεων για τις πολύ μικρές, μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις·

—	η χρήση κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων θα πρέπει να αφορά αποκλειστικά συγκεκριμένες περιπτώσεις, καθώς αυτό το είδος ρύθμισης οδηγεί σε αβεβαιότητα στο επιχειρηματικό περιβάλλον·

—	πρέπει να συντομευθούν οι χρόνοι αδειοδότησης με βελτίωση του σχεδιασμού των διαδικασιών, ώστε να αυξηθούν η ικανότητα και η αποτελεσματικότητα των αρχών·

—	οι σημαντικές διαδικασίες δημόσιας διαβούλευσης θα πρέπει να επιταχυνθούν όπου χρειάζεται·

—	θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στη χρήση κανονισμών και όχι οδηγιών, για την επίτευξη εναρμόνισης σε ολόκληρη την ΕΕ·

—	η εφαρμογή του θεματολογίου για τη βελτίωση της νομοθεσίας θα πρέπει να συμμορφώνεται με το ευρωπαϊκό «κοινωνικό κεκτημένο».

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2024.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Oliver RÖPKE