(1)

Η κρατική χρηματοδότηση που πληροί τα κριτήρια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης συνιστά κρατική ενίσχυση και απαιτείται η κοινοποίησή της στην Επιτροπή βάσει του άρθρου 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης. Ωστόσο, σύμφωνα με το άρθρο 109 της Συνθήκης, το Συμβούλιο δύναται να καθορίζει τις κατηγορίες ενισχύσεων που απαλλάσσονται από την εν λόγω υποχρέωση κοινοποίησης. Σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 4 της Συνθήκης, η Επιτροπή μπορεί να εκδίδει κανονισμούς σχετικά με τις εν λόγω κατηγορίες κρατικών ενισχύσεων.

(2)

Με τον κανονισμό (ΕΕ) 2022/2586 του Συμβουλίου η Επιτροπή εξουσιοδοτείται να δηλώνει ότι οι ενισχύσεις για τον συντονισμό των μεταφορών, όπως αναφέρονται στο άρθρο 93 της Συνθήκης, μπορούν, υπό ορισμένους όρους, να απαλλάσσονται από την υποχρέωση κοινοποίησης:

(3)

Οι ενισχύσεις για τις σιδηροδρομικές μεταφορές, την εσωτερική ναυσιπλοΐα και τις συνδυασμένες (αναφερόμενες στο εξής ως πολυτροπικές) μεταφορές θεωρούνται συμβατές με τη Συνθήκη εάν ανταποκρίνονται στις ανάγκες συντονισμού των μεταφορών ή εάν αντιστοιχούν στην αποκατάσταση ορισμένων βαρών συνυφασμένων με την έννοια της δημοσίας υπηρεσίας, σύμφωνα με το άρθρο 93 της Συνθήκης.

(4)

Για την επίτευξη των στόχων κλιματικής ουδετερότητας της ΕΕ που προτάθηκαν από την Επιτροπή το 2019 και καθορίζονται στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία (2), απαιτείται θεμελιώδης πράσινος και ψηφιακός μετασχηματισμός των μεταφορών στην ΕΕ. Στο πλαίσιο της στρατηγικής του 2020 της Επιτροπής για βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα (3), η ΕΕ κάλεσε τα κράτη μέλη να λάβουν μέτρα για να καταστήσουν όλους τους τρόπους μεταφοράς περισσότερο βιώσιμους και να προωθήσουν τη μετάβαση σε περισσότερο βιώσιμους τρόπους μεταφοράς.

(5)

Το άρθρο 11 της Συνθήκης υπογραμμίζει τη δέσμευση της Ένωσης για την προστασία του περιβάλλοντος και τη βιωσιμότητα, δίνοντας έμφαση στην ένταξη των περιβαλλοντικών απαιτήσεων στον καθορισμό και την εφαρμογή των πολιτικών και των δράσεών της. Η Επιτροπή αναγνωρίζει τη σημασία των βιώσιμων πρακτικών στις μεταφορές.

(6)

Με βάση την πείρα της Επιτροπής από την εφαρμογή του άρθρου 93 της Συνθήκης, ορισμένες κατηγορίες κρατικών ενισχύσεων που ανταποκρίνονται στις ανάγκες συντονισμού των μεταφορών δεν προκαλούν σημαντική στρέβλωση του ανταγωνισμού και των συναλλαγών μεταξύ των κρατών μελών, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούν ορισμένα σαφή κριτήρια συμβατότητας που καθορίζονται βάσει της εκτενούς πρακτικής λήψης αποφάσεων.

(7)

Ο παρών κανονισμός θα πρέπει να εφαρμόζεται στα μέτρα κρατικών ενισχύσεων που χορηγούνται σε επιχειρήσεις στους τομείς των σιδηροδρομικών, των εσωτερικών πλωτών και των πολυτροπικών μεταφορών.

(8)

Οι ενισχύσεις που πληρούν όλους τους όρους του παρόντος κανονισμού, τόσο τους γενικούς όσο και τους ειδικούς για την εκάστοτε κατηγορία ενισχύσεων, θα πρέπει να απαλλάσσονται από την υποχρέωση κοινοποίησης που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης.

(9)

Οι κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης που δεν καλύπτονται από τον παρόντα κανονισμό εξακολουθούν να υπόκεινται στην υποχρέωση κοινοποίησης του άρθρου 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης. Ο παρών κανονισμός δεν θίγει τη δυνατότητα των κρατών μελών να κοινοποιούν ενισχύσεις των οποίων οι στόχοι ανταποκρίνονται στους στόχους που καλύπτονται από τον παρόντα κανονισμό.

(10)

Ο παρών κανονισμός αναμένεται να αυξήσει την απλούστευση και να ενισχύσει τη διαφάνεια, την αποτελεσματική αξιολόγηση και τους ελέγχους συμμόρφωσης με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο, χωρίς να θίγει τις θεσμικές εξουσίες της Επιτροπής και των κρατών μελών. Αυτό συνάδει με την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τον εκσυγχρονισμό των κανόνων της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις (4) και το αποτέλεσμα του ελέγχου καταλληλότητας που διενήργησε η Επιτροπή το 2020 (5), όπου τονίζεται η ανάγκη μείωσης του διοικητικού φόρτου και διασφάλισης αποδοτικών δημόσιων δαπανών.

(11)

Οι γενικοί όροι εφαρμογής του παρόντος κανονισμού καθορίζονται με βάση ένα σύνολο κοινών αρχών που εξασφαλίζουν ότι οι ενισχύσεις: i) εξυπηρετούν τον σκοπό του συντονισμού των μεταφορών· ii) έχουν σαφή χαρακτήρα κινήτρου· iii) είναι αναγκαίες, κατάλληλες και αναλογικές· iv) χορηγούνται με απόλυτη διαφάνεια και υπόκεινται σε μηχανισμό ελέγχου και τακτική αξιολόγηση· και v) δεν επηρεάζουν τον ανταγωνισμό και τις συναλλαγές σε βαθμό που να θέτει σε κίνδυνο τα γενικά συμφέροντα της ΕΕ.

(12)

Προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι ενισχύσεις είναι αναγκαίες και ότι λειτουργούν ως κίνητρο για την περαιτέρω ανάπτυξη δραστηριοτήτων ή έργων, ο παρών κανονισμός δεν θα πρέπει να εφαρμόζεται σε ενισχύσεις για δραστηριότητες τις οποίες θα ανέπτυσσε ούτως ή άλλως ο δικαιούχος ακόμη και αν δεν είχε χορηγηθεί η ενίσχυση. Οι ενισχύσεις θα πρέπει να απαλλάσσονται από την υποχρέωση κοινοποίησης βάσει του παρόντος κανονισμού μόνον εάν οι εργασίες για το ενισχυόμενο έργο ή την ενισχυόμενη δραστηριότητα αρχίζουν μετά την υποβολή γραπτής αίτησης για ενίσχυση από τον δικαιούχο.

(13)

Όσον αφορά ad hoc επενδυτικές ενισχύσεις που καλύπτονται από τον παρόντα κανονισμό και χορηγούνται σε δικαιούχο που είναι μεγάλη επιχείρηση, το κράτος μέλος θα πρέπει να εξασφαλίζει, επιπλέον της τήρησης των όρων που αφορούν τον χαρακτήρα κινήτρου και ισχύουν για τους δικαιούχους που είναι ΜΜΕ, ότι ο δικαιούχος έχει αναλύσει, όπως αποδεικνύεται από τα εσωτερικά του έγγραφα, τη βιωσιμότητα της ενισχυόμενης επένδυσης τόσο με τη χορήγηση ενίσχυσης όσο και χωρίς αυτήν. Στις περιπτώσεις αυτές, το κράτος μέλος θα πρέπει να επαληθεύει ότι τα εν λόγω έγγραφα επιβεβαιώνουν ότι η ενίσχυση θα οδηγήσει σε ουσιώδη αύξηση της εμβέλειας της επένδυσης που υποστηρίζεται από την ενίσχυση, σε ουσιώδη αύξηση του συνολικού ποσού που δαπανάται από τον δικαιούχο για την εν λόγω επένδυση και/ή σε ουσιώδη αύξηση της ταχύτητας ολοκλήρωσης της επένδυσης.

(14)

Τα αυτόματα καθεστώτα ενισχύσεων υπό τη μορφή φορολογικών πλεονεκτημάτων θα πρέπει να εξακολουθήσουν να υπόκεινται σε ειδικό όρο όσον αφορά τον χαρακτήρα κινήτρου, δεδομένου ότι οι ενισχύσεις στο πλαίσιο αυτών των καθεστώτων ενίσχυσης χορηγούνται αυτομάτως. Ο ειδικός αυτός όρος συνεπάγεται ότι τα εν λόγω καθεστώτα ενισχύσεων θα πρέπει να στηρίζουν μόνο έργα ή δραστηριότητες για τα/τις οποία/-ες οι εργασίες ξεκινούν μετά την έναρξη ισχύος των εν λόγω καθεστώτων. Ωστόσο, ο όρος αυτός δεν θα πρέπει να εφαρμόζεται στην περίπτωση διάδοχων φορολογικών καθεστώτων, υπό την προϋπόθεση ότι η δραστηριότητα καλυπτόταν ήδη από τα προηγούμενα καθεστώτα υπό μορφή φορολογικών πλεονεκτημάτων. Για την αξιολόγηση του χαρακτήρα κινήτρου των διάδοχων καθεστώτων ενίσχυσης, η κρίσιμη χρονική στιγμή είναι ο χρόνος θέσπισης του φορολογικού μέτρου για πρώτη φορά στο αρχικό καθεστώς.

(15)

Οι ενισχύσεις λειτουργίας για τη μείωση του εξωτερικού κόστους των μεταφορών που πληρούν τους όρους του παρόντος κανονισμού θα πρέπει να θεωρείται ότι έχουν χαρακτήρα κινήτρου εάν η ενίσχυση μετακυλίεται στους χρήστες και, ως εκ τούτου, αυξάνει τη ζήτηση για βιώσιμες υπηρεσίες μεταφορών και τη μετάβαση σε άλλο τρόπο μεταφοράς. Η δημοσιοποίηση αποσκοπεί στην αύξηση της ευαισθητοποίησης σχετικά με τα διαθέσιμα μέτρα για τη μείωση του χάσματος ανταγωνιστικότητας μεταξύ βιώσιμων τρόπων χερσαίων μεταφορών και αποκλειστικά οδικών μεταφορών ή άλλων ανταγωνιστικών, περισσότερο ρυπογόνων τρόπων μεταφοράς και, ως εκ τούτου, θεωρείται ότι διασφαλίζει πως η ενίσχυση αντικατοπτρίζεται στο αντίτιμο που καλούνται οι χρήστες να καταβάλουν. Σε κάθε περίπτωση, οι ενισχύσεις λειτουργίας για τη μείωση του εξωτερικού κόστους των μεταφορών δεν θα πρέπει να χορηγούνται όταν ο περισσότερο ρυπογόνος τρόπος μεταφοράς δεν αποτελεί βιώσιμη εναλλακτική λύση αντί του βιώσιμου τρόπου μεταφοράς. Ενώ για τις υπηρεσίες επιβατικών μεταφορών υπάρχει πάντα πιο ρυπογόνος, εμπορικά βιώσιμη εναλλακτική λύση αντί των σιδηροδρομικών ή των εσωτερικών πλωτών μεταφορών, στον τομέα των εμπορευματικών μεταφορών η ανταγωνιστικότητα εξαρτάται από την απόσταση που καλύπτουν οι μεταφορικές δραστηριότητες. Αυτό δεν ισχύει για τις δραστηριότητες που αφορούν μεμονωμένες φορτάμαξες, δεδομένου ότι αυτού του είδους οι μονοτροπικές σιδηροδρομικές μεταφορές είναι λιγότερο επικερδείς από τις αποκλειστικά οδικές μεταφορές, ανεξάρτητα από την απόσταση που καλύπτεται, λόγω του κόστους συλλογής και συγκέντρωσης φορταμαξών διαφορετικών πελατών.

(16)

Για λόγους διαφάνειας, ίσης μεταχείρισης και αποτελεσματικής παρακολούθησης, ο παρών κανονισμός θα πρέπει να εφαρμόζεται μόνο στις ενισχύσεις για τις οποίες είναι δυνατό να υπολογιστεί εκ των προτέρων με ακρίβεια το ακαθάριστο ισοδύναμο επιχορήγησης χωρίς να είναι αναγκαία εκτίμηση κινδύνου (στο εξής: διαφανείς ενισχύσεις). Για ορισμένα μέσα ενίσχυσης, όπως τα δάνεια, οι εγγυήσεις, τα φορολογικά μέτρα, τα μέτρα χρηματοδότησης επιχειρηματικού κινδύνου και, ειδικότερα, οι επιστρεπτέες προκαταβολές, ο παρών κανονισμός καθορίζει τους όρους υπό τους οποίους οι εν λόγω ενισχύσεις μπορούν να θεωρούνται διαφανείς. Οι εισφορές κεφαλαίου δεν θα πρέπει να θεωρούνται διαφανείς ενισχύσεις. Στην περίπτωση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ), η ανακοίνωση της Επιτροπής για την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της συνθήκης ΕΚ στις κρατικές ενισχύσεις με τη μορφή εγγυήσεων (6) ορίζει τα επίπεδα ετήσιας προμήθειας πάνω από τα οποία μια κρατική εγγύηση θεωρείται ότι δεν συνιστά ενίσχυση.

(17)

Για να εξασφαλιστεί ότι η ενίσχυση είναι αναλογική και περιορίζεται στο αναγκαίο ποσό, ο παρών κανονισμός καθορίζει μέγιστα ποσά ενίσχυσης ως εντάσεις ενίσχυσης σε σχέση με μια σειρά επιλέξιμων δαπανών. Με βάση την πείρα της Επιτροπής, η ένταση της ενίσχυσης καθορίζεται σε επίπεδο που ελαχιστοποιεί τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και των συναλλαγών που προκαλούνται από την ενισχυόμενη δραστηριότητα, ενώ παράλληλα αντιμετωπίζει με κατάλληλο τρόπο την αδυναμία της αγοράς ή άλλο εμπόδιο στον συντονισμό των μεταφορών.

(18)

Για τον υπολογισμό της έντασης της ενίσχυσης, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη μόνο οι επιλέξιμες δαπάνες. Ο προσδιορισμός των επιλέξιμων δαπανών θα πρέπει να τεκμηριώνεται με σαφή, συγκεκριμένα και επικαιροποιημένα αποδεικτικά έγγραφα. Ο παρών κανονισμός δεν απαλλάσσει τις ενισχύσεις που υπερβαίνουν τη σχετική ένταση ενίσχυσης. Όλα τα στοιχεία θα πρέπει να υπολογίζονται πριν από την αφαίρεση φόρων ή άλλων επιβαρύνσεων. Οι ενισχύσεις που καταβάλλονται σε περισσότερες δόσεις θα πρέπει να ανάγονται στην αξία τους κατά τον χρόνο χορήγησής τους. Οι επιλέξιμες δαπάνες θα πρέπει επίσης να ανάγονται στην αξία τους κατά τον χρόνο χορήγησης της ενίσχυσης. Το επιτόκιο που πρέπει να χρησιμοποιείται για την αναγωγή και για τον υπολογισμό του ποσού της ενίσχυσης όταν η ενίσχυση δεν λαμβάνει τη μορφή άμεσης επιχορήγησης θα πρέπει να είναι το προεξοφλητικό επιτόκιο και το επιτόκιο αναφοράς που ισχύουν κατά τον χρόνο της χορήγησης, αντιστοίχως. Τα επιτόκια αυτά καθορίζονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την αναθεώρηση της μεθόδου καθορισμού των επιτοκίων αναφοράς και προεξόφλησης (7).

(19)

Η Επιτροπή θα πρέπει να εξασφαλίζει ότι οι επιτρεπόμενες ενισχύσεις δεν επηρεάζουν τον ανταγωνισμό και τις συναλλαγές σε βαθμό που να θέτει σε κίνδυνο τα γενικά συμφέροντα της ΕΕ. Συνεπώς, οι ενισχύσεις υπέρ δικαιούχων για τους οποίους εκκρεμεί εντολή ανάκτησης ενισχύσεων κατόπιν προηγούμενης απόφασης της Επιτροπής, με την οποία οι ενισχύσεις αυτές κηρύσσονται παράνομες και ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, θα πρέπει να εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής του παρόντος κανονισμού.

(20)

Οι ενισχύσεις που χορηγούνται σε προβληματικές επιχειρήσεις θα πρέπει να εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής του παρόντος κανονισμού, δεδομένου ότι οι ενισχύσεις αυτές θα πρέπει να αξιολογούνται με βάση τις κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και αναδιάρθρωση μη χρηματοπιστωτικών προβληματικών επιχειρήσεων (8).

(21)

Ο παρών κανονισμός ενοποιεί την εκτενή πείρα που έχει αποκτήσει η Επιτροπή στην αξιολόγηση των ενισχύσεων λειτουργίας που αποσκοπούν στη μείωση του εξωτερικού κόστους των μεταφορών. Οι εν λόγω ενισχύσεις θα πρέπει να προσδιορίζονται ποσοτικά με βάση το εξωτερικό κόστος που αποφεύγεται με την υιοθέτηση μιας πιο πράσινης λύσης μεταφορών σε σύγκριση με έναν ανταγωνιστικό, πιο ρυπογόνο τρόπο μεταφοράς, όπως οι αποκλειστικά οδικές μεταφορές. Οι ενισχύσεις μπορούν να λάβουν τη μορφή μείωσης των τελών που καταβάλλουν οι σιδηροδρομικές επιχειρήσεις για τη χρήση της υποδομής του σιδηροδρομικού δικτύου σε σύγκριση με τα τέλη που καταβάλλουν οι οδικοί μεταφορείς για τη χρήση της οδικής υποδομής. Οι ενισχύσεις λειτουργίας για τη μείωση του εξωτερικού κόστους των μεταφορών θα πρέπει να καλύπτονται από τον παρόντα κανονισμό μόνο όταν οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και των συναλλαγών είναι περιορισμένες και υπόκεινται σε σαφώς καθορισμένους όρους. Αυτό συμβαίνει στις περιπτώσεις στις οποίες το εξωτερικό κόστος που αποφεύγεται υπολογίζεται σύμφωνα με τους κανόνες και τη μεθοδολογία που προβλέπονται στο εγχειρίδιο της Επιτροπής για το εξωτερικό κόστος των μεταφορών (9) και η ένταση της ενίσχυσης παραμένει κάτω από ορισμένα όρια. Κατ’ αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται ότι η ενίσχυση περιορίζεται αυστηρά στην αντιστάθμιση του εξωτερικού κόστους που συνδέεται με τη χρήση περισσότερο βιώσιμου τρόπου μεταφοράς.

(22)

Επιπλέον, οι ενισχύσεις λειτουργίας για τη στήριξη των σιδηροδρομικών επιχειρήσεων ή των διοργανωτών μεταφορών κατά τη δημιουργία νέων εμπορικών συνδέσεων θα πρέπει να καλύπτονται από τον παρόντα κανονισμό μόνον όταν οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και των συναλλαγών είναι περιορισμένες και υπόκεινται σε σαφώς καθορισμένους όρους. Αυτό ισχύει για i) τις νέες εμπορικές σιδηροδρομικές και εσωτερικές πλωτές εμπορευματικές συνδέσεις· και ii) τις νέες εμπορικές σιδηροδρομικές επιβατικές συνδέσεις για τακτικές υπηρεσίες επιβατικών μεταφορών μεταξύ τερματικών σταθμών μεταφορών που βρίσκονται είτε σε διαφορετικά κράτη μέλη (στο εξής: διασυνοριακές σιδηροδρομικές υπηρεσίες επιβατικών μεταφορών) είτε σε απόσταση άνω των 400 χιλιομέτρων μεταξύ τους (στο εξής: σιδηροδρομικές υπηρεσίες επιβατικών μεταφορών μεγάλων αποστάσεων). Το ποσό της ενίσχυσης υπολογίζεται σε σχέση με τις λειτουργικές ζημίες που υπέστη ο δικαιούχος κατά τα πρώτα 5 έτη λειτουργίας της νέας εμπορικής σύνδεσης και η ένταση της ενίσχυσης παραμένει κάτω από ένα ορισμένο όριο.

(23)

Οι επενδύσεις σε εγκαταστάσεις μονοτροπικών και πολυτροπικών σιδηροδρομικών και εσωτερικών πλωτών μεταφορών και σε ιδιωτικές παρακαμπτήριες σιδηροδρομικές γραμμές σε ολόκληρη την ΕΕ είναι απαραίτητες για τη διασφάλιση της συνδεσιμότητας και της βιώσιμης λειτουργίας της οικονομίας και της συνοχής μεταξύ των κρατών μελών. Οι επενδύσεις αυτές στηρίζουν τις προτεραιότητες της στρατηγικής του 2020 της Επιτροπής για βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα (10), η οποία δίνει προτεραιότητα στην ανάπτυξη εγκαταστάσεων πολυτροπικών μεταφορών. Ο παρών κανονισμός καλύπτει επενδυτικές ενισχύσεις για την κατασκευή, την αναβάθμιση και την ανακαίνιση σιδηροδρομικών εγκαταστάσεων, εγκαταστάσεων εσωτερικής ναυσιπλοΐας, εγκαταστάσεων πολυτροπικών σιδηροδρομικών και εσωτερικών πλωτών μεταφορών και ιδιωτικών παρακαμπτήριων σιδηροδρομικών γραμμών. Για λόγους σαφήνειας, ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται επίσης στις κρατικές ενισχύσεις για εγκαταστάσεις πολυτροπικών μεταφορών που βρίσκονται σε θαλάσσιους λιμένες και διαθέτουν σύνδεση με σιδηροδρομικές ή εσωτερικές πλωτές μεταφορές. Με βάση την πείρα της Επιτροπής στην αξιολόγηση αυτού του είδους ενισχύσεων, ο παρών κανονισμός αποσκοπεί στη μείωση του διοικητικού φόρτου που προκαλείται από την κοινοποίηση απλών μέτρων κρατικής ενίσχυσης και στην παροχή της δυνατότητας στην Επιτροπή να επικεντρωθεί στις δυνητικά πιο στρεβλωτικές περιπτώσεις. Οι όροι για την απαλλαγή από την υποχρέωση κοινοποίησης των επενδυτικών ενισχύσεων σε σιδηροδρομικές εγκαταστάσεις, εγκαταστάσεις εσωτερικής ναυσιπλοΐας, εγκαταστάσεις πολυτροπικών σιδηροδρομικών και εσωτερικών πλωτών μεταφορών και ιδιωτικές παρακαμπτήριες σιδηροδρομικές γραμμές θα πρέπει να περιορίζουν τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και των συναλλαγών που θα υπονόμευαν τους ισότιμους όρους ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά, ιδίως διασφαλίζοντας την αναλογικότητα της ενίσχυσης.

(24)

Οι επενδυτικές ενισχύσεις για την αγορά οχημάτων για σιδηροδρομικές ή εσωτερικές πλωτές μεταφορές και ορισμένων κατηγοριών εξοπλισμού που χρησιμοποιείται σε υπηρεσίες μεταφόρτωσης συναφείς με βιώσιμες πολυτροπικές μεταφορές (δηλαδή διατροπικές μονάδες φόρτωσης και γερανοί επί σκαφών) θα πρέπει να καλύπτονται από τον παρόντα κανονισμό μόνον όταν οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και των συναλλαγών είναι περιορισμένες. Για την αγορά οχημάτων για σιδηροδρομικές ή εσωτερικές πλωτές μεταφορές, αυτό ισχύει όταν η ενίσχυση λαμβάνει τη μορφή εγγύησης προς τον αγοραστή του οχήματος υπό σαφώς καθορισμένους όρους. Για την αγορά ορισμένων τύπων εξοπλισμού για βιώσιμες πολυτροπικές μεταφορές, αυτό ισχύει για τα καθεστώτα ενισχύσεων τα οποία καλύπτουν γερανούς επί σκαφών και διατροπικές μονάδες φόρτωσης και στα οποία η ένταση της ενίσχυσης παραμένει κάτω από σαφώς καθορισμένα όρια.

(25)

Σύμφωνα με την πολιτική μεταφορών και την ψηφιακή πολιτική της Ένωσης, απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες για να καταστεί δυνατή η επικοινωνία μεταξύ των διαφόρων συστημάτων πληροφοριών για τις μεταφορές, ο συντονισμός των δικτύων μεταφορών και ο διασυνοριακός ανταγωνισμός, και να βελτιωθεί η ασφάλεια των μεταφορών στην ΕΕ. Αυτό είναι αναγκαίο λόγω των διαφορετικών προτύπων των δικτύων μεταφορών και της έλλειψης τεχνικής εναρμόνισης, των ασύμβατων εργαλείων και συστημάτων για τη συλλογή και την κοινοχρησία δεδομένων και των ανησυχιών σχετικά με την κυριαρχία των δεδομένων. Επιπλέον, η Επιτροπή έχει αντλήσει διδάγματα από την πείρα της όσον αφορά την αξιολόγηση των μέτρων για τη στήριξη της διαλειτουργικότητας τα οποία της κοινοποιήθηκαν βάσει των κατευθυντήριων γραμμών που εξέδωσε η Επιτροπή το 2008 σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις στις σιδηροδρομικές επιχειρήσεις (11). Από την πείρα αυτή προκύπτει ότι υπάρχουν σοβαρές αδυναμίες της αγοράς λόγω ανεπαρκειών συντονισμού και του μειονεκτήματος του πρωτοπόρου, σε περιπτώσεις στις οποίες τα οφέλη που συνδέονται με την υιοθέτηση συγκεκριμένης τεχνολογίας ή προτύπου υπερβαίνουν τα εμπορικά συμφέροντα των μεταφορέων.

(26)

Αυτό ισχύει, για παράδειγμα, στην περίπτωση των συστημάτων ελέγχου των αμαξοστοιχιών και της κυκλοφορίας, όπως το Ευρωπαϊκό Σύστημα Διαχείρισης της Σιδηροδρομικής Κυκλοφορίας (ERTMS). Το ERTMS είναι ένα ενιαίο ευρωπαϊκό σύστημα σηματοδότησης και ελέγχου ταχύτητας που διασφαλίζει τη διαλειτουργικότητα των εθνικών σιδηροδρομικών συστημάτων, μειώνοντας το κόστος αγοράς και συντήρησης των συστημάτων σηματοδότησης και αυξάνοντας την ταχύτητα των αμαξοστοιχιών, τη χωρητικότητα των υποδομών και το επίπεδο ασφάλειας στις σιδηροδρομικές μεταφορές. Το ERTMS αποτελείται από το Ευρωπαϊκό Σύστημα Ελέγχου Αμαξοστοιχιών (ETCS), δηλαδή ένα σύστημα σηματοδότησης στον θάλαμο οδήγησης που ενσωματώνει την αυτόματη προστασία των αμαξοστοιχιών, την κινητή ραδιοεπικοινωνία σιδηροδρόμων (RMR), την αυτοματοποιημένη λειτουργία αμαξοστοιχίας (ATO) και τους κανόνες λειτουργίας. Λόγω των περιορισμένων αρνητικών επιπτώσεων που έχουν οι ενισχύσεις για τη διαλειτουργικότητα στον ανταγωνισμό και τις συναλλαγές, και λαμβανομένης υπόψη της αποκτηθείσας πείρας, οι εν λόγω ενισχύσεις θα πρέπει να καλύπτονται από τον παρόντα κανονισμό υπό σαφώς καθορισμένους όρους και όταν το σχετικό όχημα για σιδηροδρομικές ή εσωτερικές πλωτές μεταφορές παραμένει ταξινομημένο/νηολογημένο στο σχετικό εθνικό μητρώο και/ή σε σχετικό ευρωπαϊκό μητρώο οχημάτων για 5 έτη μετά την υλοποίηση της επένδυσης.

(27)

Για να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα των σιδηροδρομικών και εσωτερικών πλωτών μεταφορών, είναι επίσης αναγκαίο να προωθηθεί η τεχνική προσαρμογή και ο εκσυγχρονισμός των οχημάτων για σιδηροδρομικές ή εσωτερικές πλωτές μεταφορές και ορισμένων κατηγοριών εξοπλισμού για βιώσιμες πολυτροπικές μεταφορές. Η στήριξη των επενδύσεων αυτών θα πρέπει να υπόκειται σε όρους που περιορίζουν τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και των συναλλαγών οι οποίες θα υπονόμευαν τους ισότιμους όρους ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά. Ειδικότερα, οι εν λόγω όροι θα πρέπει να διασφαλίζουν την αναγκαιότητα και την αναλογικότητα της ενίσχυσης και να περιλαμβάνουν διασφαλίσεις σχετικά με το είδος της ενίσχυσης, τους επιλέξιμους δικαιούχους και τις επιλέξιμες δαπάνες.

(28)

Οι ενισχύσεις σε επιχειρήσεις για την προσαρμογή σε μελλοντικά ενωσιακά πρότυπα ενδέχεται να έχουν ως αποτέλεσμα την ταχύτερη επίτευξη υψηλού επιπέδου εναρμόνισης και τυποποίησης. Δεν θα πρέπει να επιτρέπεται η χορήγηση ενισχύσεων, όταν οι επενδύσεις συμβάλλουν στη συμμόρφωση των επιχειρήσεων προς ενωσιακά πρότυπα που έχουν ήδη εγκριθεί. Ωστόσο, σε περιπτώσεις στις οποίες το σχετικό ενωσιακό πρότυπο έχει ήδη εγκριθεί αλλά δεν έχει ακόμη αρχίσει να ισχύει, οι ενισχύσεις μπορούν να έχουν χαρακτήρα κινήτρου εάν παρέχουν κίνητρα υλοποίησης και ολοκλήρωσης της επένδυσης τουλάχιστον 12 μήνες πριν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος του προτύπου, εάν το πρότυπο δεν έχει αναδρομική ισχύ. Για να μην αποτρέπονται τα κράτη μέλη από τον καθορισμό υποχρεωτικών εθνικών προτύπων πιο αυστηρών ή φιλόδοξων από τα αντίστοιχα ενωσιακά πρότυπα, τα μέτρα ενίσχυσης μπορούν να λειτουργούν ως κίνητρο ανεξάρτητα από την ύπαρξη των εν λόγω εθνικών προτύπων. Το ίδιο ισχύει και για τις ενισχύσεις που χορηγούνται ενώ υπάρχουν υποχρεωτικά εθνικά πρότυπα που έχουν εγκριθεί απουσία ενωσιακών προτύπων.

(29)

Λόγω του υψηλότερου κινδύνου αδικαιολόγητων στρεβλώσεων του ανταγωνισμού και των συναλλαγών, ορισμένες κατηγορίες ενισχύσεων θα πρέπει να αξιολογούνται από την Επιτροπή κατά την κοινοποίηση όταν καλύπτουν υψηλά ποσά χορηγούμενων ανά έργο ενισχύσεων. Κάθε χορηγούμενη ενίσχυση η οποία υπερβαίνει τα εν λόγω όρια θα πρέπει να εξακολουθεί να υπόκειται στην υποχρέωση κοινοποίησης του άρθρου 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης. Τα όρια που θεσπίζονται στον παρόντα κανονισμό δεν θα πρέπει να καταστρατηγούνται με τον τεχνητό διαχωρισμό έργων σε περισσότερα επιμέρους έργα με παρόμοια χαρακτηριστικά, στόχους ή δικαιούχους.

(30)

Λόγω του μεγαλύτερου αντίκτυπου που ενδέχεται να έχουν τα μεγάλης κλίμακας καθεστώτα ενισχύσεων στο εμπόριο και τον ανταγωνισμό, τα καθεστώτα ενισχύσεων με προϋπολογισμό κρατικών ενισχύσεων που υπερβαίνει ένα ορισμένο όριο σε ένα συγκεκριμένο έτος ή συνολικά, υπολογιζόμενο με βάση μια απόλυτη τιμή, θα πρέπει καταρχήν να υπόκεινται σε αξιολόγηση κρατικών ενισχύσεων. Ο στόχος της αξιολόγησης θα πρέπει να συνίσταται στην επαλήθευση του αν έχουν εκπληρωθεί οι παραδοχές και οι όροι βάσει των οποίων κηρύχθηκε συμβατό το καθεστώς, και της αποτελεσματικότητας του μέτρου ενίσχυσης με βάση τους γενικούς και ειδικούς στόχους του. Θα πρέπει επίσης να αναφέρονται οι επιπτώσεις του καθεστώτος στον ανταγωνισμό και στις συναλλαγές. Για να διασφαλίζεται ίση μεταχείριση, η αξιολόγηση των κρατικών ενισχύσεων θα πρέπει να διενεργείται βάσει σχεδίου αξιολόγησης που εγκρίνεται από την Επιτροπή. Μολονότι τα εν λόγω σχέδια θα πρέπει συνήθως να καταρτίζονται τη στιγμή του σχεδιασμού του καθεστώτος και να εγκρίνονται εγκαίρως για να τεθεί σε ισχύ το καθεστώς, αυτό ενδέχεται να μην είναι εφικτό σε όλες τις περιπτώσεις. Ως εκ τούτου, για να μην καθυστερεί η έναρξη ισχύος τους, ο παρών κανονισμός θα πρέπει να εφαρμόζεται στα καθεστώτα αυτά για αρχική περίοδο μέγιστης διάρκειας 6 μηνών. Η Επιτροπή μπορεί να αποφασίσει να παρατείνει την περίοδο αυτή, αφού εγκριθεί το σχέδιο αξιολόγησης. Για τον σκοπό αυτόν, το σχέδιο αξιολόγησης θα πρέπει να κοινοποιείται στην Επιτροπή εντός 20 εργάσιμων ημερών από την έναρξη ισχύος του καθεστώτος. Η Επιτροπή μπορεί επίσης, κατ’ εξαίρεση, να αποφασίσει ότι η αξιολόγηση δεν είναι αναγκαία λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της περίπτωσης.

(31)

Η Επιτροπή θα πρέπει να λαμβάνει τις απαιτούμενες πληροφορίες από το κράτος μέλος ώστε να είναι σε θέση να εξετάσει το σχέδιο αξιολόγησης. Η Επιτροπή θα πρέπει επίσης να ζητεί πρόσθετες πληροφορίες χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση. Κατ’ αυτόν τον τρόπο παρέχεται η δυνατότητα στο κράτος μέλος να υποβάλει τις πληροφορίες που λείπουν, ώστε η Επιτροπή να μπορεί να λάβει απόφαση. Μεταβολές των καθεστώτων που υπόκεινται σε αξιολόγηση, πλην των τροποποιήσεων που δεν είναι ικανές να επηρεάσουν τη συμβατότητα του καθεστώτος ενισχύσεων με την εσωτερική αγορά στο πλαίσιο του πεδίου εφαρμογής του παρόντος κανονισμού ή δεν είναι ικανές να επηρεάσουν σημαντικά το περιεχόμενο του εγκεκριμένου σχεδίου αξιολόγησης, θα πρέπει να εξετάζονται λαμβανομένου υπόψη του αποτελέσματος της αξιολόγησης αυτής και θα πρέπει να εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής του παρόντος κανονισμού. Μεταβολές όπως τροποποιήσεις καθαρά τυπικού ή διοικητικού χαρακτήρα, συμπεριλαμβανομένων τροποποιήσεων που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο των μέτρων που συγχρηματοδοτούνται από την ΕΕ δεν θα πρέπει, καταρχήν, να θεωρούνται ικανές να επηρεάσουν σημαντικά το περιεχόμενο του εγκεκριμένου σχεδίου αξιολόγησης.

(32)

Για να εξακριβωθεί αν τηρούνται τα όρια κοινοποίησης ενισχύσεων και οι μέγιστες εντάσεις ενίσχυσης που προβλέπονται στον παρόντα κανονισμό, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το συνολικό ποσό των μέτρων κρατικής ενίσχυσης για την ενισχυόμενη δραστηριότητα ή το ενισχυόμενο έργο. Ο παρών κανονισμός θα πρέπει να προσδιορίζει τις περιστάσεις υπό τις οποίες μπορεί να υπάρχει σώρευση διαφόρων κατηγοριών ενισχύσεων. Οι ενισχύσεις που απαλλάσσονται βάσει του παρόντος κανονισμού και οποιεσδήποτε άλλες συμβατές ενισχύσεις οι οποίες απαλλάσσονται βάσει άλλων κανονισμών ή έχουν εγκριθεί από την Επιτροπή, είναι δυνατό να σωρευθούν, εφόσον τα εν λόγω μέτρα αφορούν διαφορετικές προσδιορίσιμες επιλέξιμες δαπάνες. Σε περίπτωση που διαφορετικές πηγές ενίσχυσης αφορούν τις ίδιες προσδιορίσιμες επιλέξιμες δαπάνες —που επικαλύπτονται πλήρως ή εν μέρει—, η σώρευσή τους επιτρέπεται εφόσον δεν υπερβαίνει την υψηλότερη ένταση ενίσχυσης ή το υψηλότερο ποσό ενίσχυσης που εφαρμόζεται στις εν λόγω ενισχύσεις βάσει του παρόντος κανονισμού. Ο παρών κανονισμός θα πρέπει επίσης να θεσπίσει ειδικούς κανόνες για τη σώρευση μέτρων ενίσχυσης με και χωρίς προσδιορίσιμες επιλέξιμες δαπάνες, καθώς και για τη σώρευση με ενισχύσεις ήσσονος σημασίας. Οι ενισχύσεις ήσσονος σημασίας συχνά δεν χορηγούνται για συγκεκριμένες προσδιορίσιμες επιλέξιμες δαπάνες ούτε μπορούν να αποδοθούν σε τέτοιου είδους δαπάνες. Στις περιπτώσεις αυτές, θα πρέπει να επιτρέπεται η ελεύθερη σώρευση ενισχύσεων ήσσονος σημασίας με κρατικές ενισχύσεις που απαλλάσσονται βάσει του παρόντος κανονισμού. Ωστόσο, όταν η ενίσχυση ήσσονος σημασίας χορηγείται για τις ίδιες προσδιορίσιμες επιλέξιμες δαπάνες με εκείνες για τις οποίες χορηγείται και η κρατική ενίσχυση που απαλλάσσεται βάσει του παρόντος κανονισμού, η σώρευση επιτρέπεται μόνον έως τη μέγιστη ένταση της ενίσχυσης, όπως καθορίζεται στο κεφάλαιο III.

(33)

Χρηματοδότηση που υπόκειται σε κεντρική διαχείριση από τα θεσμικά και λοιπά όργανα, οργανισμούς, κοινές επιχειρήσεις και άλλους φορείς της Ένωσης και δεν τελεί υπό τον άμεσο ή έμμεσο έλεγχο των κρατών μελών δεν συνιστά κρατική ενίσχυση. Όταν η εν λόγω ενωσιακή χρηματοδότηση συνδυάζεται με κρατική ενίσχυση, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη μόνον η κρατική ενίσχυση για τη διαπίστωση της τήρησης των ορίων κοινοποίησης και των μέγιστων εντάσεων ενίσχυσης. Αυτό ισχύει υπό την προϋπόθεση ότι το συνολικό ποσό της δημόσιας χρηματοδότησης που χορηγείται για τις ίδιες επιλέξιμες δαπάνες δεν υπερβαίνει το πλέον ευνοϊκό ποσοστό χρηματοδότησης που καθορίζεται από τους ισχύοντες κανόνες της ενωσιακής νομοθεσίας.

(34)

Η διαφάνεια των κρατικών ενισχύσεων είναι ουσιώδης για την ορθή εφαρμογή των κανόνων της Συνθήκης και συνεπάγεται βελτίωση της συμμόρφωσης, ενίσχυση της λογοδοσίας, αξιολογήσεις από ομότιμους και, εντέλει, μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα των δημόσιων δαπανών. Για να διασφαλιστεί η διαφάνεια, τα κράτη μέλη θα πρέπει να δημιουργήσουν ενιαίους δικτυακούς τόπους για τις κρατικές ενισχύσεις, σε περιφερειακό ή εθνικό επίπεδο, με περιλήψεις των πληροφοριών που αφορούν κάθε μέτρο ενίσχυσης που απαλλάσσεται βάσει του παρόντος κανονισμού. Σύμφωνα με την πάγια πρακτική σχετικά με τη δημοσίευση πληροφοριών βάσει της οδηγίας (ΕΕ) 2019/1024 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (12), θα πρέπει να χρησιμοποιείται τυποποιημένος μορφότυπος που καθιστά δυνατή την αναζήτηση, τηλεφόρτωση και ευχερή δημοσίευση πληροφοριών στο διαδίκτυο. Οι σύνδεσμοι προς τους δικτυακούς τόπους κρατικών ενισχύσεων όλων των κρατών μελών θα πρέπει να δημοσιεύονται στον δικτυακό τόπο της Επιτροπής. Σύμφωνα με το άρθρο 2 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΕ) 2022/2586, θα πρέπει να δημοσιεύονται στον δικτυακό τόπο της Επιτροπής περιλήψεις των πληροφοριών για κάθε μέτρο ενίσχυσης που απαλλάσσεται βάσει του παρόντος κανονισμού.

(35)

Η επιβολή της νομοθεσίας για τις κρατικές ενισχύσεις εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από τη συνεργασία των κρατών μελών. Συνεπώς, τα κράτη μέλη θα πρέπει να λαμβάνουν όλα τα απαραίτητα μέτρα ώστε να διασφαλίζεται η συμμόρφωση με τον παρόντα κανονισμό, συμπεριλαμβανομένης της συμμόρφωσης των μεμονωμένων ενισχύσεων που χορηγούνται στο πλαίσιο καθεστώτων απαλλαγής κατά κατηγορία με όλους τους σχετικούς όρους.

(36)

Για να διασφαλιστεί η αποτελεσματική παρακολούθηση των μέτρων ενίσχυσης σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2022/2586 του Συμβουλίου, είναι σκόπιμο να καθοριστούν απαιτήσεις για την υποβολή εκθέσεων από τα κράτη μέλη όσον αφορά τα μέτρα ενίσχυσης που έχουν απαλλαγεί δυνάμει του παρόντος κανονισμού. Επιπλέον, είναι σκόπιμο να θεσπιστούν κανόνες σχετικά με τα αρχεία που θα πρέπει να τηρούν τα κράτη μέλη για τις ενισχύσεις που απαλλάσσονται βάσει του παρόντος κανονισμού, λαμβανομένης υπόψη της προθεσμίας παραγραφής που καθορίζεται στο άρθρο 17 του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589 του Συμβουλίου (13).

(37)

Για να ενισχυθεί η αποτελεσματικότητα των όρων συμβατότητας που καθορίζονται στον παρόντα κανονισμό, η Επιτροπή θα πρέπει να έχει τη δυνατότητα ανάκλησης του ευεργετήματος της απαλλαγής κατά κατηγορία στο μέλλον σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με τις εν λόγω απαιτήσεις. Η Επιτροπή θα πρέπει να έχει τη δυνατότητα να περιορίζει την ανάκληση του ευεργετήματος της απαλλαγής κατά κατηγορία σε ορισμένα είδη ενισχύσεων, σε ορισμένους δικαιούχους ή σε μέτρα ενίσχυσης που λαμβάνουν ορισμένες αρχές, σε περιπτώσεις στις οποίες η μη συμμόρφωση με τον παρόντα κανονισμό επηρεάζει μόνο μια περιορισμένη δέσμη μέτρων ή ορισμένες αρχές. Η εν λόγω στοχευμένη ανάκληση θα πρέπει να συνιστά αναλογικό διορθωτικό μέτρο, άμεσα συνδεόμενο με τη διαπιστωθείσα μη συμμόρφωση με τον παρόντα κανονισμό. Εάν μια ενίσχυση δεν κοινοποιείται και δεν πληροί όλους τους όρους απαλλαγής από την υποχρέωση κοινοποίησης, συνιστά παράνομη ενίσχυση, την οποία η Επιτροπή θα εξετάζει στο πλαίσιο της σχετικής διαδικασίας που ορίζεται στον κανονισμό (ΕΕ) 2015/1589 για τις μη κοινοποιηθείσες ενισχύσεις. Σε περίπτωση μη εκπλήρωσης των όρων συμβατότητας που καθορίζονται στα κεφάλαια Ι και ΙΙ, η ανάκληση του ευεργετήματος της απαλλαγής κατά κατηγορία στο μέλλον δεν θα πρέπει να επηρεάζει το γεγονός ότι τα προηγούμενα μέτρα που ήταν σύμφωνα με τον παρόντα κανονισμό υπάγονταν σε καθεστώς απαλλαγής κατά κατηγορία.

(38)

Για να εξαλειφθούν οι διαφορές που θα μπορούσαν να προκαλέσουν στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και των συναλλαγών και για να διευκολυνθεί ο συντονισμός μεταξύ των διαφόρων ενωσιακών και εθνικών πρωτοβουλιών που αφορούν τις ΜΜΕ, καθώς και για λόγους διοικητικής σαφήνειας και ασφάλειας δικαίου, ο ορισμός των ΜΜΕ κατά την έννοια του παραρτήματος Ι του παρόντος κανονισμού βασίζεται στον ορισμό που προβλέπεται στη σύσταση 2003/361/ΕΚ της Επιτροπής (14).

(39)

Η πολιτική για τις κρατικές ενισχύσεις θα πρέπει να αναθεωρείται περιοδικά με βάση την πείρα της Επιτροπής στον τομέα αυτόν. Επομένως, η διάρκεια εφαρμογής του παρόντος κανονισμού θα πρέπει να είναι περιορισμένη. Είναι σκόπιμο να προβλεφθούν μεταβατικές διατάξεις, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων που θα ισχύουν για τα καθεστώτα ενισχύσεων που τυγχάνουν απαλλαγής στο τέλος της περιόδου εφαρμογής του παρόντος κανονισμού. Οι εν λόγω κανόνες θα πρέπει να παρέχουν στα κράτη μέλη χρονικό περιθώριο για να προσαρμοστούν σε κάθε μελλοντικό καθεστώς,