Εισηγητής: Juan Manuel MORENO BONILLA (ES/EPP), πρόεδρος της Περιφερειακής Αρχής της Ανδαλουσίας

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Εισαγωγικές παρατηρήσεις: επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και της υποβάθμισης του περιβάλλοντος στην ανθρώπινη υγεία

1.

Επισημαίνει τα ισχυρά επιστημονικά στοιχεία όσον αφορά τις επιπτώσεις που έχουν στην κοινωνική, σωματική και ψυχική υγεία των Ευρωπαίων πολιτών οι μεταβαλλόμενες θερμοκρασίες, καθώς και οι αλλαγές στις βροχοπτώσεις, στη βιοποικιλότητα και στα οικοσυστήματα. Αυτό συνεπάγεται την αυξημένη συχνότητα και ένταση των ακραίων καιρικών φαινομένων (π.χ. ξηρασίες, πλημμύρες, τροπικές καταιγίδες και ανεμοστρόβιλοι), καθώς και την αύξηση της ρύπανσης και των έμμεσων αλλαγών στη χρήση γης.

2.

Τονίζει πως η κλιματική αλλαγή αυξάνει σημαντικά τις πιέσεις και τους κινδύνους για τα οικοσυστήματα, την ανθρώπινη υγεία και την οικονομία, τόσο για τα άτομα όσο και για την Ευρώπη στο σύνολό της. Με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία ως βάση θα πρέπει να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις, να αξιοποιηθούν οι ευκαιρίες και να επιτευχθεί ο απώτερος σκοπός της πράσινης μετάβασης, δηλαδή η κλιματικά ουδέτερη Ευρώπη.

3.

Υπενθυμίζει ότι στη Δήλωση για την κλιματική αλλαγή και την υγεία που εγκρίθηκε κατά την 28η διάσκεψη των μερών της σύμβασης-πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή στο Ντουμπάι (COP28) υπογραμμίζεται η σημασία της αντιμετώπισης των αλληλεπιδράσεων μεταξύ της κλιματικής αλλαγής και της υγείας και περιλαμβάνεται η δέσμευση για την καλύτερη συνεκτίμηση των ζητημάτων υγείας στις διαδικασίες πολιτικής για το κλίμα και των σχετικών με το κλίμα παραμέτρων στα θεματολόγια πολιτικής για την υγεία.

4.

Αναγνωρίζει την επείγουσα ανάγκη αντιμετώπισης των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και της υποβάθμισης του περιβάλλοντος στην ανθρώπινη υγεία, τονίζοντας τον καίριο ρόλο των τοπικών και περιφερειακών αρχών στην εφαρμογή ειδικών μέτρων, ιδίως στις λιγότερο ανεπτυγμένες και στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες, για τον μετριασμό των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας κατά την εφαρμογή των μέτρων μετριασμού ή προσαρμογής σε αυτές τις επιπτώσεις, καθώς και όσον αφορά την πρόσβαση στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και τη διασφάλιση ανθεκτικών συστημάτων υγείας και πρόσβασης σε καθαρό νερό και επαρκή διατροφή.

5.

Εφιστά την προσοχή στις προβλέψεις για αύξηση των ημερών καύσωνα, οι οποίες είναι τουλάχιστον διπλάσιες σε όλες τις περιφέρειες της Ευρώπης και αυξάνονται δραματικά σε πολλές από αυτές. Στο φαινόμενο αυτό οφείλονται εν μέρει όχι μόνο οι θάνατοι από καρδιαγγειακές και αναπνευστικές παθήσεις, αλλά και ο πολλαπλασιασμός κοινών παθήσεων, όπως η εξάντληση λόγω της υπερβολικής θερμοκρασίας, η ναυτία, η ζάλη και η αδυναμία, που μπορούν να οδηγήσουν σε θερμοπληξία και πιθανή οργανική ανεπάρκεια.

6.

Ζητεί ολοκληρωμένες στρατηγικές για την καταπολέμηση της εξάπλωσης ασθενειών που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή, συμπεριλαμβανομένων των ασθενειών που μεταδίδονται από φορείς και από το νερό, τονίζοντας τη σημασία των ειδικών ανά περιφέρεια αξιολογήσεων για την ανάπτυξη και την οργάνωση των συστημάτων υγείας. Οι αξιολογήσεις αυτές θα πρέπει να αφορούν ειδικά μέτρα μετριασμού και προσαρμογής για τις εν λόγω περιφέρειες και τον πληθυσμό τους με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους και να ελαχιστοποιούν τις διαφορές στην ποιότητα της περίθαλψης, ιδίως στις λιγότερο ανεπτυγμένες και στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες, ώστε να εξασφαλίζεται ισότιμη πρόσβαση στις υπηρεσίες ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης.

7.

Προειδοποιεί ότι αυτή η σταδιακή αύξηση των θερμοκρασιών μπορεί να έχει και άλλες επιβλαβείς επιπτώσεις, όπως η άνοδος της στάθμης της θάλασσας και η αλάτωση των υδροφόρων οριζόντων ή ο επιπολασμός ή οι εξάρσεις πολλών παθήσεων μεταδιδόμενων από φορείς (δάγγειος πυρετός, νόσος του ιού Ζίκα ή ελονοσία) ή από το νερό (βακτήριο Vibrio), καθώς αυξάνει τόσο την καταλληλότητα του κλίματος για τον πολλαπλασιασμό τους όσο και τη διάρκεια της περιόδου μετάδοσης. Επιπλέον, επισημαίνει ότι η έκθεση των τροφίμων σε αυξανόμενες θερμοκρασίες μπορεί να διευκολύνει τη μετάδοση τροφιμογενών νόσων όπως η σαλμονέλωση, η κρυπτοσποριδίωση και η καμπυλοβακτηρίωση.

8.

Επισημαίνει τις πολυάριθμες άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις που έχουν στην ανθρώπινη υγεία τα ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως οι ισχυρές βροχοπτώσεις, οι άνεμοι και οι πλημμύρες. Εκτός από άμεσες αιτίες θανάτου και σωματικών τραυματισμών, προκαλούν απώλεια κατοικιών, περιουσιών και την καταστροφή κοινοτήτων, με σοβαρές συνέπειες στην ψυχική υγεία και ευεξία των ανθρώπων με τη μορφή διαταραχής μετατραυματικής καταπόνησης (PTSD), άγχους και καταθλιπτικών διαταραχών.

9.

Εκφράζει ιδιαίτερη ανησυχία σχετικά με τις αλλαγές στα μοτίβα των βροχοπτώσεων, οι οποίες έχουν ως αποτέλεσμα παρατεταμένα, συχνά και έντονα φαινόμενα ξηρασίας, ιδίως στις περιφέρειες της νότιας Ευρώπης. Τα φαινόμενα αυτά όχι μόνο απειλούν την υδροδότηση και τη διαχείριση των υδάτινων πόρων, περιορίζοντας την πρόσβαση σε πόσιμο νερό (θέτοντας έτσι σε κίνδυνο την υγιεινή και αυξάνοντας τον κίνδυνο ασθενειών που μεταδίδονται μέσω του νερού, όπως η διάρροια και η χολέρα), αλλά απειλούν επίσης την επισιτιστική και διατροφική ασφάλεια λόγω των αυξήσεων των τιμών ή της έλλειψης ορισμένων τροφίμων και μπορούν να έχουν αρνητικές δευτερογενείς επιπτώσεις στην οικονομία και την απασχόληση, με σοβαρό αντίκτυπο στην υγεία.

10.

Υπενθυμίζει ότι η σταδιακή άνοδος των θερμοκρασιών και η μείωση των βροχοπτώσεων οδηγούν σε αυξημένο κίνδυνο πυρκαγιών, με αποτέλεσμα την απώλεια εδάφους και βιοποικιλότητας και αντίκτυπο στην ανθρώπινη ασφάλεια, καθώς και οικονομικές απώλειες.

11.

Επισημαίνει ότι η επιδείνωση της ποιότητας του αέρα αποτελεί τον κύριο παράγοντα κινδύνου για το περιβάλλον, με περισσότερους από 300 000 πρόωρους θανάτους ετησίως στην Ευρώπη λόγω αναπνευστικών και καρδιαγγειακών παθήσεων και αυξημένων αναπνευστικών αλλεργιών και συναφών ασθενειών. Αιτία ανησυχίας αποτελούν επίσης οι επισιτιστικές και διατροφικές ελλείψεις που προκαλούν τα υψηλά επίπεδα CO2 στη διατροφική αξία των καλλιεργειών.

12.

Επισημαίνει, ως προς το προηγούμενο σημείο, πόσο μεταβάλλει η κλιματική αλλαγή την περίοδο ανθοφορίας πολλών φυτικών ειδών, με αερομεταφερόμενη γύρη, προκαλώντας μεγαλύτερο επιπολασμό αλλεργιών στον πληθυσμό. Τούτο έχει αρνητικό αντίκτυπο στην ανθρώπινη υγεία και στα συστήματα δημόσιας υγείας, καθότι συνεπάγεται τη χρήση περισσότερων πόρων.

13.

Υπογραμμίζει τις καταστροφικές επιπτώσεις των σοβαρών κλιματικών συνθηκών, όπως η ξηρασία και οι δασικές πυρκαγιές, στον τομέα της γεωργίας σε ολόκληρη την Ευρώπη, που προκαλούν εντάσεις και πίεση στους γεωργούς που ήδη αντιμετωπίζουν δυσκολίες, οι οποίοι καλούνται να αντιμετωπίσουν το αυξανόμενο κόστος παραγωγής λόγω της αύξησης του κόστους των εισροών, όπως τα λιπάσματα και το νερό. Ο αντίκτυπος στην ψυχική τους υγεία δεν πρέπει να υποτιμάται.

14.

Καλεί, στο πλαίσιο αυτό, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναλάβει δράση για την παροχή έμπρακτης βοήθειας στις περιφέρειες που πλήττονται από τις σοβαρές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στη γεωργία, δεδομένου ότι η κοινή γεωργική πολιτική δεν είναι σε θέση να ανταποκριθεί στις μεγάλες προκλήσεις που θέτει η κλιματική αλλαγή για την άμβλυνση του άγχους και των κινδύνων για την υγεία που αντιμετωπίζουν σήμερα οι γεωργοί.

15.

Προειδοποιεί ότι η ρύπανση των υδάτινων αποθεμάτων, η οποία οφείλεται τόσο στην αυξημένη συχνότητα ακραίων καιρικών φαινομένων όσο και στην άνθηση τοξικών φυκών λόγω της αύξησης της θερμοκρασίας των υδάτων, συνιστά απειλή με τη μορφή περαιτέρω εξάπλωσης διαφόρων ασθενειών που μεταδίδονται μέσω αυτού του περιβάλλοντος, όπως η διάρροια, η χολέρα και η δυσεντερία.

16.

Τονίζει ότι η υποβάθμιση του εδάφους προκαλεί ανησυχητική μείωση των υπηρεσιών του οικοσυστήματος και επακόλουθη αύξηση της πίεσης στα υγιή εδάφη που παραμένουν. Συνεπώς, είναι ζωτικής σημασίας να προωθηθεί η βιώσιμη χρήση της γης για να διασφαλιστεί η ασφάλεια των τροφίμων και η προστασία της δημόσιας υγείας.

17.

Υπενθυμίζει ότι ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος θεωρεί ότι η ρύπανση του περιβάλλοντος στις διάφορες διαστάσεις της προκαλεί έναν στους οκτώ θανάτους ετησίως στην ΕΕ. Σημειωτέον ότι το 18 % των καρδιαγγειακών παθήσεων και το 10 % των μορφών καρκίνου σχετίζονται με την υποβάθμιση του περιβάλλοντος, και ότι περίπου 238 000 πρόωροι θάνατοι ετησίως οφείλονται στη χρόνια έκθεση σε επιβλαβή σωματίδια.

18.

Αναγνωρίζει, ως εκ τούτου, την επείγουσα ανάγκη πραγματοποίησης ακόμα περισσότερων επενδύσεων στην επιστημονική έρευνα, περισσότερων δημόσιων επενδύσεων στα εθνικά συστήματα υγείας και ανάπτυξης ψηφιακών εργαλείων με σκοπό την αναίρεση των επιπτώσεων αυτών των απειλών στην ανθρώπινη υγεία μέσω της έγκρισης και της εφαρμογής των στρατηγικών και κανονισμών που περιέχει η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, με τη μεγαλύτερη συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών.

19.

Εν προκειμένω, υπενθυμίζει ότι είναι σημαντικό να ενισχυθεί η συνεργασία με τρίτες χώρες στα της υγείας και της κλιματικής αλλαγής, ιδίως δε η δράση της ΕΕ στις γειτονικές αφρικανικές χώρες, και να τονιστεί το έργο των ερευνητικών κέντρων που ειδικεύονται στον έλεγχο, την πρόληψη, τη διάγνωση και τη διερεύνηση σημαντικού αριθμού τροπικών ασθενειών των οποίων ο επιπολασμός αυξάνεται στην Ευρώπη.

Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία βοήθημα αντιμετώπισης των απειλών κατά της ανθρώπινης υγείας

20.

Αναγνωρίζει τη σημασία της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας στην αντιμετώπιση των προβλημάτων που ανακύπτουν από την αλληλεπίδραση της κλιματικής αλλαγής, της ρύπανσης και της υποβάθμισης του περιβάλλοντος. Επίσης, αναγνωρίζει ότι η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία συνιστά ολοκληρωμένο και φιλόδοξο κανονιστικό πλαίσιο αναγκαίο για την επίτευξη μιας βιώσιμης και κλιματικά ουδέτερης Ευρώπης, σύμφωνα με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης της Ατζέντας του 2030 που συνδέονται με την ανθρώπινη υγεία και την προστασία του περιβάλλοντος. Ένας υγιής και ανθεκτικός πληθυσμός μπορεί να αντιμετωπίσει καλύτερα τα προβλήματα και να αξιοποιήσει καλύτερα ευκαιρίες, όπως αυτές που παρέχει για παράδειγμα η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία.

21.

Υπενθυμίζει ότι η ορθή εφαρμογή του ευρωπαϊκού νομοθετήματος για το κλίμα, κατά τρόπο κοινωνικά και οικονομικά εφικτό, είναι απαραίτητη για την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας στην Ευρώπη έως το 2050, με σκοπό να μετριαστούν οι πολυάριθμες επιβλαβείς επιπτώσεις της αύξησης της θερμοκρασίας στην υγεία.

22.

Τονίζει την ανάγκη να σημειωθεί πρόοδος όσον αφορά τη δέσμη μέτρων προσαρμογής στον στόχο του 55 % με στόχο τη μείωση των άμεσων εκπομπών CO2, η οποία, με τη σειρά της, θα ελαττώσει τη συχνότητα εκδήλωσης αναπνευστικών και καρδιαγγειακών παθήσεων και την άνοδο της θερμοκρασίας ή τα συχνά ακραία καιρικά φαινόμενα. Ως εκ τούτου, επικροτεί πρωτοβουλίες όπως η απανθρακοποίηση του κατασκευαστικού τομέα που προωθείται στην οδηγία REPowerEU, η απανθρακοποίηση της θέρμανσης και της ψύξης όπως προτείνεται στην αναθεώρηση της οδηγίας για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η μείωση του συνολικού ανώτατου ορίου εκπομπών που προτείνεται στην τροποποίηση του συστήματος εμπορίας εκπομπών, η θέσπιση τιμής ανθρακούχων εκπομπών για την εισαγωγή ορισμένων προϊόντων που περιλαμβάνεται στον μηχανισμό συνοριακής προσαρμογής άνθρακα ή η δέσμευση για μεγιστοποίηση του δυναμικού του γεωργικού και δασικού τομέα που διατυπώνεται στην τροποποίηση του κανονισμού για τις εκπομπές και τις απορροφήσεις αερίων του θερμοκηπίου από δραστηριότητες χρήσης γης, αλλαγής χρήσης γης και δασοπονίας.

23.

Αναγνωρίζει τη σημασία της έγκρισης μέτρων όπως η ενίσχυση της πρόσβασης σε αξιόπιστες δημόσιες συγκοινωνίες, ιδίως στις αγροτικές περιοχές όπου πολλοί άνθρωποι δεν έχουν άλλη επιλογή από το να εξαρτώνται από τη χρήση τροχοφόρων οχημάτων για τη μετακίνησή τους, ή η αναθεώρηση των φορολογικών απαλλαγών στα αεροπορικά και ναυτιλιακά καύσιμα που θεσπίστηκαν με τη μεταρρύθμιση της οδηγίας για τη φορολογία της ενέργειας.

24.

Υπογραμμίζει τη σημασία, όσον αφορά τη μη ρυπογόνο ενέργεια, της αναθεώρησης των κατευθυντήριων γραμμών για το διευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών (ΔΕΔ-Μ) και της δημιουργίας ενός κοινού πλαισίου για την υποστήριξη των πόλεων της ΕΕ κατά τη μετάβαση σε πιο βιώσιμες μετακινήσεις, προωθώντας τη χρήση ενεργειακά αποδοτικών τρόπων μεταφοράς, όπως οι δημόσιες συγκοινωνίες, οι υποδομές για ποδηλάτες και πεζούς και τα προσβάσιμα και οικονομικά προσιτά ηλεκτρικά οχήματα (οχήματα με συσσωρευτή, υδρογόνο κ.λπ.), έτσι ώστε να μειωθούν τα προβλήματα υγείας που συνδέονται με τη ρύπανση από τις μεταφορές και να ωφεληθούν η δημόσια υγεία και το κοινωνικό σύνολο με την αύξηση της σωματικής άσκησης και τη μείωση των ανισοτήτων όσον αφορά την πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες.

25.

Υπενθυμίζει τη σημασία του βιομηχανικού σχεδίου της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και της πράξης για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών για την προώθηση των επενδύσεων στην πράσινη τεχνολογία και του σχεδίου δράσης για την κυκλική οικονομία, με τις ρυθμιστικές μεταρρυθμίσεις που προωθεί στη βιομηχανική στρατηγική για μια καθαρή και κυκλική οικονομία, όπως ο κανονισμός για τους έμμονους οργανικούς ρύπους, ο οποίος αποσκοπεί στην απομάκρυνση οργανικών ρύπων και χημικών ουσιών που βιοσυσσωρεύονται με διαρκή τρόπο, με αποτέλεσμα να απειλείται η ανθρώπινη υγεία.

26.

Εκφράζει μεγάλο ενδιαφέρον για την ανάληψη δράσης με σκοπό τη μείωση των εκπομπών ρύπων στις μεταφορές μέσω: της εφαρμογής λύσεων βιώσιμων και έξυπνων μεταφορών με έμφαση στα εναλλακτικά καύσιμα, της προώθησης των σιδηροδρομικών και των δημόσιων συγκοινωνιών, των ενεργών μετακινήσεων, των μέτρων για τη μετατόπιση των εμπορευματικών μεταφορών —ιδίως των διαπεριφερειακών εμπορευματικών μεταφορών από το οδικό στο σιδηροδρομικό δίκτυο—, καθώς και της αναθεώρησης του κανονισμού για τα διευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών.

27.

Τονίζει τη σημασία της προώθησης βιώσιμων γεωργικών πρακτικών μέσω της στρατηγικής «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» , η οποία προάγει τη βιολογική γεωργία, η οποία εξαρτάται λιγότερο από συνθετικά φυτοφάρμακα και λιπάσματα και θα οδηγήσει σε πιο υγιεινά τρόφιμα, απαλλαγμένα από χημικά κατάλοιπα και με περισσότερες θρεπτικές ουσίες.

28.

Αναγνωρίζει τη σημασία της δράσης για τη διατήρηση και την προστασία των οικοσυστημάτων και της βιοποικιλότητας με τη στρατηγική για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030, που αποσκοπεί στην προστασία και την αποκατάσταση των ευρωπαϊκών οικοσυστημάτων, και τη νέα δασική στρατηγική της ΕΕ με στόχο τη φύτευση τουλάχιστον 3 δισεκατομμυρίων δέντρων έως το 2030. Στο πλαίσιο αυτό, η πρόταση κανονισμού για την αποκατάσταση της φύσης προωθεί υγιή δάση και υγροβιότοπους και την επανύγρανση των τυρφώνων που συμβάλλουν στη μείωση των καθαρών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και άλλων απειλών για την ανθρώπινη υγεία.

29.

Τονίζει τη σημασία των μέτρων που απορρέουν τόσο από το σχέδιο δράσης για μηδενική ρύπανση, το οποίο αποσκοπεί στη δημιουργία ενός απαλλαγμένου από τοξικές ουσίες περιβάλλοντος όπου τα επίπεδα ρύπανσης του αέρα, των υδάτων και του εδάφους δεν θα είναι πλέον επιζήμια για την υγεία και τα φυσικά οικοσυστήματα, και από τη στρατηγική για τη βιωσιμότητα των χημικών προϊόντων, η οποία αποσκοπεί στην προστασία της δημόσιας υγείας και του περιβάλλοντος από επιβλαβείς χημικές ουσίες.

30.

Τονίζει ότι είναι σημαντικό να μελετηθούν οι οφειλόμενες στην κλιματική αλλαγή αλλαγές στις περιόδους ανθοφορίας των φυτών και σπορίωσης των ανεμόφιλων μυκήτων, μέσω της ανάλυσης και του χαρακτηρισμού των αιωρούμενων γυρεόκοκκων και σπορίων, με σκοπό την πρόγνωση της εκδήλωσης αλλεργικών επεισοδίων στον προδιατεθειμένο πληθυσμό και την πρόληψή της.

31.

Υπενθυμίζει τη σημασία της αναθεώρησης της οδηγίας για τα αστικά λύματα, που περιλαμβάνει φιλόδοξα μέτρα σχετικά με την αφαίρεση των θρεπτικών ουσιών και την προστασία από τα μικροπλαστικά και τους μικρορύπους, ή της οδηγίας για την ποιότητα του αέρα, η οποία αποσκοπεί στον καθορισμό αυστηρότερων οριακών τιμών και στόχων για διάφορους ρύπους. Ζητεί την πλήρη και δεσμευτική ευθυγράμμιση, έως το 2035, της οδηγίας για την ποιότητα του αέρα με τις κατευθυντήριες γραμμές του 2021 του ΠΟΥ, ώστε να προστατεύεται η υγεία των πολιτών και να επιτευχθεί ο στόχος της μηδενικής ρύπανσης.

32.

Τονίζει τη σημασία των προτάσεων κανονισμού σχετικά με την παραγωγή και την εμπορία φυτικού αναπαραγωγικού υλικού και δασικού αναπαραγωγικού υλικού, οι οποίες θα εξασφαλίσουν περισσότερες ποικιλίες ανθεκτικές σε επιβλαβείς οργανισμούς και στην ξηρασία και θα επιτρέψουν την πιο βιώσιμη παραγωγή γεωργικών προϊόντων διατροφής και τη διατήρηση της γενετικής ποικιλότητας των καλλιεργειών.

33.

Υποστηρίζει την προσαρμογή της διαχείρισης των δασών στην κλιματική αλλαγή με τη διαχείριση περισσότερων δασών μέσω αυστηρών μέτρων προστασίας, τη θέσπιση αυστηρότερων κριτηρίων βιωσιμότητας στην παραγωγή και το δασικό πολλαπλασιαστικό υλικό και τη λήψη μέτρων για την προστασία των δασικών γενετικών πόρων που απειλούνται με εξαφάνιση. Ταυτόχρονα, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι διαφορετικές συνθήκες και τάσεις δασικής παραγωγής στα κράτη μέλη. Αναγνωρίζει τη σημασία των εθνικών σχεδίων έκτακτης ανάγκης για την αξιολόγηση των κινδύνων έλλειψης δασικού υλικού και των δυνητικών επιπτώσεών τους στην υγεία των ανθρώπων, των ζώων και των φυτών ή στο περιβάλλον, προκειμένου να διασφαλιστεί επαρκής εφοδιασμός για την αναδάσωση περιοχών που πλήττονται από ακραία καιρικά φαινόμενα και καταστροφές.

34.

Υπενθυμίζει ότι η βελτίωση της υγείας του εδάφους είναι καίριας σημασίας για την πρόληψη και τη διαχείριση των κλιματικών καταστροφών, καθώς τα υγιή εδάφη επιτρέπουν την αποθήκευση άνθρακα και παρέχουν ακμάζοντα χερσαία οικοσυστήματα που είναι πιο ανθεκτικά στις ξηρασίες, τις πλημμύρες, τα κύματα καύσωνα και άλλα ακραία καιρικά φαινόμενα. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό να προωθηθεί η προστασία και η βιώσιμη χρήση του εδάφους σύμφωνα με τη δέσμη μέτρων για τη βιώσιμη χρήση των φυσικών πόρων και τη στρατηγική της ΕΕ για το έδαφος με ορίζοντα το 2030.

35.

Τονίζει την επείγουσα ανάγκη για συνεχή έρευνα σχετικά με τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία και επικροτεί τη μετατροπή της βιωσιμότητας σε εγκάρσιο πυλώνα όλων των πολιτικών της ΕΕ και υπενθυμίζει ότι η έρευνα και η καινοτομία θα καταστήσουν δυνατή την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών ζητημάτων μέσω τεχνολογικών και επιστημονικών λύσεων. Για τον λόγο αυτόν, επισημαίνει το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», ιδίως την ομάδα 1 για την υγεία, και τη σημασία του γενικού προγράμματος δράσης για το περιβάλλον, του 8ου προγράμματος έως το 2030 (8ο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον), το οποίο ενισχύει τους δεσμούς μεταξύ της πολιτικής για το περιβάλλον, το κλίμα και τη δημόσια υγεία, ευθυγραμμίζοντας τους κλιματικούς στόχους με την προστασία της υγείας και της ευημερίας των ανθρώπων.

36.

Θεωρεί σημαντικό οι κανόνες και τα μέτρα για όλους τους προαναφερθέντες τομείς πολιτικής και νομοθετικά πλαίσια να είναι κατάλληλα για τον επιδιωκόμενο σκοπό και αποτελεσματικά και να σέβονται τις αρχές της αναλογικότητας και της επικουρικότητας. Πρέπει επίσης να λαμβάνουν υπόψη τους προβληματισμούς του τοπικού και περιφερειακού επιπέδου με βάση μια ευρύτερη προσέγγιση της βιώσιμης ανάπτυξης. Παραπέμπει, στο πλαίσιο αυτό, στις πολυάριθμες εμπεριστατωμένες γνωμοδοτήσεις της για τους τομείς αυτούς, όπως ο καθαρισμός των υδάτων, τα δάση, η χρήση της γης, η υγεία του εδάφους, η ενεργειακή απόδοση, οι μετακινήσεις κ.λπ.

37.

Τονίζει την ανάγκη περαιτέρω διερεύνησης των κινδύνων για την υγεία που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή. Για τον σκοπό αυτό, επισημαίνει τη στρατηγική για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή που τέθηκε σε ισχύ τον Φεβρουάριο του 2021, τον ρόλο της πλατφόρμας προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή Climate-Adapt ως εξειδικευμένου μέσου επικοινωνίας, εποπτείας, ανάλυσης και πρόληψης των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και τη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για το Κλίμα και την Υγεία στην πλατφόρμα αυτή, το οποίο είναι χρήσιμο τόσο για τους πολίτες όσο και για τους νομοθέτες που ασχολούνται με το κλίμα.

38.

Τονίζει τη χρησιμότητα της αναθεώρησης του καθεστώτος κρατικών ενισχύσεων μέσω των ειδικών κατευθυντήριων γραμμών και της πρόσφατης μεταρρύθμισης του γενικού κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την επίτευξη αυτών των στόχων.

Ο ρόλος των τοπικών και περιφερειακών αρχών στην εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας

39.

Αναγνωρίζει τον καίριο ρόλο των τοπικών και των περιφερειακών αρχών στην εφαρμογή και την ανάπτυξη πολιτικών και μέτρων που απορρέουν από την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και, ως εκ τούτου, στον μετριασμό των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, της ρύπανσης και της υποβάθμισης του περιβάλλοντος στην ανθρώπινη υγεία. Υπενθυμίζει, εν προκειμένω, την εκστρατεία «Πράσινη Συμφωνία και τοπική δράση» της Επιτροπής των Περιφερειών, η οποία έφερε την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία πιο κοντά στους πολίτες και έθεσε τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές στο επίκεντρο της στρατηγικής για την επιτάχυνση της πράσινης και της ενεργειακής μετάβασης.

40.

Αναγνωρίζει τη συνάφεια της κλιματικής αλλαγής με τους κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες που σχετίζονται με την υγεία, καθώς και την επιδείνωση της σωματικής, κοινωνικής και ψυχικής υγείας, που ενέχει τον κίνδυνο όξυνσης των ανισοτήτων και κοινωνικών αναταραχών. Τα προβλήματα αυτά πρέπει να μετατραπούν σε ευκαιρίες για τις τοπικές και περιφερειακές αρχές μέσω μιας δίκαιης μετάβασης όπου θα λαμβάνεται υπόψη η έμφυλη διάσταση και θα αποφεύγεται η εκδήλωση ανισοτήτων λόγω αυξημένων αρνητικών επιπτώσεων σε ορισμένες περιφέρειες ή κοινωνικοοικονομικές ομάδες, χωρίς να μένει κανένας πολίτης ή περιφέρεια στο περιθώριο.

41.

Κρίνει θετικά τις προτάσεις της μελέτης με τίτλο «Healthier environment for healthier lives: impacts of the European Green Deal on human health» (1) [Υγιέστερο περιβάλλον για υγιέστερη ζωή: η επίδραση της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας στην ανθρώπινη υγεία] και αποδέκτες τους πολιτικούς ιθύνοντες από διάφορα επίπεδα της δημόσιας διοίκησης· τούτο δε καθότι, σε σύνθετους τομείς πολιτικής όπως η δράση για το κλίμα και η δημόσια υγεία, η σαφής οριοθέτηση και κατανομή των καθηκόντων είναι ουσιαστικής σημασίας για τη βελτιστοποίηση της αποδοτικότητας.

42.

Τονίζει ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές, ως διοικήσεις που αντιλαμβάνονται από πιο κοντά τα προβλήματα και τις ανάγκες των πολιτών, βρίσκονται, δεδομένης της σφαίρας αρμοδιότητάς τους, σε στρατηγική θέση να προσαρμόζουν και να ανάγουν τις περιβαλλοντικές πολιτικές σε τοπικό επίπεδο και, άρα, να εγγυώνται και να διασφαλίζουν την υγεία των κατοίκων τους μέσω της έγκρισης περιφερειακών ή τοπικών σχεδίων μετριασμού και προσαρμογής που υποστηρίζουν την εφαρμογή ολοκληρωμένων εθνικών σχεδίων για την ενέργεια και το κλίμα στη διαχείριση των πηγών αστικής ρύπανσης, όπως οι αστικές μεταφορές, ή μέσω της δημιουργίας χώρων πρασίνου και των υδάτινων εκτάσεων για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων, ιδίως εντός του αστικού τοπίου.

43.

Θεωρεί ότι η έγκριση πολιτικών και κανονισμών που προάγουν τις βιώσιμες μετακινήσεις (προώθηση αποτελεσματικών και ασφαλών συστημάτων δημόσιων μεταφορών, μετατόπιση ιδίως των διαπεριφερειακών εμπορευματικών μεταφορών από το οδικό στο σιδηροδρομικό δίκτυο ή προαγωγή της ποδηλασίας και της πεζοπορίας, που θα μειώσουν την ατμοσφαιρική ρύπανση και θα τονώσουν τη σωματική άσκηση), την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων, αστικά εγχειρήματα όπως οι «πόλεις 15 λεπτών», την αξιολόγηση του αντικτύπου των δημόσιων πολιτικών στην υγεία για τη διατήρηση της φύσης και την ορθή διαχείριση των αποβλήτων θα συμβάλουν στη μετάβαση του τοπικού και περιφερειακού παραγωγικού ιστού προς μια σύγχρονη, αποδοτική ως προς τη χρήση των πόρων και ανταγωνιστική οικονομία, ενισχύοντας παράλληλα την υγεία και προλαμβάνοντας τις ασθένειες, κάτι που συμβάλλει στην εξοικονόμηση δαπανών για την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη.

44.

Θεωρεί ότι, αν και οι τοπικές και περιφερειακές αρχές είναι υπεύθυνες για την εφαρμογή μεγάλου μέρους των μέτρων που απαιτούνται για την προστασία του περιβάλλοντος και της υγείας, υπάρχουν πολλά εμπόδια στην αποτελεσματική εφαρμογή αυτών των πολιτικών όπως η έλλειψη χρηματοδότησης, η έλλειψη ακριβών και επικαιροποιημένων πληροφοριών για τη λήψη αποφάσεων και την αξιολόγηση των διαδικασιών ή η ανάγκη ενίσχυσης της θεσμικής και τεχνικής ικανότητάς τους.

45.

Θεωρεί ότι, δεδομένου του σημαντικού ρόλου που διαδραματίζουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές στην εφαρμογή των πολιτικών της ΕΕ, είναι απαραίτητο να διατηρηθούν και να ενισχυθούν οι ικανότητες, οι αρμοδιότητες και η χρηματοδότησή τους, καθώς και να τους παρέχεται μεγαλύτερη στήριξη ώστε να μπορούν να ανταποκρίνονται καλύτερα στους κινδύνους που ενέχει η κλιματική αλλαγή για την κοινωνία και το περιβάλλον, με την προώθηση της απλούστευσης των διοικητικών διαδικασιών που απαιτούνται για την εφαρμογή των μέτρων.

46.

Θεωρεί απαραίτητη την παροχή γενναίας στήριξης και τεχνικής βοήθειας στις περιφερειακές και τοπικές αρχές, με την παράλληλη προαγωγή της συνοχής μεταξύ των έργων που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ και των τοπικών και περιφερειακών πολιτικών, ώστε να μεγιστοποιηθεί ο αντίκτυπός τους. Η εφαρμογή περιβαλλοντικών πολιτικών και μέτρων απαιτεί σημαντικές επενδύσεις σε βιώσιμες υποδομές, καθαρές τεχνολογίες και προγράμματα ευαισθητοποίησης. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές συχνά αντιμετωπίζουν δημοσιονομικούς περιορισμούς και εξαρτώνται από την εξωτερική χρηματοδότηση. Είναι σημαντικό να ληφθεί μέριμνα ώστε να έχουν ισότιμη πρόσβαση σε χρηματοδοτικούς πόρους, ώστε να μπορούν να συμμετέχουν πλήρως στη μετάβαση προς ένα πράσινο μοντέλο.

47.

Τονίζει ότι, για τον σκοπό αυτό, είναι ουσιαστικής σημασίας η σύζευξη των χρηματοδοτικών μέσων της πολιτικής συνοχής της ΕΕ με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και η δυνατότητά τους να συμβάλουν στην ανάπτυξη των δράσεων που προβλέπονται στην εν λόγω συμφωνία από τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές. Εν προκειμένω, υπενθυμίζει την επίδειξη μεγαλύτερης φιλοδοξίας όσον αφορά τον κλιματικό και περιβαλλοντικό προσανατολισμό του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης και τον καίριο ρόλο που θα πρέπει να διαδραματίσει το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο + στη δίκαιη μετάβαση που συνεπάγεται η εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας.

48.

Τονίζει ότι τα ζητήματα υγείας που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή απαιτούν, κατά την εφαρμογή των μέτρων που προβλέπονται στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, στενή συνεργασία μεταξύ των διαφόρων διοικητικών επιπέδων (ενωσιακό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό) και των διαφόρων συναφών τομέων, ιδίως αυτών της υγείας, του περιβάλλοντος, του πολεοδομικού σχεδιασμού, της ενέργειας και των μεταφορών. Αυτή η επιθυμητή σφαιρική προσέγγιση της ποιότητας της υγείας και του περιβάλλοντος, η οποία εντάσσεται στην προσέγγιση «Μία υγεία», δεν είναι δυνατή χωρίς επαφή με τα ιδρύματα υγείας, τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη.

49.

Τονίζει τη σημασία της συνεργασίας μεταξύ των τοπικών και των περιφερειακών αρχών, των ιδρυμάτων ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και των περιβαλλοντικών οργανισμών για την ανάπτυξη ειδικών ανά περιφέρεια σχεδίων προσαρμογής. Τα σχέδια αυτά θα πρέπει να αντιμετωπίζουν τις μοναδικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν όλες οι περιφέρειες και δη οι λιγότερο ανεπτυγμένες, με μέριμνα ώστε τα συστήματα υγείας να είναι ανθεκτικά, προσαρμόσιμα και να ανταποκρίνονται στις εξελισσόμενες απειλές για την υγεία που σχετίζονται με το κλίμα.

50.

Τονίζει τη σημασία των τοπικών και των περιφερειακών αρχών για τη διάδοση των δημοσίων πληροφοριών και την προώθηση της ευαισθητοποίησης σε όλες τις κοινότητες της ΕΕ. Εν προκειμένω, θεωρεί ζωτικής σημασίας την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των τοπικών και των περιφερειακών αρχών μέσω της δημιουργίας διαύλων ανταλλαγής γνώσεων και πληροφοριών που θα επιτρέπουν τη συνεργασία μεταξύ των τοπικών και περιφερειακών αρχών και των πανεπιστημιακών και επιστημονικών ιδρυμάτων, με την ύπαρξη έτσι μιας στέρεης βάσης γνώσεων για τη βελτιστοποίηση της λήψης αποφάσεων και την παρακολούθηση της προόδου προς την επίτευξη των στόχων για την υγεία και το περιβάλλον.

51.

Επισημαίνει, ως παράδειγμα ορθής πρακτικής, την πλατφόρμα ενδιαφερόμενων μερών για μηδενική ρύπανση, η οποία δημιουργήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε συνεργασία με την Επιτροπή των Περιφερειών και έχει ως στόχο να φέρει σε επαφή ενδιαφερόμενα μέρη και εμπειρογνώμονες από διάφορους τομείς πολιτικής, όπως η υγεία, η γεωργία, η έρευνα και η καινοτομία, οι μεταφορές, η ψηφιοποίηση και το περιβάλλον, μεγιστοποιώντας έτσι τις συνέργειες για την απανθρακοποίηση και την ανάκαμψη μετά την πανδημία COVID-19.

52.

Πιστεύει ότι η εγγύτητα των τοπικών και των περιφερειακών αρχών με τους Ευρωπαίους πολίτες διευκολύνει τη μεγαλύτερη συμμετοχή των πολιτών σε όλες αυτές τις πρωτοβουλίες, με τη διασφάλιση έτσι της ευρείας αποδοχής και προσήλωσης σε αυτές. Θεωρεί, ως εκ τούτου, ότι η περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση μέσω εκπαιδευτικών εκστρατειών και προγραμμάτων ενημέρωσης θα πρέπει να αποτελεί πρωταρχικό καθήκον των αρχών, ιδίως δε των τοπικών και περιφερειακών.

---

(1)  https://cor.europa.eu/en/engage/studies/Documents/QG0224012ENN%20Healthier%20environment%20for%20healthier%20lives.pdf