Εισηγητής:	ο κ. Andrés BARCELÓ DELGADO
Συνεισηγητής:	ο κ. Angelo PAGLIARA

Αίτηση γνωμοδότησης	Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 23.3.2023
Νομική βάση	Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Αρμόδιο τμήμα	Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση
Υιοθετήθηκε από το τμήμα	3.10.2023
Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια	25.10.2023
Σύνοδος ολομέλειας αριθ.	582
Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές)	196/1/4

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1.

Η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και της παραγωγικότητας της βιομηχανίας αποτελεί βασικό μοχλό ούτως ώστε η ΕΕ να στηρίξει την οικονομική ανάπτυξη, να επιτύχει τη μετάβαση σε μια οικονομία μηδενικών καθαρών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και να διατηρήσει το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο.

1.2.

Η απάντηση της Ευρώπης στις πολυάριθμες πρωτοφανείς προκλήσεις και μεγάλες τάσεις που επηρεάζουν τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα πρέπει να βασιστεί στην ιστορική επιτυχία του κοινωνικού διαλόγου, προκειμένου να διασφαλιστεί η δέσμευση και η οικειοποίηση των πολιτικών εκ μέρους όλων των ενδιαφερόμενων μερών.

1.3.

Καθιέρωση συντονισμένης και προορατικής διακυβέρνησης των βιομηχανικών πολιτικών σε όλα τα κράτη μέλη. Η ποιότητα της δημόσιας διοίκησης και ένα κανονιστικό πλαίσιο που ενισχύει την ανάπτυξη (μείωση της γραφειοκρατίας, απλουστευμένες διαδικασίες, καταπολέμηση της διαφθοράς, καθορισμός προτύπων για νέα προϊόντα/αγορές) είναι ζωτικής σημασίας για τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα, ώστε να αποτραπούν τυχόν στρεβλώσεις της αγοράς και αθέμιτος ανταγωνισμός.

1.4.

Περαιτέρω εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς. Η ενιαία αγορά πρέπει να εξακολουθήσει να αποτελεί το μεγαλύτερο πλεονέκτημα για την ευρωπαϊκή βιομηχανία. Αυτό σημαίνει επίσης ότι πρέπει να αποφευχθεί ο κίνδυνος διάσπασης από αποκλίνουσες πρωτοβουλίες στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων. Πρέπει να διατηρηθεί ένας σωστός κανονισμός για τις κρατικές ενισχύσεις. Η ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική και η σχετική χρηματοδότηση θα πρέπει να συντονίζονται σε επίπεδο ΕΕ.

1.5.

Μετατροπή των προκλήσεων της απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές σε ευκαιρίες για την ανάπτυξη και την εισαγωγή νέων βιώσιμων προϊόντων και υπηρεσιών στην αγορά.

1.6.

Προώθηση του ανοικτού εμπορίου που βασίζεται σε κανόνες, με παράλληλη μείωση των στρατηγικών εξαρτήσεων. Η ΕΕ πρέπει να διατηρήσει τις αρχές του ελεύθερου αλλά δίκαιου εμπορίου, οι οποίες επί του παρόντος αμφισβητούνται από διάφορους παράγοντες. Ταυτόχρονα, πρέπει να διατηρήσει επίσης την ανοικτή στρατηγική αυτονομία της.

1.7.

Αντιμετώπιση της πρόκλησης των δεξιοτήτων και της γήρανσης. Η ΕΕ χρειάζεται ικανό εργατικό δυναμικό της βιομηχανίας 4.0, το οποίο σημαίνει ότι θα πρέπει να μεριμνήσει για την αντιμετώπιση των ελλείψεων στην αγορά εργασίας και την ανάπτυξη συνολικών ψηφιακών δεξιοτήτων σε όλα τα επίπεδα του εργατικού δυναμικού.

1.8.

Ενίσχυση της ΕΑΚ και μεγαλύτερη στήριξη για την εισαγωγή νέων βιομηχανικών εφαρμογών στις ευρωπαϊκές αγορές.

1.9.

Διασφάλιση ασφαλούς πρόσβασης σε ενέργεια απαλλαγμένη από ανθρακούχες εκπομπές σε σταθερές και ανταγωνιστικές τιμές για τη στήριξη ανθεκτικών στην κλιματική αλλαγή ενεργοβόρων βιομηχανιών, οι οποίες εξακολουθούν να αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.

1.10.

Αξιοποίηση του πλήρους δυναμικού της ψηφιακής επανάστασης, η οποία μπορεί να βελτιώσει τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, συμβάλλοντας παράλληλα στην επιτυχή αντιμετώπιση των κοινωνικών προκλήσεων.

1.11.

Η ανάπτυξη σύγχρονων, διαλειτουργικών και στρατηγικών ευρωπαϊκών υποδομών είναι καίριας σημασίας για την οικοδόμηση μιας έξυπνης, ανταγωνιστικής, πράσινης και ανθεκτικής βιομηχανίας.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

2.1.

Η ισπανική Προεδρία προσδιόρισε τέσσερις προτεραιότητες για το δεύτερο εξάμηνο του 2023: — αναβιομηχάνιση της ΕΕ· — προώθηση της πράσινης μετάβασης· — προαγωγή της κοινωνικής και οικονομικής δικαιοσύνης· — ενίσχυση της ευρωπαϊκής ενότητας.

2.2.

Η ισπανική Προεδρία ζήτησε από την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) να καταρτίσει διερευνητική γνωμοδότηση με θέμα «ανταγωνιστικότητα και ευρωπαϊκή βιομηχανία».

2.3.

Μέχρι στιγμής, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αναπτύξει την οικονομική της ισχύ ως ο μεγαλύτερος χώρος ενιαίας αγοράς στον κόσμο και ως μία από τις πιο εξωστρεφείς οικονομίες στον κόσμο (1). Με την Πράσινη Συμφωνία της, η ΕΕ έχει επίσης αναλάβει ηγετικό ρόλο στην απαλλαγή της οικονομίας της από τις ανθρακούχες εκπομπές η οποία, χωρίς κατάλληλες πολιτικές μετάβασης, θα μπορούσε να επιβαρύνει με σημαντικό κόστος τις βιομηχανίες και τους εργαζομένους.

2.4.

Η ΕΟΚΕ εκπόνησε πρόσφατα γνωμοδότηση με θέμα 30 χρόνια ενιαίας αγοράς. Σε αυτήν επισημαίνει τις ανησυχίες της σχετικά με τη χαλάρωση των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, η οποία θα μπορούσε να δημιουργήσει περαιτέρω ασυμμετρίες μεταξύ των κρατών μελών, θέτοντας σε κίνδυνο την ανθεκτικότητα της ενιαίας αγοράς. Η Επιτροπή ενέκρινε προσωρινό πλαίσιο κρίσης και μετάβασης για την περαιτέρω στήριξη της μετάβασης προς την οικονομία μηδενικών καθαρών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, αλλά οι ενισχύσεις κατευθύνονται προς δύο μόνο κράτη μέλη. Μέχρι στιγμής, το 77 % των επιχορηγήσεων που εγκρίθηκαν από την Επιτροπή έχουν ζητηθεί από χώρες που αντιπροσωπεύουν μόλις το 44 % του ΑΕΠ της Ένωσης.

2.5.

Πέρα από τη χρόνια κατάσταση του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ), τα τελευταία τρία χρόνια σημειώθηκαν ορισμένα εξαιρετικά ολέθρια γεγονότα που έχουν κλονίσει το διεθνές τοπίο, καθώς και τα εθνικά θεματολόγια πολιτικής των μεγαλύτερων χωρών του κόσμου. Η πανδημία COVID-19, η επακόλουθη κρίση στην αλυσίδα εφοδιασμού, ο ψυχρός οικονομικός πόλεμος της Αμερικής με την Κίνα, η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και η εκ μέρους της Ρωσίας χρήση της ενέργειας ως πολεμικού μέσου κατέδειξαν ότι η τρέχουσα κατάσταση δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένη και ότι απαιτούνται ενεργές πολιτικές. Πράγματι, η εδραιωμένη μεταπολεμική πολυμερής, βασισμένη σε κανόνες τάξη, η οποία επέφερε ασφάλεια και ευημερία στην Ευρώπη, σταδιακά καταρρέει (με τον ΠΟΕ να βρίσκεται σε βαθιά κρίση). Κατά συνέπεια, η παγκοσμιοποίηση των αλυσίδων εφοδιασμού μειώνεται, ο προστατευτισμός και ο αθέμιτος ανταγωνισμός αυξάνονται και το διεθνές εμπόριο επιβραδύνεται. Αυτό σημαίνει επίσης ότι οι έννοιες του ελεύθερου εμπορίου και της ανταγωνιστικότητας δεν πρέπει να ενσωματώνουν μόνο τις προκλήσεις της βιωσιμότητας (κλιματική αλλαγή και ανθρώπινα δικαιώματα), αλλά πλέον και τις ανησυχίες σχετικά με την ανοικτή στρατηγική αυτονομία και την ασφάλεια.

2.6.

Πράγματι, η παγκόσμια οικονομική ισχύς μετατοπίζεται και η διαδικασία της παγκοσμιοποίησης καθοδηγείται όλο και περισσότερο από νέους παράγοντες (π.χ. BRICS) με διαφορετικά οικονομικά μοντέλα και αξίες (και συνοδεύεται από αυξημένη πολιτική και κρατική παρέμβαση). Οι μεγάλες οικονομικές δυνάμεις του κόσμου έχουν καταβάλει προσπάθειες για τη βελτίωση των συνθηκών, η δε ΕΕ έχει συνειδητοποιήσει τις αυξανόμενες ανισορροπίες που χαρακτηρίζουν τη σχέση της με εμπορικούς και τεχνολογικούς εταίρους όπως η Κίνα, η Ινδία, οι ΗΠΑ και η Νότια Κορέα. Οι ανισορροπίες αυτές υφίστανται ανεξάρτητα από το αν όλες οι πλευρές συμμερίζονται τις ίδιες πολιτικές ή περιβαλλοντικές αξίες.

2.7.

Όσον αφορά την Κίνα, επικρατεί όλο και περισσότερο η άποψη ότι θα πρέπει να θεωρείται συστημικός ανταγωνιστής. Το κινεζικό κράτος αντί να χαλαρώνει την επιρροή του στο επιχειρηματικό περιβάλλον, ενισχύει την έλλειψη αμοιβαιότητας όσον αφορά την πρόσβαση στην αγορά και τους άνισους όρους ανταγωνισμού σε ορισμένους τομείς. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δηλώσει ότι η Κίνα γίνεται όλο και πιο διεκδικητική και επιδιώκει ολοένα και πιο έντονο ανταγωνισμό (2). Το 20ό συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας επιβεβαίωσε σε μεγάλο βαθμό αυτό που ήδη γνωρίζαμε: τον ισχυρότερο έλεγχο του κόμματος στο κράτος και στις δημόσιες επιχειρήσεις, την αυξανόμενη ιδεολογική φύση του κινεζικού πολιτικού συστήματος και την υπερεθνικιστική ρητορική.

2.8.

Στις ΗΠΑ, ο πρόσφατος νόμος για τη μείωση του πληθωρισμού (IRA) αποτελεί σημαντική καινοτομία όσον αφορά τη βιομηχανική πολιτική και την κρατική παρέμβαση, η οποία υπερβαίνει κατά πολύ τον πληθωρισμό και εφαρμόζει τεράστια δέσμη κινήτρων με στόχο την προσέλκυση επενδύσεων στη χώρα. Θα διατεθούν σχεδόν 400 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ κατά την επόμενη δεκαετία ως μια ολοκληρωμένη και ιδιαιτέρως προστατευτική δέσμη νομοθετικών μέτρων, η οποία θα μειώσει σημαντικά τις τιμές της ενέργειας για τις ενεργοβόρες βιομηχανίες των ΗΠΑ. Οι αλλαγές στις συνθήκες του διεθνούς ανταγωνισμού που προκύπτουν από τον IRA θέτουν σημαντικές προκλήσεις για την ΕΕ ως τόπο βιομηχανικής εγκατάστασης.

2.9.

Η ΕΟΚΕ ζητεί από τις ευρωπαϊκές αρχές να επιτύχουν μια ισορροπημένη προσέγγιση μεταξύ της αναγκαίας καταπολέμησης του πληθωρισμού και της κλιμάκωσης των επιτοκίων, η οποία επηρεάζει αρνητικά τις επενδύσεις και τους πολίτες.

2.10.

Η Πράσινη Συμφωνία της ΕΕ ανακηρύχθηκε πλέον η νέα μακροπρόθεσμη στρατηγική για την ανάπτυξη, η οποία θα καταστήσει την οικονομία της ΕΕ χωρίς μηδενικές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα έως το 2050 και θα αντιμετωπίσει την κλιματική αλλαγή. Ένα βασικό ερώτημα είναι πώς μπορεί να διασφαλιστεί η ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας εν μέσω των μεταβάσεων αυτών. Πώς μπορούν οι ευρωπαϊκές εταιρείες να παραμείνουν παγκόσμιοι παράγοντες της αγοράς και παράλληλα να στραφούν σε προϊόντα με ουδέτερο ισοζύγιο άνθρακα και σε κυκλικά προϊόντα, εάν οι διεθνείς ανταγωνιστές τους δεν έχουν τις ίδιες φιλοδοξίες; Οι ανταγωνιστικές ανισορροπίες πρέπει να εντοπίζονται και να αντιμετωπίζονται εγκαίρως, κατά τρόπο ώστε να βελτιώνονται η ανταγωνιστικότητα και η απασχόληση και να μην διακυβεύεται η Πράσινη Συμφωνία.

2.11.

Η ψηφιοποίηση τόσο των διαδικασιών παραγωγής όσο και των τελικών προϊόντων έχει προκαλέσει νέα βιομηχανική επανάσταση σε όλους τους τομείς και, με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης, αναθεωρεί τον τρόπο με τον οποίο αναπτύσσουμε, σχεδιάζουμε και κατασκευάζουμε τα προϊόντα μας και τον τρόπο με τον οποίο οργανώνουμε την εργασία.

2.12.

Ο αυξανόμενος ανταγωνισμός για φυσικούς πόρους εντείνεται λόγω της ψηφιοποίησης και του πρωταρχικού στόχου για καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Η εκθετική αύξηση της ζήτησης για σπάνιους φυσικούς, μη ανανεώσιμους πόρους αντικατοπτρίζεται ήδη στους κινδύνους εφοδιασμού και στην αστάθεια των τιμών. Η διασφάλιση της πρόσβασης στον εφοδιασμό με κρίσιμες πρώτες ύλες/συστατικά έχει καταστεί βασικό μέλημα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο ορθής διαχείρισης, με πραγματιστική και ρεαλιστική προσέγγιση.

2.13.

Η εξάλειψη της εξάρτησης από τον άνθρακα και το πετρέλαιο, που ανέκαθεν προσέφεραν πρωτοφανή πλούτο στις κοινωνίες μας, αποτελεί τον μεγαλύτερο μετασχηματισμό που θα υποστεί η βιομηχανία μετά τη βιομηχανική επανάσταση. Η μετάβαση σε μια οικονομία μηδενικών καθαρών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου θα επιφέρει σημαντικές αλλαγές στους περισσότερους υφιστάμενους βιομηχανικούς τομείς, ιδίως στις ενεργοβόρες βιομηχανίες, στην παραγωγή και διανομή ενέργειας και στο οικοσύστημα μεταφορών. Θα αναμορφώσει ριζικά τα καταναλωτικά πρότυπα και θα προωθήσει την εμφάνιση νέων επιχειρηματικών μοντέλων, όπως η οικονομία του διαμοιρασμού ή η κυκλική οικονομία.

2.14.

Η γήρανση του πληθυσμού οδηγεί επί του παρόντος σε συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού και ελλείψεις εργατικού δυναμικού σε όλους τους τομείς της οικονομίας, υπονομεύοντας το δυναμικό οικονομικής ανάπτυξης της Ευρώπης. Ταυτόχρονα, οι εσωτερικές μεταναστευτικές ροές μπορούν να δημιουργήσουν ανισορροπίες στην αγορά εργασίας. Επιπλέον, ο πληθυσμός της Ευρώπης δεν διαθέτει δεξιότητες στους κλάδους των θετικών επιστημών, της τεχνολογίας, της μηχανικής και των μαθηματικών (STEM), ενώ σχεδόν το ήμισυ του πληθυσμού της ΕΕ έχει χαμηλές ή καθόλου ψηφιακές δεξιότητες. Ωστόσο, η ζήτηση για δεξιότητες στους τομείς STEM, στοιχειώδεις γνώσεις σχετικά με τα δεδομένα, καθώς και έναν συνδυασμό γνωστικών και κοινωνικών-συναισθηματικών δεξιοτήτων (όπως η επίλυση προβλημάτων, η δημιουργικότητα, η επικοινωνία, η συνεργασία και η ενεργός μάθηση) θα αυξηθεί μόνο στο μέλλον. Η ΕΕ πρέπει να αυξήσει τις ψηφιακές ικανότητες του εργατικού δυναμικού της, να σχεδιάσει τη μακροχρόνια εκπαίδευση και να αξιολογήσει τον τρόπο με τον οποίο θα εντάξει περισσότερο ειδικευμένους, νόμιμους μετανάστες.

2.15.

Όλες αυτές οι μεγάλες τάσεις θα επιφέρουν συστημικό μετασχηματισμό των οικονομιών/κοινωνιών μας, ο οποίος δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με τις κατευθύνσεις πολιτικής του παρελθόντος, αλλά θα απαιτήσει τολμηρές πολιτικές από την ΕΕ, με πιο προορατικά μέτρα προκειμένου να δημιουργηθούν οι απαραίτητες ευνοϊκές συνθήκες για τη διασφάλιση ενός μακροπρόθεσμου μέλλοντος για τη βιομηχανία της Ευρώπης.

3.   Ειδικές παρατηρήσεις

3.1.

Η ευρωπαϊκή βιομηχανία απολάμβανε ανέκαθεν σημαντικό πλεονέκτημα παραγωγικότητας. Διαφορετικά, δεν θα είχαμε φτάσει ποτέ στο επίπεδο εκβιομηχάνισης και ευημερίας που έχουμε σήμερα. Προκειμένου να διαφυλαχθεί η κοινωνική συνοχή και ο πλούτος, πρέπει να διατηρήσουμε τη βιομηχανική δραστηριότητα, μεταξύ άλλων αποτρέποντας κάθε μορφή κοινωνικών και φορολογικών στρεβλώσεων σε επίπεδο ΕΕ.

3.2.

Ωστόσο, αρκετοί δείκτες τις τελευταίες δεκαετίες κατέδειξαν επιδείνωση της βιομηχανικής βάσης της ΕΕ. Οι τιμές της ενέργειας είναι σημαντικά υψηλότερες στην ΕΕ από ό,τι σε άλλα μέρη του κόσμου. Η ΕΕ επενδύει μόνο το 2,2 % του ΑΕΠ της σε Ε & Α, ενώ οι ΗΠΑ επενδύουν το 2,8 % και η Ιαπωνία το 3,3 %. Μόνο έξι ευρωπαϊκές εταιρείες συγκαταλέγονται μεταξύ των 25 κορυφαίων παγκοσμίως στον τομέα της Ε & Α, εκ των οποίων τέσσερις είναι αυτοκινητοβιομηχανίες. Η ΕΕ κινδυνεύει ολοένα και περισσότερο να μείνει πίσω στην ψηφιακή οικονομία: μεταξύ των 20 κορυφαίων εταιρειών τεχνολογίας παγκοσμίως, μόνο μία (η SAP) είναι ευρωπαϊκή. Η αγορά επιχειρηματικών κεφαλαίων που επιτρέπει την επέκταση καινοτόμων εταιρειών είναι πολλαπλάσια στις ΗΠΑ από αυτήν στην ΕΕ. Παρότι το 1999 μόνο το 5 % των παγκόσμιων ακαθάριστων επενδύσεων πραγματοποιήθηκε στην Κίνα, το 2020 το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 29 % —περισσότερο από οπουδήποτε αλλού.

3.3.

Δεν υπάρχει ένας μόνο παράγοντας στον οποίο θα μπορούσε να αποδοθεί αποκλειστικά η ευθύνη για τη μείωση αυτή, αλλά η βιομηχανική ανταγωνιστικότητα της ΕΕ ωθείται προς το κατώτερο αντί για το ανώτερο τμήμα της διεθνούς κλίμακας λόγω ενός συνδυασμού συσσωρευμένων συνθηκών.

3.4.

Η υπέρμετρη ρύθμιση αποτελεί τροχοπέδη για την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών βιομηχανικών επιχειρήσεων. Κατά την τελευταία πενταετία, έχουν υιοθετηθεί σε επίπεδο ΕΕ περισσότερες από 5 000 σελίδες νομοθετημάτων. Αυτός ο «πληθωρισμός» κανονιστικών διατάξεων συγχέεται συχνά με τις πρωτοβουλίες των κρατών μελών τα οποία, σε πολλές περιπτώσεις, μεταφέρουν τις οδηγίες στο εθνικό τους δίκαιο με πρόσθετες δικές τους απαιτήσεις. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι ενήμερη για τις τριβές που δημιουργούν οι κανονιστικές διατάξεις για την ευρωπαϊκή βιομηχανία, δεδομένου ότι, κατά την κατάρτιση της φιλόδοξης πράξης για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών (NZIA), ο πρώτος πυλώνας του σχεδίου της ήταν «ένα προβλέψιμο και απλουστευμένο ρυθμιστικό περιβάλλον». Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επικροτεί τις περιεχόμενες στην πράξη για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών προτάσεις για συντόμευση των διαδικασιών αδειοδότησης για τις βιομηχανικές δραστηριότητες και για καθιέρωση ρυθμιστικών δοκιμαστηρίων, καθώς και την πρόταση για έλεγχο ανταγωνιστικότητας σε όλες τις ευρωπαϊκές πολιτικές και τη νομοθεσία.

3.5.

Οι τιμές της ενέργειας επηρέασαν επίσης τη βάση κόστους της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Από τη μία πλευρά, υπάρχουν οι ενεργοβόροι τομείς που επλήγησαν, όπως ήταν ευρέως αναμενόμενο. Από την άλλη πλευρά, οι κοινοί κλάδοι όπου η ενέργεια δεν αποτελεί την κύρια εισροή έχουν επίσης επωμιστεί υψηλότερο κόστος. Αυτό αποδεικνύεται από τα στοιχεία για τον πληθωρισμό στην Ευρώπη, καθώς ο υποκείμενος δομικός πληθωρισμός αυξήθηκε μετά τον βασικό δείκτη τιμών καταναλωτή (ΔΤΚ). Οι οικονομολόγοι ανέμεναν ότι οι τιμές θα σταματούσαν να αποτελούν πρόβλημα όταν μειώθηκε ο ενεργειακός πληθωρισμός. Ωστόσο, δεδομένου ότι οι τιμές της ενέργειας εξακολουθούν να είναι υψηλότερες από ό,τι πριν από την κρίση, στα περισσότερα αγαθά εξακολουθεί να καλύπτεται η διαφορά και να ενσωματώνεται το πρόσθετο αυτό κόστος.

3.6.

Υπάρχουν διαρθρωτικοί λόγοι στους οποίους οφείλεται η αύξηση του ενεργειακού κόστους στην Ευρώπη. Η ΕΕ εξακολουθεί να είναι εξαρτημένη από τα ορυκτά καύσιμα, τα οποία πρέπει σε μεγάλο βαθμό να εισάγονται και μας εκθέτουν στους περιορισμούς ξένων παραγόντων. Οι παραγωγοί πετρελαίου ελέγχουν την παραγωγή τους προκειμένου να διαχειριστούν τις διεθνείς τιμές, η δε Ρωσία χρησιμοποίησε ως όπλο τον εφοδιασμό με φυσικό αέριο με πολύ επιθετικό τρόπο.

3.7.

Υπάρχουν και άλλοι λόγοι που δεν είναι διαρθρωτικοί αλλά εξαρτώνται από αποφάσεις που λαμβάνονται εσωτερικά, όπως η διαμόρφωση των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας. Η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας υπόκειται σε αυστηρές ρυθμίσεις και λειτουργεί καλά εδώ και 20 περίπου έτη, αλλά αντέδρασε αρνητικά στις πρόσφατες πιέσεις. Η τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας εσωτερικεύει την τιμή των δικαιωμάτων εκπομπών CO2, ανεξάρτητα από το αν η σχετική παραγωγή προϋποθέτει ή όχι εκπομπές CO2. Χρήζει προσεκτικής αναθεώρησης προσανατολισμένης σε ανταγωνιστικές τιμές που προωθούν τον εξηλεκτρισμό και την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές, διασφαλίζοντας παράλληλα τη μελλοντική ασφάλεια του εφοδιασμού.

3.8.

Γενικά, τα «απαλλαγμένα από ανθρακούχες εκπομπές προϊόντα» (ηλεκτρικά οχήματα με συσσωρευτή (BEV), πράσινος χάλυβας, αντλίες θερμότητας, βιοχημικά προϊόντα κ.λπ.) είναι ακριβότερα από τα προϊόντα που αντικαθιστούν, ιδίως έως ότου επιτευχθεί μια κρίσιμη μάζα. Προκειμένου να αποφευχθούν πληθωριστικές επιπτώσεις στην προσπάθεια υιοθέτησης προϊόντων με ουδέτερο ισοζύγιο άνθρακα και οικονομικά προσιτών σε όλους, είναι σημαντικό οι ρυθμιστικές αρχές να αναπτύξουν ένα υποστηρικτικό πλαίσιο —με τη δέουσα τήρηση της αρχής της τεχνολογικής ουδετερότητας— και, σε ένα πρώτο στάδιο, να καλύψουν τη διαφορά τιμής μέσω επιχορηγήσεων και φορολογικών κινήτρων και/ή να αντισταθμίσουν τις πρόσθετες κεφαλαιακές και λειτουργικές δαπάνες που συνεπάγονται οι διαδικασίες απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές. Για τη στήριξη των εργαζομένων και των βιομηχανιών, θα πρέπει να αξιοποιηθούν πλήρως οι χρηματοδοτικοί πόροι που διατίθενται στο πλαίσιο του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης, του Ταμείου Καινοτομίας, του Ταμείου Εκσυγχρονισμού και του νέου Κοινωνικού Ταμείου για το Κλίμα (αρχής γενομένης από το 2026).

4.   Δομικά στοιχεία για μια ανταγωνιστική ευρωπαϊκή βιομηχανία

4.1.

Ένα θεματολόγιο για την ανταγωνιστικότητα θα πρέπει να βασίζεται στην ευρωπαϊκή κοινωνική οικονομία της αγοράς. Η προώθηση του κοινωνικού διαλόγου και η διασφάλιση των συλλογικών διαπραγματεύσεων καθίστανται ζωτικής σημασίας για την επίτευξη ισορροπίας μεταξύ οικονομικών και κοινωνικών προσδοκιών, για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων στις θέσεις εργασίας και την παροχή των κατάλληλων δεξιοτήτων, για ομαλή μετάβαση σε νέες βιώσιμες και ανταγωνιστικές βιομηχανικές διαδικασίες.

4.2.

Η Πράσινη Συμφωνία και η ψηφιακή δεκαετία παρέχουν μοναδικές ευκαιρίες για την επίτευξη της διττής πράσινης και ψηφιακής μετάβασης, για την τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης, για τον εκσυγχρονισμό της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και για την απόκτηση ανταγωνιστικών πλεονεκτημάτων στις παγκόσμιες αγορές. Οι πρωτοβουλίες αυτές θα στηρίξουν τη βιομηχανία της Ευρώπης να αναπτύξει βιομηχανικές ικανότητες παγκόσμιας κλάσης σε στρατηγικές αλυσίδες αξίας και θα θέσουν την ΕΕ στην πρώτη γραμμή παγκοσμίως όσον αφορά τη μετάβαση στην οικονομία μηδενικών καθαρών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Οι εν λόγω μεταβάσεις θα πρέπει να επιτευχθούν με οικονομικά αποδοτικό τρόπο, με παράλληλη διασφάλιση ότι η βιομηχανία διατηρεί την ικανότητά της να δημιουργεί τις απαραίτητες ταμειακές ροές για επενδύσεις στον μετασχηματισμό της.

4.3.

Η αύξηση των δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων στη βιομηχανική έρευνα, ανάπτυξη και καινοτομία είναι καίριας σημασίας για την ανταγωνιστικότητα, καθώς η γνώση έχει καταστεί ο σημαντικότερος παράγοντας παραγωγής, η δε βιομηχανία του αύριο θα διαμορφωθεί από την παραγωγή γνώσεων του σήμερα. Η ΕΕ έχει μακρά παράδοση αριστείας στην επιστημονική έρευνα, αλλά έχει χαμηλότερες επιδόσεις όσον αφορά τη μεταφορά των αποτελεσμάτων στην αγορά. Χρειάζεται μεγαλύτερη υποστήριξη για τα τελικά στάδια της διαδικασίας καινοτομίας, ιδίως όσον αφορά ρηξικέλευθες καινοτομίες σε στρατηγικούς τομείς (έργα επίδειξης, πιλοτικά έργα) και πρέπει να διασφαλιστεί ότι η πρώτη βιομηχανική εφαρμογή των αποτελεσμάτων της Ε & Α που χρηματοδοτείται από την ΕΕ πραγματοποιείται στην ΕΕ.

4.4.

Η ΕΕ πρέπει να διατηρήσει τη βασισμένη σε κανόνες εμπορική τάξη που διέπεται από τις αρχές του ελεύθερου αλλά δίκαιου εμπορίου. Επιπλέον, θα πρέπει να αναπτύξει τη νέα διάσταση της οικονομικής ασφάλειας στις εμπορικές σχέσεις. Αυτό σημαίνει περαιτέρω επικύρωση εμπορικών και επενδυτικών συμφωνιών και ενισχυμένη συνεργασία με ομόφρονα κράτη, αντιμετώπιση του αθέμιτου ανταγωνισμού και διασφάλιση της πρόσβασης σε κρίσιμες πρώτες ύλες και κατασκευαστικά στοιχεία.

4.5.

Οι ενεργοβόρες βιομηχανίες υφίστανται ανατρεπτικό και όχι εξελικτικό μετασχηματισμό. Η απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές, με παράλληλη αύξηση της ανταγωνιστικότητας, απαιτεί ισχυρή οικονομική και πολιτική δέσμευση και τεράστιες επενδύσεις. Αυτό σημαίνει ασφαλή πρόσβαση σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας σε ανταγωνιστικές τιμές, στήριξη της Ε & Α για την αύξηση του επιπέδου τεχνολογικής ετοιμότητας των πολυάριθμων τεχνολογιών χαμηλών εκπομπών άνθρακα, δημιουργία αγορών για προϊόντα χαμηλών εκπομπών άνθρακα, συμπεριλαμβανομένων των δημόσιων συμβάσεων, αποφυγή της διαρροής άνθρακα, καθιέρωση συμβάσεων επί διαφοράς για την αντιμετώπιση του υψηλού κόστους παραγωγής για βιώσιμα προϊόντα και διασφάλιση «δίκαιης μετάβασης» για εργαζομένους που πλήττονται από την αναδιάρθρωση,

4.6.

Η ενιαία αγορά επιτρέπει στις ευρωπαϊκές βιομηχανίες να έχουν πρόσβαση σε μια αγορά 440 εκατομμυρίων ατόμων, να προσελκύουν επενδύσεις από χώρες εκτός της ΕΕ, να έχουν πρόσβαση σε εξωτερικές αγορές και να επεκτείνονται. Ωστόσο, υπάρχει κίνδυνος στρέβλωσής της λόγω ορισμένων εσωτερικών φραγμών και των αυξημένων επιπέδων εθνικών κρατικών ενισχύσεων. Πρέπει να διατηρηθούν ισότιμοι όροι ανταγωνισμού μεταξύ των κρατών μελών, δεδομένου ότι οι μεγάλες διαφορές μεταξύ των κρατικών ενισχύσεων δημιουργούν έναν αγώνα δρόμου επιδοτήσεων, ο οποίος τελικά οδηγεί σε λιγότερο αποδοτική χρήση των λιγοστών πόρων. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να προτιμώνται τα ευρωπαϊκά συντονισμένα/χρηματοδοτούμενα καθεστώτα κρατικών ενισχύσεων.

4.7.

Η ψηφιοποίηση έχει τη δυνατότητα να βελτιώσει σημαντικά τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και να αναπτύξει δραστηριότητες σε νέους βιομηχανικούς τομείς. Στο πλαίσιο αυτό, είναι σημαντικό να υλοποιηθεί ταχέως η ψηφιακή ενιαία αγορά, να αναβαθμιστούν οι ψηφιακές υποδομές (5G, ευρυζωνικές συνδέσεις υψηλής ταχύτητας), να πραγματοποιηθούν επενδύσεις στις νέες ψηφιακές αγορές (τεχνητή νοημοσύνη, διαδίκτυο των πραγμάτων, προηγμένη παραγωγή, υπολογιστικό νέφος, μεγάλα δεδομένα) και να δημιουργηθούν χώροι δεδομένων για τα βιομηχανικά οικοσυστήματα με σκοπό την τόνωση της ανταλλαγής δεδομένων.

4.8.

Οι νέες καινοτόμες επιχειρήσεις πρέπει να είναι σε θέση να αποκτούν πόρους ώστε να ευδοκιμήσουν. Οι ΜΜΕ βασίζονται κυρίως σε τράπεζες οι οποίες συχνά δεν παρέχουν τα κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου που χρειάζονται. Τα τελευταία χρόνια έχει σημειωθεί πρόοδος όσον αφορά τη βελτίωση της πρόσβασης σε κεφάλαια, αλλά η έλλειψη αναπτυξιακών κεφαλαίων εμποδίζει ιδίως την ανάπτυξη νέων καινοτόμων επιχειρήσεων. Θα πρέπει να δοθούν κίνητρα για ιδιωτικές επενδύσεις με την περαιτέρω ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής αγοράς επιχειρηματικών κεφαλαίων, μέσων ελαχιστοποίησης των κινδύνων (εγγυήσεις, πιστώσεις φόρου, οικονομικά κίνητρα) για στρατηγικές επενδύσεις και με την ανάπτυξη εναλλακτικών λύσεων αντί των δημόσιων αγορών (συμπεριλαμβανομένων των επιχειρηματικών αγγέλων, των δημόσιων κεφαλαίων εκκίνησης, των δημόσιων επενδυτικών ταμείων, των συνεταιρισμών).

4.9.

Είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι οι υποδομές της Ευρώπης (μεταφορές, ενέργεια και ψηφιακές τεχνολογίες) είναι διασυνδεδεμένες και διαλειτουργικές, ότι οι υποδομές ενεργειακού εφοδιασμού λαμβάνουν υπόψη τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, υδρογόνου και τεχνολογιών δέσμευσης, χρήσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα (CCS/U), και ότι κατασκευάζονται υποδομές για τη διαχείριση της ενέργειας (ανταπόκριση στη ζήτηση, έξυπνα δίκτυα, αμφίδρομες συνδέσεις, αποθήκευση ενέργειας). Πρέπει επίσης να αναπτυχθούν υποδομές για τη στήριξη της κυκλικής οικονομίας (συλλογή, διαλογή, επεξεργασία και μεταφορές).

---

(1)  https://european-union.europa.eu/priorities-and-actions/actions-topic/trade_el

(2)  https://www.eeas.europa.eu/eeas/china-speech-high-representativevice-president-josep-borrell-ep-debate-eu-china-relations_en