Το άμεσο αποτέλεσμα του ευρωπαϊκού δικαίου

Η αρχή του άμεσου αποτελέσματος επιτρέπει στους ιδιώτες να επικαλούνται άμεσα ευρωπαϊκό κανόνα ενώπιον εθνικού ή ευρωπαϊκού δικαστηρίου. Η αρχή αυτή αφορά μόνο ορισμένες ευρωπαϊκές πράξεις. Από την άλλη, υπάγεται σε πολλές προϋποθέσεις.

Το άμεσο αποτέλεσμα του ευρωπαϊκού δικαίου είναι, μαζί με την αρχή της υπεροχής, θεμελιώδης αρχή του ευρωπαϊκού δικαίου. Καθιερώθηκε από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ). Επιτρέπει στους ιδιώτες να επικαλούνται άμεσα το ευρωπαϊκό δίκαιο ενώπιον των δικαστηρίων, ανεξαρτήτως της ύπαρξης κειμένων στην εθνική νομοθεσία.

Έτσι, το άμεσο αποτέλεσμα εγγυάται την εφαρμοσιμότητα και την αποτελεσματικότητα του ευρωπαϊκού δικαίου εντός των χωρών της ΕΕ. Ωστόσο, το ΔΕΕ έχει ορίσει πολυάριθμες προϋποθέσεις προκειμένου μία ευρωπαϊκή νομική πράξη να είναι άμεσα εφαρμοστέα. Επιπλέον, το άμεσο αποτέλεσμα μίας πράξης μπορεί να αφορά μόνο τις σχέσεις ενός ιδιώτη και μιας χώρας της ΕΕ ή να επεκτείνεται στις σχέσεις μεταξύ όλων των ιδιωτών.

Ορισμός

Το άμεσο αποτέλεσμα του ευρωπαϊκού δικαίου καθιερώθηκε από το Δικαστήριο με την απόφαση Van Gend en Loos της 5ης Φεβρουαρίου 1963. Στην απόφαση αυτή, το Δικαστήριο αναφέρει ότι το ευρωπαϊκό δίκαιο δε δημιουργεί μόνο υποχρεώσεις στις χώρες της ΕΕ, αλλά και δικαιώματα για τους ιδιώτες. Έτσι, οι ιδιώτες μπορούν να προβάλλουν αυτά τα δικαιώματα και να επικαλούνται άμεσα ευρωπαϊκούς κανόνες ενώπιον των εθνικών και ευρωπαϊκών δικαστηρίων. Επομένως, δεν είναι απαραίτητο η χώρα της ΕΕ να έχει περιλάβει τον εν λόγω ευρωπαϊκό κανόνα στην εσωτερική του έννομη τάξη.

Οριζόντιο και κάθετο άμεσο αποτέλεσμα

Το άμεσο αποτέλεσμα αποτελείται από δύο πτυχές: ένα κάθετο αποτέλεσμα και ένα οριζόντιο αποτέλεσμα.

Το κάθετο άμεσο αποτέλεσμα ισχύει στις σχέσεις μεταξύ των ιδιωτών και της χώρας. Αυτό σημαίνει ότι οι ιδιώτες μπορούν να επικαλεστούν έναν ευρωπαϊκό κανόνα έναντι της χώρας.

Το οριζόντιο άμεσο αποτέλεσμα ισχύει στις σχέσεις μεταξύ των ιδιωτών. Αυτό σημαίνει ότι ένας ιδιώτης μπορεί να επικαλεστεί έναν ευρωπαϊκό κανόνα έναντι ενός άλλου ιδιώτη.

Ανάλογα με τον τύπο της πράξης, το Δικαστήριο αποδέχτηκε είτε ένα πλήρες άμεσο αποτέλεσμα (δηλαδή ένα οριζόντιο άμεσο αποτέλεσμα και ένα κάθετο άμεσο αποτέλεσμα) είτε ένα μερικό άμεσο αποτέλεσμα (που περιορίζεται στο κάθετο άμεσο αποτέλεσμα).

Άμεσο αποτέλεσμα και πρωτογενές δίκαιο

Όσον αφορά το πρωτογενές δίκαιο, δηλαδή τα κείμενα που βρίσκονται στην κορυφή της ευρωπαϊκής έννομης τάξης, το Δικαστήριο διατύπωσε, στην απόφαση Van Gend en Loos, την αρχή του άμεσου αποτελέσματος. Ωστόσο, το Δικαστήριο ανέφερε ως προϋπόθεση ότι οι υποχρεώσεις πρέπει να είναι σαφείς, συγκεκριμένες και χωρίς αιρέσεις και ότι δεν πρέπει να απαιτούν συμπληρωματικά μέτρα, εθνικής ή ευρωπαϊκής φύσης.

Στην απόφαση Becker (απόφαση της 19ης Ιανουαρίου 1982), το Δικαστήριο αρνείται το άμεσο αποτέλεσμα εφόσον οι χώρες διαθέτουν ένα περιθώριο χειρισμού σχετικά με την εφαρμογή της συγκεκριμένης διάταξης (απόφαση της 12ης Δεκεμβρίου 1990, Kaefer και Procacci) ακόμα και αν αυτό το περιθώριο είναι μικρό.

Άμεσο αποτέλεσμα και παράγωγο δίκαιο

Η αρχή του άμεσου αποτελέσματος αφορά επίσης τις πράξεις του παράγωγου δικαίου, δηλαδή που έχουν εγκριθεί από τα θεσμικά όργανα βάσει των ιδρυτικών Συνθηκών. Ωστόσο, η ισχύ του άμεσου αποτελέσματος εξαρτάται από τον τύπο της πράξης:

14.01.2015