Η οδηγία 2000/43/ΕΚ στόχο έχει την καταπολέμηση των διακρίσεων λόγω φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής.
Η οδηγία θεσπίζει τις ελάχιστες απαιτήσεις για την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης προσώπων στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ). Η αποθάρρυνση των διακρίσεων αναμένεται να συμβάλει στην αύξηση της συμμετοχής στην οικονομική και κοινωνική ζωή καθώς και στον περιορισμό του κοινωνικού αποκλεισμού.
Η τροποποιητική οδηγία (ΕΕ) 2024/1499 εισαγάγει ελάχιστες απαιτήσεις για τους φορείς ισότητας, συμπεριλαμβανομένων των φορέων εκείνων που δραστηριοποιούνται στον τομέα της ίσης μεταχείρισης μεταξύ προσώπων ανεξαρτήτως της φυλετικής ή εθνοτικής τους καταγωγής.
ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ
Η παρούσα οδηγία βασίζεται στην αρχή της ίσης μεταχείρισης προσώπων. Απαγορεύει τόσο τις άμεσες1 όσο και τις έμμεσες2 διακρίσεις, την παρενόχληση3, τις εντολές που προτρέπουν σε διακριτική μεταχείριση και τη θυματοποίηση4.
Η οδηγία ισχύει για όλους τους ανθρώπους και όλους τους τομείς δραστηριοτήτων όσον αφορά:
την πρόσβαση στην απασχόληση·
τις εργασιακές συνθήκες, συμπεριλαμβανομένων των προαγωγών, των αμοιβών και των απολύσεων·
την πρόσβαση στην επαγγελματική κατάρτιση·
τη συμμετοχή σε οργανώσεις εργαζομένων ή εργοδοτών, και σε οποιαδήποτε επαγγελματική οργάνωση·
την εκπαίδευση·
την πρόσβαση στην κοινωνική προστασία και υγειονομική περίθαλψη·
τις κοινωνικές παροχές·
την πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες, διαθέσιμα για το κοινό, καθώς και την παροχή αυτών, συμπεριλαμβανομένης της στέγασης.
Η οδηγία ισχύει για υπηκόους τρίτων χωρών, αλλά δεν καλύπτει τη διαφορετική μεταχείριση λόγω υπηκοότητας ή τις προϋποθέσεις που αφορούν την εισδοχή και την παραμονή πολιτών από τρίτες χώρες.
Παρεκκλίσεις από την αρχή της ίσης μεταχείρισης
Στον τομέα της απασχόλησης, μια παρέκκλιση μπορεί να εγκρίνεται όταν η φυλετική ή εθνοτική καταγωγή αποτελεί μια ουσιαστική επαγγελματική προϋπόθεση. Η εν λόγω παρέκκλιση πρέπει να δικαιολογείται από τη φύση της δραστηριότητας και τους όρους υπό τους οποίους ασκείται. Πρέπει να είναι νόμιμη και αναλογική.
Η οδηγία επιτρέπει τη θετική δράση, όπως εθνικά μέτρα με σκοπό την πρόληψη ή την αντιστάθμιση μειονεκτημάτων που σχετίζονται με τη φυλετική ή εθνοτική καταγωγή.
Μέσα έννομης προστασίας και επιβολή
Κάθε πρόσωπο που θεωρεί ότι έχει πέσει θύμα διάκρισης λόγω φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής πρέπει να έχει πρόσβαση σε δικαστικές και/ή διοικητικές διαδικασίες. Ενώσεις ή άλλα ενδιαφερόμενα νομικά πρόσωπα μπορούν επίσης να κινήσουν διαδικασίες είτε εξ ονόματος του ενάγοντος είτε προς υπεράσπισή του.
Το θύμα διάκρισης αρκεί μόνο να αποδείξει το τεκμήριο διάκρισης και στη συνέχεια εναπόκειται στον εναγόμενο να αποδείξει ότι δεν υπήρξε διάκριση.
Κοινωνικός διάλογος και διάλογος με την κοινωνία των πολιτών
Οι κοινωνικοί εταίροι διασφαλίζουν την προώθηση της ίσης μεταχείρισης, συγκεκριμένα μέσω της παρακολούθησης των πρακτικών στον εργασιακό χώρο, της κατάρτισης κωδικών δεοντολογίας και της σύναψης συλλογικών συμβάσεων. Γενικότερα, η οδηγία ενθαρρύνει τη σύναψη συμφωνιών για τη θέσπιση κανόνων κατά των διακρίσεων στους τομείς που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των συλλογικών διαπραγματεύσεων.
Η τροποποιητική οδηγία (ΕΕ) 2024/1499 αποσαφηνίζει το ρόλο των φορέων που καθορίζονται σε εθνικό επίπεδο για την προώθηση της ίσης μεταχείρισης και την καταπολέμηση των διακρίσεων (φορείς ισότητας). Καθορίζει τις ελάχιστες απαιτήσεις που πρέπει να εφαρμόζουν τα κράτη μέλη της ΕΕ όσον αφορά τον ρόλο και τη λειτουργία των εν λόγω φορέων, συμπεριλαμβανομένου του τρόπου με τον οποίο θα πρέπει να βοηθούν τα θύματα μετά την παραλαβή της καταγγελίας τους. Αυτοί οι φορείς πρέπει:
να είναι ανεξάρτητοι όσον αφορά τη νομική τους δομή, τη λογοδοσία, τον προϋπολογισμό, το προσωπικό και τα οργανωτικά τους θέματα·
να διαθέτουν επαρκείς πόρους για την εκτέλεση όλων των καθηκόντων τους και την αποτελεσματική άσκηση των αρμοδιοτήτων τους·
να είναι σε θέση να διερευνούν πιθανές περιπτώσεις διακρίσεων και είτε να εκδίδουν μη δεσμευτική γνώμη είτε να λαμβάνουν δεσμευτική απόφαση·
να ζητείται η γνώμη τους από την κυβέρνηση και άλλους δημόσιους φορείς τακτικά σχετικά με τη νομοθεσία και τις πολιτικές που διαθέτουν πτυχές ισότητας και απαγόρευσης των διακρίσεων·
να συλλέγουν δεδομένα για τις δραστηριότητές τους·
να σχεδιάζουν και να υποβάλλουν δημόσια έκθεση για το έργο τους και την κατάσταση ίσης μεταχείρισης και απαγόρευσης των διακρίσεων, σε τακτική βάση.
Με βάση την τροποποιητική οδηγία (ΕΕ) 2024/1499, τα κράτη μέλη πρέπει επίσης:
να προβλέπουν κανόνες που να επιτρέπουν τη δυνατότητα εξωδικαστικής επίλυσης διαφορών·
να διασφαλίζουν ότι οι φορείς ισότητας έχουν το δικαίωμα να ενεργούν στο πλαίσιο αστικών και διοικητικών υποθέσεων όσον αφορά την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης·
να διασφαλίζουν ότι οι φορείς ισότητας παρέχουν τις υπηρεσίες τους δωρεάν στους καταγγέλλοντες σε ολόκληρη την επικράτειά τους, συμπεριλαμβανομένων των αγροτικών και απομακρυσμένων περιοχών·
να απαιτούν από τους φορείς ισότητας να εγγυώνται την προσβασιμότητα και εύλογες προσαρμογές για άτομα με αναπηρία όσον αφορά όλες τις υπηρεσίες και τις δραστηριότητές τους.
Σύσταση
Με βάση την οδηγία 2000/43/ΕΚ και την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2020 που καθορίζει το στρατηγικό πλαίσιο της ΕΕ για τους Ρομά, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξέδωσε, το 2021 σύσταση με την οποία δεσμεύει τα κράτη μέλη να καταπολεμούν τις διακρίσεις εις βάρος των Ρομά και να προωθούν την ένταξή τους στους τομείς της εκπαίδευσης, της απασχόλησης, της υγείας και της στέγασης.
Η σύσταση αντικαθιστά μια προηγούμενη που είχε εκδοθεί το 2013.
ΑΠΟ ΠΟΤΕ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ;
Η οδηγία 2000/43/ΕΚ έπρεπε να μεταφερθεί στο εθνικό δίκαιο έως τις .
Η τροποποιητική οδηγία (ΕΕ) 2024/1499 πρέπει να μεταφερθεί στο εθνικό δίκαιο έως την . Οι κανόνες που προβλέπονται στην τροποποιητική οδηγία θα πρέπει να εφαρμόζονται από την ίδια ημερομηνία.
ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ
Η καταπολέμηση των διακρίσεων και ο σεβασμός των δικαιωμάτων των ατόμων που ανήκουν σε μειονότητες αποτελούν θεμελιώδεις αρχές της ΕΕ, οι οποίες ορίζονται στα άρθρα 2 και 3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το άρθρο 19 της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ παρέχει στην ΕΕ μια νομική βάση για την καταπολέμηση όλων των μορφών διακρίσεων βάσει φύλου, φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής, θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού.
Άμεση διάκριση. Όταν, για λόγους φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής, επιφυλάσσεται σε ένα πρόσωπο μεταχείριση λιγότερο ευνοϊκή από αυτήν της οποίας τυγχάνει, έτυχε ή θα ετύγχανε άλλο πρόσωπο, σε ανάλογη κατάσταση.
Έμμεση διάκριση. Όταν ένας εκ πρώτης όψεως ουδέτερος κανόνας, κριτήριο ή πρακτική μπορεί να θέσει πρόσωπα συγκεκριμένης φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής σε μειονεκτική θέση συγκριτικά με άλλα πρόσωπα, εκτός εάν ο κανόνας, το κριτήριο ή η πρακτική αυτή δικαιολογείται αντικειμενικά από ένα θεμιτό σκοπό και τα μέσα επίτευξης αυτού του σκοπού είναι πρόσφορα και αναγκαία.
Παρενόχληση. Όταν σημειώνεται ανεπιθύμητη συμπεριφορά συνδεόμενη με φυλετική ή εθνοτική καταγωγή με σκοπό ή αποτέλεσμα την προσβολή της αξιοπρέπειας ενός προσώπου και τη δημιουργία εκφοβιστικού, εχθρικού, εξευτελιστικού, ταπεινωτικού ή επιθετικού περιβάλλοντος.
Θυματοποίηση. Άδικη ή σκληρή μεταχείριση προσώπου που καταγγέλλει διακριτική μεταχείριση ή συνδράμει κάποιον τρίτο στην καταγγελία διακριτικής μεταχείρισης.
ΒΑΣΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
Οδηγία 2000/43/ΕΚ του Συμβουλίου, της , περί εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχείρισης προσώπων ασχέτως φυλετικής ή εθνοτικής τους καταγωγής (ΕΕ L 180 της , σ. 22–26).
ΣΥΝΑΦΗ ΚΕΙΜΕΝΑ
Οδηγία (ΕΕ) 2024/1499 του Συμβουλίου, της , σχετικά με πρότυπα για τους φορείς ισότητας στον τομέα της ίσης μεταχείρισης προσώπων ανεξαρτήτως της φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής τους, της ίσης μεταχείρισης προσώπων σε θέματα εργασίας και απασχόλησης ανεξαρτήτως θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού αυτών, της ίσης μεταχείρισης γυναικών και ανδρών σε θέματα κοινωνικής ασφάλισης και όσον αφορά την πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες και την παροχή αυτών, και την τροποποίηση των οδηγιών 2000/43/ΕΚ και 2004/113/ΕΚ (ΕΕ L, 2024/1499, ).
Σύσταση του Συμβουλίου, της για την ισότητα, την ένταξη και τη συμμετοχή των Ρομά 2021/C 93/01 (ΕΕ C 93 της , σ. 1–14).
Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο — Μια Ένωση ισότητας: στρατηγικό πλαίσιο της ΕΕ για την ισότητα, την ένταξη και τη συμμετοχή των Ρομά (COM(2020) 620 final, ).
Ενοποιημένη έκδοση της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση — Τίτλος I — Κοινές διατάξεις — Άρθρο 2 (ΕΕ C 202 της , σ. 17).
Ενοποιημένη έκδοση της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση — Τίτλος I — Κοινές διατάξεις — Άρθρο 3 (πρώην άρθρο 2 της ΣΕΕ) (ΕΕ C 202 της , σ. 17).
Ενοποιημένη έκδοση της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης - Δεύτερο μέρος - Απαγόρευση των διακρίσεων και ιθαγένεια της Ένωσης - Άρθρο 19 (πρώην άρθρο 13 της ΣΕΚ) (ΕΕ L 202 της , σ. 56).