Σύμβαση της Βαρκελώνης για την προστασία της Μεσογείου

ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ

Σύμβαση της Βαρκελώνης

• Τα συμβαλλόμενα μέρη της σύμβασης της Βαρκελώνης είναι 22. Πρόκειται για διεθνή σύμβαση που περιλαμβάνει 21 χώρες που βρέχονται από τη Μεσόγειο (συμπεριλαμβανομένων 8 χωρών της ΕΕ —Κροατία, Κύπρος, Γαλλία, Ελλάδα, Ιταλία, Μάλτα, Σλοβενία και Ισπανία) και την ΕΕ.
• Η σύμβαση απαιτεί από τα συμβαλλόμενα μέρη να πάρουν όλα τα απαραίτητα μέτρα, σε μεμονωμένο επίπεδο ή από κοινού, για την προστασία και τη βελτίωση του θαλάσσιου περιβάλλοντος και των παράκτιων περιοχών της Μεσογείου, προκειμένου να συμβάλουν στην αειφόρο ανάπτυξη.

Οι στόχοι της σύμβασης είναι:

• προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος και των παράκτιων περιοχών μέσω δράσεων που αποσκοπούν στην πρόληψη, τη μείωση και, στο μέτρο του δυνατού, την εξάλειψη της ρύπανσης, είτε αυτή οφείλεται σε θαλάσσιες είτε οφείλεται σε χερσαίες δραστηριότητες·
• εκτίμηση και έλεγχος της ρύπανσης·
• αειφόρος διαχείριση των φυσικών θαλάσσιων και παράκτιων πόρων·
• ενσωμάτωση του περιβάλλοντος στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη·
• προστασία της φυσικής και πολιτισμικής κληρονομιάς·
• ενίσχυση της αλληλεγγύης μεταξύ των χωρών που βρέχονται από τη Μεσόγειο και
• συμβολή στη βελτίωση της ποιότητας ζωής.

Τα συμβαλλόμενα μέρη δεσμεύονται:

• να εισαγάγουν ένα σύστημα συνεργασίας και να εφαρμόζουν ολοκληρωμένο πρόγραμμα παρακολούθησης και αξιολόγησης με πληροφορίες και εκτιμήσεις ώστε να προστατεύεται το θαλάσσιο περιβάλλον και οι παράκτιες περιοχές της Μεσογείου και να επιτευχθεί η μείωση ή εξάλειψη της ρύπανσης στη Μεσόγειο δημιουργώντας μια καλή περιβαλλοντική κατάσταση¹·
• να καθορίσουν θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές (MPA) και ειδικά προστατευόμενες περιοχές μεσογειακής σημασίας (SPAMI)·
• να εφαρμόζουν ολοκληρωμένη διαχείριση των παράκτιων ζωνών (ICZM)²·
• να καταπολεμούν τη ρύπανση από χερσαίες πηγές·
• να καταπολεμούν τη ρύπανση από θαλάσσιες πηγές·
• να εκπονήσουν σχέδια έκτακτης ανάγκης·
• να συνεργάζονται στους τομείς της επιστήμης και της τεχνολογίας·
• να ορίσουν κατάλληλες διαδικασίες για τον προσδιορισμό της ευθύνης και τις αποζημιώσεις για ζημιές που είναι αποτέλεσμα ρύπανσης από παραβάσεις των διατάξεων της σύμβασης.

Η σύμβαση τροποποιήθηκε το 1995. Οι βασικές τροποποιήσεις αφορούσαν:

• την επέκταση του γεωγραφικού πεδίου εφαρμογής της σύμβασης στις ακτές·
• την εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης·
• την εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει», βλέπε σύνοψη·
• την προώθηση των εκτιμήσεων αντικτύπου·
• την προστασία και τη διατήρηση της βιοποικιλότητας·
• την καταπολέμηση της ρύπανσης από τη διασυνοριακή κυκλοφορία επικίνδυνων αποβλήτων·
• την πρόσβαση σε πληροφορίες και τη συμμετοχή των πολιτών.

Στη σύμβαση επισυνάπτονται 7 πρωτόκολλα:

Πρωτόκολλο για τις βυθίσεις

• Αφορά αποκλειστικά τη ρύπανση που προκαλείται από πλοία και αεροσκάφη στην περιοχή της Μεσογείου.
• Απαγορεύει τις βυθίσεις ορισμένων τύπων αποβλήτων και ύλης (ορισμένων τοξικών ενώσεων, υδραργύρου, καδμίου, πλαστικών, αργού πετρελαίου κ.ά.).
• Απαιτεί την προηγούμενη χορήγηση εθνικών αδειών για άλλους τύπους αποβλήτων ή ύλης όπως αρσενικό, μόλυβδος, χαλκός, ψευδάργυρος, χρώμιο, νικέλιο, εμπορευματοκιβωτίων, παλαιών σιδερικών και ορισμένων φυτοφαρμάκων.

Πρωτόκολλο για τις κρίσιμες καταστάσεις και την πρόληψη

• Ενσωματώνει στη σύμβαση της Βαρκελώνης κανόνες για τη συνεργασία μεταξύ των μερών σε θέματα πρόληψης και, σε κρίσιμες καταστάσεις, καταπολέμησης της ρύπανσης που προκαλείται από πλοία στη Μεσόγειο.
• Επιπλέον, επιδιώκει να προωθήσει την ανάπτυξη και εφαρμογή των διεθνών κανονισμών που έχουν εκδοθεί βάσει του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού.
• Ορίζει τα επιχειρησιακά μέτρα τα οποία πρέπει να παίρνουν τα συμβαλλόμενα μέρη σε περιπτώσεις ρύπανσης από πλοία (μέτρα αξιολόγησης, εξάλειψης/περιορισμού και ενημέρωσης), καθώς και τα μέτρα έκτακτης ανάγκης που πρέπει να ληφθούν σε πλοία, σε παράκτιες εγκαταστάσεις και σε λιμάνια (ειδικότερα τη διαθεσιμότητα σχεδίων έκτακτης ανάγκης και τη συμμόρφωση με αυτά τα σχέδια).

Πρωτόκολλο για τη ρύπανση από χερσαίες πηγές

• Αφορά τη ρύπανση που προκαλείται από εκχύσεις προερχόμενες από ποταμούς, εκροές, κανάλια ή άλλα υδάτινα ρεύματα, ή τη ρύπανση που προέρχεται από οποιαδήποτε άλλη πηγή ή δραστηριότητα (συμπεριλαμβανομένης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης χερσαίας προέλευσης) στο έδαφος συμβαλλόμενου μέρους του πρωτοκόλλου.
• Περιέχει τις ουσίες των οποίων η απόρριψη απαγορεύεται, και τους παράγοντες που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη ώστε να εξαλειφθεί η ρύπανση που προκαλείται από τις ουσίες αυτές.
• Επιπλέον, περιέχει ουσίες των οποίων η απόρριψη απαιτεί χορήγηση άδειας από τις αρμόδιες εθνικές αρχές.
• Προβλέπει συνεργασία όσον αφορά την έρευνα και την πληροφόρηση, και την έγκριση κατάλληλων προγραμμάτων, μέτρων και προτύπων για τη μείωση ή εξάλειψη των ουσιών αυτών.

Πρωτόκολλο για τις ειδικά προστατευόμενες περιοχές και τη βιοποικιλότητα

• Το πρωτόκολλο αφορά:
  • τις ειδικά προστατευόμενες περιοχές στη Μεσόγειο και τις ειδικά προστατευόμενες περιοχές μεσογειακής σημασίας·
  • την προστασία των φυσικών πόρων στην περιοχή της Μεσογείου·
  • τη διατήρηση της ποικιλότητας του αποθέματος γονιδίων και
  • την προστασία ορισμένων φυσικών περιοχών με τη δημιουργία ενός συνόλου ειδικά διατηρητέων περιοχών.
• Απαιτεί από τα συμβαλλόμενα μέρη να αναπτύξουν κατευθυντήριες γραμμές για τον ορισμό και τη διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών και παραθέτει μία σειρά κατάλληλα μέτρα τα οποία οφείλουν να εγκρίνουν τα μέρη, όπως:
  • απαγόρευση απόρριψης ή εκφόρτωσης αποβλήτων·
  • ρύθμιση της εισαγωγής μη αυτοχθόνων ή γενετικώς τροποποιημένων ειδών.
• Καθορίζει τα μέτρα σε εθνικό ή τοπικό που πρέπει να πάρουν τα μέρη προκειμένου να προστατεύσουν τα ζώα και φυτά σε ολόκληρη την περιοχή της Μεσογείου.

Πρωτόκολλο Offshore

• Καλύπτει ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων διερεύνησης και εκμετάλλευσης, και θίγει μια σειρά ζητήματα που περιλαμβάνουν:
  • τις απαιτήσεις έγκρισης·
  • την απομάκρυνση εγκαταστάσεων που έχουν εγκαταλειφθεί ή έχουν πάψει να χρησιμοποιούνται·
  • τη χρήση και απομάκρυνση επιβλαβών ουσιών·
  • τις απαιτήσεις ευθύνης και αποζημίωσης και
  • τον συντονισμό με άλλα συμβαλλόμενα μέρη της σύμβασης της Βαρκελώνης σε περιφερειακό επίπεδο.
• Τα μέρη υποχρεούνται, μονομερώς ή μέσω διμερούς ή πολυμερούς συνεργασίας, να εγκρίνουν κάθε ενδεδειγμένο μέτρο για την πρόληψη, τη μείωση, την καταπολέμηση και τον έλεγχο της ρύπανσης στην περιοχή του πρωτοκόλλου η οποία προκαλείται από υπεράκτια (offshore) εξερεύνηση και εκμετάλλευση.
• Επίσης, δεσμεύονται ότι θα χρησιμοποιούν τις βέλτιστες, περιβαλλοντικά αποτελεσματικότερες και οικονομικά προσφορότερες διαθέσιμες τεχνικές.

Πρωτόκολλο για τα επικίνδυνα απόβλητα

• Απαιτεί τη συνεργασία των μερών σε περίπτωση που μια μεγάλη ποσότητα υδρογονανθράκων ή/και άλλων επικίνδυνων ουσιών στη Μεσόγειο Θάλασσα, είτε ακούσια είτε σωρευτικά, θέσει σε σοβαρό και επικείμενο κίνδυνο το θαλάσσιο περιβάλλον, την παράκτια ζώνη ή τα οικονομικά, υγειονομικά ή οικολογικά συμφέροντα ενός ή περισσότερων μερών.
• Η συνεργασία επικεντρώνεται στα εξής:
  • εκπόνηση σχεδίων εκτάκτου ανάγκης·
  • προώθηση μέτρων για την καταπολέμηση της ρύπανσης από υδρογονάνθρακες στη θάλασσα·
  • παρακολούθηση και ανταλλαγή πληροφοριών αναφορικά με την κατάσταση στη Μεσόγειο Θάλασσα·
  • διάδοση πληροφοριών για την οργάνωση των πόρων, καθώς και
  • σε νέες μεθόδους για την πρόληψη και τον έλεγχο της ρύπανσης, και την ανάπτυξη ερευνητικών προγραμμάτων στον τομέα αυτόν.

Πρωτόκολλο για την ολοκληρωμένη διαχείριση των παράκτιων ζωνών

• Επιδιώκει τη δημιουργία κοινής βάσης για την ICZM μέσω μιας προσέγγισης με πυρήνα το οικοσύστημα στη Μεσόγειο. Το πρωτόκολλο ισχύει από τις 24 Μαρτίου 2011.
• Η ICZM έχει τους εξής 6 στόχους:
  • αειφόρο ανάπτυξη των παράκτιων ζωνών μέσω του λογικού σχεδιασμού των δραστηριοτήτων·
  • διατήρηση των παράκτιων ζωνών·
  • αειφόρο εκμετάλλευση των φυσικών πόρων·
  • διατήρηση των οικοσυστημάτων και των ακτών·
  • αποτροπή και μετριασμό των φυσικών καταστροφών και της κλιματικής αλλαγής·
  • βελτίωση της συνεργασίας.

Η ΕΕ αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος όλων των παραπάνω πρωτοκόλλων εκτός του πρωτοκόλλου για τα επικίνδυνα απόβλητα.