Πρόληψη και καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων

ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ

Ορισμός της εκμετάλλευσης

Η οδηγία ορίζει την εκμετάλλευση ως περιλαμβάνουσα, τουλάχιστον:

• την εκμετάλλευση της εκπόρνευσης άλλων ή άλλες μορφές σεξουαλικής εκμετάλλευσης·
• την καταναγκαστική παροχή εργασίας ή υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένης της επαιτείας, της δουλείας ή άλλων πρακτικών παρεμφερών προς τη δουλεία·
• την οικιακή δουλεία·
• την εκμετάλλευση εγκληματικών δραστηριοτήτων·
• την αφαίρεση οργάνων·
• την εκμετάλλευση της παρένθετης μητρότητας, των καταναγκαστικών γάμων ή των παράνομων υιοθεσιών.

Αδικήματα σχετικά με την εμπορία ανθρώπων

• Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να εξασφαλίσουν ότι τιμωρούνται οι εκ προθέσεως τελούμενες πράξεις πρόσληψης, μεταφοράς, διακίνησης, στέγασης ή υποδοχής προσώπων δια της βίας με σκοπό την εκμετάλλευση.
• Οι εν λόγω πράξεις περιλαμβάνουν απειλή της χρήσης ή χρήση βίας ή άλλων μορφών εξαναγκασμού, απαγωγής, απάτης, παραπλάνησης, κατάχρησης εξουσίας ή ευάλωτης θέσης¹, ή με πληρωμή ή αποδοχή χρημάτων ή άλλων απολαβών για την εξασφάλιση της συναίνεσης προσώπου κατέχοντος εξουσία επί ενός άλλου, με σκοπό την εκμετάλλευση.
• Η συναίνεση του θύματος εμπορίας ανθρώπων με σκοπό την εκμετάλλευσή του, είτε σκοπούμενη ή πραγματική, είναι αδιάφορη εφόσον έχουν χρησιμοποιηθεί οποιαδήποτε από αυτά τα μέσα.
• Τα κράτη μέλη πρέπει να λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να διασφαλίζουν ότι, όταν πρόκειται για εκ προθέσεως τελούμενες πράξεις, η χρήση υπηρεσιών παρεχόμενων από θύμα εμπορίας ανθρώπων αποτελούν αξιόποινη πράξη, εφόσον ο χρήστης γνωρίζει ότι το πρόσωπο που παρέχει τις υπηρεσίες είναι θύμα εμπορίας.

Κυρώσεις

Η οδηγία ορίζει ως ανώτατη ποινή για τα αδικήματα αυτά τουλάχιστον πέντε έτη φυλάκισης και τουλάχιστον 10 έτη σε περίπτωση επιβαρυντικών περιστάσεων ή αν το αδίκημα, εκ προθέσεως ή από βαριά αμέλεια, έθεσε σε κίνδυνο τη ζωή του θύματος, ή:

• διεπράχθη εις βάρος ιδιαίτερα ευάλωτων θυμάτων (όπως παιδιών)·
• διεπράχθη από εγκληματική οργάνωση·
• διεπράχθη με τη χρήση σοβαρής βίας ή προκάλεσε ιδιαίτερα σοβαρή βλάβη στο θύμα, περιλαμβανομένης σωματικής και ψυχολογικής βλάβης.

Τα κράτη μέλη πρέπει να λάβουν μέτρα ώστε να διασφαλίζουν ότι τα ακόλουθα, σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις τού εθνικού δικαίου, θεωρούνται επιβαρυντικές περιστάσεις:

• το γεγονός ότι το αδίκημα διαπράττεται από δημόσιους λειτουργούς κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους·
• το γεγονός ότι ο δράστης διευκόλυνε ή διέπραξε, μέσω τεχνολογιών των πληροφοριών και των επικοινωνιών, τη διάδοση υλικού σεξουαλικής φύσης στο οποίο συμμετέχει το θύμα.

Τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν ότι τα νομικά πρόσωπα (π.χ. μια εταιρεία) μπορούν να υπέχουν ευθύνη για τα αδικήματα εμπορίας ανθρώπων που διαπράττονται προς όφελός τους από οποιοδήποτε πρόσωπο, το οποίο ενεργεί είτε ατομικά είτε ως μέλος οργάνου του εν λόγω νομικού προσώπου. Τα εν λόγω αδικήματα θα πρέπει να τιμωρούνται με αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές ποινικές ή μη ποινικές κυρώσεις και μέτρα.

Δίωξη

Οι εθνικές αρχές έχουν το δικαίωμα να μην ασκούν δίωξη ή να μην επιβάλλουν κυρώσεις στα θύματα εμπορίας ανθρώπων για τη συμμετοχή τους σε εγκληματικές ή άλλες παράνομες δραστηριότητες τις οποίες αναγκάστηκαν να διαπράξουν ως άμεση συνέπεια του γεγονότος ότι υπέστησαν οποιαδήποτε από τις πράξεις εκμετάλλευσης που αναφέρονται παραπάνω.

Τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν ότι:

• η έρευνα ή η άσκηση δίωξης για αδίκημα δεν εξαρτάται από την κατάθεση μήνυσης ή έγκλησης εκ μέρους θύματος, και ότι οι ποινικές διαδικασίες ενδέχεται να συνεχιστούν ακόμη και αν το θύμα αποσύρει την κατάθεσή του·
• οι υπεύθυνοι για τη διερεύνηση ή τη δίωξη των αδικημάτων είναι κατάλληλα εκπαιδευμένοι και διαθέτουν τα απαραίτητα ερευνητικά εργαλεία, την τεχνογνωσία και τις τεχνολογικές δυνατότητες.

Για τη δίωξη αδικημάτων που διαπράττονται εκτός του εδάφους του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους, κάθε κράτος μέλος πρέπει να εξασφαλίζει ότι η δικαιοδοσία του δεν εξαρτάται από οποιονδήποτε από τους ακόλουθους όρους:

• οι συγκεκριμένες πράξεις συνιστούν ποινικά αδικήματα στον τόπο που διαπράχθηκαν·
• ποινική δίωξη μπορεί να κινηθεί μόνο μετά από έγκληση του θύματος στον τόπο τέλεσης του αδικήματος ή καταγγελία προερχόμενη από το κράτος στο έδαφος του οποίου διαπράχθηκε το αδίκημα.

Στήριξη στα θύματα

Τα κράτη μέλη πρέπει να εξασφαλίζουν την παροχή εξειδικευμένης στήριξης στα θύματα, με μια προσέγγιση που θέτει στο επίκεντρο το θύμα, λαμβάνοντας υπόψη τη διάσταση του φύλου, τυχόν αναπηρίες και αν πρόκειται για παιδιά, πριν, κατά τη διάρκεια και μετά το πέρας της ποινικής διαδικασίας, ώστε να τους δίνουν τη δυνατότητα να ασκήσουν τα δικαιώματά τους βάσει του καθεστώτος των θυμάτων στις ποινικές διαδικασίες. Η εν λόγω συνδρομή μπορεί να αφορά την υποδοχή σε καταφύγια, την παροχή ιατρικής και ψυχολογικής βοήθειας ή την παροχή υπηρεσιών ενημέρωσης και διερμηνείας, και δεν πρέπει να εξαρτάται από την προθυμία του θύματος να συνεργαστεί στην ποινική έρευνα, δίωξη ή δίκη. Τα καταλύματα θα πρέπει να είναι εξοπλισμένα έτσι ώστε να μπορούν να φιλοξενήσουν θύματα με ειδικές ανάγκες και τις ειδικές ανάγκες των παιδιών, συμπεριλαμβανομένων παιδιών θυμάτων.

Τα κράτη μέλη πρέπει επίσης να διασφαλίζουν ότι τα θύματα εμπορίας ανθρώπων μπορούν να ασκούν το δικαίωμά τους να ζητούν διεθνή προστασία ή ισοδύναμο εθνικό καθεστώς, μεταξύ άλλων όταν λαμβάνουν βοήθεια, υποστήριξη και προστασία ως κατά τεκμήριο ή αναγνωρισμένο θύμα εμπορίας ανθρώπων.

Προστασία των θυμάτων εμπορίας ανθρώπων κατά την ποινική έρευνα και διαδικασία

Πέρα από τα δικαιώματα που θεσπίζονται στην οδηγία 2012/29/ΕΕ, τα κράτη μέλη της ΕΕ πρέπει να διασφαλίζουν ότι τα θύματα εμπορίας ανθρώπων έχουν πρόσβαση σε:

• χωρίς καθυστέρηση σε δωρεάν νομικές συμβουλές και δωρεάν νομική εκπροσώπηση, όταν το θύμα δεν έχει επαρκείς οικονομικούς πόρους·
• προγράμματα προστασίας μαρτύρων ή άλλα παρόμοια μέτρα·
• ειδική μεταχείριση που αποβλέπει στην αποτροπή επακόλουθης θυματοποίησης.

Τα κράτη μέλη είναι υποχρεωμένα να διασφαλίζουν ότι τα θύματα εμπορίας ανθρώπων μπορούν να ασκούν το δικαίωμά τους να ζητούν διεθνή προστασία ή ισοδύναμο εθνικό καθεστώς, μεταξύ άλλων όταν το θύμα λαμβάνει βοήθεια, υποστήριξη και προστασία ως κατά τεκμήριο ή αναγνωρισμένο θύμα εμπορίας ανθρώπων.

Τα κράτη μέλη πρέπει επίσης να διασφαλίζουν ότι οι διαδικασίες για την καταγγελία ενός αδικήματος είναι ασφαλείς, διεξάγονται με εμπιστευτικό τρόπο σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, είναι σχεδιασμένες και προσβάσιμες με τρόπο φιλικό προς τα παιδιά και χρησιμοποιούν γλώσσα ανάλογη με την ηλικία και την ωριμότητα των παιδιών θυμάτων.

Εθνικοί Συντονιστές Δράσης κατά της Εμπορίας ή ισοδύναμος μηχανισμός και ανεξάρτητοι φορείς και σχέδια δράσης

• Τα κράτη μέλη πρέπει να λάβουν τα αναγκαία μέτρα για τη σύσταση εθνικών Συντονιστών Δράσης κατά της Εμπορίας ή ισοδύναμων μηχανισμών και να τους παράσχουν τους κατάλληλους πόρους που απαιτούνται για την αποτελεσματική εκτέλεση των καθηκόντων τους. Ο εθνικός Συντονιστής Δράσης κατά της Εμπορίας ή ο ισοδύναμος μηχανισμός πρέπει να συνεργάζεται με τους αρμόδιους εθνικούς, περιφερειακούς και τοπικούς φορείς και υπηρεσίες, ιδίως με τις αρχές επιβολής του νόμου, με τους εθνικούς μηχανισμούς παραπομπής και με τις σχετικές οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που δραστηριοποιούνται στον τομέα αυτόν.
• Τα κράτη μέλη πρέπει, έως τις 15 Ιουλίου 2028, να εγκρίνουν τα εθνικά τους σχέδια δράσης κατά της εμπορίας, τα οποία εκπονούνται και εφαρμόζονται σε διαβούλευση με τους εθνικούς Συντονιστές Δράσης κατά της Εμπορίας ή με ισοδύναμο μηχανισμό.
• Ο ενωσιακός Συντονιστής Δράσης κατά της Εμπορίας («ΕΕ ΣΔΕ») πρέπει να διασφαλίζει τον συντονισμό με τους εθνικούς Συντονιστές Δράσης κατά της Εμπορίας ή ισοδύναμους μηχανισμούς, ανεξάρτητους φορείς, οργανισμούς της ΕΕ και σχετικές οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που δραστηριοποιούνται στον τομέα, προκειμένου να διασφαλίζεται μια συνεκτική και ολοκληρωμένη προσέγγιση.

Συλλογή δεδομένων και στατιστικά δεδομένα

Τα κράτη μέλη πρέπει να εξασφαλίζουν ότι υπάρχει σύστημα για την καταγραφή, την παραγωγή και την παροχή ανώνυμων στατιστικών δεδομένων για την παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας των συστημάτων τους όσον αφορά την καταπολέμηση των αδικημάτων που εμπίπτουν στην παρούσα οδηγία.

Πρόληψη

Τα κράτη μέλη οφείλουν να λάβουν μέτρα για:

• την αποθάρρυνση της ζήτησης που ευνοεί την εμπορία ανθρώπων·
• την εισαγωγή μηχανισμών που αποσκοπούν στην έγκαιρη ανίχνευση και αναγνώριση, την παροχή βοήθειας και την υποστήριξη των αναγνωρισμένων και εικαζόμενων θυμάτων·
• την έναρξη εκστρατειών εκπαίδευσης και ευαισθητοποίησης.