Κανόνες και χρηματοδοτική στήριξη των στρατηγικών σχεδίων για την ΚΓΠ

ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ

Ο κανονισμός εφαρμόζεται στις ενισχύσεις της ΕΕ που χρηματοδοτούνται από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων (ΕΓΤΕ) και το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) για στοιχεία που υποβάλλονται από τα κράτη μέλη και εγκρίνονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κατά την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 2023 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2027.

• Το ΕΓΤΕ χρηματοδοτεί προγράμματα εισοδηματικής στήριξης για γεωργούς και μέτρα στήριξης της αγοράς (μέτρα στήριξης και σταθεροποίησης των γεωργικών αγορών).
• Το ΕΓΤΑΑ είναι η συνεισφορά της ΚΓΠ στη στήριξη της ΕΕ για την παρέμβαση στην αγροτική ανάπτυξη. Χρηματοδοτεί μέτρα για:
  • τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της γεωργίας·
  • την προώθηση της βιώσιμης διαχείρισης των πόρων και της δράσης για το κλίμα· και
  • την επίτευξη ισορροπημένης εδαφικής ανάπτυξης των αγροτικών περιοχών.
• Οι χρηματοδοτικές ενισχύσεις στο πλαίσιο του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου για την περίοδο 2021-2027 είναι:
  • 291,1 δισεκατομμύρια ευρώ για το ΕΓΤΕ· και
  • 95,5 δισεκατομμύρια ευρώ για το ΕΓΤΑΑ.

Μια πιο δίκαιη και οικολογική ΚΓΠ

Η στήριξη από το ΕΓΤΕ και το ΕΓΤΑΑ αναμένεται να συμβάλει στους ακόλουθους ειδικούς στόχους:

• στήριξη του βιώσιμου εισοδήματος των γεωργικών εκμεταλλεύσεων και της ανθεκτικότητας του γεωργικού τομέα σε ολόκληρη την ΕΕ για την ενίσχυση της μακροπρόθεσμης επισιτιστικής ασφάλειας και της γεωργικής πολυμορφίας, καθώς και τη διασφάλιση της οικονομικής βιωσιμότητας της γεωργίας·
• αύξηση της ανταγωνιστικότητας των γεωργικών εκμεταλλεύσεων βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, αλλά και μεγαλύτερης έμφασης στην έρευνα, την τεχνολογία και την ψηφιοποίηση·
• βελτίωση της θέσης των γεωργών στην αλυσίδα αξίας·
• συμβολή στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, μεταξύ άλλων μέσω της μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, της ενίσχυσης της δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα και της προώθησης βιώσιμης ενέργειας·
• προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης και διαχείρισης των φυσικών πόρων, όπως το νερό, το έδαφος και ο αέρας αποτελεσματικά·
• συμβολή στην ανάσχεση και την αντιστροφή της απώλειας βιοποικιλότητας, στην ενίσχυση των υπηρεσιών οικοσυστήματος και στη διατήρηση των οικοτόπων και των τοπίων·
• προσέλκυση και διατήρηση μιας νέας γενιάς γεωργών και διευκόλυνση της βιώσιμης ανάπτυξης των αγροτικών επιχειρήσεων·
• προώθηση της απασχόλησης, της ανάπτυξης, της ισότητας των φύλων(συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής των γυναικών στη γεωργία), της κοινωνικής ένταξης και της τοπικής ανάπτυξης σε αγροτικές περιοχές, συμπεριλαμβανομένης της κυκλικής βιοοικονομίας και της βιώσιμης δασοκομίας·
• βελτίωση της ανταπόκρισης της γεωργίας της ΕΕ στις απαιτήσεις της κοινωνίας όσον αφορά τα τρόφιμα και υγεία, μεταξύ άλλων παρέχοντας βιώσιμα, ασφαλή και θρεπτικά τρόφιμα υψηλής ποιότητας, μείωση της σπατάλης τροφίμων, βελτίωση της μεταχείρισης των ζώων και καταπολέμηση της αντιμικροβιακής αντίστασης·
• εκσυγχρονισμός της γεωργίας και των αγροτικών περιοχών μέσω ευρύτερης ανταλλαγής γνώσεων, καινοτομίας και ψηφιοποίησης με βελτιωμένη πρόσβαση των γεωργών στην έρευνα και κατάρτιση·
• μείωση του διοικητικού φόρτου και απλοποίηση της εφαρμογής της ΚΓΠ.

Στρατηγικά σχέδια για την ΚΓΠ

Για να είναι σε θέση να παρέχουν στήριξη στους γεωργούς και άλλους δικαιούχους από το ΕΓΤΕ και το ΕΓΤΑΑ, τα κράτη μέλη πρέπει να αναπτύξουν ένα στρατηγικό σχέδιο για την ΚΓΠ σε εθνικό επίπεδο, συνδυάζοντας μια σειρά στοχευμένων παρεμβάσεων που καλύπτουν τις ειδικές ανάγκες του κάθε κράτους μέλους και θα είναι σε θέση να συμβάλουν σε στόχους σε επίπεδο ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας.

Μόλις υποβληθούν τα σχέδια, η Επιτροπή πρέπει να τα εγκρίνει πριν από την εφαρμογή τους από την 1η Ιανουαρίου 2023.

Η Επιτροπή αξιολογεί κατά πόσον τα σχέδια συμβάλλουν και είναι σύμφωνα με τη νομοθεσία και τις δεσμεύσεις της ΕΕ όσον αφορά το κλίμα και το περιβάλλον, συμπεριλαμβανομένης της στρατηγικής Από το Αγρόκτημα στο Πιάτο και της στρατηγικής για τη βιοποικιλότητα. Τα κράτη μέλη πρέπει να επικαιροποιούν τα σχέδιά τους κατά την τροποποίηση της νομοθεσίας για το κλίμα και το περιβάλλον.

Σε αυτά τα σχέδια, τα κράτη μέλη πρέπει, μεταξύ άλλων, να κάνουν τα ακόλουθα.

• Να αξιολογούν τις εισοδηματικές ανάγκες των γεωργών και να σχεδιάζουν μια στρατηγική αναδιανομής για την αντιμετώπιση αυτών των αναγκών. Μπορούν να αξιοποιούν ένα ευρύ φάσμα κανόνων και παρεμβάσεων, όπως ένα ειδικό πρόγραμμα στήριξης για μικροκαλλιεργητές, την αναδιανεμητική εισοδηματική στήριξη ή τη σταδιακή μείωση/επιβολή ανώτατων ορίων.
• Να αξιολογούν τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να αυξήσουν τη συμμετοχή των γυναικών στη γεωργία, να αντιμετωπίσουν τις σχετικές προκλήσεις και να συμπεριλάβουν μέτρα ανάλογα με την περίπτωση.
• Να συμπεριλάβουν ένα σύστημα αιρεσιμότητας με βάση το οποίο οι γεωργοί και οι δικαιούχοι που λαμβάνουν άμεσες ενισχύσεις και επωφελούνται από ορισμένα μέτρα αγροτικής ανάπτυξης επιβαρύνονται εάν δεν συμμορφώνονται με τις κανονιστικές απαιτήσεις διαχείρισης ή με τα πρότυπα καλής γεωργικής και περιβαλλοντικής κατάστασης της γης (ΚΓΠΚ) που καθορίζονται στα στρατηγικά σχέδια και που αφορούν:
  • το κλίμα και το περιβάλλον, συμπεριλαμβανομένων των υδάτων, του εδάφους και της βιοποικιλότητας του οικοσυστήματος·
  • τη δημόσια υγεία και την υγεία των φυτών·
  • την καλή μεταχείριση των ζώων.
• Να υποδείξουν ότι έως την 1η Ιανουαρίου 2025, οι γεωργοί και άλλοι δικαιούχοι άμεσων ενισχύσεων θα υπόκεινται σε διοικητική κύρωση εάν δεν παρέχουν δίκαιους όρους απασχόλησης σύμφωνα με τη νομοθεσία της ΕΕ.

Η Επιτροπή υποστηρίζει τα κράτη μέλη μέσω της διαδικασίας κατάρτισης του στρατηγικού σχεδίου τους, ώστε:

• να αξιοποιήσουν πλήρως τη νέα ΚΓΠ και τα μέσα για τη στήριξη των γεωργών τους κατά τη μετάβαση προς την αυξημένη βιωσιμότητα των συστημάτων τροφίμων·
• κάθε σχέδιο να περιλαμβάνει μια στρατηγική παρέμβασης που εξηγεί τον τρόπο με τον οποίο κάθε κράτος μέλος θα χρησιμοποιεί τα μέσα της ΚΓΠ για την επίτευξη των στόχων της ΚΓΠ, σύμφωνα με τις φιλοδοξίες της Πράσινης Συμφωνίας.

Τύποι παρέμβασης στο πλαίσιο άμεσων ενισχύσεων του ΕΓΤΕ

Υπάρχουν λεπτομερείς κανόνες σχετικά με τα ακόλουθα.

• Αποσυνδεδεμένες άμεσες ενισχύσεις
  • Βασική εισοδηματική στήριξη για τη βιωσιμότητα υπό μορφή ετήσιας ενίσχυσης ανά επιλέξιμο εκτάριο που δηλώνεται από κάποιον ενεργό γεωργό. Εάν ένα κράτος μέλος επιλέξει να παράσχει στήριξη στους μικροκαλλιεργητές, μπορεί να το πράξει μέσω ενός κατ’ αποκοπή ποσού ή ενός συγκεκριμένου ποσού ανά εκτάριο. Οι ετήσιες ενισχύσεις σε μικροκαλλιεργητές δεν πρέπει να υπερβαίνουν τα 1 250 ευρώ.
  • Συμπληρωματική αναδιανεμητική εισοδηματική στήριξη για τη βιωσιμότητα - τουλάχιστον το 10 % των άμεσων ενισχύσεων πρέπει να καταβληθεί στο εργαλείο αναδιανεμητικής εισοδηματικής στήριξης, για την καλύτερη κάλυψη των εισοδηματικών αναγκών των μικρών και μεσαίων γεωργικών εκμεταλλεύσεων. Τα κράτη μέλη μπορούν να κάνουν εξαιρέσεις εάν μπορούν να αποδείξουν ότι οι ανάγκες τους είναι χαμηλότερες ή ότι αξιοποιούν άλλες παρεμβάσεις για την κάλυψη αυτών των εισοδηματικών αναγκών.
  • Συμπληρωματική εισοδηματική στήριξη για γεωργούς νεαρής ηλικίας, η οποία χορηγείται για μέγιστη διάρκεια πέντε ετών. Η στήριξη μπορεί να είναι υπό τη μορφή είτε ετήσιας αποσυνδεδεμένης ενίσχυσης ανά επιλέξιμο εκτάριο είτε κατ’ αποκοπή ενίσχυσης ανά γεωργό νεαρής ηλικίας. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να διανείμουν τουλάχιστον το 3 % του προϋπολογισμού τους για τις άμεσες ενισχύσεις σε γεωργούς νεαρής ηλικίας, υπό μορφή εισοδηματικής στήριξης ή επενδυτικής στήριξης ή ενίσχυσης νεοφυών επιχειρήσεων.
  • Οικολογικά προγράμματα για γεωργούς που δεσμεύονται να εφαρμόζουν γεωργικές πρακτικές που είναι επωφελείς για το κλίμα, το περιβάλλον και την καλή μεταχείριση των ζώων και να καταπολεμούν την αντιμικροβιακή αντίσταση· τουλάχιστον το 25 % του προϋπολογισμού για τις άμεσες ενισχύσεις διατίθεται στα οικολογικά προγράμματα.
• Συνδεδεμένες άμεσες ενισχύσεις
  • Συνδεδεμένη εισοδηματική στήριξη υπό μορφή ετήσιας ενίσχυσης, ανά εκτάριο ή ανά ζώο, σε ορισμένους τομείς ή τύπους γεωργίας με κοινωνικοοικονομική ή περιβαλλοντική σημασία.
  • Μια ειδική ενίσχυση για το βαμβάκι στη Βουλγαρία, την Ελλάδα, την Πορτογαλία και την Ισπανία.

Παρέμβαση σε ορισμένους τομείς της αγοράς

Υπάρχουν λεπτομερείς κανόνες για τους τύπους παρέμβασης στους ακόλουθους τομείς:

• τα οπωροκηπευτικά·
• τα μελισσοκομικά προϊόντα
• το κρασί·
• τον λυκίσκο·
• το ελαιόλαδο και τις επιτραπέζιες ελιές·
• άλλους τομείς που καθορίζονται στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1308/2013 και στους τομείς που απαριθμούνται στο παράρτημα VI του παρόντος κανονισμού, του κανονισμού (ΕΕ) 2021/2115.

Για κάθε τομέα, ο κανονισμός καθορίζει στόχους και παραθέτει τους τύπους επιλέξιμων παρεμβάσεων. Ανάλογα με τον τομέα, η στήριξη μπορεί να λάβει οποιαδήποτε από τις ακόλουθες μορφές:

• επιστροφή επιλέξιμων δαπανών που έχουν όντως πραγματοποιηθεί από τον δικαιούχο·
• μοναδιαίες δαπάνες·
• κατ’ αποκοπή ποσά·
• χρηματοδότηση με ενιαίο συντελεστή.

Τύποι παρέμβασης για την αγροτική ανάπτυξη στο πλαίσιο του ΕΓΤΑΑ

Υπάρχουν λεπτομερείς κανόνες για τις ενισχύσεις ή τη στήριξη για:

• περιβαλλοντικές, κλιματικές και άλλες δεσμεύσεις διαχείρισης·
• φυσικούς ή άλλους περιορισμούς ανά περιοχή·
• ειδικά ανά περιοχή μειονεκτήματα που προκύπτουν από ορισμένες υποχρεωτικές απαιτήσεις·
• επενδύσεις, συμπεριλαμβανομένων των επενδύσεων στην άρδευση·
• εγκατάσταση γεωργών νεαρής ηλικίας και νέων γεωργών και νεοφυών αγροτικών επιχειρήσεων·
• εργαλεία διαχείρισης κινδύνων·
• συνεργασία (συμπεριλαμβανομένων της ευρωπαϊκής σύμπραξης καινοτομίας και την προσέγγιση Leader)·
• ανταλλαγή γνώσεων και διάδοση πληροφοριών.

Τουλάχιστον το 35 % της συνολικής συνεισφοράς του ΕΓΤΑΑ στο στρατηγικό σχέδιο για την ΚΓΠ πρέπει να προορίζεται για παρεμβάσεις που στηρίζουν ειδικούς περιβαλλοντικούς και κλιματικούς στόχους, συμπεριλαμβανομένης της καλής μεταχείρισης των ζώων.

Για την προώθηση της τοπικής ανάπτυξης, πρέπει να διατίθεται τουλάχιστον 5 % του ΕΓΤΑΑ στην προσέγγιση Leader.

Επιδόσεις, παρακολούθηση και αξιολόγηση

Ο κανονισμός θεσπίζει ένα κοινό σύνολο δεικτών με βάση ένα νέο πλαίσιο επιδόσεων, παρακολούθησης και αξιολόγησης. Οι δείκτες παρακολουθούνται μέσω ετήσιων εκθέσεων επιδόσεων και εξαμηνιαίας επανεξέτασης των επιδόσεων των στρατηγικών σχεδίων για την ΚΓΠ για την αξιολόγηση της προόδου των κρατών μελών όσον αφορά την επίτευξη των στόχων τους και των στόχων της ΚΓΠ.

Χρηματοδοτικό αποθεματικό

Ο κανονισμός περιλαμβάνει ένα χρηματοδοτικό αποθεματικό για παρέμβαση σε περίπτωση κρίσης, το οποίο ανέρχεται σε τουλάχιστον 450 εκατ. ευρώ ετησίως.

Συμπληρωματική νομοθεσία

• Μια κατ’ εξουσιοδότηση πράξη, ο κανονισμός (ΕΕ) 2022/126, συμπληρώνει τον κανονισμό (ΕΕ) 2021/2115 με πρόσθετες απαιτήσεις για ορισμένους τύπους παρέμβασης που καθορίζονται από τα κράτη μέλη στα στρατηγικά τους σχέδια για την ΚΓΠ. Περιλαμβάνει επίσης κανόνες σχετικά με την αναλογία για το πρότυπο 1 της καλής γεωργικής και περιβαλλοντικής κατάστασης των εκτάσεων (ΚΓΠΚ) (για τη διαμόρφωση ζωνών ανάσχεσης κατά μήκος υδατορρευμάτων).
• Ο κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός (ΕΕ) 2022/648 τροποποιεί το παράρτημα XI όσον αφορά το ύψος της στήριξης της ΕΕ για τους τύπους παρέμβασης για την αγροτική ανάπτυξη για το οικονομικό έτος 2023.
• Μια εκτελεστική πράξη, ο εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 2022/1317, προβλέπει εξαιρέσεις όσον αφορά την εφαρμογή των προτύπων για την καλή γεωργική και περιβαλλοντική κατάσταση της γης (ΚΓΠΚ) 7 (για αμειψισπορά σε αρόσιμη γη, εκτός από καλλιέργειες που καλλιεργούνται κάτω από το νερό) και 8 (για το ελάχιστο ποσοστό των γεωργικών εκτάσεων που διατίθεται σε μη παραγωγικές εκτάσεις ή στοιχεία) για το έτος υποβολής αιτήσεων 2023.

Κατάργηση παλαιότερης νομοθεσίας

Ο κανονισμός καταργεί τους κανονισμούς (ΕΕ) αριθ. 1305/2013 για την αγροτική ανάπτυξη και (ΕΕ) αριθ. 1307/2013 για τις άμεσες ενισχύσεις στους γεωργούς.