Ανοικτά δεδομένα και περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα

ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ

H οδηγία βασίζεται στη γενική αρχή ότι τα δημόσια και τα χρηματοδοτούμενα από το δημόσιο δεδομένα πρέπει να είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν περαιτέρω, για εμπορικούς ή μη εμπορικούς σκοπούς.

Ανοικτά δεδομένα

Η οδηγία προωθεί τη χρήση των ανοικτών δεδομένων (δεδομένα ανοικτού μορφότυπου⁵ που δύνανται να χρησιμοποιούνται ελεύθερα και να διανέμονται από οποιονδήποτε και για οποιονδήποτε σκοπό). Οι φορείς του δημόσιου τομέα και οι δημόσιες επιχειρήσεις θα πρέπει να διαθέτουν τα έγγραφα τους υπό οποιαδήποτε προϋφιστάμενη μορφή ή γλώσσα και, όπου κρίνεται σκόπιμο, με ηλεκτρονικά μέσα σε μορφότυπους που είναι ανοικτοί, μηχαναγνώσιμοι, προσβάσιμοι, προσιτοί και επαναχρησιμοποιούμενοι, μαζί με τα μεταδεδομένα τους.

Πρακτικές ρυθμίσεις για περαιτέρω χρήση

• Οι φορείς του δημόσιου τομέα οφείλουν να επεξεργάζονται, με ηλεκτρονικά μέσα όπου ενδείκνυται, τα αιτήματα για περαιτέρω χρήση εγγράφων, καθιστώντας τα διαθέσιμα σε εύλογο χρονικό διάστημα.
• Επιπλέον, πρέπει να πραγματοποιήσουν αναγκαίες ρυθμίσεις προκειμένου να διευκολυνθεί η επιγραµµική αναζήτηση και εύρεση των εγγράφων που διατηρούν.
• Τα κράτη μέλη της ΕΕ οφείλουν επίσης να διευκολύνουν την αποτελεσματική περαιτέρω χρήση εγγράφων, ιδίως με την παροχή πληροφοριών σχετικά με τα δικαιώματα που προβλέπονται στην οδηγία, καθώς και με την παροχή βοήθειας και καθοδήγησης.

Δυναμικά δεδομένα και δεδομένα πραγματικού χρόνου

Τα δυναμικά δεδομένα θα πρέπει να διατίθενται αμέσως μετά τη συλλογή μέσω διεπαφής προγραμματισμού εφαρμογών και, κατά περίπτωση, ως μαζική τηλεφόρτωση.

Ερευνητικά δεδομένα

• Τα κράτη μέλη πρέπει να υιοθετούν πολιτικές και να αναλαμβάνουν δράση με στόχο την ανοικτή διάθεση των ερευνητικών δεδομένων που λαμβάνουν δημόσια χρηματοδότηση, σύμφωνα με την αρχή της «εκ σχεδιασμού και εξ ορισμού διάθεσης», και να υποστηρίζουν τη διάδοση ερευνητικών δεδομένων ώστε να είναι προσιτά, προσβάσιμα, διαλειτουργικά και επαναχρησιμοποιήσιμα (αρχές «FAIR»).
• Οι ανησυχίες σχετικά με τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και την εμπιστευτικότητα, την ασφάλεια και τα θεμιτά εμπορικά συμφέροντα θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη σύμφωνα με την αρχή «ανοικτά στο μέτρο του δυνατού, κλειστά στο μέτρο του αναγκαίου».
• Τα ερευνητικά δεδομένα που χρηματοδοτούνται με δημόσιους πόρους μπορούν να χρησιμοποιούνται περαιτέρω για εμπορικούς ή μη εμπορικούς σκοπούς σε περιπτώσεις που έχουν ήδη δημοσιοποιηθεί μέσω θεσμικών ή θεματικών αποθετηρίων.

Θεμιτός ανταγωνισμός και αποφυγή διακρίσεων

• H περαιτέρω χρήση εγγράφων είναι στη διάθεση του συνόλου της αγοράς και όλοι οι ισχύοντες όροι για την περαιτέρω χρήση θα πρέπει να μην εισάγουν δυσμενείς διακρίσεις.
• Κατά γενικό κανόνα, οι ρυθμίσεις μεταξύ των φορέων του δημόσιου τομέα ή των δημόσιων επιχειρήσεων που κατέχουν τα έγγραφα και τρίτων μερών δεν θεμελιώνουν αποκλειστικά δικαιώματα.
• Σε στενά προσδιορισμένες περιπτώσεις όπου η οδηγία επιτρέπει τέτοιες ρυθμίσεις, η εγκυρότητά τους υποβάλλεται σε τακτική επανεξέταση, ενώ ισχύουν ειδικές απαιτήσεις διαφάνειας.

Σύνολα δεδομένων υψηλής αξίας

Έγγραφα των οποίων η περαιτέρω χρήση συνδέεται με σημαντικά κοινωνικοοικονομικά οφέλη θα πρέπει να διατίθενται υπό ιδιαίτερα ευνοϊκές συνθήκες περαιτέρω χρήσης. Ως εκ τούτου, η οδηγία υποχρέωσε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εγκρίνει κατάλογο συνόλων δεδομένων υψηλής αξίας που θα πρέπει να διατίθενται δωρεάν σε μηχαναγνώσιμο μορφότυπο, μέσω διεπαφών προγραμματισμού εφαρμογών και, κατά περίπτωση, ως μαζικές τηλεφορτώσεις. Τα σύνολα δεδομένων επιλέχθηκαν μεταξύ των έξι θεματικών κατηγοριών που παρατίθενται στο παράρτημα I:

• γεωχωρικές πληροφορίες·
• γεωσκόπηση και περιβάλλον·
• μετεωρολογικές πληροφορίες·
• στατιστικές·
• εταιρείες και ιδιοκτησιακό καθεστώς εταιρειών·
• κινητικότητα.

Επιπλέον, η Επιτροπή δύναται να προσθέτει νέες θεματικές κατηγορίες, μέσω κατ’ εξουσιοδότηση πράξης.

Ως αποτέλεσμα, μια εκτελεστική πράξη, ο κανονισμός (ΕΕ) 2023/138, καταρτίζει έναν κατάλογο συγκεκριμένων συνόλων δεδομένων υψηλής αξίας και τις ρυθμίσεις για τη δημοσίευση και την περαιτέρω χρήση τους.

Τέλη

• Η περαιτέρω χρήση εγγράφων θα πρέπει να πραγματοποιείται δωρεάν. Ωστόσο, επιτρέπεται η ανάκτηση του οριακού κόστους για την αναπαραγωγή και διάδοση των εγγράφων, την ανωνυμοποίηση των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και την προστασία των εμπορικά εμπιστευτικών πληροφοριών.
• Κατ’ εξαίρεση, τα πολιτιστικά ιδρύματα, οι δημόσιες επιχειρήσεις και ορισμένοι φορείς του δημόσιου τομέα που πληρούν τις απαιτήσεις που ορίζονται στο άρθρο 6 παράγραφος 2, δύνανται να ορίσουν υψηλότερες χρεώσεις με σκοπό την ανάκτηση του επιλέξιμου κόστους.

Εξαιρέσεις

Η οδηγία δεν εφαρμόζεται:

• σε έγγραφα για τα οποία τρίτα μέρη διαθέτουν δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας·
• σε έγγραφα στα οποία η πρόσβαση απαγορεύεται ή περιορίζεται λόγω των εθνικών καθεστώτων πρόσβασης ή εξαιτίας ευαίσθητων πληροφοριών σχετικά με την προστασία υποδομών ζωτικής σημασίας·
• σε έγγραφα, η διάθεση των οποίων δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της δημόσιας αποστολής του φορέα του δημόσιου τομέα ή βρίσκεται έξω από το πεδίο παροχής υπηρεσιών γενικού συμφέροντος μιας δημόσιας επιχείρησης·
• σε έγγραφα που κατέχουν δημόσιες επιχειρήσεις και αφορούν δραστηριότητες με άμεση έκθεση στον ανταγωνισμό και, συνεπώς, δεν υπόκεινται σε κανόνες περί συμβάσεων σύμφωνα με το άρθρο 34 της οδηγίας 2014/25/ΕΕ (βλέπε σύνοψη)·
• σε άλλα έγγραφα που αναφέρονται στο άρθρο 1 παράγραφος 2 της οδηγίας.