Εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενεργείας

ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ

Δικαιώματα πελατών

Η οδηγία, όπως τροποποιήθηκε, αποσαφηνίζει και ενισχύει τα υφιστάμενα δικαιώματα των πελατών και θεσπίζει τα εξής νέα:

• το δικαίωμα να μπορούν να επιλέξουν ελεύθερα έναν ή περισσότερους προμηθευτές και, για τον εν λόγω σκοπό, το δικαίωμα να έχουν πάνω από ένα σημείο μέτρησης και τιμολόγησης που να καλύπτονται από το ενιαίο σημείο σύνδεσης για τον χώρο τους·
• το δικαίωμα ελάχιστων φραγμών όσον αφορά τα τέλη αλλαγής και εξόδου, εξαιρουμένων των περιπτώσεων όπου γίνεται καταγγελία των συμβάσεων σταθερής τιμής και ορισμένου χρόνου πριν την καταληκτική ημερομηνία·
• το δικαίωμα πρόσβασης σε τουλάχιστον ένα εργαλείο σύγκρισης που πληροί ορισμένες απαιτήσεις εμπιστοσύνης· για τα συμμορφούμενα εργαλεία ιδιωτικής διαχείρισης δύναται να εκδοθεί σήμα εμπιστοσύνης·
• το δικαίωμα συμμετοχής σε ενεργειακή κοινότητα πολιτών, με πλήρη διατήρηση των δικαιωμάτων του καταναλωτή, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος αποχώρησης από την κοινότητα χωρίς την επιβολή κυρώσεων·
• το δικαίωμα σύναψης σύμβασης προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας σταθερής τιμής και ορισμένου χρόνου, το δικαίωμα σύναψης σύμβασης δυναμικής τιμολόγησης ηλεκτρικής ενέργειας (με βάση τις τιμές των αγορών άμεσης παράδοσης και επόμενης μέρας) από τουλάχιστον έναν προμηθευτή και από κάθε προμηθευτή με περισσότερους από 200.000 πελάτες, και το δικαίωμα πρόσβασης σε πληροφορίες σχετικές με τις εκάστοτε ευκαιρίες και τους εκάστοτε κινδύνους·
• το δικαίωμα σύναψης σύμβασης σωρευτικής εκπροσώπησης ανεξάρτητης από την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας·
• το δικαίωμα παραγωγής, κατανάλωσης, αποθήκευσης και πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας, σε ατομικό επίπεδο ή μέσω φορέα σωρευτικής εκπροσώπησης¹·
• το δικαίωμα αίτησης για εγκατάσταση έξυπνου μετρητή εντός τεσσάρων μηνών, ενώ παράλληλα τα κράτη μέλη της ΕΕ πρέπει να εξασφαλίσουν την ανάπτυξη έξυπνων συστημάτων μέτρησης, εξαιρουμένων των περιπτώσεων όπου δεν κρίνεται ως οικονομικώς αποδοτικό μέτρο·
• το δικαίωμα στοχευμένης προστασίας σε ευάλωτους ή ενεργειακά φτωχούς καταναλωτές, ωστόσο ο καθορισμός ρυθμιζόμενων τιμών επιτρέπεται μόνο υπό ορισμένες προϋποθέσεις·
• το δικαίωμα έγκαιρης παροχής, σε πελάτες που αντιμετωπίζουν το ενδεχόμενο αποσύνδεσης, πληροφοριών για εναλλακτικές λύσεις, όπως σχέδια πληρωμών ή προσωρινές αναστολές αποσύνδεσης.

Τιμολόγηση

• Οι λογαριασμοί θα πρέπει να είναι σαφείς, ορθοί, ακριβείς και να παρουσιάζονται κατά τρόπο που διευκολύνει τις συγκρίσεις.
• Οι πληροφορίες τιμολόγησης θα πρέπει να είναι διαθέσιμες τουλάχιστον ανά εξάμηνο ή μία φορά ανά τρίμηνο, κατόπιν αιτήματος ή, εφόσον ο τελικός πελάτης έχει επιλέξει να λαμβάνει ηλεκτρονική τιμολόγηση· και τουλάχιστον μία φορά τον μήνα εάν οι μετρητές δύναται να αναγνωστούν εξ αποστάσεως.

Φορείς σωρευτικής εκπροσώπησης

Τα κράτη μέλη πρέπει:

• να διασφαλίζουν ότι οι φορείς σωρευτικής εκπροσώπησης μπορούν να προσφέρουν συμβάσεις σωρευτικής εκπροσώπησης σε πελάτες, χωρίς να είναι απαραίτητο οι εν λόγω πελάτες να αποκτήσουν τη συγκατάθεση των προμηθευτών τους·
• να διασφαλίζουν τη δίκαιη συμμετοχή των φορέων σωρευτικής εκπροσώπησης σε όλες τις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας και ότι οι διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς και διανομής² μεταχειρίζονται τους φορείς σωρευτικής εκπροσώπησης σε ισότιμη βάση με τους άλλους συμμετέχοντες στην αγορά, ακόμη και όταν προμηθεύονται υπηρεσίες·
• να θεσπίσουν διαφανείς κανόνες που αναθέτουν ρόλους και αρμοδιότητες σε όλους τους συμμετέχοντες στην αγορά και να καθορίσουν κανόνες για την ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ συμμετεχόντων στην αγορά·
• να θεσπίσουν κανόνες για αντισταθμίσεις μεταξύ των φορέων σωρευτικής εκπροσώπησης και των προμηθευτών σε περιπτώσεις όπου η ενεργοποίηση της απόκρισης ζήτησης επιφέρει ανισορροπία· οι εν λόγω αντισταθμίσεις πρέπει να περιορίζονται αυστηρά στην κάλυψη των επακόλουθων δαπανών και για τον υπολογισμό των εν λόγω αντισταθμίσεων δύναται να ληφθούν υπόψη τα συστημικά οφέλη της απόκρισης ζήτησης.

Ενεργειακές κοινότητες πολιτών

Οι ενεργειακές κοινότητες πολιτών:

• είναι οντότητες αποτελούμενες από εταίρους ή μέλη που βασίζονται σε ανοικτή και οικειοθελή συμμετοχή και οι οποίες διατηρούν το δικαίωμα να δραστηριοποιούνται στην παραγωγή, στη διανομή, στην προμήθεια, στην κατανάλωση, στις υπηρεσίες ενεργειακής απόδοσης ή στις υπηρεσίες φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων, ή στην παροχή άλλων υπηρεσιών ενέργειας στους εταίρους ή τα μέλη τους·
• έχουν το δικαίωμα να συνδεθούν σε δίκτυα διανομής και να αντιμετωπίζονται χωρίς διακρίσεις από άποψη ρυθμίσεων ή πρόσβασης σε όλες τις αγορές ηλεκτρικής ενεργείας·
• έχουν το δικαίωμα να μοιράζονται την παραγόμενη ηλεκτρική τους ενέργεια με τα μέλη τους σύμφωνα με μια ανάλυση κόστους-οφέλους των κατανεμημένων ενεργειακών πόρων·
• έχουν το δικαίωμα, όταν το επιτρέπει το εκάστοτε κράτος μέλος, να κατέχουν, να συστήνουν, να αγοράζουν ή να μισθώνουν δίκτυα διανομής και να τα διαχειρίζονται αυτόνομα βάσει των ισχυόντων κανονισμών.

Πρόσβαση σε δεδομένα και διαλειτουργικότητα

• Η οδηγία επικαιροποιεί τους κανόνες πρόσβασης σε δεδομένα μέτρησης και κατανάλωσης/παραγωγής για τους φορείς εκμετάλλευσης δικτύου, τους καταναλωτές, τους προμηθευτές και τους παρόχους υπηρεσιών. Επιπλέον, προβλέπει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα θεσπίσει, στο παράγωγο δίκαιο, κανόνες διαλειτουργικότητας για τη διευκόλυνση της ανταλλαγής δεδομένων.
• Οι διαχειριστές δεδομένων πρέπει να διασφαλίζουν αμερόληπτη πρόσβαση στα δεδομένα για τα έξυπνα συστήματα μέτρησης, καθώς και συμμόρφωση της εν λόγω πρόσβασης με τους κανόνες προστασίας των δεδομένων.

Ηλεκτροκίνηση

• Τα κράτη μέλη πρέπει να καθορίσουν ένα ρυθμιστικό πλαίσιο ώστε να διευκολυνθεί η σύνδεση των σημείων επαναφόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων με το δίκτυο διανομής.
• Στους διαχειριστές συστημάτων διανομής (ΔΣΔ) επιτρέπεται η κατοχή, η ανάπτυξη, η διαχείριση ή η λειτουργία σημείων επαναφόρτισης εάν κανένας άλλος φορέας δεν εκφράσει ενδιαφέρον σε ανοικτή διαδικασία υποβολής προσφορών, που υπόκειται σε ρυθμιστική έγκριση και είναι σύμφωνη με τους κανόνες πρόσβασης τρίτων.

Διαχειριστές συστημάτων διανομής

Οι ΔΣΔ:

• πρέπει να είναι νομικά ανεξάρτητοι από άλλες δραστηριότητες που δεν σχετίζονται με τη διανομή·
• είναι υπεύθυνοι για την εξασφάλιση της μακροπρόθεσμης ικανότητας του συστήματος να ανταποκρίνεται στη ζήτηση διανομής ηλεκτρικής ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης της ενσωμάτωσης των εγκαταστάσεων νέας ηλεκτροπαραγωγής με οικονομικά αποδοτικό τρόπο, ιδίως εκείνων που χρησιμοποιούν ανανεώσιμες πηγές για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και για την παροχή, στους χρήστες του συστήματος, των απαραίτητων πληροφοριών για την αποτελεσματική πρόσβαση στο σύστημα και την αποτελεσματική χρήση του·
• πρέπει να δημοσιεύσουν προγράμματα ανάπτυξης δικτύου που περιλαμβάνουν τις προβλεπόμενες επενδύσεις για τα επόμενα 5 έως 10 έτη·
• όταν αποτελούν μέρος κάθετα ολοκληρωμένης επιχείρησης, πρέπει να είναι ανεξάρτητοι, τουλάχιστον από άποψη νομικής μορφής, οργάνωσης και λήψης αποφάσεων, από άλλες δραστηριότητες που δεν συνδέονται με τη διανομή·
• δεν επιτρέπεται να έχουν στην ιδιοκτησία τους, να αναπτύσσουν, να διαχειρίζονται ή να εκμεταλλεύονται εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας, εκτός εάν πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις.

Διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς

Οι διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς³ (ΔΣΜ):

• πρέπει να μην συνδέονται με εταιρίες που δραστηριοποιούνται στην παραγωγή ή τον εφοδιασμό ηλεκτρικής ενέργειας ή φυσικού αερίου, που συνεπάγεται ότι οι εταιρείες εφοδιασμού δεν μπορούν να ασκούν οποιοδήποτε δικαίωμα έναντι κάποιου διαχειριστή συστήματος μεταφοράς και αντιστρόφως·
• πρέπει να εξασφαλίζουν τη μακροπρόθεσμη ικανότητα του συστήματος να ανταποκρίνεται στη ζήτηση μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, σε στενή συνεργασία με γειτονικούς ΔΣΔ και ΔΣΜ·
• πρέπει να διασφαλίζουν την ασφαλή λειτουργία του συστήματος, συμπεριλαμβανομένης της διατήρησης ισορροπίας μεταξύ της προσφοράς και της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας·
• δεν επιτρέπεται να έχουν στην ιδιοκτησία τους, να αναπτύσσουν, να διαχειρίζονται ή να εκμεταλλεύονται εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας, υπό προϋποθέσεις ανάλογες με αυτές που ισχύουν για τους ΔΣΜ.

Εθνικές ρυθμιστικές αρχές ενέργειας

Οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές ενέργειας:

• πρέπει να είναι ανεξάρτητες από κυβερνητικά ή επιχειρηματικά συμφέροντα·
• είναι αρμόδιες για τον καθορισμό ή την έγκριση των τιμολογίων μεταφοράς και διανομής ή της μεθοδολογίας τους·
• πρέπει να συνεργάζονται με γειτονικές ρυθμιστικές αρχές και με τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας σε ζητήματα όπως η ετοιμότητα έναντι κινδύνων, η διασυνοριακή κατανομή δυναμικότητας και η διασφάλιση επαρκούς επιπέδου δυναμικότητας όσον αφορά τις γραμμές διασύνδεσης·
• έχουν αναθεωρήσει την εποπτική ευθύνη για τα περιφερειακά κέντρα λειτουργίας και για άλλες οντότητες περιφερειακού επιπέδου.

Συμφωνίες ευέλικτης σύνδεσης

Η τροποποιητική οδηγία (ΕΕ) 2024/1711 επιτρέπει στα κράτη μέλη να αποφασίσουν να αναπτύξουν ένα σύστημα για ΔΣΜ και ΔΣΔ για τη θέσπιση συμφωνιών ευέλικτης σύνδεσης σε περιοχές όπου η δυναμικότητα δικτύου για νέες συνδέσεις είναι περιορισμένη ή μηδενική. Ο χρήστης συστήματος που συνδέεται μέσω ευέλικτης σύνδεσης με το δίκτυο υποχρεούται να εγκαταστήσει σύστημα ελέγχου ισχύος πιστοποιημένο από εξουσιοδοτημένο φορέα πιστοποίησης.

Κοινή χρήση ενέργειας

Σύμφωνα με την τροποποιητική οδηγία (ΕΕ) 2024/1711, τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν ότι όλα τα νοικοκυριά, οι μικρές και οι μεσαίες επιχειρήσεις, οι δημόσιοι φορείς και, όταν ένα κράτος μέλος το έχει αποφασίσει, άλλες κατηγορίες τελικών πελατών έχουν το δικαίωμα να συμμετέχουν στην κοινή χρήση ενέργειας ως ενεργοί πελάτες⁴ χωρίς διακρίσεις, εντός της ίδιας ζώνης προσφοράς ή μιας πιο περιορισμένης γεωγραφικής περιοχής.

Διαχείριση κινδύνου από τους προμηθευτές

Η τροποποιητική οδηγία (ΕΕ) 2024/1711 υποχρεώνει τις ρυθμιστικές αρχές των κρατών μελών, ή κάποια εναλλακτική ανεξάρτητη αρμόδια αρχή που έχει οριστεί για τον σκοπό αυτόν, να διασφαλίζουν ότι οι προμηθευτές:

• διαθέτουν και εφαρμόζουν κατάλληλες στρατηγικές αντιστάθμισης, με σκοπό τον περιορισμό του κινδύνου που ενέχουν οι μεταβολές στη προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας χονδρικής στην οικονομική βιωσιμότητα των συμβάσεών τους με τους πελάτες, διατηρώντας παράλληλα τη ρευστότητα και τις ενδείξεις των τιμών από τις βραχυπρόθεσμες αγορές·
• λαμβάνουν όλα τα εύλογα μέτρα για τον περιορισμό του κινδύνου που διατρέχουν για διακοπή της προσφοράς.

Προστασία από αποσυνδέσεις

Η τροποποιητική οδηγία (ΕΕ) 2024/1711 υποχρεώνει τα κράτη μέλη να διασφαλίζουν ότι οι ευάλωτοι πελάτες και οι πελάτες που πλήττονται από την ενεργειακή φτώχεια προστατεύονται πλήρως από τις αποσυνδέσεις ηλεκτρικής ενέργειας λαμβάνοντας τα κατάλληλα μέτρα, συμπεριλαμβανομένης της απαγόρευσης των αποσυνδέσεων ή άλλων ισοδύναμων ενεργειών.

Πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή ενέργεια κατά τη διάρκεια κρίσης των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας

Σύμφωνα με την τροποποιητική οδηγία (ΕΕ) 2024/1711, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατόπιν πρότασης της Επιτροπής, δύναται να κηρύξει κρίση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας σε περιφερειακό ή ενωσιακό επίπεδο, εφόσον πληρούνται οι παρακάτω προϋποθέσεις:

• υπάρχουν πολύ υψηλές μέσες τιμές στις αγορές χονδρικής πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας, πολλαπλάσιες κατά τουλάχιστον δυόμισι φορές σε σχέση με τη μέση τιμή κατά τα προηγούμενα πέντε έτη, και ύψους τουλάχιστον 180 EUR/MWh, οι οποίες αναμένεται να διατηρηθούν για τουλάχιστον έξι μήνες· για τον υπολογισμό της μέσης τιμής κατά τα προηγούμενα πέντε έτη·δεν λαμβάνονται υπόψη οι περίοδοι εκείνες για τις οποίες κηρύχθηκε περιφερειακή ή ενωσιακή κρίση τιμών ηλεκτρικής ενέργειας·
• σημειώνονται απότομες αυξήσεις των τιμών λιανικής της ηλεκτρικής ενέργειας της τάξης του 70 %, οι οποίες αναμένεται να συνεχιστούν για τουλάχιστον τρεις μήνες.

Κατάργηση

Η οδηγία (ΕΕ) 2019/944 κατάργησε την οδηγία 2009/72/ΕΚ από την 1η Ιανουαρίου 2021.