Κανόνες στον τομέα της πολιτικής αεροπορίας και ο Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Αεροπορική Ασφάλεια

ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ

Ο κανονισμός καλύπτει όλους τους βασικούς τομείς αεροπορίας, οι οποίοι περιλαμβάνουν τα εξής:

• αξιοπλοΐα
• ιπτάμενο προσωπικό
• αεροδρόμια
• πτητικές λειτουργίες και
• υπηρεσίες αεροναυτιλίας.

Ο κανονισμός:

• περιλαμβάνει κανόνες για τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη (πολιτικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη)·
• αποσκοπεί στη θέσπιση απλούστερων κανόνων για την αθλητική αεροπορία και την αεροπορία αναψυχής·
• προβλέπει καταμερισμό των καθηκόντων μεταξύ της ΕΕ και των εθνικών αρχών·
• καταργεί τους τρεις προηγούμενους κανονισμούς [τους κανονισμούς (ΕΚ) αριθ. 552/2004 και 216/2008, και τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 3922/91)·
• τροποποιεί δύο οδηγίες (την οδηγία 2014/30/ΕΕ για τη μείωση των παρεμβολών μεταξύ ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών διατάξεων και την οδηγία 2014/53/ΕΕ για την εμπορευματοποίηση του ραδιοεξοπλισμού) και τέσσερις κανονισμούς [τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2111/2005 για τη σύσταση καταλόγου απαγορευμένων αερομεταφορέων και για την ταυτότητα του πραγματικού αερομεταφορέα και 1008/2008 σχετικά με την εκμετάλλευση των αεροπορικών γραμμών, τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 996/2010 σχετικά με τα ατυχήματα και συμβάντα στην πολιτική αεροπορία και 376/2014 σχετικά με τα περιστατικά στην πολιτική αεροπορία]·
• συμπληρώνει τους κανονισμούς (ΕΕ) αριθ. 1321/2014 για την αξιοπλοΐα και 748/2012 σχετικά με την περιβαλλοντική πιστοποίηση.

Κύριες αλλαγές και προσθήκες

• Ο κανονισμός επικαιροποιεί τη νομοθεσία της ΕΕ για την ασφάλεια στον τομέα της αεροπορίας. Θεσπίζονται βασικές απαιτήσεις για τα αεροσκάφη όσον αφορά την αξιοπλοΐα και την περιβαλλοντική συμβατότητά τους. Θα απαιτείται από τους κατασκευαστές η έκδοση πιστοποιητικών αξιοπλοΐας σύμφωνα με τις τεχνικές απαιτήσεις.
• Ο κανονισμός θεσπίζει κανόνες βάσει κινδύνων και επιδόσεων, οι οποίοι θέτουν στόχους αλλά προβλέπουν κάποια ευελιξία ως προς τα μέσα για την επίτευξή τους. Επιπλέον, προωθεί τη λήψη μη δεσμευτικών μέτρων (όπως μέτρων προώθησης της ασφάλειας), όπου αυτό είναι δυνατό.
• Ο κανονισμός αναθεωρεί το πεδίο εφαρμογής ορισμένων κανόνων εξαιρώντας τα μικρά μονοθέσια αερόστατα θερμού αέρα, προσαρμόζοντας τα όρια βάρους για τα ανεμόπτερα και προσθέτοντας τα ελαφρά ηλεκτρικά αεροσκάφη. Θεσπίζονται μεταρρυθμίσεις για τα εξής:
  • την αντιμετώπιση της αύξησης της εναέριας κυκλοφορίας·
  • την αύξηση της ασφάλειας·
  • τη μείωση του κόστους, των καθυστερήσεων και των επιπτώσεων της εναέριας κυκλοφορίας στο περιβάλλον.
• Το πλήρωμα θαλάμου επιβατών που συμμετέχει σε εμπορικές αεροπορικές μεταφορές υπόκειται σε πιστοποίηση και πρέπει να λαμβάνει βεβαίωση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει θεσπίσει λεπτομερείς κανόνες και διαδικασίες για την πιστοποίηση των μελών του πληρώματος θαλάμου επιβατών.
• Ο κανονισμός καθορίζει επίσης τις βασικές απαιτήσεις για ασφαλείς υπηρεσίες επίγειας εξυπηρέτησης, οι οποίες περιλαμβάνονται πλέον στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού, και καλύπτει ορισμένα άλλα κενά ασφάλειας.
• Υπάρχει επίσης ένα κεφάλαιο για τη διαχείριση της αεροπορικής ασφαλείας, το οποίο θεσπίζει το ευρωπαϊκό σχέδιο για την αεροπορική ασφάλεια, που καλύπτει ολόκληρο το σύστημα αεροπορικής ασφαλείας.

Πολιτικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη

• Ο κανονισμός θεσπίζει τις βασικές απαιτήσεις για τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Οι κανόνες θα είναι ανάλογοι των κινδύνων κάθε συγκεκριμένης λειτουργίας ή τύπου λειτουργίας και θα αναφέρουν ότι ο έλεγχος και οι ελιγμοί του μη επανδρωμένου αεροσκάφους πρέπει να πραγματοποιούνται με ασφάλεια. Το μη επανδρωμένο αεροσκάφος θα πρέπει να σχεδιάζεται κατά τρόπον ώστε να είναι κατάλληλο για τη λειτουργία και το σκοπούμενο είδος λειτουργίας του, και θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη η προστασία της ιδιωτικής ζωής και η προστασία των προσωπικών δεδομένων στον σχεδιασμό και εξ ορισμού. Θα πρέπει επίσης να είναι δυνατή η ταυτοποίηση του μη επανδρωμένου αεροσκάφους, καθώς και η φύση και ο σκοπός λειτουργίας.
• Ο φορέας εκμετάλλευσης του μη επανδρωμένου αεροσκάφους θα πρέπει να είναι υπεύθυνος για τη λειτουργία του και να έχει επαρκείς γνώσεις και δεξιότητες για την ασφαλή λειτουργία του μη επανδρωμένου αεροσκάφους. Οι φορείς που ασχολούνται με τον σχεδιασμό, την παραγωγή, τη συντήρηση, τις λειτουργίες, τις σχετικές υπηρεσίες και την εκπαίδευση σε μη επανδρωμένα αεροσκάφη πρέπει να εφαρμόζουν σύστημα αναφοράς συμβάντων ασφαλείας.
• Ο κανονισμός προσδιορίζει το όριο εγγραφής που ισχύει για τους φορείς εκμετάλλευσης μη επανδρωμένων αεροσκαφών: οι φορείς εκμετάλλευσης πρέπει να καταχωρίζονται σε μητρώο εάν εκμεταλλεύονται μη επανδρωμένα αεροσκάφη τα οποία μπορούν να μεταφέρουν κινητική ενέργεια άνω των 80 joule μετά από πρόσκρουση με ένα πρόσωπο. Το εν λόγω όριο μπορεί να τροποποιηθεί στο μέλλον χωρίς χρονοβόρες διαδικασίες, προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι εξελίξεις σε αυτόν τον τομέα.
• Ανάλογα με τη φύση και την επικινδυνότητα της δραστηριότητας, τα λειτουργικά χαρακτηριστικά του αεροσκάφους και τα χαρακτηριστικά της περιοχής δραστηριότητάς του, ενδέχεται να απαιτείται πιστοποιητικό για τον σχεδιασμό, την παραγωγή, τη συντήρηση και την εκμετάλλευσή του, καθώς και για το προσωπικό του, συμπεριλαμβανομένων των χειριστών εξ αποστάσεως.
• Σύμφωνα με τον κανονισμό, η Επιτροπή, με τη βοήθεια του EASA, κατάρτισε τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕE) 2019/947, ο οποίος καθορίζει λεπτομερείς κανόνες για τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη και για τη λειτουργία των μη επανδρωμένων αεροσκαφών (βλέπε σύνοψη).
• Μια πράξη κατ’ εξουσιοδότηση, ο κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός (ΕΕ) 2024/1107, θεσπίζει τους κανόνες για τη διαρκή αξιοπλοΐα πιστοποιημένων συστημάτων μη επανδρωμένων αεροσκαφών και των παρελκομένων τους, και για την έγκριση των φορέων και του προσωπικού που συμμετέχουν σε αυτά τα καθήκοντα.
• Μια εκτελεστική πράξη, ο εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 2024/1109, που εφαρμόζεται από την 1η Μαΐου 2025, περιλαμβάνει κανόνες όσον αφορά απαιτήσεις και διοικητικές διαδικασίες που αφορούν τις αρμόδιες αρχές για την πιστοποίηση, την εποπτεία και την επιβολή της διαρκούς αξιοπλοΐας πιστοποιημένων συστημάτων μη επανδρωμένων αεροσκαφών.

Πτυχία χειριστή που εκδίδονται από τρίτες χώρες

• Ο κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός (ΕΕ) 2020/723 καθορίζει τις διαδικασίες και, ειδικότερα, τη δυνατότητα αναγνώρισης εκπαίδευσης που μπορεί να ζητήσει ένας χειριστής που έχει λάβει πτυχίο χειριστή σε τρίτη χώρα και θέλει να τη μετατρέψει σε πτυχίο της ΕΕ.
• Εξασφαλίζει ότι οι πιλότοι αυτοί εξακολουθούν να λαμβάνουν εκπαίδευση σε θέματα που αφορούν ειδικά τον εναέριο χώρο της ΕΕ ή που δεν απαιτούνται σε τρίτες χώρες, ενώ διασφαλίζει ότι δεν χρειάζεται να λαμβάνουν υπερβολική επανεκπαίδευση για θέματα που έχουν ήδη καλυφθεί στο παρελθόν.
• Ο κανονισμός (ΕΕ) 2020/723 αποτελούσε προηγουμένως μέρος μιας εκτελεστικής πράξης, του εκτελεστικού κανονισμού (ΕΕ) 1178/2011 (βλέπε σύνοψη), αλλά έπρεπε να διαχωριστεί σε μια κατ’ εξουσιοδότηση πράξη λόγω των απαιτήσεων του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1139.

Προστασία του περιβάλλοντος

Όσον αφορά τον θόρυβο και τις εκπομπές, όλα τα αεροσκάφη πέρα από τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη και τους κινητήρες, τους έλικες, τα εξαρτήματα και τον μη εγκατεστημένο εξοπλισμό τους πρέπει να συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις προστασίας του περιβάλλοντος που περιλαμβάνονται στο παράρτημα 16 της Σύμβασης για τη Διεθνή Πολιτική Αεροπορία από την 1η Ιανουαρίου 2021.

Ευρωπαϊκός Οργανισμός Ασφάλειας της Αεροπορίας

• Ο κανονισμός διευρύνει το φάσμα αρμοδιοτήτων του EASA για να συμπεριλάβει πτυχές ασφάλειας, όπως η ασφάλεια στον κυβερνοχώρο, και την περιβαλλοντική προστασία.
• Δημιουργείται μηχανισμός για τη συγκέντρωση και την κοινή αξιοποίηση επιθεωρητών αεροπορίας και άλλης τεχνικής βοήθειας με σκοπό την υποστήριξη των κρατών μελών της ΕΕ στα καθήκοντα πιστοποίησης, εποπτείας και επιβολής.
• Το ηλεκτρονικό αποθετήριο πληροφοριών που συστήνει ο EASA για την εξασφάλιση αποτελεσματικής συνεργασίας μεταξύ του EASA και των αρμόδιων εθνικών αρχών περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με την ανακατανομή από ένα κράτος μέλος σε άλλο, ή στον EASA, αρμοδιοτήτων που συνδέονται με την πιστοποίηση, την εποπτεία και την επιβολή, καθώς και μέτρα που αφορούν τις πτήσεις πάνω από περιοχές συγκρούσεων.
• Ο EASA και οι εθνικές αρμόδιες αρχές μπορούν να αναθέτουν τα καθήκοντά τους όσον αφορά την πιστοποίηση και την εποπτεία δυνάμει του παρόντος κανονισμού σε ειδικευμένους φορείς που έχουν διαπιστευθεί. Ο εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 2024/1403, που τέθηκε σε εφαρμογή στις 13 Ιουνίου 2024, θεσπίζει τις προϋποθέσεις και τις διαδικασίες για τη διαπίστευση των εν λόγω φορέων.

Κίνδυνοι για την ασφάλεια των πληροφοριών με ενδεχόμενο αντίκτυπο στην ασφάλεια της αεροπορίας

• Ο κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός (ΕΕ) 2022/1645, που εφαρμόζεται από τις 16 Οκτωβρίου 2025, καθορίζει τις απαιτήσεις που θα πρέπει να πληρούνται για την ταυτοποίηση και τη διαχείριση των κινδύνων για την ασφάλεια των πληροφοριών με ενδεχόμενο αντίκτυπο στην ασφάλεια της αεροπορίας για φορείς.
• Οι απαιτήσεις αυτές καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα τομέων της αεροπορίας και τις διεπαφές τους, δεδομένου ότι η αεροπορία είναι ένα άκρως διασυνδεδεμένο σύστημα συστημάτων και εφαρμόζονται σε όλους τους φορείς που υποχρεούνται ήδη να διαθέτουν σύστημα διαχείρισης σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία της ΕΕ για την ασφάλεια της αεροπορίας.
• Οι φορείς που καλύπτονται είναι, μεταξύ άλλων, φορείς παραγωγής και σχεδιασμού, αερομεταφορείς, φορείς συντήρησης, φορείς διαχείρισης της αξιοπλοΐας, εκπαιδευτικοί φορείς, φορείς εκμετάλλευσης προσομοιωτικών συσκευών πτητικής εκπαίδευσης, πάροχοι υπηρεσιών εναέριας κυκλοφορίας/αεροναυτιλίας, φορείς εκμετάλλευσης αεροδρομίων και πάροχοι υπηρεσιών διαχείρισης χώρου στάθμευσης¹.
• Ο εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 2023/203 θεσπίζει το στρατηγικό σχέδιο ώστε το αεροπορικό σύστημα της ΕΕ να είναι ανθεκτικό στον κυβερνοχώρο, θεσπίζοντας κανόνες για τον προσδιορισμό και τη διαχείριση κινδύνων για την ασφάλεια με ενδεχόμενο αντίκτυπο στα συστήματα τεχνολογίας των πληροφοριών και των επικοινωνιών, καθώς και των δεδομένων που χρησιμοποιούνται για σκοπούς της πολιτικής αεροπορίας για τους φορείς της αεροπορίας που καλύπτονται από τους κανονισμούς (ΕΕ) αριθ. 1321/2014, αριθ. 965/2012 και αριθ. 1178/2011 και (ΕΕ) 2015/340 της Επιτροπής, τους εκτελεστικούς κανονισμούς (ΕΕ) 2017/373 και 2021/664 της Επιτροπής, και για τις αρμόδιες αρχές (συμπεριλαμβανομένου του EASA) που καλύπτονται από τους κανονισμούς (ΕΕ) αριθ. 748/2012, αριθ. 1321/2014, αριθ. 965/2012, αριθ. 1178/2011 και αριθ. 139/2014 και (ΕΕ) 2015/340 της Επιτροπής, τους εκτελεστικούς κανονισμούς (ΕΕ) 2017/373 και 2021/664, και για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΕ) αριθ. 1178/2011, αριθ. 748/2012, αριθ. 965/2012, αριθ. 139/2014 και αριθ. 1321/2014 και (ΕΕ) 2015/340 της Επιτροπής, και των εκτελεστικών κανονισμών (ΕΕ) 2017/373 και 2021/664 της Επιτροπής. Ο εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 2023/203, που εφαρμόζεται από τις 22 Φεβρουαρίου 2026, θεσπίζει τις απαιτήσεις για την ανίχνευση γεγονότων που αφορούν την ασφάλεια των πληροφοριών, τον προσδιορισμό εκείνων που θεωρούνται συμβάντα ασφάλειας πληροφοριών και την αντίδραση στα εν λόγω συμβάντα ασφάλειας πληροφοριών, και την αποκατάσταση μετά από αυτά τα γεγονότα που αφορούν την ασφάλεια των πληροφοριών σε επίπεδο αντίστοιχο με τον αντίκτυπό τους στην ασφάλεια της αεροπορίας.
• Για τη διαχείριση των κινδύνων για την ασφάλεια από απειλές για την ασφάλεια των πληροφοριών, ο εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 2024/1109 (βλ. ανωτέρω) τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΕ) 2023/203 προκειμένου να συμπεριλάβει στο πεδίο εφαρμογής του τις αρμόδιες αρχές που είναι υπεύθυνες για τη διαρκή αξιοπλοΐα πιστοποιημένων συστημάτων μη επανδρωμένων αεροσκαφών και των παρελκομένων τους έτσι ώστε να εφαρμόζονται οι απαιτήσεις όσον αφορά αυτούς τους κινδύνους.