Δικαστική αρωγή σε ποινικές διαδικασίες

ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ

Πεδίο εφαρμογής

Οι κανόνες εφαρμόζονται σε:

• υπόπτους και κατηγορουμένους στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών, οι οποίοι:
  • στερούνται της ελευθερίας τους·
  • πρέπει να λάβουν συνδρομή από δικηγόρο βάσει του κοινοτικού ή του εθνικού δικαίου και δεν έχουν επαρκή οικονομικά μέσα, ή
  • υποχρεούνται ή επιτρέπεται να παρίστανται σε ανακριτική πράξη ή πράξη συλλογής αποδεικτικών στοιχείων, η οποία περιλαμβάνει κατ’ ελάχιστον τα ακόλουθα: διέλευση προσώπων για αναγνώριση (μια σειρά ανθρώπων, συμπεριλαμβανομένου ενός προσώπου που φέρεται ότι έχει διαπράξει κάποιο έγκλημα, παρουσιάζεται σε έναν μάρτυρα προς αναγνώριση), κατ’ αντιπαράσταση εξετάσεις, αναπαραστάσεις του εγκλήματος, και
• πρόσωπα για τα οποία έχει εκδοθεί ένα ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης (ΕΕΣ).

Ισχύουν για όλους τους πολίτες της ΕΕ και εφαρμόζονται σε όλες τις χώρες της ΕΕ εκτός από τη Δανία, την Ιρλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο (¹).

Δικαίωμα σε δικαστική αρωγή στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών

Οι χώρες της ΕΕ:

• πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι ύποπτοι και οι κατηγορούμενοι που δεν διαθέτουν επαρκείς πόρους για να αντεπεξέλθουν οικονομικά στη συνδρομή δικηγόρου έχουν δικαίωμα σε δικαστική αρωγή όταν αυτό επιβάλλει το συμφέρον της απονομής δικαιοσύνης·
• μπορούν να προβαίνουν σε διαφορετικά είδη ελέγχου, προκειμένου να αποφασίζουν εάν πρέπει να παρασχεθεί δικαστική αρωγή:
  • έλεγχος επάρκειας πόρων (με βάση τους πόρους του ενδιαφερόμενου προσώπου και λαμβάνοντας υπόψη το εισόδημα και την περιουσία) ή/και
  • έλεγχος βασιμότητας της αίτησης (με βάση την αναγκαιότητα εξασφάλισης αποτελεσματικής πρόσβασης στη δικαιοσύνη κατά περίπτωση)·
• πρέπει να τηρούν τα κριτήρια που προβλέπονται για την καθιέρωση των συγκεκριμένων ελέγχων, ιδίως όσον αφορά την ισχύ της βασιμότητας της αίτησης στην περίπτωση προσαγωγής ατόμου ενώπιον δικαστηρίου προκειμένου να ληφθεί απόφαση σχετικά με την κράτησή του, αλλά και κατά τη διάρκεια της κράτησης·
• πρέπει να παρέχουν δικαστική αρωγή χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση και — το αργότερο — πριν από την εξέταση του ενδιαφερομένου από την αστυνομία, από άλλη αρχή επιβολής του νόμου ή δικαστική αρχή ή πριν από τη διεξαγωγή των ανακριτικών πράξεων ή πράξεων συλλογής αποδεικτικών στοιχείων.

Δικαίωμα σε δικαστική αρωγή στο πλαίσιο διαδικασιών εκτέλεσης του ΕΕΣ

Οι καταζητούμενοι³ έχουν δικαίωμα σε δικαστική αρωγή:

• από την ευρωπαϊκή χώρα εκτέλεσης², από τη στιγμή της σύλληψής τους έως και την παράδοσή τους στην ευρωπαϊκή χώρα έκδοσης⁴, ή έως ότου η απόφαση για τη μη παράδοσή τους καταστεί τελεσίδικη·
• από τη χώρα έκδοσης, όταν ασκούν το δικαίωμα τους να διορίσουν δικηγόρο στη χώρα έκδοσης για να συνεπικουρεί τον δικηγόρο στη χώρα εκτέλεσης σύμφωνα με τους κανόνες της ΕΕ σχετικά με το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο, εφόσον η δικαστική αρωγή είναι απαραίτητη για τη διασφάλιση της αποτελεσματικής πρόσβασης στη δικαιοσύνη.

Το δικαίωμα δικαστικής αρωγής στο πλαίσιο διαδικασιών εκτέλεσης του ΕΕΣ μπορεί να υποβληθεί σε έλεγχο επάρκειας πόρων σύμφωνα με τα ίδια κριτήρια που ισχύουν στην περίπτωση των ποινικών διαδικασιών.

Αποφάσεις για την παροχή δικαστικής αρωγής, μέσα ένδικης προστασίας και ευάλωτα άτομα

Οι ύποπτοι, οι κατηγορούμενοι και οι καταζητούμενοι πρέπει:

• να ενημερωθούν γραπτώς εάν η αίτησή τους για παροχή δικαστικής αρωγής έχει απορριφθεί·
• να έχουν στη διάθεσή τους αποτελεσματικά μέσα ένδικης προστασίας βάσει του εθνικού δικαίου σε περίπτωση παραβίασης των δικαιωμάτων τους τα οποία κατοχυρώνονται από την οδηγία·
• να βλέπουν ότι λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαίτερες ανάγκες τους εάν ανήκουν στην κατηγορία των ευάλωτων ατόμων.