Πρόληψη της κατάχρησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και για τρομοκρατικούς σκοπούς (έως το 2027)

ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ

Η οδηγία ισχύει:

• πιστωτικά ιδρύματα·
• χρηματοοικονομικά ιδρύματα·
• συγκεκριμένες μη χρηματοοικονομικές επιχειρήσεις και επαγγέλματα, όπως:
  • ελεγκτές,
  • ανεξάρτητοι λογιστές,
  • φοροτεχνικοί σύμβουλοι,
  • συμβολαιογράφοι και δικηγόροι, σε ορισμένες περιπτώσεις,
  • μεσίτες ακινήτων, όταν ενεργούν ως ενδιάμεσοι για την εκμίσθωση ακινήτων όπου το μηνιαίο μίσθωμα ανέρχεται σε 10 000 ευρώ ή περισσότερο,
  • πρόσωπα που εμπορεύονται αγαθά (π.χ. πολύτιμα μέταλλα και λίθοι, όταν οι πληρωμές ανέρχονται στο ποσό των 10 000 ευρώ και άνω και καταβάλλονται σε μετρητά),
  • εμπόρους έργων τέχνης, όταν η αξία της συναλλαγής ανέρχεται σε 10 000 ευρώ και άνω,
  • παρόχους υπηρεσιών τυχερών παιχνιδιών.

Η οδηγία:

• ενισχύει τους κανόνες σχετικά με τη διαφάνεια όσον αφορά την εξακρίβωση της ταυτότητας των πελατών — ιδίως των πραγματικών δικαιούχων⁵ εταιριών και νομικών μορφωμάτων (καταπιστεύματα — trusts)·
• απαιτεί οι πληροφορίες σχετικά με την πραγματική κυριότητα των εταιρειών να τηρούνται σε κάθε κράτος μέλος σε κεντρικό μητρώο, π.χ. εμπορικό μητρώο, μητρώο εταιρειών ή δημόσιο μητρώο·
• βελτιώνει την ευαισθητοποίηση και την ανταπόκριση σε οποιαδήποτε αδυναμία καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες / χρηματοδότησης της τρομοκρατίας — πέρα από τις εθνικές αξιολογήσεις κινδύνου που θα πρέπει να διενεργούνται από τα κράτη μέλη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διενεργεί επίσης αξιολογήσεις των κινδύνων καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες / χρηματοδότησης της τρομοκρατίας που επηρεάζουν την εσωτερική αγορά και σχετίζονται με διασυνοριακές δραστηριότητες (η πρώτη έκθεση δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο του 2017)·
• εξασφαλίζει μια συντονισμένη ευρωπαϊκή πολιτική για τη διαχείριση του ζητήματος χωρών εκτός της ΕΕ (τρίτες χώρες) που διαθέτουν ανεπαρκή καθεστώτα για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες / της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας (AML/CTF), για την προστασία του χρηματοπιστωτικού συστήματος της ΕΕ — Ο πρώτος κατάλογος της ΕΕ για «τρίτες χώρες υψηλού κινδύνου» εγκρίθηκε με πράξη κατ’ εξουσιοδότηση της Επιτροπής τον Ιούλιο του 2016, και ο κατάλογος έχει τροποποιηθεί αρκετές φορές έκτοτε.
• ενισχύει και βελτιώνει τη συνεργασία μεταξύ των μονάδων χρηματοοικονομικών πληροφοριών (ΜΧΠ), οι οποίες συνιστούν βασικούς παράγοντες στην καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας — Μια συστηματική ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των ΜΧΠ θα πρέπει να πραγματοποιείται μέσω προηγμένων τεχνικών υποδομών με χρήση του FIU.net, ενός αποκεντρωμένου δικτύου υπολογιστών που χρησιμοποιεί προηγμένη τεχνολογία σύγκρισης·
• ορίζει ότι πρέπει να αναφέρονται τυχόν υπόνοιες για νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή για χρηματοδότηση της τρομοκρατίας στις δημόσιες αρχές, συνήθως στη μονάδα χρηματοοικονομικών πληροφοριών·
• απαιτεί από αυτούς στους οποίους απευθύνεται να θεσπίσουν:
  • συνοδευτικά μέτρα, όπως εξασφάλιση της κατάλληλης κατάρτισης του προσωπικού και τη θέσπιση των κατάλληλων εσωτερικών προληπτικών πολιτικών και διαδικασιών,
  • πρόσθετες εγγυήσεις, όπως αυξημένα μέτρα δέουσας επιμέλειας ως προς τον πελάτη για περιπτώσεις υψηλότερου κινδύνου, όπως συναλλαγές με τράπεζες εκτός ΕΕ και, ιδίως, με φυσικά ή νομικά πρόσωπα εγκατεστημένα σε χώρες εκτός ΕΕ που έχουν χαρακτηριστεί από την Επιτροπή ως τρίτες χώρες υψηλού κινδύνου·
• απαγορεύει στα πιστωτικά ιδρύματα να τηρούν ανώνυμες θυρίδες ασφαλείας πέραν των ανώνυμων λογαριασμών και βιβλιαρίων καταθέσεων·
• περιλαμβάνει μέτρα για την πρόληψη κινδύνων που συνδέονται με τις προπληρωμένες κάρτες και τα εικονικά νομίσματα μέσω:
  • της μείωσης του ορίου ταυτοποίησης για τους κατόχους προπληρωμένων καρτών από τα 250 ευρώ στα 150 ευρώ,
  • της δυνατότητας των εθνικών ΜΧΠ να αποκτούν πληροφορίες που θα τους επιτρέπουν να ανιχνεύουν την ταυτότητα του ιδιοκτήτη του εικονικού νομίσματος·
• ενισχύει τη συνεργασία μεταξύ των ΜΧΠ επιτρέποντάς τους να μοιράζονται περισσότερες πληροφορίες·
• δίνει στην Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών (ΕΑΤ), από την 1η Ιανουαρίου 2020, αρμοδιότητες σχετικά με την πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοοικονομικού συστήματος για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή για τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας και σχετικά με την ηγεσία, τον συντονισμό και την παρακολούθηση των προσπαθειών όλων των παρόχων χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και των αρμόδιων αρχών σε αυτόν τον τομέα (βλ. σύνοψη).

Τροποποιητικός κανονισμός (ΕΕ) 2023/1113

Ο κανονισμός (ΕE) 2023/1113 δημιουργεί ένα σύστημα για τη διαχείριση των ανταλλαγών κρυπτοστοιχείων ώστε να διασφαλιστεί ότι δεν χρησιμοποιούνται παράνομα, όπως για την αποφυγή κυρώσεων ή τη χρηματοδότηση τρομοκρατίας ή πολέμου. Για τη συμμόρφωση με τα διεθνή πρότυπα για τη μεταβίβαση κρυπτοστοιχείων και την εξασφάλιση της ιχνηλασιμότητας των περιουσιακών στοιχείων αυτών, απαιτεί από τους παρόχους υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων να συγκεντρώνουν και, κατά περίπτωση, να κοινοποιούν στις αρχές ορισμένες πληροφορίες σχετικά με τους εντολείς και τους δικαιούχους τυχόν μεταβιβάσεων τέτοιων περιουσιακών στοιχείων που κάνουν, ανεξαρτήτως της αξίας τους.

Ο κανονισμός (EE) 2023/1113 έχει τροποποιήσει την οδηγία (EE) 2015/849 ώστε:

• να περιλαμβάνουν όλες τις κατηγορίες παρόχων υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων όπως ορίζεται στον κανονισμό (EE) 2023/1114 κατά την έννοια των «χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων» στην οδηγία (EE) 2015/849 (άρθρο 3)·
• να υποχρεώνουν τους παρόχους υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων να εφαρμόζουν μέτρα μετριασμού ανάλογα προς τους εντοπιζόμενους κινδύνους όσον αφορά μεταβιβάσεις που πραγματοποιούνται προς ή από αυτοφιλοξενούμενη διεύθυνση και να εφαρμόζουν, κατά περίπτωση, μέτρα αυξημένης δέουσας επιμέλειας (άρθρο 19α)·
• να υποχρεώνουν τους παρόχους υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων να εφαρμόζουν μέτρα μετριασμού των κινδύνων στο πλαίσιο διασυνοριακών σχέσεων ανταπόκρισης που περιλαμβάνουν την εκτέλεση υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων με οντότητα πελάτη που δεν είναι εγκατεστημένη στην ΕΕ (νέο άρθρο 19β)·
• να επιτρέπουν στα κράτη μέλη να υποχρεώνουν τους παρόχους υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων που είναι εγκατεστημένοι στην επικράτειά τους υπό μορφή διαφορετική από υποκατάστημα, και η έδρα των οποίων βρίσκεται σε άλλο κράτος μέλος, να ορίζουν κεντρικό σημείο επαφής στην επικράτειά τους (άρθρο 45, παράγραφος 9)·
• να αφαιρεθούν οι απαιτήσεις εγγραφής σε σχέση με τις κατηγορίες παρόχων υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων που θα υπόκεινται σε ενιαίο καθεστώς χορήγησης αδειών στο πλαίσιο του κανονισμού (ΕΕ) 2023/1114 (άρθρο 47, παράγραφος 1) — αυτές οι τροποποιήσεις της οδηγίας (ΕΕ) 2015/849 επίσης υποχρεώνουν την Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών να εκδίδει κατευθυντήριες γραμμές για ένα ευρύ φάσμα ζητημάτων, όπως:
  • τον προσδιορισμό των κριτηρίων και των στοιχείων που λαμβάνουν υπόψη οι πάροχοι υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων κατά την πραγματοποίηση της αξιολόγησης των διασυνοριακών σχέσεων ανταπόκρισης που περιλαμβάνουν την εκτέλεση υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων, καθώς και των μέτρων μετριασμού του κινδύνου που συνδέονται με τις οντότητες πελάτη, συμπεριλαμβανομένων των ελάχιστων μέτρων που πρέπει να λαμβάνονται από τους παρόχους υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων όταν η οντότητα πελάτης δεν έχει εγγραφεί σε μητρώο ή δεν έχει λάβει άδεια (νέο άρθρο 19β),
  • τις μεταβλητές κινδύνου και τους παράγοντες κινδύνου που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη από τους παρόχους υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων κατά τη σύναψη επιχειρηματικών σχέσεων ή τη διενέργεια συναλλαγών με κρυπτοστοιχεία (άρθρο 18),
  • μέτρα που πρέπει να θεσπίσουν οι πάροχοι υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων για τον προσδιορισμό και την εκτίμηση των κινδύνων νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας που συνδέονται με μεταβιβάσεις κρυπτοστοιχείων που πραγματοποιούνται ή που προέρχονται από αυτοφιλοξενούμενη διεύθυνση⁶ (νέο άρθρο 19α),
  • τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζονται τα μέτρα αυξημένης δέουσας επιμέλειας ως προς τον πελάτη και τα κατάλληλα μέτρα μετριασμού του κινδύνου που πρέπει να ληφθούν, όταν οι υπόχρεες οντότητες εκτελούν υπηρεσίες κρυπτοστοιχείων με οντότητες που παρέχουν υπηρεσίες κρυπτοστοιχείων οι οποίες δεν έχουν εγγραφεί σε μητρώο και δεν έχουν λάβει άδεια (νέο άρθρο 24α).

Συμπλήρωση της οδηγίας (ΕΕ) 2015/849

Μια πράξη κατ’ εξουσιοδότηση, ο κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός (ΕΕ) 2019/758, θεσπίζει σύνολο επιπρόσθετων μέτρων, συμπεριλαμβανομένων ελάχιστων ενεργειών, που πρέπει να λαμβάνουν τα πιστωτικά ιδρύματα και οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί προκειμένου να διαχειρίζονται αποτελεσματικά τον κίνδυνο νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας στις περιπτώσεις στις οποίες το δίκαιο τρίτης χώρας δεν επιτρέπει την εφαρμογή πολιτικών και διαδικασιών σε επίπεδο ομίλου, σε υποκαταστήματα ή θυγατρικές πλειοψηφικής συμμετοχής που ανήκουν στον όμιλο και είναι εγκατεστημένα/εγκατεστημένες στην τρίτη χώρα.

Κατάργηση

Η οδηγία (ΕΕ) 2015/849 θα καταργηθεί και θα αντικατασταθεί από την οδηγία (ΕΕ) 2024/1640 (βλέπε σύνοψη) από τις 9 Ιουλίου 2027.