ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, XXX

COM(2025) 1025/2

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Το ευρωπαϊκό σχέδιο οικονομικά προσιτής στέγασης

{SWD(2025) 1053}

Εισαγωγή

«Το σπίτι δεν είναι μόνο τέσσερις τοίχοι και μια στέγη. Είναι ασφάλεια, θαλπωρή, εστία για την οικογένεια και τους φίλους. Είναι ο τόπος όπου ανήκουμε. Όμως για πάρα πολλές Ευρωπαίες και Ευρωπαίους σήμερα, το σπίτι έχει γίνει πηγή άγχους. Μπορεί να σημαίνει χρέος ή αβεβαιότητα.» — πρόεδρος von der Leyen, Ομιλία για την κατάσταση της Ένωσης του 2025

Τα σπίτια μας, οι εστίες μας, αποτελούν τα δομικά στοιχεία των κοινοτήτων μας, τα θεμέλια της κοινωνίας και της δημοκρατίας μας. Η στέγη δεν είναι απλώς ένα εμπόρευμα, αλλά συνιστά θεμελιώδες δικαίωμα και ακρογωνιαίο λίθο της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Ωστόσο, σε ολόκληρη την Ευρώπη, επικρατεί ένα έντονο αίσθημα αδικίας λόγω του απρόσιτου κόστους και της έλλειψης διαθεσιμότητας στέγης.

Αυτό που αντιμετωπίζει η Ευρώπη είναι κάτι περισσότερο από μια στεγαστική κρίση. Είναι μια κοινωνική κρίση. Αποδυναμώνει τη συνοχή μας και απειλεί την ανταγωνιστικότητά μας, καθώς περιορίζει την κινητικότητα του εργατικού δυναμικού και την εκπαιδευτική κινητικότητα, με αποτέλεσμα να επιδεινώνονται οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού στους πόλους ανάπτυξης. Η Ευρώπη πρέπει να αναλάβει αποφασιστική δράση για να συμβάλει στη μείωση του κόστους της στέγασης για όλους τους Ευρωπαίους. Ταυτόχρονα, οι προσπάθειες για τη βελτίωση της οικονομικής προσιτότητας θα πρέπει να συμβαδίζουν με τη βιωσιμότητα και την ποιότητα. Τα ενεργειακά αποδοτικά και ανθεκτικά σπίτια που έχουν κατασκευαστεί με το χαμηλότερο δυνατό αποτύπωμα άνθρακα μειώνουν το κόστος συντήρησης και υπηρεσιών κοινής ωφελείας, ενισχύοντας παράλληλα τη μακροπρόθεσμη αξία, ενώ η επαρκής ποιότητα είναι απαραίτητη για την παροχή υγιεινών, ασφαλών και αξιοπρεπών συνθηκών διαβίωσης. Η ενσωμάτωση αυτών των στόχων θα διασφαλίσει ότι οι στεγαστικές πολιτικές της Ευρώπης αποφέρουν διαρκή κοινωνικά, οικονομικά και περιβαλλοντικά οφέλη.

Σήμερα η Επιτροπή προτείνει ένα σχέδιο για την επίτευξη αυτού του οράματος. Το πρώτο αυτό ευρωπαϊκό σχέδιο οικονομικά προσιτής στέγασης παρουσιάζει μια σειρά συγκεκριμένων δράσεων για την αντιμετώπιση των διαρθρωτικών αιτίων αυτής της κρίσης και για την επίτευξη αποτελεσμάτων για τους Ευρωπαίους. Αποσκοπεί στην αύξηση της προσφοράς στέγης, στην ενεργοποίηση επενδύσεων και μεταρρυθμίσεων και στη στήριξη των ανθρώπων και των περιοχών που πλήττονται περισσότερο. Διαμορφώνει επίσης έναν νέο τρόπο με τον οποίο τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, οι εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αρχές, τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και τα ενδιαφερόμενα μέρη μπορούν να συνεργαστούν για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης.

Η στέγαση παραμένει πρωτίστως αρμοδιότητα των κρατών μελών, των περιφερειών και των πόλεων. Η ΕΕ θα διαδραματίσει πλήρως τον ρόλο της, αλλά μόνο μέσω της κοινής δράσης σε όλα τα επίπεδα μπορούμε να διασφαλίσουμε ότι όλοι οι Ευρωπαίοι έχουν πρόσβαση στα σπίτια που τους αξίζουν.

1.Η στεγαστική κρίση στην Ευρώπη: μια πιεστική και κοινή πρόκληση

Μεταξύ του 2013 και του 2024 οι τιμές των κατοικιών σε ονομαστικούς όρους αυξήθηκαν κατά περισσότερο από 60 % σε ολόκληρη την ΕΕ, σημειώνοντας ταχύτερη αύξηση από το εισόδημα των νοικοκυριών, ενώ η μέση τιμή των ενοικίων αυξήθηκε κατά περίπου 20 %, με τα νέα ενοίκια να έχουν καταστεί σημαντικά ακριβότερα. Οι επενδύσεις στην προσφορά κατοικιών μειώθηκαν σημαντικά την τελευταία δεκαετία. Η προσφορά δεν συμβαδίζει με τις εξελίξεις στη ζήτηση λόγω του υψηλού κόστους κατασκευής, των ελλειμμάτων καινοτομίας, των ελλείψεων ειδικευμένου εργατικού δυναμικού και της υπερβολικής γραφειοκρατίας. Οι οικοδομικές άδειες για οικιστικά κτίρια έχουν μειωθεί κατά 22 % από το 2021 και το υφιστάμενο απόθεμα κατοικιών δεν αξιοποιείται πλήρως, καθώς το 20 % περίπου των κατοικιών παραμένουν κενές.

Η Επιτροπή εκτιμά ότι στην ΕΕ θα απαιτούνται περισσότερες από δύο εκατομμύρια κατοικίες ετησίως για την κάλυψη της τρέχουσας ζήτησης. Αυτό σημαίνει περίπου 650 000 κατοικίες ετησίως επιπλέον του 1,6 εκατομμυρίου που κατασκευάζονται επί του παρόντος. Η παράδοση αυτών των επιπλέον κατοικιών θα κοστίσει περίπου 150 δισ. EUR ετησίως.

Η στεγαστική κρίση επηρεάζει πλέον όλο και περισσότερο ένα ευρύτερο τμήμα της κοινωνίας, δεδομένου ότι αυξάνεται συνεχώς ο αριθμός των νοικοκυριών μεσαίου εισοδήματος που αντιμετωπίζουν δυσκολίες όσον αφορά την πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή στέγαση. Οι εργαζόμενοι σε θέσεις κρίσιμης σημασίας, συμπεριλαμβανομένων των εκπαιδευτικών, των νοσηλευτών, των πυροσβεστών και των αστυνομικών, δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να ζήσουν στις κοινότητες στις οποίες υπηρετούν. Πολλοί νέοι αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τις σπουδές τους, να αρνηθούν ευκαιρίες απασχόλησης, να καθυστερήσουν τη δημιουργία ή τη διεύρυνση οικογένειας ή να ζουν σε υπερπλήρεις κατοικίες και κατοικίες που δεν πληρούν τα στοιχειώδη πρότυπα. Τα πλέον μειονεκτούντα μέλη της κοινωνίας μας δυσκολεύονται περισσότερο, λόγω της αύξησης των ενοικίων και της περιορισμένης πρόσβασης σε κοινωνική στέγαση που οδηγεί σε αυξανόμενους κινδύνους αστεγίας. Καθώς το κόστος διαβίωσης εξακολουθεί να αυξάνεται, όλο και περισσότεροι Ευρωπαίοι αναγκάζονται να κάνουν θυσίες για να τα βγάλουν πέρα.

Σε ορισμένες περιοχές οι επιπτώσεις της κρίσης είναι πολύ πιο αισθητές. Οι πόλεις και οι δημοφιλείς τουριστικοί προορισμοί της Ευρώπης υφίστανται τις μεγαλύτερες πιέσεις. Ταυτόχρονα, οι περιοχές που εμφανίζουν πληθυσμιακή συρρίκνωση και οι αγροτικές περιοχές, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων εξόχως απόκεντρων περιοχών της ΕΕ, αντιμετωπίζουν μείωση των τιμών και δυσκολίες όσον αφορά την πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες —συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών υπηρεσιών— και υποδομές.

Μαζί με το παρόν σχέδιο, η Επιτροπή υποβάλλει ανάλυση των βασικών παραγόντων της στεγαστικής κρίσης 1 , στην οποία στηρίζεται ο προσανατολισμός πολιτικής και οι δράσεις που παρουσιάζονται.

2.Η απόκριση της Ευρώπης: Σχέδιο για οικονομικά προσιτή, βιώσιμη και ποιοτική στέγαση

Η κοινή πρόκληση της στέγασης στην Ευρώπη απαιτεί κοινή απόκριση. Η ΕΕ μπορεί και πρέπει να διαδραματίσει ισχυρότερο ρόλο στη στήριξη, στον συντονισμό και στην ενίσχυση των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών προσπαθειών —όχι με την αντικατάστασή τους, αλλά με την παροχή κοινών φιλοδοξιών και πόρων. Οι ευρωπαϊκές λύσεις πρέπει να αντικατοπτρίζουν την ποικιλομορφία των στεγαστικών αναγκών, των αγορών και των συστημάτων διακυβέρνησης σε ολόκληρη την ήπειρο, προωθώντας παράλληλα τους κοινούς μας στόχους.

Οι δράσεις που παρουσιάζονται στο παρόν σχέδιο βασίζονται σε ευρείες διαβουλεύσεις, συμπεριλαμβανομένης δημόσιας διαβούλευσης στο πλαίσιο της οποίας ελήφθησαν περισσότερες από 13 300 απαντήσεις. Το σχέδιο ανταποκρίνεται στην έκκληση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Οκτωβρίου 2025 για την υποβολή φιλόδοξου και ολοκληρωμένου σχεδίου για οικονομικά προσιτή στέγαση 2 . Βασίζεται στο έργο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου μέσω της οικείας ειδικής επιτροπής για τη στεγαστική κρίση στην ΕΕ, καθώς και του Συμβουλίου Απασχόλησης, Κοινωνικής Πολιτικής, Υγείας και Καταναλωτών 3 . Η Επιτροπή συγκέντρωσε επίσης εισηγήσεις από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, εκπροσώπους δήμων και περιφερειών σε ολόκληρη την ΕΕ και ευρύ φάσμα ενδιαφερόμενων μερών. Το σχέδιο βασίζεται επίσης στις ανεξάρτητες συστάσεις της συμβουλευτικής επιτροπής για τη στέγαση 4 .

Το ευρωπαϊκό σχέδιο οικονομικά προσιτής στέγασης βασίζεται σε τέσσερις πυλώνες στους οποίους απαιτείται δράση:

I.Τόνωση της προσφοράς

II.Κινητοποίηση επενδύσεων

III.Διευκόλυνση της άμεσης στήριξης με παράλληλη προώθηση μεταρρυθμίσεων

IV.Παροχή στήριξης σε όσους πλήττονται περισσότερο

Στο πλαίσιο αυτών των τεσσάρων πυλώνων, το παρόν σχέδιο καθορίζει δέκα βασικούς τομείς δράσης στους οποίους η ΕΕ μπορεί να προσθέσει αξία και να στηρίξει τις προσπάθειες άλλων δημόσιων αρχών και ενδιαφερόμενων μερών, συμπεριλαμβανομένης μιας νέας νομοθετικής πρωτοβουλίας για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις στο πλαίσιο μιας νομοθετικής πράξης για την οικονομικά προσιτή στέγαση, μιας δέσμης μέτρων απλούστευσης και της κινητοποίησης νέων επενδύσεων βάσει του παρόντος και του επόμενου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου (ΠΔΠ). Προτείνει επίσης τομείς στους οποίους τα κράτη μέλη θα μπορούσαν και θα πρέπει να αναλάβουν δράση κατά προτεραιότητα. Μια νέα ευρωπαϊκή συμμαχία για τη στέγαση θα στηρίξει τις εν λόγω δράσεις μέσω της συνεργασίας και της ανταλλαγής ορθών πρακτικών μεταξύ των κρατών μελών, των δήμων και των περιφερειών, άλλων θεσμικών οργάνων της ΕΕ και ενδιαφερόμενων μερών.

Το ευρωπαϊκό σχέδιο οικονομικά προσιτής στέγασης υποβάλλεται μαζί με την αναθεώρηση των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις όσον αφορά τις υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος με σκοπό την καλύτερη στήριξη της οικονομικά προσιτής στέγασης, μια ευρωπαϊκή στρατηγική για τις κατασκευές κατοικιών και μια ανακοίνωση και πρόταση σύστασης του Συμβουλίου σχετικά με το Νέο Ευρωπαϊκό Μπάουχαους. Το 2026 θα συμπληρωθεί με δέσμη ενεργειακών μέτρων για τους πολίτες με στόχο την περαιτέρω μείωση των λογαριασμών ενέργειας, την επίτευξη δίκαιης μετάβασης, την εξάλειψη της ενεργειακής φτώχειας και την ενδυνάμωση των ανθρώπων και των κοινοτήτων.

Πυλώνας I. Τόνωση της προσφοράς

Η αντιμετώπιση της αναντιστοιχίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης κατοικιών απαιτεί σημαντική αύξηση των νέων κατοικιών, ιδίως σε περιοχές υψηλής ζήτησης. Η επέκταση της κοινωνικής και οικονομικά προσιτής στέγασης είναι ιδιαίτερα σημαντική για τη στήριξη των νοικοκυριών χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος.

Η προσφορά κατοικιών παρεμποδίζεται από τη χαμηλή παραγωγικότητα, την ανεπαρκή κλίμακα και ικανότητα και το υψηλό κόστος στον κλάδο των κατασκευών και των ανακαινίσεων, καθώς και από την έλλειψη ειδικευμένου εργατικού δυναμικού. Οι πολλοί και πολύπλοκοι κανόνες, σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης, συνεπάγονται πρόσθετες καθυστερήσεις και δαπάνες. Αντλώντας έμπνευση από το Νέο Ευρωπαϊκό Μπάουχαους, η Ευρώπη πρέπει να ηγηθεί ενός στεγαστικού μετασχηματισμού που θα ενώσει την οικονομική προσιτότητα με τη βιωσιμότητα και την ποιότητα για τη δημιουργία συμπεριληπτικών και ανθεκτικών στις μελλοντικές εξελίξεις χώρων διαβίωσης. Οι επενδύσεις στην ψηφιοποίηση σε κάθε στάδιο του προγραμματισμού, του σχεδιασμού, της αδειοδότησης και της κατασκευής κατοικιών θα στηρίξουν περαιτέρω την προσφορά κατοικιών.

Η μεγιστοποίηση της αποδοτικής χρήσης του υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος —με την αποφυγή περιττών κατεδαφίσεων και αποβλήτων— θα πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα, παράλληλα με τις νέες κατασκευές. Αυτό περιλαμβάνει την ανακαίνιση κτιρίων χαμηλής ενεργειακής απόδοσης και την αναπροσαρμογή της χρήσης τους και την επαναφορά κενών ακινήτων σε χρήση, καθώς και τη ρύθμιση των βραχυχρόνιων μισθώσεων όταν οι μισθώσεις αυτές ανταγωνίζονται τη μακροχρόνια χρήση κατοικιών. Η βελτίωση των μεταφορικών συνδέσεων, της ευρυζωνικής συνδεσιμότητας και της παροχής βασικών υπηρεσιών μπορεί επίσης να αυξήσει τη βιωσιμότητα και την ελκυστικότητα υποχρησιμοποιούμενων κατοικιών στις αγροτικές περιοχές, συμβάλλοντας στην ελάφρυνση της πίεσης στις αστικές αγορές και στηρίζοντας την ισορροπημένη και βιώσιμη ανάπτυξη σε ολόκληρη την ΕΕ.

Δράση 1. Ενίσχυση της παραγωγικότητας, της ικανότητας και της καινοτομίας του κατασκευαστικού κλάδου

Κατά την τελευταία δεκαετία, το κόστος κατασκευής και ανακαίνισης αυξήθηκε ταχύτερα από τον πληθωρισμό, ενώ η παραγωγικότητα του κλάδου παρέμεινε στάσιμη. Ο κατασκευαστικός κλάδος είναι ζωτικής σημασίας για την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης και πρέπει να αυξήσει την ικανότητα και την κλίμακα των δραστηριοτήτων του προκειμένου να καλυφθεί η ζήτηση κατοικιών. Η αύξηση των επενδύσεων στην καινοτομία και την τεχνολογία, η μετάβαση σε μια πιο κυκλική οικονομία, τα καινοτόμα υλικά και η χρήση σύγχρονων μεθόδων κατασκευής που καθίστανται δυνατές χάρη στα νέα εναρμονισμένα πρότυπα θα εξοικονομήσουν χρόνο και κόστος και θα βελτιώσουν την ανθεκτικότητα της αλυσίδας εφοδιασμού.

Οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού και δεξιοτήτων στον κατασκευαστικό τομέα είναι πλέον τρεις φορές υψηλότερες από ό,τι πριν από μια δεκαετία. Έως το 2035 αναμένεται να ανοίξουν περισσότερες από 4 εκατομμύρια θέσεις εργασίας 5 . Ως εκ τούτου, οι σταδιοδρομίες στον κατασκευαστικό τομέα πρέπει να καταστούν ελκυστικότερες για νέα ταλέντα, συμπεριλαμβανομένων των γυναικών. Μολονότι το 11 % των μετακινούμενων εργαζομένων στην ΕΕ και το 34 % των μετακινούμενων αυτοαπασχολούμενων εργάζονται στον κατασκευαστικό τομέα, μόνο το 1 % των κατασκευαστικών υπηρεσιών παρέχονται διασυνοριακά εντός της ΕΕ. Η δέσμη μέτρων για τη δίκαιη κινητικότητα του εργατικού δυναμικού, η οποία θα παρουσιαστεί το 2026, θα βελτιώσει την επιβολή των κανόνων της ΕΕ για τους μετακινούμενους εργαζομένους.

Μια υγιής και ανταγωνιστική αγορά η οποία λειτουργεί ομαλά στον τομέα των κατασκευών και των ανακαινίσεων είναι επίσης απαραίτητη προκειμένου να διατηρηθούν οι τιμές σε χαμηλά επίπεδα. Η Επιτροπή θα επαγρυπνεί όσον αφορά τυχόν αποδεικτικά στοιχεία για αντιανταγωνιστικές δραστηριότητες που ενδέχεται να δικαιολογούν την ανάληψη δράσης σε επίπεδο ΕΕ.

Στόχος

Ένα ισχυρότερος κλάδος για την τόνωση της κατασκευής και της ανακαίνισης κατοικιών

Τρόπος

Για να στηρίξει τον κατασκευαστικό κλάδο στην προσπάθειά του να ανταποκριθεί στην πρόκληση της παροχής οικονομικά προσιτής στέγασης, η Επιτροπή: ·σε στενή συνεργασία με τον κλάδο, θα προωθήσει την καινοτομία στα υλικά και τις μεθόδους κατασκευών και ανακαινίσεων και θα στηρίξει τη μετάβαση σε περισσότερο κυκλικές και ψηφιακές διαδικασίες, μέσω μιας νέας ευρωπαϊκής στρατηγικής για τις κατασκευές κατοικιών η οποία παρουσιάζεται από κοινού με το παρόν σχέδιο 6 · ·θα διασφαλίσει ότι οι εταιρείες και οι επαγγελματίες μπορούν να παρέχουν κατασκευαστικές υπηρεσίες σε διασυνοριακό επίπεδο, χωρίς να υποβαθμίζονται τα εργασιακά και τα κοινωνικά πρότυπα μέσω νομοθετικής πράξης σχετικά με τις κατασκευαστικές υπηρεσίες (Δʹ τρίμηνο του 2026)· ·θα αντιμετωπίσει τις ελλείψεις δεξιοτήτων στον κατασκευαστικό τομέα, με την ανάπτυξη προγραμμάτων κατάρτισης και μαθητείας μεγάλης κλίμακας σε επαγγέλματα που σχετίζονται με τις κατασκευές μέσω του συμφώνου για τις δεξιότητες, της ακαδημίας του Νέου Ευρωπαϊκού Μπάουχαους, και του Erasmus+, και με την προώθηση της καινοτομίας στον κατασκευαστικό τομέα στα προγράμματα σπουδών, με βάση την πρωτοβουλία για τη δημιουργία δεξιοτήτων «Build Up Skills» 7 · ·θα παρακολουθεί κάθε δυνητική αντιανταγωνιστική πρακτική στον κατασκευαστικό τομέα και, όπου απαιτείται, θα λαμβάνει μέτρα, σε στενή συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Ανταγωνισμού σε υποθέσεις που χειρίζονται τα μέλη του. Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να αξιοποιήσουν τις ευκαιρίες που προσφέρει το δίκαιο της ΕΕ με τη στήριξη επενδύσεων που μπορούν να καταστήσουν τις κατασκευές πιο οικονομικά προσιτές —συμπεριλαμβανομένων της υιοθέτησης σύγχρονων μεθόδων κατασκευής και ανακαίνισης, καινοτόμων υλικών, λύσεων προσβασιμότητας και μεγάλης κλίμακας προσπαθειών μαθητείας, αναβάθμισης δεξιοτήτων και επανειδίκευσης— και πιο βιώσιμες, με επενδύσεις στην ευρωπαϊκή μεταποίηση χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών και βιολογικής βάσης ή με την ενσωμάτωση σχετικών κριτηρίων στις δημόσιες συμβάσεις και στα καθεστώτα στήριξης.

 

Δράση 2. Μείωση της γραφειοκρατίας για την επιτάχυνση της προσφοράς κατοικιών

Η προσφορά κατοικιών υπόκειται σε πολλούς αυστηρούς κανόνες που καθορίζονται σε ενωσιακό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο και αποσκοπούν στη διατήρηση της ασφάλειας και της ποιότητας ζωής μας, στην προώθηση κοινωνικών και οικονομικών στόχων και στην προστασία του περιβάλλοντος και της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Οι κανόνες αυτοί λαμβάνουν πολλές μορφές, συμπεριλαμβανομένων των οικοδομικών κανονισμών, των πολιτικών χρήσης γης και χωροταξικού σχεδιασμού, των δημόσιων συμβάσεων και των τοπικών φόρων. Ωστόσο, πολύ συχνά δημιουργούν διοικητική πολυπλοκότητα η οποία οδηγεί σε περιττές δαπάνες και καθυστερήσεις, με αποτέλεσμα να περιορίζεται η προσφορά κατοικιών εκεί όπου είναι περισσότερο αναγκαία.

Η Επιτροπή λαμβάνει ήδη μέτρα για την απλούστευση του νομοθετικού πλαισίου της ΕΕ με τρόπους που θα ωφελήσουν την προσφορά στέγασης, και θα συνεχίσει να το πράττει, μεταξύ άλλων με την ενσωμάτωση της στέγασης σε άλλα συναφή μέτρα απλούστευσης, όπου κρίνεται σκόπιμο. Τον Ιούλιο του 2025 η Επιτροπή ενέκρινε τροποποιήσεις του πλαισίου βιώσιμης χρηματοδότησης για την απλούστευση της υποβολής εκθέσεων για τον κατασκευαστικό τομέα και τη μείωση του διοικητικού φόρτου, μεταξύ άλλων για τις πολλές πολύ μικρές και μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) που δραστηριοποιούνται στον τομέα των κατασκευών και των ανακαινίσεων 8 . Στις 10 Δεκεμβρίου 2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε κανονισμό για την επιτάχυνση των περιβαλλοντικών εκτιμήσεων 9 , την επιτάχυνση και τον εξορθολογισμό των διαδικασιών αδειοδότησης για στρατηγικούς τομείς, συμπεριλαμβανομένης της οικονομικά προσιτής και κοινωνικής στέγασης. Υπάρχει περαιτέρω περιθώριο απλούστευσης των κανόνων της ΕΕ και καλύτερης αξιοποίησης των υφιστάμενων δυνατοτήτων ευελιξίας, ώστε να ενισχυθεί η προσφορά κατοικιών.

Ταυτόχρονα, οι περισσότεροι κανόνες που επηρεάζουν την προσφορά στέγασης καθορίζονται από τα κράτη μέλη, μεταξύ άλλων σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, με αποτέλεσμα να ισχύουν σύνθετοι και αλληλεπικαλυπτόμενοι κανόνες ανά την ΕΕ και εντός ορισμένων κρατών μελών. Στα παραδείγματα περιλαμβάνονται όρια στο ύψος ή τον όγκο των κτιρίων, μέσω της επιβολής ελάχιστου μεγέθους οικοπέδου ή αριθμού χώρων στάθμευσης, κανόνες οι οποίοι περιορίζουν την πυκνότητα στέγασης, αυξάνουν το κόστος και απαιτούν περισσότερη γη. Οι πληροφορίες για τα έργα τηρούνται συχνά σε χωριστά συστήματα, όχι όλα ψηφιακά, με αποτέλεσμα οι χρήστες να υποχρεώνονται να εξετάζουν τα έγγραφα με μη αυτόματο τρόπο.

Ως εκ τούτου, η απλούστευση των κανόνων και των διαδικασιών που περιορίζουν την προσφορά κατοικιών απαιτεί κοινή προσπάθεια από τις ενωσιακές, εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αρχές, με παράλληλο σεβασμό των ευρύτερων στόχων πολιτικής, μεταξύ άλλων για το κλίμα και το περιβάλλον μας.

Στόχος

Ταχύτερες και απλούστερες διοικητικές διαδικασίες για την προσφορά στέγασης

Τρόπος

Η Επιτροπή θα συμβάλει στη μείωση της γραφειοκρατίας με σκοπό τη διευκόλυνση της προσφοράς οικονομικά προσιτής και βιώσιμης στέγασης εκεί όπου είναι περισσότερο αναγκαία με την υποβολή δέσμης μέτρων για την απλούστευση στον τομέα της στέγασης (2027), η οποία θα περιλαμβάνει: ·ολοκληρωμένη χαρτογράφηση της σχετικής νομοθεσίας και των πρωτοβουλιών της ΕΕ και του συνδυασμένου αντίκτυπού τους στην προσφορά και την οικονομική προσιτότητα της στέγασης, με προσδιορισμό τυχόν ευκαιριών για μείωση του περιττού διοικητικού φόρτου, ιδίως για τις ΜΜΕ, επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης και ανακαίνισης και βελτίωση της οικονομικής αποδοτικότητας, με παράλληλο σεβασμό των ευρύτερων στόχων πολιτικής· ·στήριξη των κρατών μελών για την αποτελεσματική εφαρμογή των κανόνων της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των ευκαιριών απλούστευσης που θεσπίζονται βάσει της πρότασης κανονισμού για την επιτάχυνση των περιβαλλοντικών εκτιμήσεων και της ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών απλούστευσης σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής συμμαχίας για τη στέγαση, με ιδιαίτερη έμφαση στην ψηφιοποίηση ως παράγοντα διευκόλυνσης. Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να απλουστεύσουν τους εθνικούς, περιφερειακούς και τοπικούς κανόνες σχεδιασμού, χωροταξίας και αδειοδότησης και τους οικοδομικούς κανονισμούς, καθώς και να αυξήσουν τη διοικητική ικανότητα, μεταξύ άλλων για την ψηφιοποίηση. Καλούνται επίσης να αξιοποιήσουν τις δυνατότητες ευελιξίας που προσφέρουν οι οδηγίες για τις δημόσιες συμβάσεις προκειμένου να προωθήσουν την οικονομικά αποδοτική και αποτελεσματική παροχή στέγασης, ιδίως μέσω ταχειών διαδικασιών και κοινών προμηθειών.

Δράση 3. Συνδυασμός οικονομικής προσιτότητας, βιωσιμότητας και ποιότητας στη στέγαση

Η αύξηση της οικονομικής προσιτότητας της στέγασης δεν θα πρέπει να αποβεί εις βάρος της βιωσιμότητας, της ανθεκτικότητας ή της ποιότητας. Το ενεργειακό κόστος αντιπροσωπεύει σημαντικό μερίδιο του συνολικού κόστους διαβίωσης των νοικοκυριών. Στο σχέδιο δράσης για την οικονομικά προσιτή ενέργεια, η Επιτροπή ενθάρρυνε τα κράτη μέλη να μειώσουν τους φόρους και τις εισφορές προκειμένου να δοθούν κίνητρα για τον εξηλεκτρισμό και να μειωθούν οι τιμές. Η απλούστευση των συμβατικών όρων και η αύξηση της διαφάνειας για τους καταναλωτές θα τονώσουν τον ανταγωνισμό και θα μειώσουν τις τιμές. Επιπλέον, ο κατασκευαστικός τομέας παρουσιάζει τεράστιες δυνατότητες για μείωση των οικείων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, των αποβλήτων που παράγει και του νερού που χρησιμοποιεί με τη μετάβαση σε πιο καινοτόμα, απανθρακοποιημένα και βιολογικής προέλευσης υλικά.

Κάθε ευρώ που δαπανάται για την ενεργειακή απόδοση των κατοικιών μεταφράζεται σε εξοικονόμηση ενέργειας ύψους δώδεκα ευρώ καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής της επένδυσης. Ως εκ τούτου, η προώθηση των ανακαινίσεων για την αύξηση της ενεργειακής απόδοσης των οικιστικών κτιρίων είναι καίριας σημασίας για τη μείωση του κόστους. Ωστόσο, για να αναλάβουν δράση, οι πολίτες χρειάζονται πρόσβαση τόσο σε χρηματοδότηση όσο και σε αξιόπιστες πληροφορίες. Θα πρέπει επίσης να παρασχεθεί η δυνατότητα στα νοικοκυριά να παράγουν τη δική τους ανανεώσιμη ενέργεια, ώστε να μπορούν να εξοικονομούν από τους λογαριασμούς ενέργειας και να παράγουν οφέλη τα οποία μπορούν να μοιράζονται με τους γείτονές τους στο πλαίσιο μιας ενεργειακής κοινότητας. 

Η βιωσιμότητα της στέγασης αφορά επίσης τα υλικά, τα ύδατα, την τοπική κινητικότητα, την έκθεση στην ατμοσφαιρική ρύπανση και τον θόρυβο, καθώς και την προσαρμογή στο μεταβαλλόμενο κλίμα. Η ενσωμάτωση της ανθεκτικότητας των υδάτων, της βιώσιμης διαχείρισης των υδάτων και της ορθής διαχείρισης των κινδύνων πλημμύρας στις κατασκευές κατοικιών, όπως ορίζεται στη στρατηγική της ΕΕ για την ανθεκτικότητα των υδάτων 10 , θα καταστήσει δυνατή τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα και οικονομική προσιτότητα.

Η κοινωνική και οικονομικά προσιτή στέγαση θα πρέπει να είναι της ποιότητας που αξίζουν οι Ευρωπαίοι, και θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη συμπεριληπτικότητα, τη δικαιοσύνη, την υγεία, την ασφάλεια, την προσβασιμότητα και την προσαρμοστικότητα για όλες τις γενιές. Από τη σύλληψή του το 2020, το Νέο Ευρωπαϊκό Μπάουχαους 11 προάγει τις αξίες της βιωσιμότητας, της ποιότητας και της συμπεριληπτικότητας για τη βελτίωση της καθημερινής ζωής των ανθρώπων και τη διαμόρφωση των γειτονιών τους. Στηρίζει την οικονομικά προσιτή, βιώσιμη και ποιοτική στέγαση με την κλιμάκωση της χρηματοδότησης και την ανάπτυξη και αναπαραγωγή νέων λύσεων για περισσότερο συμπεριληπτικές, δίκαιες και προσβάσιμες γειτονιές. Επίσης, άλλες πρωτοβουλίες, όπως η αποστολή της ΕΕ για κλιματικά ουδέτερες και έξυπνες πόλεις και η αποστολή της ΕΕ για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, προωθούν τη χρήση καινοτόμων λύσεων και λύσεων εξοικονόμησης κόστους για την οικονομική προσιτότητα, τη βιωσιμότητα, την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή και την ποιότητα στο δομημένο περιβάλλον.

Στόχος

Μείωση του κόστους διαβίωσης για τους Ευρωπαίους, με παράλληλη διατήρηση υψηλών προτύπων

Τρόπος

Η Επιτροπή: ·θα μειώσει τους λογαριασμούς ενέργειας για τα νοικοκυριά επιταχύνοντας τις ανακαινίσεις μέσω: oνέων συμπράξεων για καλύτερες κατοικίες με σκοπό την αντιμετώπιση πρακτικών εμποδίων σε τοπικό επίπεδο όσον αφορά την παροχή χρηματοδότησης και την επίτευξη κλίμακας (2026)· oκαθοδήγησης σχετικά με τις υπηρεσίες μίας στάσης για την ανακαίνιση κατοικιών στο πλαίσιο δέσμης μέτρων στήριξης για τη χρηματοδότηση της ενεργειακής απόδοσης· oτης παροχής στήριξης στα κράτη μέλη για την ανάπτυξη ολοκληρωμένων εθνικών σχεδίων ανακαίνισης κτιρίων (2026)· ·θα βοηθήσει τις κοινότητες και τα νοικοκυριά να εξοικονομήσουν χρήματα και να αποκομίσουν πρόσθετα οφέλη από την ανανεώσιμη ενέργεια με την παροχή στήριξης για την ανάπτυξη ενεργειακών κοινοτήτων μέσω πρακτικών εργαλείων για την αντιμετώπιση των υφιστάμενων διοικητικών, τεχνικών και οικονομικών φραγμών σε ένα σχέδιο δράσης για τις ενεργειακές κοινότητες (2026)· ·θα προωθήσει την ανάπλαση των γειτονιών και θα βελτιώσει την πρόσβαση σε χρηματοδότηση για λύσεις οικονομικά προσιτής στέγασης με πρωτοβουλία των τοπικών κοινοτήτων μέσω του Νέου Ευρωπαϊκού Μπάουχαους 12 . Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να δώσουν προτεραιότητα στην ανακαίνιση και την αναπροσαρμογή της χρήσης των υφιστάμενων κτιρίων, αποφεύγοντας παράλληλα τις περιττές κατεδαφίσεις ως τρόπο αναζωογόνησης των γειτονιών.

Πυλώνας II. Κινητοποίηση επενδύσεων

Οι συνολικές επενδύσεις στην προσφορά στέγης, συμπεριλαμβανομένης τόσο της δημόσιας όσο και της ιδιωτικής χρηματοδότησης, έχουν μειωθεί σε πολλά κράτη μέλη και παραμένουν κάτω από τα επίπεδα που απαιτούνται για την τόνωση της προσφοράς κατοικιών. Αυτό οφείλεται στη μείωση των επενδύσεων από διάφορες βασικές πηγές, όπως τα νοικοκυριά, οι τράπεζες και οι δημόσιοι προϋπολογισμοί. Διάφοροι παράγοντες επηρεάζουν την κατάσταση: η μείωση της διαθέσιμης δημόσιας χρηματοδότησης έπειτα από τη μεγάλη χρηματοπιστωτική κρίση, η αύξηση του κόστους της γης και των κατασκευών, οι αυστηρότεροι όροι δανεισμού. Προκειμένου να εξασφαλιστούν οι επενδύσεις που απαιτούνται για την κάλυψη των ελλείψεων στη στέγαση κατά την επόμενη δεκαετία, θα είναι εξαιρετικά σημαντική η κινητοποίηση περισσότερων δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων.

Η ΕΕ στηρίζει αυτόν τον στόχο κινητοποιώντας ήδη επενδύσεις ύψους τουλάχιστον 43 δισ. EUR που σχετίζονται με τη στέγαση στο πλαίσιο του τρέχοντος ΠΔΠ μέσω των ταμείων της πολιτικής συνοχής, του InvestEU, του προγράμματος LIFE, του προγράμματος για την ενιαία αγορά και του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», καθώς και μέσω του NextGenerationEU. Όσον αφορά το μέλλον, το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα θα χρηματοδοτήσει επενδύσεις για την ενεργειακή απόδοση, την ανακαίνιση κτιρίων και την καθαρή θέρμανση και ψύξη.

Ωστόσο, μπορούν να αναληφθούν και αναλαμβάνονται ήδη πολλές δράσεις. Ο κανονισμός για την ενδιάμεση επανεξέταση της πολιτικής συνοχής 13 επιτρέπει πλέον στα κράτη μέλη και τις περιφέρειες να διαθέσουν χρηματοδότηση για οικονομικά προσιτή στέγαση επιπλέον των 10,4 δισ. EUR 14 που έχουν ήδη προγραμματιστεί για την ενεργειακή απόδοση και την κοινωνική στέγαση, παρέχοντάς τους παράλληλα δυνατότητες ευελιξίας και οικονομικά κίνητρα κατά τον αναπρογραμματισμό των κονδυλίων για τον τομέα της στέγασης. Οι εν λόγω κανονιστικές δυνατότητες ευελιξίας και η δυνατότητα για υψηλότερο ποσοστό συγχρηματοδότησης της Ένωσης για επενδύσεις στον τομέα της στέγασης θα παραμείνουν σε ισχύ έως το 2029-2030, γεγονός που θα διευκολύνει τον περαιτέρω αναπρογραμματισμό κατά τα επόμενα έτη. Τέλος, ένα νέο μοντέλο χρηματοδοτικού μέσου θα συμβάλει στη μόχλευση της χρηματοδότησης της πολιτικής συνοχής με άλλους πόρους 15 .

Νέες δυνατότητες χρηματοδότησης θα αποδεσμευτούν στον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034. Ειδικότερα, στα μελλοντικά σχέδια εθνικής και περιφερειακής εταιρικής σχέσης η κοινωνική και οικονομικά προσιτή στέγαση περιλαμβάνεται ως ένας από τους ειδικούς στόχους, στοιχείο που παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να αντιμετωπίσουν τις ειδικές προκλήσεις τους με επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις σχετικές με τη στέγαση 16 . Ο μηχανισμός της ΕΕ συμβάλλει επίσης στην κοινωνική και οικονομικά προσιτή στέγαση, ενώ το Erasmus+ μπορεί να παρέχει στεγαστική στήριξη στους σπουδαστές για τη διευκόλυνση και την αύξηση της πρόσβασης στην κινητικότητα, τον εθελοντισμό και τη μάθηση. Επιπλέον, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας περιλαμβάνει στους γενικούς στόχους του κοινωνικές υποδομές και καθιστά δυνατή τη στήριξη για την απανθρακοποίηση των κτιρίων.

Παράλληλα με την ενισχυμένη στήριξη σε επίπεδο ΕΕ, τα κράτη μέλη πρέπει επίσης να εντείνουν τις επενδύσεις. Για τον λόγο αυτόν, η Επιτροπή διευκολύνει τα κράτη μέλη να στηρίξουν χρηματοδοτικά την οικονομικά προσιτή στέγαση μέσω της αναθεώρησης των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις που παρατίθενται κατωτέρω.

Για την κινητοποίηση επενδύσεων στην προσφορά κατοικιών, είναι απαραίτητος ένας ευρύς συνασπισμός χρηματοδοτικών παραγόντων. Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (στο εξής: ΕΤΕπ) προωθεί την επίτευξη αυτού του στόχου μέσω του σχεδίου δράσης της για οικονομικά προσιτή και βιώσιμη στέγαση. Οι εθνικές και περιφερειακές αναπτυξιακές τράπεζες και άλλα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, όπως η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (στο εξής: ΕΤΑΑ) και η Τράπεζα Ανάπτυξης του Συμβουλίου της Ευρώπης (στο εξής: CEB), διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην κινητοποίηση δημόσιων και ιδιωτικών κεφαλαίων και στην παροχή συμβουλευτικής υποστήριξης.

Η ανάπτυξη και η ενίσχυση κλιμακούμενων, καινοτόμων μοντέλων χρηματοδότησης με βάση επιτυχημένα παραδείγματα, όπως τα ανανεώσιμα κεφάλαια 17 , θα συμβάλουν περαιτέρω στη δημιουργία συνεργειών μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών κεφαλαίων.

Δράση 4. Κινητοποίηση πρόσθετων δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων

Οι ευκαιρίες για επενδύσεις σε οικονομικά προσιτή και κοινωνική στέγαση παραμένουν υπερβολικά κατακερματισμένες και συχνά στερούνται της προβολής που απαιτείται για την προσέλκυση επενδυτών και φορέων υλοποίησης έργων. Οι ιδιωτικές επενδύσεις είναι απαραίτητες και πρέπει να αξιοποιηθούν όλοι οι μηχανισμοί, συμπεριλαμβανομένων των συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Το πλήρες δυναμικό του ευρωπαϊκού επενδυτικού οικοσυστήματος στον τομέα της στέγασης πρέπει να αξιοποιηθεί. Για την επίτευξη του στόχου αυτού, η Επιτροπή, σε στενή συνεργασία με τον όμιλο ΕΤΕπ, τις εθνικές και περιφερειακές αναπτυξιακές τράπεζες και διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, όπως η CEB και η ΕΤΑΑ, και άλλους βασικούς εταίρους, αναπτύσσει μια νέα πανευρωπαϊκή επενδυτική πλατφόρμα για οικονομικά προσιτή και βιώσιμη στέγαση.

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή εκφράζει την έντονη ικανοποίησή της για το γεγονός ότι οι εθνικές και περιφερειακές αναπτυξιακές τράπεζες θα επιδιώξουν να επενδύσουν 375 δισ. EUR σε πόρους έως το 2029 σε κοινωνική, οικονομικά προσιτή και βιώσιμη στέγαση, μεταξύ άλλων μέσω του προγράμματος InvestEU, και ότι ο Όμιλος ΕΤΕπ έχει αυξήσει σημαντικά τη χρηματοδότησή του για οικονομικά προσιτή και βιώσιμη στέγαση και έχει ως στόχο να την αυξήσει περαιτέρω τα επόμενα έτη, να επεκτείνει τη στήριξη σε όλα τα κράτη μέλη και να αξιοποιήσει τα κονδύλια της ΕΕ για να παράσχει συμβουλευτική υποστήριξη σε κράτη μέλη, περιφέρειες και πόλεις. Η Επιτροπή εκφράζει επίσης την ικανοποίησή της για τη σημαντική στήριξη που παρέχουν ήδη και θα συνεχίσουν να παρέχουν τα επόμενα έτη διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, όπως η CEB και η ΕΤΑΑ.

Η πλατφόρμα θα στηρίξει τη συνεργασία μεταξύ δημόσιων αρχών και ιδιωτών επενδυτών για τη συγκέντρωση πόρων και την κλιμάκωση των επενδύσεων στην προσφορά κατοικιών σε ολόκληρη την ΕΕ. Θα παρέχει άμεση πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με ευκαιρίες χρηματοδότησης, βέλτιστες πρακτικές, περιπτωσιολογικές μελέτες και καινοτόμες προσεγγίσεις σε όλα τα κράτη μέλη. Θα συμβάλει στην ανάπτυξη κλιμακούμενων και καινοτόμων μοντέλων χρηματοδότησης και θα προωθήσει τη ομαδοποίηση έργων μέσω μιας ψηφιακής πύλης, μιας ομάδας εμπειρογνωμόνων και εθελοντικών εθνικών κόμβων χρηματοδότησης. Η πλατφόρμα θα συμπληρώσει τα εργαλεία που προτείνονται στο πλαίσιο του επόμενου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου, ώστε να διευκολυνθεί η πρόσβαση των δικαιούχων σε κονδύλια της ΕΕ, ιδίως στην ενιαία πύλη πρόσβασης 18 . Θα συνεργαστεί και, κατά περίπτωση, θα αναπτύξει κοινές δράσεις με τον ευρωπαϊκό συνασπισμό για τη χρηματοδότηση της ενεργειακής απόδοσης (EEEFC), ο οποίος συστάθηκε το 2024 για την κινητοποίηση ιδιωτικής χρηματοδότησης στον τομέα της ενεργειακής απόδοσης.

Ένα εμπόδιο στις επενδύσεις που επισήμαναν οι επαγγελματίες της αγοράς είναι η έλλειψη πλαισίου αναφοράς για την αξιολόγηση του κοινωνικού αποτελέσματος των επενδύσεων στον τομέα της στέγασης, με αποτέλεσμα την αβεβαιότητα στις αξιολογήσεις των έργων, το υψηλό κόστος δέουσας επιμέλειας και τις δυσανάλογες απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων για τους παρόχους στέγασης. Η διερεύνηση του ενδεχομένου κατάρτισης προαιρετικής καθοδήγησης σε επίπεδο ΕΕ με βάση τις πρακτικές της αγοράς θα μπορούσε να διευκολύνει τη συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και να κινητοποιήσει επενδύσεις χωρίς νέες υποχρεώσεις επισήμανσης ή δημοσιοποίησης.

Στόχος

Αύξηση των δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων για οικονομικά προσιτή και βιώσιμη στέγαση

Τρόπος

Η Επιτροπή: ·θα βελτιώσει την πρόσβαση σε ευκαιρίες χρηματοδότησης, βέλτιστες πρακτικές και καινοτόμες χρηματοδοτικές προσεγγίσεις για την κινητοποίηση δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων μέσω μιας νέας πανευρωπαϊκής επενδυτικής πλατφόρμας για οικονομικά προσιτή και βιώσιμη στέγαση, συμπεριλαμβανομένων μιας ψηφιακής πύλης, μιας ομάδας εμπειρογνωμόνων και εθνικών κόμβων (Γʹ τρίμηνο του 2026)· ·θα κινητοποιήσει νέες επενδύσεις στον τομέα της στέγασης στο πλαίσιο του παρόντος ΠΔΠ, συμπεριλαμβανομένων επιπλέον 10 δισ. EUR σε επενδύσεις κατ’ εκτίμηση το 2026 και το 2027 μέσω του InvestEU 19 και τουλάχιστον 1,5 δισ. EUR σε προτάσεις που έχουν ληφθεί μέχρι στιγμής από τα κράτη μέλη και τις περιφέρειες για τον αναπρογραμματισμό των κονδυλίων της συνοχής στο πλαίσιο της ενδιάμεσης επανεξέτασης 20 . Πρόσθετη στήριξη θα προέλθει επίσης από το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα· ·θα προσφέρει νέες ευκαιρίες για την κλιμάκωση των επενδύσεων στον τομέα της στέγασης στο πλαίσιο του επόμενου ΠΔΠ, ιδίως βάσει των σχεδίων εθνικής και περιφερειακής εταιρικής σχέσης και του μηχανισμού της ΕΕ, καθώς και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας και του νέου μέσου InvestEU του ΕΤΑ, με βάση το επιτυχημένο μοντέλο του προγράμματος InvestEU· ·θα βοηθήσει τα κράτη μέλη να αναπτύξουν κλιμακούμενα και καινοτόμα μοντέλα χρηματοδότησης για στεγαστικές επενδύσεις, όπως δανειακά κεφάλαια / ίδια κεφάλαια, συνδυασμός κεφαλαίων, στεγαστικά ομόλογα, ανανεώσιμα κεφάλαια, μέσω της ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών και τεχνικής βοήθειας και, κατά περίπτωση, της χρήσης κονδυλίων της ΕΕ· ·θα διερευνήσει την ανάπτυξη εθελοντικού επενδυτικού πλαισίου με βάση την αγορά για οικονομικά προσιτή και κοινωνική στέγαση, ώστε να βοηθηθούν οι επενδυτές να αυξήσουν τις επενδύσεις τους. ·θα παράσχει καθοδήγηση στα κράτη μέλη για να τα βοηθήσει να σχεδιάσουν οικονομικές και νομικές λύσεις για τη στήριξη της κοινωνικής και οικονομικά προσιτής στέγασης, οι οποίες θα λαμβάνουν επίσης υπόψη ζητήματα δημόσιου χρέους. Τα κράτη μέλη και οι περιφέρειες ενθαρρύνονται να εντείνουν τις επενδύσεις για τη στήριξη της κοινωνικής και οικονομικά προσιτής στέγασης, μεταξύ άλλων μέσω της χρήσης χρηματοδοτικών μέσων και μεικτής χρηματοδότησης στο πλαίσιο της τρέχουσας πολιτικής συνοχής και μέσω των οικείων σχεδίων εθνικής και περιφερειακής εταιρικής σχέσης στο πλαίσιο του επόμενου ΠΔΠ.

Δράση 5. Ταχύτερη και απλούστερη δημόσια στήριξη για κοινωνική και οικονομικά προσιτή στέγαση

Η Επιτροπή ανταποκρίνεται στα αιτήματα των τοπικών, περιφερειακών και εθνικών αρχών και των ενδιαφερόμενων μερών για επανεξέταση των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις με σκοπό τη διευκόλυνση της χρηματοδότησης της οικονομικά προσιτής στέγασης.

Σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις, τα κράτη μέλη μπορούν να στηρίζουν την κοινωνική στέγαση με ευέλικτο τρόπο βάσει της απόφασης για τις υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος (στο εξής: απόφαση ΥΓΟΣ) προς όφελος μειονεκτουσών και κοινωνικά λιγότερο προνομιούχων ομάδων, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων που αντιμετωπίζουν αστεγία. Η στήριξη αυτή δεν χρειάζεται να κοινοποιείται στην Επιτροπή, ανεξαρτήτως ποσού. Ωστόσο, όσον αφορά τη στήριξη για οικονομικά προσιτή στέγαση, τέθηκε ανώτατο όριο ύψους 15 εκατ. EUR ετησίως, ενώ για υψηλότερα ποσά απαιτείται κοινοποίηση 21 .

Για να διευκολυνθεί η στήριξη της οικονομικά προσιτής στέγασης για τα νοικοκυριά χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, συμπεριλαμβανομένων των εργαζομένων σε θέσεις κρίσιμης σημασίας, των νοικοκυριών με ιδιαίτερες οικογενειακές συνθήκες, των ατόμων με αναπηρία και των σπουδαστών, η Επιτροπή αποφάσισε να αναθεωρήσει την απόφαση ΥΓΟΣ. Μολονότι η απόφαση αυτή δεν μεταβάλλει ουσιαστικά τους κανόνες για τη στήριξη της κοινωνικής στέγασης, περιλαμβάνει ρητά μια νέα κατηγορία για την οικονομικά προσιτή στέγαση μεταξύ των κατηγοριών που εξαιρούνται από την κοινοποίηση για τις οποίες δεν προβλέπεται ανώτατο όριο αντιστάθμισης. Με τον τρόπο αυτό, τα κράτη μέλη μπορούν να διατηρήσουν τα υφιστάμενα προγράμματα κοινωνικής στέγασης που εφαρμόζουν και να δημιουργήσουν πρόσθετα προγράμματα οικονομικά προσιτής στέγασης για άλλες ομάδες-στόχους. Η αναθεώρηση θα απλουστεύσει, θα επικαιροποιήσει και θα αποσαφηνίσει επίσης ορισμένες έννοιες της απόφασης ΥΓΟΣ. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής θα παρέχουν καθοδήγηση και στήριξη κατόπιν αιτήματος στα κράτη μέλη για να τα βοηθήσουν να σχεδιάσουν ΥΓΟΣ για κοινωνική και οικονομικά προσιτή στέγαση σύμφωνα με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις.

Στόχος

Τόνωση των δημόσιων επενδύσεων σε οικονομικά προσιτή και κοινωνική στέγαση

Τρόπος

Μαζί με το παρόν σχέδιο, η Επιτροπή αναθεώρησε τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις με σκοπό: ·να παράσχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να στηρίζουν έργα για οικονομικά προσιτή στέγαση χωρίς προηγούμενη κοινοποίηση στην Επιτροπή και έγκριση από αυτήν, όταν πληρούνται οι προϋποθέσεις που περιγράφονται στην απόφαση ΥΓΟΣ· ·να τους επιτρέψει να καθορίσουν τις λεπτομέρειες της στήριξης, τις ομάδες-στόχους, τα κριτήρια επιλεξιμότητας, την τιμή και τα πρότυπα ποιότητας των κατοικιών για κοινωνική και οικονομικά προσιτή στέγαση σύμφωνα με το πλαίσιό τους και τις στεγαστικές ανάγκες τους· ·να απλουστεύσει τις διοικητικές απαιτήσεις για τις κρατικές ενισχύσεις όσον αφορά την κοινοποίηση, την παρακολούθηση και την υποβολή εκθέσεων για όλες τις ΥΓΟΣ.

Πυλώνας III. Διευκόλυνση της άμεσης στήριξης με παράλληλη προώθηση μεταρρυθμίσεων 

Ορισμένες γειτονιές, ιδίως στις πόλεις αλλά και σε άλλους δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς, αντιμετωπίζουν έντονες πιέσεις όσον αφορά την οικονομική προσιτότητα της στέγασης. Σε αυτές τις περιοχές, στις οποίες παρατηρούνται σοβαρά προβλήματα στέγασης, η ταχεία επέκταση των βραχυχρόνιων μισθώσεων σε συνδυασμό με κερδοσκοπικές επενδυτικές πρακτικές μπορεί να εντείνει τον ανταγωνισμό για το περιορισμένο απόθεμα κατοικιών, με αποτέλεσμα την αύξηση των τιμών. Οι κάτοικοι της περιοχής κινδυνεύουν να εκτοπιστούν από την αγορά λόγω των απρόσιτων τιμών και ενοικίων, ενώ άλλοι δεν μπορούν να αποδεχθούν θέσεις εργασίας ή να αξιοποιήσουν ευκαιρίες εκπαίδευσης επειδή δεν κατορθώνουν να βρουν στέγαση την οποία να μπορούν να αντέξουν οικονομικά. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του Ευρωβαρόμετρου 22 η πλέον επείγουσα ανησυχία για τους Ευρωπαίους που ζουν σε πόλεις είναι μακράν η έλλειψη οικονομικά προσιτής στέγασης.

Η ΕΕ θα στηρίξει περιοχές στις οποίες παρατηρούνται σοβαρά προβλήματα στέγασης για την ενίσχυση της οικονομικά προσιτής στέγασης μέσω νομοθετικών και μη νομοθετικών μέτρων. Σε αυτά θα συμπεριληφθεί ένα πλαίσιο με βάση το οποίο οι δημόσιες αρχές θα προσδιορίζουν περιοχές στις οποίες παρατηρούνται σοβαρά προβλήματα στέγασης και θα αποσαφηνίζουν τις στοχευμένες και αναλογικές δράσεις που μπορούν να αναληφθούν για τη διαχείριση των βραχυχρόνιων μισθώσεων ακινήτων και την προστασία και την προώθηση της οικονομικής προσιτότητας της στέγασης στις εν λόγω περιοχές, μεταξύ άλλων μέσω ταχύτερου σχεδιασμού και αδειοδότησης.

Τα μέτρα αυτά πρέπει να συμπληρωθούν με μακροπρόθεσμες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις για την ενίσχυση της οικονομικής προσιτότητας της στέγασης σε διάφορους τομείς για τους οποίους αρμόδια είναι τα κράτη μέλη, όπως η δράση για τα κενά ακίνητα, η ανάπτυξη της κοινωνικής στέγασης, οι τοπικές μεταφορές, η φορολογία και οι διοικητικές διαδικασίες.

Πρέπει να αποσαφηνιστεί περισσότερο ο ρόλος που διαδραματίζουν η αυξημένη χρηματιστηριοποίηση και κερδοσκοπία στη στεγαστική κρίση συνολικά, ιδίως δεδομένης της έλλειψης δεδομένων και διαφάνειας στον τομέα αυτό.

Δράση 6. Αντιμετώπιση των βραχυχρόνιων μισθώσεων σε περιοχές στις οποίες παρατηρούνται σοβαρά προβλήματα στέγασης

Η κράτηση καταλυμάτων για βραχυχρόνια διαμονή μέσω επιγραμμικών πλατφορμών προσφέρει πολλά οφέλη: περισσότερες επιλογές, πρόσθετες ανέσεις για τους καταναλωτές, πρόσθετο εισόδημα για τους εκμισθωτές, κίνητρο για επενδύσεις σε ανακαινίσεις και τόνωση του τουρισμού, των εισοδημάτων και των θέσεων εργασίας. Ωστόσο, η ταχεία ανάπτυξή της κατά σχεδόν 93 % την περίοδο 2018-2024 είχε ως αποτέλεσμα να εξελιχθεί από την περιστασιακή παροχή υπηρεσιών μεταξύ ομοτίμων σε σημαντική εμπορική δραστηριότητα, η οποία σε ορισμένες περιοχές ενδέχεται να συνεπάγεται περιορισμένη προσφορά οικονομικά προσιτής στέγασης για τους κατοίκους της εκάστοτε περιοχής. Σε πολύ δημοφιλείς προορισμούς τα καταλύματα βραχυχρόνιας μίσθωσης μπορούν να αντιπροσωπεύουν έως και το 20 % του αποθέματος κατοικιών. Είναι αναγκαίο να διατηρηθούν τα οφέλη των βραχυχρόνιων μισθώσεων ακινήτων και να μειωθούν παράλληλα οι αρνητικές επιπτώσεις τους.

Οι εθνικές και τοπικές αρχές χρειάζονται μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου προκειμένου να καθορίσουν κατάλληλα μέτρα. Οι πάροχοι υπηρεσιών βραχυχρόνιας μίσθωσης ακινήτων χρειάζονται επίσης βεβαιότητα όσον αφορά τις νομικές δυνατότητες. Υπάρχουν ανησυχίες ότι οι βραχυχρόνιες μισθώσεις ακινήτων, ιδίως για ακίνητα τα οποία διαχειρίζονται επαγγελματίες εκμισθωτές, ανταγωνίζονται τους παραδοσιακούς παρόχους καταλυμάτων, συμπεριλαμβανομένων των ΜΜΕ, οι οποίοι πρέπει να συμμορφώνονται με αυστηρότερες εθνικές απαιτήσεις, όπως οι κανόνες για την ασφάλεια, την ευθύνη και την προστασία των καταναλωτών.

Ο κανονισμός για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις ακινήτων 23 , ο οποίος εφαρμόζεται από τον Μάιο του 2026, θα αυξήσει τη διαφάνεια και θα βοηθήσει τις δημόσιες αρχές να ρυθμίσουν την αγορά με αναλογικό τρόπο, απαιτώντας την υποχρεωτική καταχώριση των εκμισθωτών και την ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ ψηφιακών πλατφορμών και εθνικών αρχών όσον αφορά τις πραγματικές συναλλαγές. Επιπλέον, θα είναι σημαντικό να εφαρμοστεί ορθά ο κανονισμός, συμπεριλαμβανομένων των προσπαθειών των επιγραμμικών πλατφορμών να διενεργούν δειγματοληπτικούς ελέγχους και να αποσύρουν τις κοινοποιηθείσες παράνομες καταχωρίσεις.

Συμπληρωματικά προς τον ισχύοντα κανονισμό, η Επιτροπή θα προτείνει νομοθετική πράξη για την αντιμετώπιση των βραχυχρόνιων μισθώσεων ακινήτων και τη θέσπιση ενός συνεκτικού, βασιζόμενου στα δεδομένα, σαφούς και προβλέψιμου νομικού πλαισίου της ΕΕ για τη διευκόλυνση και τη στήριξη των τοπικών αρχών ώστε να λάβουν στοχευμένα και αναλογικά μέτρα, ιδίως σε περιοχές όπου παρατηρούνται σοβαρά προβλήματα στέγασης, καθώς και για τη στήριξη του βιώσιμου τουρισμού. Με τον τρόπο αυτό θα εξασφαλιστεί μεγαλύτερη νομική συνοχή στην ενιαία αγορά για τις εθνικές και τις τοπικές αρχές όσον αφορά τη διαχείριση της βραχυχρόνιας μίσθωσης ακινήτων και θα τους παρασχεθεί ευελιξία με πλήρη σεβασμό της επικουρικότητας. Η πράξη θα δώσει τη δυνατότητα στα κράτη μέλη, στις πόλεις και στις περιφέρειες να εξισορροπήσουν τα οφέλη της βραχυχρόνιας μίσθωσης ακινήτων με τις πιθανές αρνητικές επιπτώσεις στις στεγαστικές αγορές και κοινότητες. Η πρωτοβουλία θα ανταποκριθεί επίσης στην έκκληση της έκθεσης Letta για ανάληψη ειδικής τομεακής δράσης στις ταχέως αναπτυσσόμενες αγορές υπηρεσιών με σκοπό την οικοδόμηση μιας περισσότερο βιώσιμης ενιαίας αγοράς.

Στόχος

Αντιμετώπιση των ελλείψεων σε περιοχές στις οποίες παρατηρούνται σοβαρά προβλήματα στέγασης

Τρόπος

Η Επιτροπή: ·θα προτείνει νέα νομοθετική πρωτοβουλία για τη βραχυχρόνια μίσθωση ακινήτων, ώστε να δοθεί η δυνατότητα στις δημόσιες αρχές να λάβουν μια σειρά δικαιολογημένων και αναλογικών μέτρων, ιδίως σε περιοχές στις οποίες παρατηρούνται σοβαρά προβλήματα στέγασης, και να αντιμετωπίσουν τα εναπομένοντα ζητήματα, όπως η προστασία των καταναλωτών και η διάκριση μεταξύ επαγγελματιών και μη επαγγελματιών εκμισθωτών· ·η πρωτοβουλία αυτή θα αποτελέσει κεντρική συνιστώσα μιας νομοθετικής πράξης για την οικονομικά προσιτή στέγαση με σκοπό τη στήριξη των δημόσιων αρχών στον εντοπισμό περιοχών όπου παρατηρούνται σοβαρά προβλήματα στέγασης, με βάση δημόσια διαθέσιμα δεδομένα, και την παροχή της δυνατότητας, με πλήρη σεβασμό της επικουρικότητας, να λάβουν μέτρα για την προστασία και την προώθηση της οικονομικής προσιτότητας της στέγασης στις περιοχές αυτές, μεταξύ άλλων με την απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών, όπως ο προγραμματισμός και η αδειοδότηση (νομοθετική και μη νομοθετική πρωτοβουλία, Δʹ τρίμηνο του 2026). Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να παρακολουθούν τα δεδομένα σχετικά με τις βραχυχρόνιες μισθώσεις ακινήτων στην επικράτειά τους και να αξιολογούν τον αντίκτυπό τους στην οικονομική προσιτότητα της στέγασης.

Δράση 7: Αντιμετώπιση της κερδοσκοπίας στη στεγαστική αγορά

Απαιτούνται ιδιωτικές επενδύσεις στη στέγαση, ενώ σημαντικό μερίδιο προέρχεται από συνταξιοδοτικά και ασφαλιστικά ταμεία, τα οποία συνήθως επιδιώκουν μακροπρόθεσμες, σταθερές αποδόσεις. Οι επενδύσεις αυτές διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην παροχή κοινωνικών υποδομών, συμπεριλαμβανομένης της οικονομικά προσιτής και βιώσιμης στέγασης. Ταυτόχρονα, ενδείξεις σχετικά με βραχυπρόθεσμες κερδοσκοπικές επενδύσεις εγείρουν ανησυχίες για στρεβλώσεις της αγοράς, υπερτίμηση και κερδοσκοπικές πιέσεις. Σε πολλές πόλεις και τουριστικούς προορισμούς, οι τιμές των κατοικιών αποσυνδέονται όλο και περισσότερο από τα τοπικά εισοδήματα. Τα περιορισμένα δεδομένα και η έλλειψη διαφάνειας όσον αφορά την ιδιοκτησία και τις βασικές συναλλαγές επί ακινήτων εμποδίζουν τις δημόσιες αρχές στην παρακολούθηση των εξελίξεων της αγοράς. Η βελτίωση της συλλογής και της ανάλυσης τέτοιων δεδομένων αποτελεί προϋπόθεση για την αξιολόγηση και, στη συνέχεια, την ανάληψη δράσης για την αντιμετώπιση της έκτασης και του αντίκτυπου της κερδοσκοπικής συμπεριφοράς στη στεγαστική αγορά.

Η αύξηση της ποσότητας και της διαθεσιμότητας οικονομικά προσιτής και κοινωνικής στέγασης και η στήριξη παρόχων στέγασης μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα και περιορισμένου κέρδους, συμπεριλαμβανομένων των συνεταιρισμών κατοικιών και των κοινοτικών καταπιστευμάτων γης, μπορούν να συμβάλουν στην αντιμετώπιση της αστάθειας των τιμών διατηρώντας οικονομικά προσιτές τιμές μακροπρόθεσμα. Ωστόσο, οι εν λόγω πάροχοι αντιμετωπίζουν εμπόδια στην επέκτασή τους, όπως έλλειψη νομικής αναγνώρισης και δυσκολίες πρόσβασης σε χρηματοδότηση. Οι φορολογικές πολιτικές και άλλα μέτρα μπορούν επίσης να μετριάσουν τον κίνδυνο κερδοσκοπικών συμπεριφορών.

Στόχος

Εντοπισμός κερδοσκοπικών συμπεριφορών στη στεγαστική αγορά

Τρόπος

Η Επιτροπή: ·θα παρουσιάσει ανάλυση της δυναμικής των τιμών των κατοικιών συμπεριλαμβανομένων διαθέσιμων στοιχείων για τις τάσεις κερδοσκοπίας, τα κενά στα δεδομένα και τις οικονομικές συνέπειες, και θα προτείνει δράσεις παρακολούθησης, όπου απαιτείται (Δʹ τρίμηνο του 2026)· ·θα προωθήσει την αύξηση της διαφάνειας στην αγορά οικιστικών ακινήτων μέσω της συνεργασίας με τις δημόσιες αρχές για την αποσαφήνιση της ιδιοκτησίας ακινήτων και των συναλλαγών σε ακίνητα και τον εντοπισμό κερδοσκοπικών τάσεων· ·θα διευκολύνει τις επενδύσεις σε παρόχους στέγασης μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα και περιορισμένου κέρδους, εντοπίζοντας τεχνικά και νομοθετικά εμπόδια, αναπτύσσοντας ένα επενδυτικό πλαίσιο με βάση την αγορά για κοινωνική και οικονομικά προσιτή στέγαση και κινητοποιώντας επενδύσεις στο πλαίσιο της πανευρωπαϊκής επενδυτικής πλατφόρμας (βλ. δράση 4)· ·θα διευκολύνει την αλληλοδιδαχή από ομοτίμους και την καινοτομία για την αντιμετώπιση της κερδοσκοπίας στον τομέα της στέγασης, με βάση τοπικές και εθνικές εμπειρίες (π.χ. σχετικά με τη φορολογία και τα μέτρα για την αντιμετώπιση των κενών ακινήτων). Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να θεσπίσουν μέτρα για τον περιορισμό των επιζήμιων κερδοσκοπικών συμπεριφορών στη στεγαστική αγορά, μεταξύ άλλων με τον σχεδιασμό αποτελεσματικών φορολογικών πολιτικών, τη βελτίωση της διαφάνειας της αγοράς και τη διάθεση καθορισμένου ποσοστού των νέων έργων στεγαστικής ανάπτυξης σε κοινωνική και οικονομικά προσιτή στέγαση, το οποίο θα ανταποκρίνεται στις τοπικές στεγαστικές ανάγκες.

Δράση 8: Προώθηση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων των κρατών μελών

Για να αυξηθεί η οικονομική προσιτότητα της στέγασης, τα κράτη μέλη πρέπει να εφαρμόσουν διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις σε διάφορους τομείς πολιτικής. Η Επιτροπή θα στηρίξει τις προσπάθειες αυτές μέσω διαφόρων εργαλείων και μέσω στρατηγικής καθοδήγησης στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου.

Η μείωση της γραφειοκρατίας σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο και η κινητοποίηση επενδύσεων στη διοικητική ικανότητα και σε ψηφιακές λύσεις είναι καίριας σημασίας για την αύξηση της προσφοράς οικονομικά προσιτής και κοινωνικής στέγασης. Οι δημόσιες αρχές πρέπει επίσης να διασφαλίσουν ότι υπάρχει διαθέσιμη κατάλληλη γη για στεγαστική ανάπτυξη και να αξιοποιήσουν καλύτερα το υφιστάμενο κτιριακό δυναμικό.

Οι μεταρρυθμίσεις θα πρέπει να στηρίζουν τόσο τις αστικές περιοχές που αντιμετωπίζουν ελλείψεις όσο και τις αγροτικές και απομακρυσμένες περιοχές στις οποίες παρατηρείται δημογραφική συρρίκνωση. Σε περιοχές, στις οποίες παρατηρούνται σοβαρά προβλήματα στέγασης, αυτό σημαίνει αύξηση της προσφοράς μέσω νέων κτιρίων, καθώς και μέσω ανακαινίσεων, αναπροσαρμογής της χρήσης και αστικής πύκνωσης, με τη διασφάλιση ότι τα έργα αυτά επωφελούνται από απλούστερες και ταχύτερες διοικητικές διαδικασίες. Σε περιοχές που υφίστανται λιγότερη πίεση, αυτό σημαίνει στήριξη του «δικαιώματος παραμονής» μέσω της στήριξης της ανακαίνισης και της αναβάθμισης των τοπικών κατοικιών σε περιοχές με οικονομικό δυναμικό, παράλληλα με επενδύσεις στις μεταφορές, τις υποδομές και τις υπηρεσίες, σύμφωνα με την πολιτική συνοχής της ΕΕ.

Η φορολογία αποτελεί βασικό υποστηρικτικό εργαλείο για την αντιμετώπιση της οικονομικής προσιτότητας της στέγασης. Για παράδειγμα, οι φόροι αποτελούν σημαντική συνιστώσα του κόστους στέγασης, μεταξύ άλλων και κατά την αγορά.

Η κοινωνική στέγαση χρήζει ιδιαίτερης προσοχής, καθώς η παροχή της στην ΕΕ έχει μειωθεί τις τελευταίες δεκαετίες. Μολονότι αναγνωρίζονται η αποκλίνουσα κατάσταση και οι παραδόσεις των κρατών μελών, είναι αναγκαίο να αντιστραφεί η τρέχουσα τάση όπου, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, το μέσο ποσοστό κοινωνικής στέγασης σήμερα αντιπροσωπεύει μόλις το 6-7 % περίπου του αποθέματος κατοικιών της ΕΕ 24 .

Στόχος

Αύξηση της οικονομικής προσιτότητας της στέγασης και της ανθεκτικότητας των στεγαστικών αγορών μέσω διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων

Τρόπος

Η Επιτροπή: ·θα βοηθήσει τα κράτη μέλη να σχεδιάσουν αποτελεσματικές μεταρρυθμίσεις για οικονομικά προσιτή και κοινωνική στέγαση μέσω ισχυρότερης παρακολούθησης και στοχευμένων συστάσεων στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου· ·θα προωθήσει τις ευρωπαϊκές στατιστικές που σχετίζονται με τη στέγαση για την περαιτέρω ενίσχυση της τεκμηριωμένης χάραξης πολιτικής βάσει δεδομένων ενόψει της καλύτερης κατανομής των πόρων για τη στέγαση και θα δημιουργήσει ένα σημείο πρόσβασης σε επίπεδο ΕΕ για τα δεδομένα και τις αναλύσεις που σχετίζονται με τη στέγαση· ·θα συνεργαστεί με τα κράτη μέλη, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο της Συμμαχίας για τη Στέγαση, για τον προσδιορισμό, με βάση τα ανωτέρω δεδομένα και την ανάλυση, των περιοχών στις οποίες η πολιτική και η χρηματοδότηση της ΕΕ μπορούν να έχουν τον μεγαλύτερο αντίκτυπο στη βελτίωση της λειτουργίας των στεγαστικών αγορών· ·θα στηρίξει τα κράτη μέλη στον σχεδιασμό φορολογικών πολιτικών που προωθούν την οικονομική προσιτότητα της στέγασης, αξιολογώντας τον αντίκτυπο των φόρων που σχετίζονται με τη στέγαση στις στεγαστικές αγορές, εκδίδοντας πρακτική καθοδήγηση και διευκολύνοντας την ανταλλαγή ορθών πρακτικών· ·θα παρέχει τεχνική και χρηματοδοτική στήριξη στα κράτη μέλη, στις περιφέρειες και στους δήμους για την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων μέσω της ευρωπαϊκής συμμαχίας για τη στέγαση, μέσω του Μέσου Τεχνικής Υποστήριξης 25 και στο πλαίσιο του επόμενου ΠΔΠ. Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να εφαρμόσουν φιλόδοξες και ολοκληρωμένες μεταρρυθμίσεις που επικεντρώνονται στην οικονομική προσιτότητα, αξιοποιώντας πλήρως τις διαθέσιμες δυνατότητες για ανταλλαγή δεδομένων, αμοιβαία μάθηση και τεχνική βοήθεια, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής συμμαχίας για τη στέγαση.

Πυλώνας IV. Παροχή στήριξης σε όσους πλήττονται περισσότερο

Η στεγαστική κρίση δεν επηρεάζει εξίσου όλους τους ανθρώπους. Ορισμένες ομάδες επηρεάζονται δυσανάλογα από την αύξηση του κόστους στέγασης και την περιορισμένη πρόσβαση σε οικονομικά προσιτές κατοικίες. Η έλλειψη οικονομικά προσιτής στέγασης εμποδίζει τους νέους, ιδίως από μειονεκτούντα περιβάλλοντα, να αξιοποιήσουν ευκαιρίες εκπαίδευσης, πρακτικής άσκησης, μαθητείας και απασχόλησης, με εκτεταμένες οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες 26 . Καθυστερεί τη δημιουργία οικογένειας. Οι σπουδαστές και οι μαθητευόμενοι είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένοι σε υψηλό κόστος στέγασης, το οποίο μπορεί να τους αποθαρρύνει από την πραγματοποίηση σπουδών, τη συμμετοχή σε προγράμματα κινητικότητας, όπως το Erasmus+, ή την ολοκλήρωση της εκπαίδευσής τους.

Η διασφάλιση της πρόσβασης σε οικονομικά προσιτή στέγαση για τους εργαζομένους σε θέσεις κρίσιμης σημασίας —όπως το υγειονομικό προσωπικό και οι επαγγελματίες του τομέα της περίθαλψης, οι εκπαιδευτικοί ή το προσωπικό των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης— είναι ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση ανθεκτικών και συμπεριληπτικών κοινοτήτων. Οι εργαζόμενοι αυτοί συχνά αντιμετωπίζουν ελλείψεις στέγασης ή υψηλό κόστος στέγασης, ιδίως σε αστικές περιοχές όπου υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη για τις υπηρεσίες που παρέχουν. Η αναθεώρηση των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις για οικονομικά προσιτή στέγαση που παρουσίασε η Επιτροπή θα βοηθήσει τα κράτη μέλη να διευκολύνουν τη στήριξη της οικονομικά προσιτής στέγασης για νοικοκυριά χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, συμπεριλαμβανομένων των εργαζομένων σε θέσεις κρίσιμης σημασίας.

Το 2021 όλα τα κράτη μέλη δεσμεύτηκαν για την επίτευξη του κοινού στόχου της εξάλειψης της αστεγίας στην Ευρώπη έως το 2030. Παρά τις προσπάθειες που έχουν καταβληθεί μέχρι σήμερα, η αστεγία αυξάνεται, καθώς υπάρχουν περισσότεροι από ένα εκατομμύριο άστεγοι, συμπεριλαμβανομένων 400 000 παιδιών, στην ΕΕ, και περίπου 80 000 άτομα που κοιμούνται στον δρόμο 27 . Πρέπει να λάβουμε άμεσα μέτρα προκειμένου να αλλάξουμε πορεία.

Οι ομάδες χαμηλού εισοδήματος πλήττονται ιδιαίτερα από τη στεγαστική κρίση. Ειδικές προκλήσεις όσον αφορά την πρόσβαση σε στέγαση αντιμετωπίζουν οι ομάδες που βρίσκονται σε μειονεκτική θέση, στις οποίες περιλαμβάνονται επίσης ηλικιωμένοι με χαμηλές συντάξεις, μονογονεϊκές οικογένειες και οικογένειες με παιδιά που διατρέχουν κίνδυνο φτώχειας, άτομα ΛΟΑΤΚΙ+, θύματα έμφυλης βίας, Ρομά και άλλες περιθωριοποιημένες μειονότητες, μετανάστες και άλλες ομάδες που διατρέχουν κίνδυνο αποκλεισμού ή διακρίσεων. Επιπλέον, τα άτομα με αναπηρία αντιμετωπίζουν περιορισμένη διαθεσιμότητα προσβάσιμης στέγασης, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο ιδρυματοποίησης.

Οι ενοικιαστές αντιμετωπίζουν αυξανόμενους κινδύνους στεγαστικής ανασφάλειας λόγω της αύξησης των ενοικίων και, σε ορισμένα κράτη μέλη, της ανεπαρκούς νομικής ή κοινωνικής αρωγής, όπου απαιτείται.

Η κακή ποιότητα των κατοικιών και η χαμηλή ενεργειακή απόδοση δυσχεραίνουν τη διατήρηση κατάλληλης θερμοκρασίας εσωτερικού χώρου και ποιότητας του αέρα και συμβάλλουν στην ενεργειακή φτώχεια. Περίπου 42 εκατομμύρια Ευρωπαίοι δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να θερμάνουν επαρκώς τα σπίτια τους 28 .

Δράση 9. Στέγαση για τους νέους

Η πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή στέγαση είναι όλο και πιο ανέφικτη για πολλούς νέους, με αποτέλεσμα να περιορίζεται η ανεξαρτησία τους και η συμμετοχή τους στην κοινωνία και την οικονομία. Η αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης απαιτεί μια ολοκληρωμένη προσέγγιση που θα συνδυάζει αυξημένες επενδύσεις στη φοιτητική στέγαση, στοχευμένα μέτρα που επεκτείνουν τις ευκαιρίες οικονομικά προσιτής μίσθωσης και ιδιοκτησίας κατοικιών ειδικά για τις νεότερες γενιές και στήριξη καινοτόμων μοντέλων στέγασης, όπως οι χώροι κοινής διαβίωσης και η διαγενεακή διαβίωση. Σε ορισμένες χώρες έχουν ήδη εμφανιστεί διάφορες ελπιδοφόρες προσεγγίσεις που διασφαλίζουν την ποιότητα και την οικονομική προσιτότητα, οι οποίες μπορούν να χρησιμεύσουν ως παραδείγματα προς ανάπτυξη και αναπαραγωγή σε ολόκληρη την ΕΕ.

Στόχος

Βελτίωση της πρόσβασης στη στέγαση για νέους, σπουδαστές, μαθητευόμενους και ασκούμενους

Τρόπος

Η Επιτροπή: ·θα συμβάλει στην οικοδόμηση περισσότερων κατοικιών για σπουδαστές κινητοποιώντας επενδύσεις μέσω του προγράμματος InvestEU, της πανευρωπαϊκής επενδυτικής πλατφόρμας και στηρίζοντας τα κράτη μέλη και τις περιφέρειες στη διοχέτευση της οικείας χρηματοδότησης της πολιτικής συνοχής προς αυτήν την κατεύθυνση· ·θα συνδράμει σπουδαστές, ασκούμενους και μαθητευόμενους στην ανεύρεση κατοικίας στην ιδιωτική αγορά μίσθωσης ακινήτων, αξιολογώντας τη σκοπιμότητα ενός συστήματος εγγύησης 29 για τη μείωση ή την εξάλειψη της ανάγκης καταβολής εγγύησης· ·θα προσδιορίσει και θα διαδώσει καινοτόμα μοντέλα στέγασης για σπουδαστές και νέους· ·θα δρομολογήσει πιλοτικό πρόγραμμα στο πλαίσιο του Erasmus+, σε συνεργασία με πόλεις σε ολόκληρη την ΕΕ και σχετικά ενδιαφερόμενα μέρη, για την αύξηση της διαθεσιμότητας οικονομικά προσιτών και καινοτόμων λύσεων στέγασης για μετακινούμενους σπουδαστές από μειονεκτούντα περιβάλλοντα. Επιπλέον, η Επιτροπή θα συνεργαστεί με τα κράτη μέλη για να ενθαρρύνει τη χρήση του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου+ για την περαιτέρω στήριξη λύσεων οικονομικά προσιτής στέγασης για μειονεκτούντες σπουδαστές. Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να αναπτύξουν και να εφαρμόσουν στοχευμένα προγράμματα για τη βελτίωση της πρόσβασης των νέων σε στέγαση, συμπεριλαμβανομένων οικονομικά προσιτών επιλογών μίσθωσης και της παροχής στήριξης για τρόπους κοινής διαβίωσης ή συνδιαβίωσης.

Δράση 10. Αντιμετώπιση της αστεγίας και στήριξη των ενοικιαστών και των νοικοκυριών που βρίσκονται σε ευάλωτη κατάσταση

Η αστεγία συνιστά μια επίμονη και σύνθετη πρόκληση που πρέπει να αντιμετωπιστεί μέσω λύσεων με γνώμονα τη στέγαση [συμπεριλαμβανομένων λύσεων «Housing First» («Προτεραιότητα στη στέγαση»)] 30 , σε συνδυασμό με ολοκληρωμένες προσεγγίσεις για την καταπολέμηση της φτώχειας και του αποκλεισμού. Η στρατηγική της ΕΕ για την καταπολέμηση της φτώχειας, η οποία θα εγκριθεί το 2026, θα υιοθετήσει μια ανθρωποκεντρική, πολυδιάστατη προσέγγιση για την αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων της φτώχειας. Θα αντιμετωπίσει την αστεγία ως μία από τις σοβαρότερες μορφές κοινωνικού αποκλεισμού, θα ενισχύσει την πρόληψη και θα προωθήσει ολοκληρωμένα εργαλεία για τη μείωση της ανισότητας, της φτώχειας, του αποκλεισμού και τη βελτίωση της πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες, στην κοινωνική προστασία και στην αγορά εργασίας.

Η αύξηση της διαθεσιμότητας κοινωνικής στέγασης είναι απαραίτητη για την επίτευξη μακροπρόθεσμων διόδων εξόδου από την αστεγία και την πρόληψη του κοινωνικού αποκλεισμού και των επισφαλών καταστάσεων στέγασης. Η πρόσβαση των αστέγων σε κοινωνική στέγαση και βοήθεια υπογραμμίζεται ως μία από τις 20 αρχές του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. Η ενίσχυση των υπηρεσιών που σχετίζονται με τη στέγαση, όπως η παροχή συμβουλών και μέτρα μετριασμού για χρέη, είναι καθοριστικής σημασίας για την πρόληψη των εξώσεων.

Η προώθηση της κοινωνικής ανάμειξης και της αλληλεγγύης μεταξύ των γενεών στο εσωτερικό των γειτονιών αποτρέπει τον διαχωρισμό, προωθεί την ένταξη και διασφαλίζει ότι οι ευάλωτοι ενοικιαστές εντάσσονται σε ακμάζουσες και ποικιλόμορφες κοινότητες. Στο πλαίσιο της δίκαιης μετάβασης και των προσπαθειών για την εξάλειψη της ενεργειακής φτώχειας, είναι επίσης αναγκαίο να προστατευθούν οι πλέον μειονεκτούσες ομάδες, οι οποίες συχνά ζουν σε κατοικίες με τη χειρότερη ενεργειακή απόδοση, από τον κίνδυνο διακοπής της παροχής ηλεκτρικής ενέργειας.

Στόχος

Προώθηση λύσεων στέγασης που προστατεύουν και ενδυναμώνουν τα άτομα που βρίσκονται σε ευάλωτη κατάσταση

Τρόπος

Η Επιτροπή: ·θα προτείνει σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με την καταπολέμηση του αποκλεισμού από τη στέγαση για τη στήριξη ευάλωτων ατόμων σε επισφαλείς συνθήκες στέγασης και για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της αστεγίας. Στόχος θα είναι η προώθηση του σχεδιασμού και της εφαρμογής πολιτικών που βασίζονται σε μια ανθρωποκεντρική και με γνώμονα τη στέγαση ολοκληρωμένη προσέγγιση των πολιτικών. Η πρωτοβουλία θα παρουσιαστεί στο πλαίσιο της επικείμενης στρατηγικής για την καταπολέμηση της φτώχειας και θα βασιστεί στο έργο της ευρωπαϊκής πλατφόρμας για την καταπολέμηση της αστεγίας· ·θα κινητοποιήσει νέες επενδύσεις στην κοινωνική στέγαση και λύσεις με γνώμονα τη στέγαση για τους αστέγους με τη δημιουργία ειδικού άξονα εργασίας στο πλαίσιο της πανευρωπαϊκής επενδυτικής πλατφόρμας, συμπεριλαμβανομένων δυνητικών πρωτοβουλιών συνεργασίας με φιλανθρωπικές οργανώσεις και ιδιωτικούς φορείς για την επέκταση της χρηματοδοτικής στήριξης και της στήριξης σε είδος· ·θα εντοπίσει μοντέλα και θα προβεί σε ανταλλαγή ορθών πρακτικών που συνδυάζουν την προστασία των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας των ιδιοκτητών με την ασφάλεια των ενοικιαστών και θα στηρίξει την έρευνα και τις ανταλλαγές ορθών πρακτικών 31 · ·θα στηρίξει τα νοικοκυριά για την καταπολέμηση της ενεργειακής φτώχειας και την προστασία των μειονεκτούντων ατόμων από τη διακοπή παροχής ηλεκτρικής ενέργειας, στο πλαίσιο της επικείμενης δέσμης ενεργειακών μέτρων για τους πολίτες (2026). Τα κράτη μέλη και οι περιφέρειες ενθαρρύνονται να εντείνουν τη στήριξή τους προς τους αστέγους και άλλες ομάδες που βρίσκονται σε ευάλωτη κατάσταση, μεταξύ άλλων μέσω των οικείων σχεδίων εθνικής και περιφερειακής εταιρικής σχέσης στο πλαίσιο του επόμενου ΠΔΠ. Θα μπορούσε να προβλεφθεί πρόσθετη στήριξη στο πλαίσιο του μηχανισμού της ΕΕ για τη στήριξη της κοινωνικής και οικονομικά προσιτής στέγασης. Ενθαρρύνονται επίσης να προωθήσουν την πρόσβαση σε προσβάσιμη στέγαση για τα άτομα με αναπηρία. Τα κράτη μέλη, οι περιφερειακές και τοπικές αρχές ενθαρρύνονται να αυξήσουν τη διαφάνεια των συμβάσεων μίσθωσης, για παράδειγμα απαιτώντας από τους παρόχους υπηρεσιών μίσθωσης να δημοσιεύουν το μέσο κόστος μίσθωσης και/ή την τελευταία τιμή μίσθωσης ενός ακινήτου.

3.Ευρωπαϊκή συμμαχία για τη στέγαση με σκοπό την ενίσχυση της συνεργασίας σε ολόκληρη την ΕΕ

«Θα είναι μια ευρωπαϊκή προσπάθεια, που θα βασίζεται στις τοπικές συνθήκες.» Πρόεδρος von der Leyen, Ομιλία για την κατάσταση της Ένωσης του 2025

Η συνεργασία σε επίπεδο ΕΕ στον τομέα της στεγαστικής πολιτικής υπήρξε μέχρι στιγμής περιορισμένη, με αποτέλεσμα να παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητες οι δυνατότητες συντονισμού των δράσεων, ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών και προόδου προς την επίτευξη κοινών στόχων. Μια νέα ευρωπαϊκή συμμαχία για τη στέγαση θα ενώσει όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης —από τους δήμους και τις περιφέρειες έως τα εθνικά και ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, από κοινού με βασικούς ενδιαφερόμενους φορείς στον τομέα της στέγασης—με σκοπό την προώθηση της κοινής δέσμευσης για τη διασφάλιση οικονομικά προσιτής, βιώσιμης και ποιοτικής στέγασης για όλους. Η συμμαχία θα λειτουργήσει ως κόμβος συνεργασίας, αμοιβαίας μάθησης και ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών σε ολόκληρη την Ευρώπη, διαμορφώνοντας έναν νέο τρόπο εργασίας για τη στέγαση σε επίπεδο ΕΕ και προωθώντας τη σύνδεση με τους τοπικούς φορείς. Θα προωθήσει συνέργειες και συνεργασία, ιδίως με το θεματολόγιο της ΕΕ για τις πόλεις 32 , το Νέο Ευρωπαϊκό Μπάουχαους, την ευρωπαϊκή πλατφόρμα για την καταπολέμηση της αστεγίας και το φόρουμ υψηλού επιπέδου για τις κατασκευές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι έτοιμη να εντείνει τη συνεργασία της με το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για το θέμα αυτό.

Η πρόεδρος κ. von der Leyen ανακοίνωσε στην ομιλία της για την κατάσταση της Ένωσης το 2025 την πρώτη σύνοδο κορυφής της ΕΕ για τη στέγαση. Θα διοργανωθεί το 2026 από την Επιτροπή, από κοινού με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, με τη συμμετοχή όλων των βασικών παραγόντων στον τομέα της στέγασης στο υψηλότερο επίπεδο.

Στόχος

Ενίσχυση της συνεργασίας και της αμοιβαίας μάθησης μεταξύ όλων των επιπέδων διακυβέρνησης και των ενδιαφερόμενων μερών

Τρόπος

Η Επιτροπή: ·θα διοργανώσει την πρώτη σύνοδο κορυφής της ΕΕ για τη στέγαση (2026)· ·θα δημιουργήσει την ευρωπαϊκή συμμαχία για τη στέγαση (Γʹ τρίμηνο του 2026) με σκοπό: oτη διευκόλυνση της συνεργασίας στον τομέα της στέγασης με τα κράτη μέλη και μεταξύ αυτών και με τα διάφορα επίπεδα διακυβέρνησης, μεταξύ άλλων με τους δήμους και τις περιφέρειες, τους βασικούς ενδιαφερόμενους φορείς στον τομέα της στέγασης, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών και την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή· oτην ανταλλαγή γνώσεων και ορθών πρακτικών μεταξύ των κρατών μελών, των περιφερειών και των πόλεων μέσω ενός νέου προγράμματος αμοιβαίας μάθησης για τη στέγαση στο πλαίσιο της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης.

Συμπεράσματα

Η εξέταση της οικονομικά προσιτής, βιώσιμης και ποιοτικής στέγασης ως θέματος προτεραιότητας σημαίνει την αντιμετώπιση μίας από τις πλέον πιεστικές καθημερινές ανησυχίες των Ευρωπαίων. Το υψηλό κόστος στέγασης βρίσκεται στο επίκεντρο της κρίσης του κόστους ζωής, διαμορφώνοντας τις επιλογές, τις ευκαιρίες και την ευημερία των ανθρώπων. Η διασφάλιση ότι κάθε Ευρωπαίος μπορεί να έχει την οικονομική δυνατότητα για ένα αξιοπρεπές σπίτι δεν αφορά μόνο τη δικαιοσύνη, αλλά είναι επίσης απαραίτητη για την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης, καθώς επιτρέπει στους πολίτες να έχουν πρόσβαση σε θέσεις εργασίας, να συνεισφέρουν στην οικονομία και να χτίζουν ένα σταθερό μέλλον.

Το παρόν σχέδιο περιγράφει ένα όραμα και μια σειρά δράσεων για την αύξηση της προσφοράς, την αποδέσμευση επενδύσεων, την παροχή άμεσης στήριξης με παράλληλη προώθηση βιώσιμων μεταρρυθμίσεων και τη στήριξη όσων πλήττονται περισσότερο. Σηματοδοτεί την έναρξη μιας συλλογικής προσπάθειας που θα πρέπει να συνεχιστεί. Η πρόοδος θα απαιτήσει συνεργασία και δράση σε όλα τα επίπεδα: από τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα έως τα κράτη μέλη, τις πόλεις και τις περιφέρειες, από τα ενδιαφερόμενα μέρη έως την κοινωνία γενικότερα. Η Επιτροπή προσβλέπει στην περαιτέρω συμβολή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου μέσω της επικείμενης έκθεσής του και στη συνεργασία με το Συμβούλιο πριν από την πρώτη σύνοδο κορυφής της ΕΕ για τη στέγαση το 2026 —μια κρίσιμη στιγμή για να διασφαλιστεί ότι η στέγαση παραμένει προτεραιότητα στο θεματολόγιο πολιτικής και ότι τα μέτρα πολιτικής εφαρμόζονται αποτελεσματικά επιτόπου.

Πριν από τη λήξη της θητείας της, η Επιτροπή θα υποβάλει έκθεση σχετικά με την πρόοδο που έχει σημειωθεί στο πλαίσιο του παρόντος σχεδίου.

Παράρτημα: Κατάλογος δράσεων και χρονοδιάγραμμα

Στον πίνακα συνοψίζονται οι δράσεις που προτείνονται στο παρόν έγγραφο, συμπεριλαμβανομένων των προσανατολισμών πολιτικής που προτείνονται ως τροφή για σκέψη από τα κράτη μέλη.

Περιγραφή	Υπεύθυνος	Χρόνος
Πυλώνας I. Τόνωση της προσφοράς
Δράση 1. Ενίσχυση της παραγωγικότητας, της ικανότητας και της καινοτομίας του κατασκευαστικού κλάδου
Ευρωπαϊκή στρατηγική για την κατασκευή κατοικιών	Ευρωπαϊκή Επιτροπή	Δʹ τρίμηνο του 2025
Νομοθετική πράξη σχετικά με τις κατασκευαστικές υπηρεσίες	Ευρωπαϊκή Επιτροπή	Δʹ τρίμηνο του 2026
Προγράμματα κατάρτισης μεγάλης κλίμακας, τα οποία προωθούν την καινοτομία στα προγράμματα σπουδών στον κατασκευαστικό τομέα	Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κράτη μέλη, κλάδος
Παρακολούθηση και, όπου απαιτείται, λήψη μέτρων κατά πιθανών αντιανταγωνιστικών πρακτικών στον κατασκευαστικό τομέα	Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κράτη μέλη
Στήριξη επενδύσεων στην ευρωπαϊκή μεταποίηση χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών και βιολογικής βάσης, με την ενσωμάτωση κριτηρίων βιωσιμότητας στις δημόσιες συμβάσεις και στα καθεστώτα στήριξης, με την υιοθέτηση σύγχρονων μεθόδων κατασκευής και ανακαίνισης και με μεγάλης κλίμακας προσπάθειες μαθητείας, αναβάθμισης δεξιοτήτων και επανειδίκευσης.	Κράτη μέλη
Δράση 2. Μείωση της γραφειοκρατίας για την επιτάχυνση της προσφοράς κατοικιών
Δέσμη μέτρων για την απλούστευση στον τομέα της στέγασης	Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κράτη μέλη	2027
Απλούστευση των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών κανόνων σχεδιασμού, χωροταξίας και αδειοδότησης και των οικοδομικών κανονισμών, αύξηση της διοικητικής ικανότητας, μεταξύ άλλων για την ψηφιοποίηση, και αξιοποίηση των δυνατοτήτων ευελιξίας που προσφέρουν οι οδηγίες για τις δημόσιες συμβάσεις	Κράτη μέλη
Δράση 3. Συνδυασμός οικονομικής προσιτότητας, βιωσιμότητας και ποιότητας στη στέγαση
Νέα σύμπραξη για καλύτερες κατοικίες, καθοδήγηση σχετικά με τις υπηρεσίες μίας στάσης για την ανακαίνιση, στήριξη ολοκληρωμένων εθνικών σχεδίων ανακαίνισης κτιρίων	Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κράτη μέλη	2026
Σχέδιο δράσης για τις ενεργειακές κοινότητες	Ευρωπαϊκή Επιτροπή	2026
Ανάπλαση γειτονιών μέσω του Νέου Ευρωπαϊκού Μπάουχαους	Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κράτη μέλη	2026 και μετά
Προτεραιότητα στην ανακαίνιση/αναπροσαρμογή της χρήσης υφιστάμενων κτιρίων, αποφυγή περιττών κατεδαφίσεων	Κράτη μέλη, περιφερειακές και τοπικές αρχές
Πυλώνας II. Κινητοποίηση επενδύσεων
Δράση 4. Κινητοποίηση πρόσθετων δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων
Πανευρωπαϊκή επενδυτική πλατφόρμα για οικονομικά προσιτή και βιώσιμη στέγαση	Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ΕΤΕπ, εθνικές αναπτυξιακές τράπεζες, διεθνείς χρηματοδοτικοί οργανισμοί	Γʹ τρίμηνο του 2026
Στήριξη νέων επενδύσεων στη στέγαση στο πλαίσιο του τρέχοντος ΠΔΠ	Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κράτη μέλη	2026-2027
Ευκαιρίες για κλιμάκωση των επενδύσεων στον τομέα της στέγασης στο πλαίσιο του επόμενου ΠΔΠ	Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κράτη μέλη, περιφέρειες	2028 και μετά
Στήριξη για την ανάπτυξη κλιμακούμενων και καινοτόμων μοντέλων χρηματοδότησης	Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κράτη μέλη	2026-2027
Εθελοντικό επενδυτικό πλαίσιο με βάση την αγορά για κοινωνική και οικονομικά προσιτή στέγαση	Ευρωπαϊκή Επιτροπή, παράγοντες της αγοράς, δημόσιες αρχές
Παροχή καθοδήγησης στα κράτη μέλη για τον σχεδιασμό οικονομικών και νομικών λύσεων με σκοπό τη στήριξη της κοινωνικής και οικονομικά προσιτής στέγασης, λαμβανομένων υπόψη ζητημάτων δημόσιου χρέους.	Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κράτη μέλη
Ενίσχυση της φιλοδοξίας για τη στήριξη επενδύσεων σε κοινωνική και οικονομικά προσιτή στέγαση	Κράτη μέλη, περιφέρειες
Δράση 5. Ταχύτερη και απλούστερη δημόσια στήριξη για κοινωνική και οικονομικά προσιτή στέγαση
Αναθεωρημένοι κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις	Ευρωπαϊκή Επιτροπή	Δʹ τρίμηνο του 2025
Πυλώνας III. Διευκόλυνση της άμεσης στήριξης με παράλληλη προώθηση μεταρρυθμίσεων
Δράση 6. Αντιμετώπιση των βραχυχρόνιων μισθώσεων σε περιοχές στις οποίες παρατηρούνται σοβαρά προβλήματα στέγασης
Νέα νομοθετική πρωτοβουλία σχετικά με τις βραχυχρόνιες μισθώσεις ακινήτων στο πλαίσιο νομοθετικής πράξης για την οικονομικά προσιτή στέγαση	Ευρωπαϊκή Επιτροπή	Δʹ τρίμηνο του 2026
Παρακολούθηση των δεδομένων σχετικά με τις βραχυχρόνιες μισθώσεις ακινήτων, αξιολόγηση του αντίκτυπού τους στην οικονομική προσιτότητα της στέγασης	Κράτη μέλη
Δράση 7. Αντιμετώπιση της κερδοσκοπίας στη στεγαστική αγορά
Ανάλυση της δυναμικής των τιμών των κατοικιών, συμπεριλαμβανομένων των διαθέσιμων στοιχείων σχετικά με τις τάσεις κερδοσκοπίας, τα κενά στα δεδομένα και τις οικονομικές συνέπειες	Ευρωπαϊκή Επιτροπή	Δʹ τρίμηνο του 2026
Προώθηση μεγαλύτερης διαφάνειας στην αγορά οικιστικών ακινήτων	Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κράτη μέλη
Διευκόλυνση των επενδύσεων σε παρόχους στέγασης μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα/περιορισμένου κέρδους	Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κράτη μέλη
Αλληλοδιδαχή από ομοτίμους και καινοτομία στην αντιμετώπιση της κερδοσκοπίας στον τομέα της στέγασης	Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κράτη μέλη, περιφερειακές και τοπικές αρχές
Εφαρμογή μέτρων για τον περιορισμό επιζήμιων κερδοσκοπικών συμπεριφορών τα οποία αντικατοπτρίζουν τις τοπικές ανάγκες	Κράτη μέλη, περιφερειακές και τοπικές αρχές
Δράση 8. Προώθηση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων των κρατών μελών
Ισχυρότερη παρακολούθηση και στοχευμένες συστάσεις στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου	Ευρωπαϊκή Επιτροπή	Από το 2026
Προώθηση των ευρωπαϊκών στατιστικών σχετικά με τη στέγαση και δημιουργία σημείου πρόσβασης σε επίπεδο ΕΕ για τα δεδομένα και την ανάλυση της στεγαστικής αγοράς	Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κράτη μέλη
Προσδιορισμός των περιοχών στους οποίους η πολιτική και η χρηματοδότηση της ΕΕ μπορούν να έχουν τον μεγαλύτερο αντίκτυπο για τη βελτίωση της λειτουργίας των στεγαστικών αγορών	Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κράτη μέλη
Στήριξη των κρατών μελών στον σχεδιασμό φορολογικών πολιτικών που προωθούν την οικονομική προσιτότητα της στέγασης	Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κράτη μέλη
Παροχή τεχνικής και χρηματοδοτικής στήριξης στα κράτη μέλη, στις περιφέρειες και στις πόλεις για την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων	Ευρωπαϊκή Επιτροπή	Από το 2026
Εφαρμογή φιλόδοξων και ολοκληρωμένων μεταρρυθμίσεων με έμφαση στην οικονομική προσιτότητα	Κράτη μέλη
Πυλώνας IV. Παροχή προστασίας σε όσους πλήττονται περισσότερο
Δράση 9. Στέγαση για τους νέους
Κινητοποίηση επενδύσεων για τη στέγαση των σπουδαστών	Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κράτη μέλη
Αξιολόγηση της σκοπιμότητας ενός συστήματος εγγύησης για τη μείωση/εξάλειψη της ανάγκης καταβολής εγγύησης	Ευρωπαϊκή Επιτροπή, όμιλος ΕΤΕπ
Προσδιορισμός και διάδοση καινοτόμων μοντέλων στέγασης για σπουδαστές και νέους·	Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κράτη μέλη
Πιλοτικό πρόγραμμα στο πλαίσιο του Erasmus+ για μετακινούμενους σπουδαστές από μειονεκτούντα περιβάλλοντα	Ευρωπαϊκή Επιτροπή, πόλεις
Ανάπτυξη και εφαρμογή στοχευμένων προγραμμάτων για τη βελτίωση της πρόσβασης των νέων στη στέγαση	Κράτη μέλη
Δράση 10. Αντιμετώπιση της αστεγίας και στήριξη των ενοικιαστών και των νοικοκυριών που βρίσκονται σε ευάλωτη κατάσταση
Σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με την καταπολέμηση του αποκλεισμού από τη στέγαση	Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κράτη μέλη	2026
Κινητοποίηση νέων επενδύσεων στην κοινωνική στέγαση και σε λύσεις με γνώμονα τη στέγαση για τους αστέγους μέσω της πανευρωπαϊκής επενδυτικής πλατφόρμας	Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ΕΤΕπ, εθνικές αναπτυξιακές τράπεζες, διεθνείς χρηματοδοτικοί οργανισμοί	Γʹ τρίμηνο του 2026
Εντοπισμός μοντέλων και ανταλλαγή ορθών πρακτικών που συνδυάζουν την προστασία των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας των ιδιοκτητών με την ασφάλεια των ενοικιαστών	Ευρωπαϊκή Επιτροπή
Καταπολέμηση της ενεργειακής φτώχειας και προστασία των ευάλωτων ατόμων από τη διακοπή της παροχής ηλεκτρικής ενέργειας μέσω της δέσμης ενεργειακών μέτρων για τους πολίτες	Ευρωπαϊκή Επιτροπή	2026
Ενίσχυση της στήριξης προς τους αστέγους και άλλες ομάδες που βρίσκονται σε ευάλωτη κατάσταση, μεταξύ άλλων μέσω των σχεδίων εθνικής και περιφερειακής εταιρικής σχέσης στο πλαίσιο του επόμενου ΠΔΠ	Κράτη μέλη, περιφέρειες
Αύξηση της διαφάνειας των συμβάσεων μίσθωσης	Κράτη μέλη, περιφερειακές και τοπικές αρχές
Ευρωπαϊκή συμμαχία για τη στέγαση με σκοπό την ενίσχυση της συνεργασίας σε ολόκληρη την ΕΕ
Σύνοδος κορυφής της ΕΕ για τη στέγαση	Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Συμβούλιο, κράτη μέλη	2026
Ευρωπαϊκή συμμαχία για τη στέγαση	Ευρωπαϊκή Επιτροπή	2026
Πρόγραμμα αμοιβαίας μάθησης για τη στέγαση στο πλαίσιο της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης	Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κράτη μέλη, περιφέρειες, τοπικές αρχές	Γʹ τρίμηνο του 2026

(1)

Βλ. έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής. COM(2025) 1025

(2)

 Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, 23 Οκτωβρίου 2025. Βλ.: 20251023-european-council-conclusions-el.pdf .

(3)

Συμπεράσματα της προεδρίας, 1η Δεκεμβρίου 2025.

(4)

  https://housing.ec.europa.eu/document/e8944c5e-6098-495c-8ecd-da7da9738588_en  

(5)

Προβλέψεις δεξιοτήτων του Ευρωπαϊκού Κέντρου για την Ανάπτυξη της Επαγγελματικής Κατάρτισης (CEDEFOP).

(6)

COM(2025) 991

(7)

Η πρωτοβουλία, στο πλαίσιο του υποπρογράμματος LIFE «Μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας», επεκτείνεται σε όλα τα κράτη μέλη.

(8)

 Κατ’ εξουσιοδότηση πράξη της Επιτροπής για την τροποποίηση των κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων για τις δημοσιοποιήσεις ταξινομίας, το κλίμα και το περιβάλλον

(9)

COM (2025) 984

(10)

COM(2025) 280 final.

(11)

  https://new-european-bauhaus.europa.eu/index_el . 

(12)

COM(2025) 1026 και COM(2025) 1027

(13)

Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΕ) 2021/1058 και (ΕΕ) 2021/1056 όσον αφορά ειδικά μέτρα για την αντιμετώπιση στρατηγικών προκλήσεων στο πλαίσιο της ενδιάμεσης επανεξέτασης.

(14)

Συμπεριλαμβάνεται η εθνική συγχρηματοδότηση.

(15)

 Βλ.: swd-affordable-housing-2025_en.pdf .

(16)

Ο αντίκτυπος μπορεί να αυξηθεί περαιτέρω με τη χρήση δανείων πολιτικής προς τα κράτη μέλη, τα οποία θα μπορέσουν να στηρίξουν τα σχέδια εθνικής και περιφερειακής εταιρικής σχέσης.

(17)

Το ανανεώσιμο κεφάλαιο είναι ένα χρηματοδοτικό σύστημα που χρησιμοποιείται για τη συνεχή αναπλήρωση και επαναχρησιμοποίηση κεφαλαίων για συγκεκριμένους σκοπούς, όπως η χρηματοδότηση έργων ή η χορήγηση δανείων. Όταν τα δάνεια επιστρέφονται, το κεφάλαιο χορηγείται εκ νέου υπό μορφή δανείου για άλλο έργο, κάτι που επιτρέπει την επανειλημμένη χρήση του.

(18)

Η ενιαία πύλη πρόσβασης θα αποτελέσει το ενιαίο σημείο πρόσβασης για ενοποιημένες πληροφορίες σχετικά με ευκαιρίες χρηματοδότησης για τους φορείς υλοποίησης έργων στο πλαίσιο του επόμενου ΠΔΠ.

(19)

Μεταξύ άλλων χάρη στην πρόσθετη εγγύηση από την τροποποίηση Omnibus.

(20)

Προτάσεις που έχουν ήδη λάβει τα κράτη μέλη από τις 11 Δεκεμβρίου 2025, συμπεριλαμβανομένης της εθνικής συγχρηματοδότησης.

(21)

 Η στήριξη για οικονομικά προσιτή στέγαση εμπίπτει στη γενική κατηγορία των υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος (στο εξής: ΥΓΟΣ).

(22)

  Κοινή γνώμη σχετικά με τις αστικές προκλήσεις και τις επενδύσεις στις πόλεις — Ιούνιος 2025 — Έρευνα του Ευρωβαρόμετρου .

(23)

Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1028.

(24)

Για τους σκοπούς των στατιστικών του ΟΟΣΑ, ως «κοινωνική εκμίσθωση κατοικιών» νοούνται οι ενοικιαζόμενες κατοικίες που παρέχονται σε τιμές χαμηλότερες από τις τιμές της αγοράς και διατίθενται με βάση ειδικούς κανόνες και όχι με βάση τους μηχανισμούς της αγοράς (Salvi Del Pero et al., 2016).

(25)

Στο πλαίσιο της πρόσκλησης υποβολής προτάσεων για το Μέσο Τεχνικής Υποστήριξης για το 2027.

(26)

 Σύμφωνα με τις στατιστικές της ΕΕ για το εισόδημα και τις συνθήκες διαβίωσης (SILC), κατά μέσο όρο, το 42 % των νέων ηλικίας μεταξύ 16 και 29 ετών που διατρέχουν κίνδυνο φτώχειας δαπανούν πάνω από το 40 % του εισοδήματός τους για στέγαση. 

(27)

OECD Affordable Housing Database, HC3.1 People experiencing homelessness (Βάση δεδομένων του ΟΟΣΑ για την οικονομικά προσιτή στέγαση, HC3.1 Άτομα που αντιμετωπίζουν έλλειψη στέγασης). Δεν υπάρχουν ακόμη εναρμονισμένα στοιχεία.

(28)

Eurostat.

(29)

Από τον Όμιλο ΕΤΕπ στο πλαίσιο του συμβουλευτικού κόμβου InvestEU. 

(30)

Οι προσεγγίσεις με γνώμονα τη στέγαση δίνουν προτεραιότητα στην παροχή σταθερής, μόνιμης στέγασης το συντομότερο δυνατόν σε αστέγους ή άτομα που διατρέχουν κίνδυνο αστεγίας, προσφέροντας υπηρεσίες υποστήριξης μετά την εγκατάστασή τους σε κατοικία αντί να απαιτούν από αυτά να πληρούν πρώτα ορισμένες προϋποθέσεις.

(31)

Για παράδειγμα, μέσω της παρακολούθησης του έργου TEN-LAW, μια ολοκληρωμένη συγκριτική μελέτη χρηματοδοτούμενη από την ΕΕ, η οποία διενεργήθηκε σε 28 ευρωπαϊκές χώρες και εξέτασε τους εθνικούς νόμους για τις μισθώσεις και τα ευρύτερα πλαίσια προστασίας των μισθώσεων, συμπεριλαμβανομένης της ισορροπίας των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων μεταξύ ενοικιαστών και ιδιοκτητών.

(32)

 Ιδίως μέσω της πλατφόρμας «EU Cities», η οποία θα παρέχει στις πόλεις απλουστευμένη πρόσβαση στη στήριξη της ΕΕ, όπως χρηματοδοτικά μέσα, πόρους γνώσεων και τεχνική βοήθεια, μεταξύ άλλων από τον μηχανισμό της ΕΕ.