Βρυξέλλες, 19.11.2020

COM(2020) 741 final

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Μια στρατηγική της ΕΕ για την αξιοποίηση του δυναμικού των υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για ένα κλιματικά ουδέτερο μέλλον






























{SWD(2020) 273 final}


1.Υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για μια κλιματικά ουδέτερη Ευρώπη

Το πρώτο υπεράκτιο αιολικό πάρκο στον κόσμο εγκαταστάθηκε στο Vindeby, στα ανοικτά των νότιων ακτών της Δανίας, το 1991. Εκείνη την εποχή, λίγοι πίστευαν ότι θα μπορούσε να είναι κάτι παραπάνω από ένα έργο επίδειξης 1 . Έπειτα από 30 χρόνια, η υπεράκτια αιολική ενέργεια είναι μια ώριμη, μεγάλης κλίμακας τεχνολογία που παρέχει ενέργεια σε εκατομμύρια ανθρώπους ανά την υφήλιο. Οι νέες εγκαταστάσεις έχουν υψηλούς συντελεστές ισχύος και το κόστος μειώνεται σταθερά τα τελευταία 10 έτη.

Σήμερα, οι υπεράκτιες αιολικές πηγές παράγουν καθαρή ηλεκτρική ενέργεια που είναι ανταγωνιστική και, μερικές φορές, φθηνότερη από την υφιστάμενη τεχνολογία που βασίζεται στα ορυκτά καύσιμα. Πρόκειται για παράδειγμα αδιαμφισβήτητης ευρωπαϊκής τεχνολογικής και βιομηχανικής υπεροχής: τα εργαστήρια και οι βιομηχανίες της Ευρώπης αναπτύσσουν με ταχείς ρυθμούς ένα φάσμα άλλων τεχνολογιών για την αξιοποίηση της ισχύος των θαλασσών μας με σκοπό την παραγωγή πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας, από τις τεχνολογίες πλωτών υπεράκτιων εγκαταστάσεων αιολικής ενέργειας 2 έως τις τεχνολογίες ωκεάνιας ενέργειας, όπως η κυματική ή η παλιρροϊκή 3 , τις πλωτές φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις και τη χρήση φυκών για την παραγωγή βιοκαυσίμων.

Το πλεονέκτημα του πρωτοπόρου που έχει η Ευρώπη στον τομέα των υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας μπορεί να στηριχθεί στο τεράστιο δυναμικό που προσφέρουν οι θάλασσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, από τη Βόρεια και τη Βαλτική Θάλασσα έως τη Μεσόγειο, από τον Ατλαντικό έως τον Εύξεινο Πόντο, καθώς και από τις θάλασσες που περιβάλλουν τις εξόχως απόκεντρες περιοχές της ΕΕ 4 και τις υπερπόντιες χώρες και εδάφη. Η αξιοποίηση αυτού του τεχνολογικού και φυσικού δυναμικού έχει καθοριστική σημασία για να επιτύχει η Ευρώπη τους στόχους της για μείωση των ανθρακούχων εκπομπών έως το 2030 και για να καταστεί κλιματικά ουδέτερη έως το 2050.

Στην ανακοίνωση για την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία αναγνωρίστηκε πλήρως αυτό το δυναμικό για συμβολή σε μια σύγχρονη, αποδοτική ως προς τη χρήση των πόρων και ανταγωνιστική οικονομία. Με το σχέδιο κλιματικών στόχων για το 2030 περιγράφηκε για ποιον λόγο και με ποιον τρόπο οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου θα πρέπει να μειωθούν κατά τουλάχιστον 55 % έως το 2030 σε σύγκριση με το 1990. Για την επίτευξη αυτής της μείωσης θα απαιτηθεί η κλιμάκωση του κλάδου της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας, η οποία εκτιμάται ότι θα χρειαστεί λιγότερο από το 3 % του ευρωπαϊκού θαλάσσιου χώρου και, κατά συνέπεια, μπορεί να είναι συμβατή με τους στόχους της στρατηγικής της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα 5 .

Η Ευρώπη έχει μια μεγάλη ευκαιρία να αυξήσει την παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές 6  ώστε να αυξηθεί η άμεση χρήση ηλεκτρικής ενέργειας για ευρύτερο φάσμα τελικών χρήσεων και να στηριχθεί ο έμμεσος εξηλεκτρισμός μέσω υδρογόνου και συνθετικών καυσίμων, καθώς και άλλων αερίων χωρίς ανθρακούχες εκπομπές, όπως καταδεικνύεται στις στρατηγικές για την ενοποίηση του ενεργειακού συστήματος 7 και για το υδρογόνο 8 . Ειδικότερα, στη στρατηγική της ΕΕ για το υδρογόνο, τίθεται στόχος για ισχύ ηλεκτρόλυσης συνδεδεμένη με ανανεώσιμες πηγές 40 GW στην ΕΕ έως το 2030. Οι υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας συγκαταλέγονται μεταξύ των τεχνολογιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας με τις μεγαλύτερες δυνατότητες κλιμάκωσης. Αρχής γενομένης από τη σημερινή εγκατεστημένη υπεράκτια αιολική ισχύ 12 GW, η Επιτροπή εκτιμά ότι είναι ρεαλιστικός και εφικτός ο στόχος για εγκατεστημένη υπεράκτια αιολική ισχύ τουλάχιστον 60 GW και ωκεάνια ισχύ τουλάχιστον 1 GW 9 έως το 2030, με απώτερο στόχο εγκατεστημένη ισχύ τουλάχιστον 300 GW 10 και 40 GW 11 , αντίστοιχα, έως το 2050. Η επίτευξη αυτών των στόχων θα αποφέρει μείζονα οφέλη όσον αφορά την απανθρακοποίηση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, θα διευκολύνει την απανθρακοποίηση, μέσω του ανανεώσιμου υδρογόνου, των τομέων που είναι δύσκολο να βελτιωθούν, ενώ θα αποφέρει και μείζονα οφέλη όσον αφορά την απασχόληση και την ανάπτυξη, συμβάλλοντας έτσι στην ανάκαμψη μετά την COVID-19 και εξασφαλίζοντας για την ΕΕ θέση υπεροχής όσον αφορά τις καθαρές τεχνολογίες, προς όφελος των στόχων της τόσο για κλιματική ουδετερότητα όσο και για μηδενική ρύπανση. Η επίτευξη εγκατεστημένης υπεράκτιας αιολικής ισχύος 300 GW και ωκεάνιας ισχύος 40 GW έως το 2050 σημαίνει μαζική αλλαγή κλίμακας για τον τομέα σε λιγότερο από 30 έτη, δηλαδή με ασύγκριτη ταχύτητα σε σχέση με την προηγούμενη ανάπτυξη άλλων ενεργειακών τεχνολογιών. Σημαίνει επίσης σχεδόν 30 φορές μεγαλύτερη ισχύ για υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έως το 2050. Οι αναγκαίες επενδύσεις για τον σκοπό αυτό εκτιμώνται σε έως και 800 δισ. EUR 12 .

Οι δυνάμεις της αγοράς, η τεχνολογική πρόοδος και οι εξελίξεις των τιμών θα συνεχίσουν να τροφοδοτούν την ανάπτυξη των υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας κατά τα επόμενα έτη. Παρόλα αυτά, για μια τέτοια αλλαγή ρυθμού απαιτείται να ξεπεραστούν ορισμένα εμπόδια και να διασφαλιστεί ότι σε όλο το μήκος της αλυσίδας εφοδιασμού όλοι οι παράγοντες μπορούν και να επιταχύνουν και να διατηρήσουν αυτήν την αύξηση του ρυθμού εγκατάστασης. Χρειάζεται μεγαλύτερη συμμετοχή της ΕΕ και των κυβερνήσεων των κρατών μελών, δεδομένου ότι, με τις υφιστάμενες πολιτικές, η τρέχουσα και η προβλεπόμενη ικανότητα εγκατάστασης θα οδηγήσει μόλις σε περίπου 90 GW 13 το 2050.

Για την αλλαγή ταχύτητας, η ΕΕ και τα κράτη μέλη χρειάζονται μακροπρόθεσμο πλαίσιο για τις επιχειρήσεις και τους επενδυτές, το οποίο θα προάγει την υγιή συνύπαρξη μεταξύ υπεράκτιων εγκαταστάσεων και άλλων χρήσεων του θαλάσσιου χώρου, θα συμβάλλει στην προστασία του περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας και θα παρέχει στις αλιευτικές κοινότητες τη δυνατότητα να ακμάσουν. Το πλαίσιο αυτό θα συμβάλλει στη δημιουργία ποιοτικών θέσεων απασχόλησης 14 , θα διευκολύνει την ανάπτυξη υποδομών δικτύου, θα ενισχύει τη συνεργασία και τον συντονισμό σε διασυνοριακό επίπεδο, θα διασφαλίζει ότι η χρηματοδότηση για έρευνα διοχετεύεται στην ανάπτυξη και την εγκατάσταση μη ώριμων τεχνολογιών και θα προωθεί την ανταγωνιστικότητα και την ανθεκτικότητα ολόκληρης της αλυσίδας εφοδιασμού και της βιομηχανίας της ΕΕ. Οι ψηφιακές τεχνολογίες θα πρέπει να αποτελέσουν βασικό καταλύτη, προωθώντας την επιτάχυνση της ανάπτυξης και της ενσωμάτωσης της υπεράκτιας παραγωγής ενέργειας σε ευρύτερα ενεργειακά συστήματα, ελαχιστοποιώντας παράλληλα τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις και παρέχοντας ακρίβεια, αποδοτικότητα, προηγμένη ανάλυση δεδομένων και λύσεις βασιζόμενες στην ΤΝ.

Με την παρούσα ανακοίνωση προτείνεται μια στρατηγική της ΕΕ για να καταστούν οι υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας βασική συνιστώσα του ενεργειακού συστήματος της Ευρώπης έως το 2050. Για αυτό απαιτείται διαφοροποιημένη προσέγγιση, προσαρμοσμένη σε διαφορετικές καταστάσεις. Κατά συνέπεια, η στρατηγική παρουσιάζει ένα γενικό πλαίσιο διευκόλυνσης, αντιμετωπίζοντας φραγμούς και προκλήσεις κοινούς για όλες τις τεχνολογίες υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών και τις θαλάσσιες λεκάνες, αλλά καθορίζει επίσης συγκεκριμένες λύσεις πολιτικής, προσαρμοσμένες στο διαφορετικό στάδιο εξέλιξης των τεχνολογιών και των περιφερειακών πλαισίων. Κάθε θαλάσσια λεκάνη στην Ευρώπη είναι διαφορετική και διαθέτει διαφορετικό δυναμικό λόγω των εκάστοτε συγκεκριμένων γεωλογικών συνθηκών και του συγκεκριμένου σταδίου ανάπτυξης των υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Κατά συνέπεια, διαφορετικές τεχνολογίες ταιριάζουν σε διαφορετικές θαλάσσιες λεκάνες.

Δεδομένου του μεγάλου χρονικού διαστήματος που προηγείται της κατασκευής έργων υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (έως και 10 έτη), η στρατηγική αυτή καθορίζει τις στρατηγικές κατευθύνσεις και τις συνοδευτικές προϋποθέσεις σε μια κρίσιμη συγκυρία με σκοπό να διασφαλιστεί ότι οι τεχνολογίες υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας μπορούν να κάνουν τη διαφορά για την επίτευξη των κλιματικών μας στόχων για το 2030 και το 2050. Αυτό συμβαίνει επίσης σε μια χρονική στιγμή κατά την οποία το ταμείο ανάκαμψης NextGenerationEU παρέχει μια μοναδική ευκαιρία κινητοποίησης δημόσιων κεφαλαίων με σκοπό την αντιστάθμιση του κινδύνου επιβράδυνσης των ιδιωτικών επενδύσεων σε υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές λόγω της κρίσης COVID-19.

Μαζί με αυτήν τη στρατηγική, η Επιτροπή υποβάλλει συνοδευτικό έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της, με το οποίο παρέχει καθοδήγηση σχετικά με τις ρυθμίσεις για την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

2.Προοπτικές για τις τεχνολογίες υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας

Ο όρος «τεχνολογία υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας» συμπεριλαμβάνει διάφορες τεχνολογίες καθαρής ενέργειας με διαφορετικά στάδια ωριμότητας. Επί του παρόντος, μεγάλα έργα εμπορικής κλίμακας λειτουργούν σε ευρωπαϊκά ύδατα για σταθερά εδραζόμενες ανεμογεννήτριες, όμως και άλλες τεχνολογίες αρχίζουν να ανακτούν το χαμένο έδαφος. Σε ορισμένα κράτη μέλη ανακοινώνονται μεγάλα εμπορικά έργα πλωτών εγκαταστάσεων αιολικής ενέργειας, ενώ και η ωκεάνια ενέργεια φτάνει σε επίπεδο ωριμότητας που την καθιστά ελκυστική για μελλοντικές εφαρμογές.

Πηγή: ΚΚΕρ

Η ΕΕ είναι πρωτοπόρος παγκοσμίως στις τεχνολογίες και τις βιομηχανίες υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η βιομηχανία υπεράκτιας αιολικής ενέργειας της Ευρώπης έχει το πλεονέκτημα του πρωτοπόρου στις σταθερά εδραζόμενες ανεμογεννήτριες, με ισχυρή εσωτερική αγορά, από την εγκατεστημένη υπεράκτια ισχύ της οποίας το 2019 το 93 % περίπου είχε παραχθεί στην Ευρώπη 15 . Η αγορά υπεράκτιας αιολικής ενέργειας στην ΕΕ-27 αντιστοιχεί στο 42 % (12 GW) της παγκόσμιας αγοράς σε όρους σωρευτικής εγκατεστημένης ισχύος, ακολουθούμενη από το Ηνωμένο Βασίλειο (9,7 GW) και την Κίνα (6,8 GW). Οι ευρωπαϊκές εταιρείες αποτελούν βασικούς φορείς εκμετάλλευσης στην παγκόσμια αγορά υπεράκτιας αιολικής ενέργειας 16 , αν και αντιμετωπίζουν αυξανόμενο ανταγωνισμό από ασιατικές εταιρείες. Το παγκόσμιο σταθμισμένο κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας (LCOE) από υπεράκτια αιολική ενέργεια μειώθηκε κατά 44 % μέσα σε 10 έτη, φτάνοντας τα 45-79 EUR/MWh το 2019.

Οι βιομηχανίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας της ΕΕ είναι επίσης ισχυρές στην αναδυόμενη τεχνολογία των πλωτών υπεράκτιων εγκαταστάσεων αιολικής ενέργειας. Υπάρχουν και/ή αναπτύσσονται διάφορα σχέδια πλωτών εγκαταστάσεων, εκ των οποίων κανένα δεν έχει επικρατήσει στην παρούσα φάση. Έως το 2024, αναμένεται να τεθούν σε λειτουργία πλωτές υπεράκτιες ανεμογεννήτριες με ισχύ 150 MW. Χρειάζονται πιο φιλόδοξοι στόχοι και περισσότερη σαφήνεια για να επιτευχθεί επαρκές μέγεθος αγοράς ώστε να μειωθεί το κόστος: υπάρχουν δυνατότητες να επιτευχθεί LCOE κάτω των 100 EUR/MWh το 2030, αν εγκατασταθεί μεγάλη ισχύς.

Η βιομηχανία της ΕΕ είναι επίσης πρωτοπόρος παγκοσμίως στην ανάπτυξη τεχνολογιών ωκεάνιας ενέργειας, κυρίως κυματικής και παλιρροϊκής. Οι εταιρείες της ΕΕ κατέχουν το 66 % των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στον τομέα της παλιρροϊκής ενέργειας και το 44 % των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στον τομέα της κυματικής ενέργειας, ενώ το 70 % της παγκόσμιας παραγωγικής ικανότητας ωκεάνιας ενέργειας έχει αναπτυχθεί από εταιρείες με έδρα στην ΕΕ-27. Επί του παρόντος, το σύνολο των έργων παγκοσμίως χρησιμοποιεί τεχνολογία της ΕΕ. Οι τεχνολογίες ωκεάνιας ενέργειας είναι σχετικά σταθερές και προβλέψιμες και μπορούν να συμπληρώνουν την αιολική και την ηλιακή φωτοβολταϊκή ενέργεια. Προς το παρόν, δεν επικρατεί κάποια συγκεκριμένη ωκεάνια τεχνολογία και ο τομέας ακόμη δυσκολεύεται να δημιουργήσει μια αγορά στην ΕΕ, παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί όσον αφορά την ανάπτυξη και την επίδειξη. Ωστόσο, οι ωκεάνιες τεχνολογίες θα μπορούσαν να συμβάλουν σημαντικά στο ενεργειακό σύστημα και τη βιομηχανία της Ευρώπης από το 2030, ιδίως στηρίζοντας τη σταθερότητα του δικτύου και παίζοντας καθοριστικό ρόλο στην απανθρακοποίηση νησιών στην ΕΕ. Επί του παρόντος, αν και θα χρειαζόταν σημαντική μείωση του κόστους ώστε να αξιοποιηθεί το δυναμικό των τεχνολογιών παλιρροϊκής και κυματικής ενέργειας στο ενεργειακό μείγμα, ο τομέας έχει ήδη μειώσει το κόστος κατά 40 % από το 2015, ταχύτερα από ό,τι αναμενόταν. Ένα καθοριστικό αλλά εφικτό βήμα για να αποκτήσουν το κατάλληλο για εμπορική αξιοποίηση μέγεθος έως το 2030 θα ήταν η υλοποίηση της υφιστάμενης σειράς πιλοτικών έργων για πάρκα 100 MW έως το 2025.

Άλλες τεχνολογίες βρίσκονται ακόμη σε πρώιμα στάδια ανάπτυξης, ωστόσο θα μπορούσαν να είναι ελπιδοφόρες για το μέλλον: βιοκαύσιμα από φύκη (βιοντίζελ, βιοαέριο και βιοαιθανόλη), μετατροπή ωκεάνιας θερμικής ενέργειας (OTEC) και πλωτές φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (οι οποίες έχουν ήδη εγκατασταθεί σε περίκλειστα ύδατα, αλλά στη θάλασσα βρίσκονται κυρίως σε στάδιο έρευνας και επίδειξης, με εγκατεστημένη ισχύ μόνο 17 kW).

Ο τομέας της τεχνολογίας υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην ΕΕ

Κατασκευαστές ανεμογεννητριών, εταιρείες ειδικευμένες στην κατασκευή πύργων και θεμελίων, προμηθευτές καλωδίων και φορείς εκμετάλλευσης σκαφών αποτελούν όλοι μέρος μιας αλυσίδας εφοδιασμού που δραστηριοποιείται σε ολόκληρο τον τομέα. Ο τομέας περιλαμβάνει εκατοντάδες φορείς εκμετάλλευσης, πολλοί από τους οποίους είναι ΜΜΕ που προμηθεύουν κατασκευαστικά στοιχεία, ενώ απασχολεί χιλιάδες εργάτες, μηχανικούς και επιστήμονες. Σήμερα, 62 000 άτομα εργάζονται στη βιομηχανία υπεράκτιας αιολικής ενέργειας 17 και περίπου 2 500 στον τομέα της ωκεάνιας ενέργειας 18 . Ο τομέας της τεχνολογίας υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σημειώνει καλύτερες επιδόσεις από τον τομέα της συμβατικής ενέργειας σε όρους προστιθέμενης αξίας, παραγωγικότητας της εργασίας και αύξησης της απασχόλησης, και μπορεί να συμβάλει περισσότερο στην αύξηση του ΑΕΠ στην ΕΕ κατά τα επόμενα έτη.

Η ανάπτυξη των υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας αποτελεί παράδειγμα πραγματικής ευρωπαϊκής επιτυχίας. Μολονότι οι υπεράκτιες εγκαταστάσεις ανανεώσιμων πηγών ενέργειας παραμένουν συγκεντρωμένες σε ορισμένες θαλάσσιες λεκάνες, η βιομηχανική δραστηριότητα στην οποία στηρίζονται τροφοδοτείται από μεγάλο αριθμό επιχειρήσεων, διάσπαρτων σε όλες τις χώρες και τις περιφέρειες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των εσωτερικών και περίκλειστων περιφερειών. Για παράδειγμα, κατασκευαστικά στοιχεία ανεμογεννητριών κατασκευάζονται στην Αυστρία, την Τσεχική Δημοκρατία και σε εσωτερικές περιφέρειες της Ισπανίας, της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Πολωνίας 19 .

Κατασκευαστικές εγκαταστάσεις χερσαίων και υπεράκτιων κατασκευαστικών στοιχείων ανεμογεννητριών στην Ευρώπη (επικαιροποίηση Ιουλίου 2020) 20

3.ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΛΕΚΑΝΕΣ ΤΗΣ ΕΕ: ΤΕΡΑΣΤΙΟ ΚΑΙ ΠΟΙΚΙΛΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΩΝ ΠΗΓΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

Η ΕΕ διαθέτει τον μεγαλύτερο θαλάσσιο χώρο παγκοσμίως και βρίσκεται στη μοναδική θέση να αναπτύξει τις υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας χάρη στην ποικιλία και τη συμπληρωματικότητα των θαλάσσιων λεκανών της.

Πρόσφατα, η περιφερειακή συνεργασία έχει ενταθεί σε ορισμένες θαλάσσιες λεκάνες, με την Ενεργειακή Συνεργασία των Βορείων Θαλασσών (NSEC) 21 να αποτελεί το πλέον προηγμένο παράδειγμα και σημείο αναφοράς για άλλα κράτη μέλη που επιθυμούν να αξιοποιήσουν πλήρως το δυναμικό των υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Οι υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αποτελούν πλέον πανευρωπαϊκή προτεραιότητα και η συνεργασία σε περιφερειακό επίπεδο επεκτείνεται σε όλες τις θαλάσσιες λεκάνες και σε όλα τα κράτη μέλη. Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερη σημασία έχουν οι υπό εξέλιξη εργασίες όσον αφορά το σχέδιο διασύνδεσης των αγορών ενέργειας της περιοχής της Βαλτικής (BEMIP) ή την ομάδα υψηλού επιπέδου για τις διασυνδέσεις στη Νοτιοδυτική Ευρώπη και την ενεργειακή συνδεσιμότητα της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης (CESEC). Τον Ιούνιο του 2020, το Μνημόνιο του Σπλιτ 22 εστίασε στις υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στο πλαίσιο εργασιών για την επίτευξη ενεργειακής μετάβασης στα νησιά.

Τεχνικές δυνατότητες υπεράκτιας αιολικής ενέργειας σε θαλάσσιες λεκάνες προσβάσιμες από χώρες της ΕΕ-27 (JRC ENSPRESO 2019) 23

Η Βόρεια Θάλασσα διαθέτει υψηλό και εκτεταμένο φυσικό δυναμικό για υπεράκτια αιολική ενέργεια χάρη στα αβαθή ύδατα και τοπικό δυναμικό για κυματική και παλιρροϊκή ενέργεια. Επί του παρόντος, η Βόρεια Θάλασσα είναι η κορυφαία περιοχή παγκοσμίως όσον αφορά την εγκατεστημένη ισχύ και εμπειρογνωσία στον τομέα της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας. Χάρη στην NSEC, διαθέτει στέρεη πολιτική και διοικητική βάση. Επωφελείται επίσης από την εμπειρογνωσία οργανισμών όπως η σύμβαση OSPAR 24 , στην οποία συμμετέχουν 15 κυβερνήσεις και η ΕΕ με σκοπό τη συνεργασία για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος στον Βορειοανατολικό Ατλαντικό.

Η Βαλτική Θάλασσα διαθέτει επίσης υψηλό φυσικό δυναμικό για υπεράκτια αιολική ενέργεια 25 και ορισμένο τοπικό δυναμικό για κυματική ενέργεια. Ορισμένες χώρες έχουν αρχίσει να συνεργάζονται στενότερα για την αξιοποίηση αυτού του δυναμικού, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο της ομάδας υψηλού επιπέδου του σχεδίου διασύνδεσης των αγορών ενέργειας της Βαλτικής (BEMIP) 26 , της πρωτοβουλίας «Όραμα και στρατηγικές γύρω από τη Βαλτική Θάλασσα» (VASAB), της Επιτροπής για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος της Βαλτικής (Επιτροπή του Ελσίνκι - HELCOM) και της στρατηγικής της ΕΕ για την περιοχή της Βαλτικής Θάλασσας 27 .

Το τμήμα του Ατλαντικού ωκεανού στο οποίο έχει πρόσβαση η ΕΕ διαθέτει υψηλό φυσικό δυναμικό τόσο για σταθερά εδραζόμενες όσο και για πλωτές υπεράκτιες εγκαταστάσεις αιολικής ενέργειας, καθώς και καλό φυσικό δυναμικό για κυματική και παλιρροϊκή ενέργεια. Ορισμένα κράτη μέλη αναπτύσσουν ενισχυμένη σειρά έργων επίδειξης, βασιζόμενα σε πολυετή εμπειρία με εγκατεστημένο και συνδεδεμένο με το δίκτυο εξοπλισμό, καθώς και με ένα παγκοσμίως πρωτοπόρο δίκτυο κέντρων δοκιμών. Στη στρατηγική της ΕΕ για τον Ατλαντικό και στο αναθεωρημένο σχέδιο δράσης για τον Ατλαντικό του 2020 28 οι υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας προσδιορίζονται ως στρατηγικός τομέας συνεργασίας. Η Γαλλία, η Ισπανία και η Πορτογαλία έχουν επίσης καθιερώσει καλή περιφερειακή συνεργασία στο πλαίσιο της ομάδας υψηλού επιπέδου για τις διασυνδέσεις στη Νοτιοδυτική Ευρώπη.

Η Μεσόγειος Θάλασσα διαθέτει υψηλό δυναμικό υπεράκτιας αιολικής ενέργειας (κυρίως πλωτής), καθώς και ικανοποιητικό δυναμικό κυματικής ενέργειας και τοπικό δυναμικό παλιρροϊκής ενέργειας 29 . Η περιφερειακή συνεργασία για τις υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας οργανώνεται δυνάμει της Σύμβασης της Βαρκελώνης (για το περιβάλλον) και της πρωτοβουλίας WestMed 30 . Πρόσφατα, η Συμμαχία MED7 αναφέρθηκε επίσης ρητά στη στήριξη της ανάπτυξης της ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στη Μεσόγειο Θάλασσα και στον Ατλαντικό 31 . Η ομάδα υψηλού επιπέδου για την ενεργειακή συνδεσιμότητα της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης (CESEC) θα μπορούσε να προωθήσει πρωτοβουλίες περιφερειακής συνεργασίας από την Αδριατική Θάλασσα και προς ανατολάς.

Ο Εύξεινος Πόντος προσφέρει καλό φυσικό δυναμικό υπεράκτιας αιολικής ενέργειας (σταθερά εδραζόμενης και πλωτής) και ένα τοπικό δυναμικό κυματικής ενέργειας. Η περιφερειακή συνεργασία πραγματοποιείται ήδη στο πλαίσιο του κοινού θαλάσσιου θεματολογίου για τον Εύξεινο Πόντο 32 . Το στρατηγικό θεματολόγιο έρευνας και καινοτομίας για τον Εύξεινο Πόντο 33 αναφέρει ως μία από τις προτεραιότητές του την τόνωση των αναδυόμενων τομέων της γαλάζιας οικονομίας, όπως η υπεράκτια αιολική και κυματική τεχνολογία. Η ομάδα υψηλού επιπέδου CESEC θα μπορούσε επίσης να προωθήσει πρωτοβουλίες περιφερειακής συνεργασίας στον Εύξεινο Πόντο.

Τα νησιά της ΕΕ διαθέτουν μεγάλο δυναμικό στον τομέα των διαφόρων μορφών θαλάσσιας ενέργειας και μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη των υπεράκτιων πηγών ενέργειας της ΕΕ. Παρέχουν ελκυστικούς χώρους δοκιμών και επίδειξης για καινοτόμες τεχνολογίες υπεράκτιας ηλεκτροπαραγωγής. Η πρωτοβουλία «Καθαρή ενέργεια για τα νησιά της ΕΕ» 34 παρέχει ένα μακροπρόθεσμο πλαίσιο συνεργασίας για την προώθηση αναπαραγώγιμων και κλιμακούμενων έργων με χρηματοδότηση από επενδυτές του ιδιωτικού τομέα, συναφή μέσα στήριξης της ΕΕ και τεχνική βοήθεια προκειμένου να επιταχυνθεί η μετάβαση στην καθαρή ενέργεια σε όλα τα νησιά της ΕΕ.

Επιπλέον, πολλές ευρωπαϊκές εξόχως απόκεντρες περιοχές και υπερπόντιες χώρες και εδάφη διαθέτουν καλό δυναμικό υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και πρωτοστατούν στην απανθρακοποίηση των νησιών, τα οποία περιλαμβάνονται στην πρωτοβουλία «Καθαρή ενέργεια για τα νησιά της ΕΕ». Νέες πρωτοβουλίες, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας με γειτονικές περιοχές, όπου είναι δυνατόν, αναμένεται να συμβάλουν στη βελτιστοποίηση του εν λόγω δυναμικού.

4.πώς να κλιμακωθεί η ανάπτυξη ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην Ευρώπη

Υπάρχουν πολλές προκλήσεις που πρέπει να υπερκεραστούν για την υλοποίηση του οράματος που παρουσιάζεται στην παρούσα στρατηγική για ανάπτυξη δυναμικότητας 300-40 GW από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας σε όλες τις θαλάσσιες λεκάνες της ΕΕ έως το 2050. Στις ενότητες που ακολουθούν εξετάζονται οι κυριότερες εξ αυτών και διατυπώνονται προτάσεις πολιτικής και ρυθμιστικές προτάσεις για την αντιμετώπισή τους.

4.1Θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός για τη βιώσιμη διαχείριση του χώρου και των πόρων

Η επίτευξη εγκατεστημένης δυναμικότητας 300-40 GW από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έως το 2050 θα απαιτήσει τον εντοπισμό και τη χρήση πολύ μεγαλύτερου αριθμού τοποθεσιών για παραγωγή ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές και σύνδεση με το δίκτυο μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Ως εκ τούτου, οι δημόσιες αρχές θα πρέπει να εκπονήσουν εγκαίρως αυτά τα μακροπρόθεσμα σχέδια ανάπτυξης, αξιολογώντας την περιβαλλοντική, κοινωνική και οικονομική βιωσιμότητά τους, διασφαλίζοντας τη συνύπαρξη με άλλες δραστηριότητες, όπως η αλιεία και η υδατοκαλλιέργεια, η ναυτιλία, ο τουρισμός, η άμυνα ή η ανάπτυξη υποδομών, και εξασφαλίζοντας ότι το κοινό αποδέχεται τα προγραμματισμένα σχέδια ανάπτυξης.

Η ανάπτυξη ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές πρέπει επίσης να συμμορφώνεται με την περιβαλλοντική νομοθεσία και την ολοκληρωμένη θαλάσσια πολιτική της ΕΕ 35 . Η επιλογή τοποθεσίας για ένα έργο παραγωγής ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές είναι μια ευαίσθητη διαδικασία. Οι καθορισμένοι θαλάσσιοι χώροι για υπεράκτια εκμετάλλευση της ενέργειας θα πρέπει να είναι συμβατοί με την προστασία της βιοποικιλότητας, ενώ θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι κοινωνικοοικονομικές συνέπειες για τους τομείς που βασίζονται στην καλή υγεία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και να ενσωματώνονται όσο το δυνατόν περισσότερο οι άλλες χρήσεις της θάλασσας.

Ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός αποτελεί ουσιαστικό και καθιερωμένο εργαλείο πρόβλεψης αλλαγών, πρόληψης και μετριασμού συγκρούσεων μεταξύ των προτεραιοτήτων πολιτικής, ενώ παράλληλα δημιουργεί συνέργειες μεταξύ των οικονομικών τομέων.

Η παραγωγής ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές μπορεί και πρέπει να συνυπάρχει με πολλές άλλες δραστηριότητες, ιδίως σε πυκνοκατοικημένες περιοχές. Για τον σκοπό αυτό, ο εθνικός θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός θα πρέπει να υιοθετήσει μια ολιστική προσέγγιση πολλαπλών χρήσεων/πολλαπλών σκοπών. Τα κράτη μέλη της ΕΕ υιοθετούν ολοένα και περισσότερο αυτή την πρακτική με πολλά υποσχόμενους τρόπους. Έχει καταδειχθεί ότι η ανάπτυξη ενεργειακών υποδομών δεν είναι ασύμβατη με τις θαλάσσιες διαδρομές και ότι είναι δυνατή η ανάπτυξη βιώσιμων οικονομικών δραστηριοτήτων σε προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές. Οι εν λόγω εμπειρίες και ορθές πρακτικές σχετικά με τις πολλαπλές χρήσεις θα πρέπει να μεταφερθούν σε όλες τις χρήσεις της θάλασσας, συμπεριλαμβανομένων των τομέων της άμυνας και της ασφάλειας. Σε αυτό το πλαίσιο, τα έργα θα αξιοποιούν επίσης τα πλέον πρόσφατα εργαλεία παρακολούθησης και ψηφιακά εργαλεία για τη διασφάλιση της αποτελεσματικής συνύπαρξης. Η ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων της υπεράκτιας παραγωγής ενέργειας στα ενδιαιτήματα και στα προστατευόμενα είδη μπορεί επίσης να υποστηριχθεί με τη χρήση νέων τεχνολογιών. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να ενθαρρυνθούν περαιτέρω η έρευνα και ο πειραματισμός ώστε να δοθεί μεγαλύτερη ώθηση σε πιλοτικά έργα πολλαπλών χρήσεων και η προσέγγιση πολλαπλών χρήσεων να καταστεί λειτουργικότερη και ελκυστικότερη για τους επενδυτές. Τα ανωτέρω θα μπορούσαν να διευκολυνθούν σε φόρα περιφερειακής συνεργασίας. Τα κράτη μέλη θα μπορούσαν επίσης να εξετάσουν εποικοδομητικά το ενδεχόμενο να συμπεριλάβουν κριτήρια πολλαπλών χρήσεων στη διαδικασία υποβολής προσφορών και αδειοδότησης.

Παραδείγματα επιτυχών πιλοτικών έργων πολλαπλών χρήσεων που αφορούν την ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές

Υπεράκτια αιολικά πάρκα και υδατοκαλλιέργεια. Στο πλαίσιο του έργου MERMAID εντοπίστηκαν περιβαλλοντικά οφέλη χάρη σε διάφορους συνδυασμούς συστημάτων υδατοκαλλιέργειας και ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές. Το έργο είχε ως αποτέλεσμα ορισμένα πιλοτικά έργα που υλοποιήθηκαν στο Βέλγιο, τη Γερμανία, την Ισπανία, τη Γαλλία, τις Κάτω Χώρες και την Πορτογαλία σχετικά με τα μαλάκια, τα φύκη και τις υπεράκτιες εξέδρες πολλαπλών χρήσεων (π.χ. Edulis, TROPOS, Wier en Wind).

Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές και γαλάζια οικονομία στη Μεσόγειο Θάλασσα. Με τοέργο PHAROS4MPAs Interreg τεκμηριώθηκε η αλληλεπίδραση μεταξύ προστατευόμενων θαλάσσιων περιοχών στη Μεσόγειο και γαλάζιας οικονομίας, συμπεριλαμβανομένων των υπεράκτιων αιολικών πάρκων. Το έργο παρέχει καθοδήγηση σχετικά με τον τρόπο πρόληψης ή ελαχιστοποίησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων βασικών τομέων.

Η συνεργασία στη Βαλτική Θάλασσα συνέβαλε στον καθορισμό διαδρόμων για καλώδια και αγωγούς που ελαχιστοποιούν τη διέλευση τακτικών ναυτιλιακών γραμμών και τους κινδύνους για τους αλιείς (έργο BalticLINes Interreg). Ορισμένοι αλιείς εργάζονται επίσης με καθεστώς μερικής απασχόλησης σε υπεράκτια αιολικά πάρκα 36 .

Η οδηγία για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό 37 απαιτεί από όλα τα παράκτια κράτη μέλη να υποβάλουν εθνικά θαλάσσια χωροταξικά σχέδια στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή έως τις 31 Μαρτίου 2021. Τα εν λόγω σχέδια θα υπόκεινται σε στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση βάσει της οδηγίας 2001/42/ΕΚ («οδηγία ΣΠΕ») και σε πρόσθετες εκτιμήσεις, όπως απαιτείται από τις οδηγίες για τα ενδιαιτήματα 38 και τα πτηνά 39 , προκειμένου να διασφαλιστεί η προστασία των τόπων και των προστατευόμενων ειδών του δικτύου Natura 2000 40 . Οι εν λόγω διαδικασίες θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι δυνητικές αρνητικές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον αποφεύγονται και περιορίζονται σε πολύ πρώιμο στάδιο της διαδικασίας σχεδιασμού.

Ως εκ τούτου, πρόκληση κεφαλαιώδους σημασίας είναι η ενσωμάτωση των στόχων ανάπτυξης της παραγωγής ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές κατά την κατάρτιση των εθνικών θαλάσσιων χωροταξικών σχεδίων των κρατών μελών που βασίζονται στα οικεία εθνικά σχέδια για την ενέργεια και το κλίμα. Αυτό θα παρείχε ενδείξεις στις επιχειρήσεις και τους επενδυτές σχετικά με τις προθέσεις των κυβερνήσεων όσον αφορά τη μελλοντική ανάπτυξη του τομέα των υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, βοηθώντας τόσο τον ιδιωτικό όσο και τον δημόσιο τομέα να προγραμματίσουν το μέλλον.

Στο πλαίσιο αυτό, η ασφάλεια και η προστασία έχουν πρωταρχική σημασία για το θαλάσσιο περιβάλλον. Οι περιοχές με το μεγαλύτερο δυναμικό υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είναι επίσης οι πλέον εκτεθειμένες σε κινδύνους συγκρούσεων με σκάφη, αλιευτικά εργαλεία, κινδύνους στο πλαίσιο στρατιωτικών δραστηριοτήτων ή κινδύνους λόγω απορριπτόμενων πυρομαχικών και χημικών ουσιών. Μια κοινή στρατηγική προσέγγιση των κρατών μελών όσον αφορά τους κινδύνους σε επίπεδο θαλάσσιων λεκανών θα είναι επωφελής για όλες τις θαλάσσιες δραστηριότητες, και ιδίως για τον τομέα της ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές όπου υπάρχει μεγάλη ζήτηση για νέες προσβάσιμες τοποθεσίες.

Επιπλέον, ο εμπεριστατωμένος θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός μπορεί επίσης να οδηγήσει στη σωστή προστασία των ευάλωτων θαλάσσιων οικοσυστημάτων, σύμφωνα με τις υποχρεώσεις για την επίτευξη καλής περιβαλλοντικής κατάστασης που προβλέπονται στην οδηγία-πλαίσιο για τη θαλάσσια στρατηγική 41 , κυρίως ενόψει της επικαιροποίησης των οικείων προγραμμάτων θαλάσσιων μέτρων που αναμένεται για το 2022. Η στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα απαιτεί την επέκταση και την αποτελεσματική διαχείριση του δικτύου προστατευόμενων περιοχών της ΕΕ, με στόχο την επέκταση των περιοχών από 11 % σε 30 %, και την αυστηρή προστασία του ενός τρίτου του εν λόγω δικτύου (από το υφιστάμενο ποσοστό 1 %).

Για να εξασφαλιστεί η επιτυχία του σχεδιασμού και της ανάπτυξης της παραγωγής ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές σε μεγάλη κλίμακα, θα πρέπει να δοθεί ώθηση στην περιφερειακή συνεργασία, μεταξύ άλλων μέσω των πλαισίων συνεργασίας για τις μακροπεριφερειακές στρατηγικές της ΕΕ 42 και των χρηματοδοτικών προγραμμάτων Interreg. 43 Τόσο η οδηγία για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό όσο και η οδηγία-πλαίσιο για τη θαλάσσια στρατηγική απαιτούν από τα κράτη μέλη να συνεργάζονται διασυνοριακά σε επίπεδο θαλάσσιας λεκάνης. Εναπόκειται στα κράτη μέλη να αποφασίσουν εάν, πού και σε ποιο βαθμό θα επεκτείνουν τις υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στην αποκλειστική οικονομική ζώνη τους, αλλά ορισμένα από τα προβλήματα προσδιορισμού των καλύτερων τοποθεσιών και συνύπαρξης με άλλες χρήσεις μπορούν να υπερκεραστούν καλύτερα εάν αντιμετωπιστούν σε περιφερειακό επίπεδο.

Ως εκ τούτου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα συνεχίσει να συνεργάζεται στενά με τα κράτη μέλη για τη στήριξη της εκπόνησης και εφαρμογής εθνικών θαλάσσιων χωροταξικών σχεδίων και θαλάσσιων στρατηγικών με συντονισμένο τρόπο, λαμβάνοντας υπόψη τις περιφερειακές παραμέτρους.

Οι στρατηγικές και τα σχέδια για τις θαλάσσιες λεκάνες 44 , καθώς και οι περιφερειακές θαλάσσιες συμβάσεις 45 μπορούν να συμβάλουν στην εναρμόνιση και στον συντονισμό της ανάπτυξης της παραγωγής ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές μεταξύ των κρατών μελών. Οι συμβάσεις περιφερειακών θαλασσών αποσκοπούν στην προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος συγκεκριμένων θαλάσσιων περιοχών. Μπορούν να αποτελέσουν φόρουμ ανταλλαγής γνώσεων 46 και λήψης νομικά δεσμευτικών αποφάσεων. Είναι σημαντικό να ενισχυθεί η συνεργασία για τις θαλάσσιες λεκάνες και ο συντονισμός με άλλα περιφερειακά φόρα που ασχολούνται με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τον θαλάσσιο σχεδιασμό.

Η δημόσια διαβούλευση αποτελεί αναπόσπαστο μέρος των περιβαλλοντικών εκτιμήσεων και των διαδικασιών θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού. Η έγκαιρη συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων ομάδων είναι ζωτικής σημασίας προκειμένου να καταστεί δυνατή η έγκαιρη ανάπτυξη νέας δυναμικότητας. Οι περιφερειακές ή εθνικές αρχές έχουν νομική υποχρέωση και ευθύνη να τις ενημερώνουν προδραστικά σχετικά με τα έργα, τους κανόνες και το δυναμικό για την ανάπτυξη των πολλαπλών χρήσεων του θαλάσσιου χώρου. Η Επιτροπή  θα αναλύσει περαιτέρω τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ της παραγωγής ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές και άλλων δραστηριοτήτων στη θάλασσα, όπως η αλιεία, η υδατοκαλλιέργεια, η ναυτιλία και ο τουρισμός, 47 και θα ενθαρρύνει σθεναρά τον διάλογο με τις πλέον εμπλεκόμενες κοινότητες. Σε ευρωπαϊκό εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, οι φορείς ανάπτυξης ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές, οι άλλοι χρήστες της θάλασσας, οι κοινωνικοί εταίροι, οι ΜΚΟ και οι δημόσιες αρχές των παράκτιων περιοχών θα πρέπει να συμμετέχουν σε μια συζήτηση μακροπρόθεσμης στρατηγικής με σκοπό την επίτευξη κοινών στόχων.

Τέλος, η ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές θα είναι βιώσιμη μόνο εάν δεν έχει δυσμενείς επιπτώσεις στο περιβάλλον και στην οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή. Μολονότι τα υπάρχοντα στοιχεία καταδεικνύουν ότι αυτό είναι εφικτό, η κατάσταση πρέπει να παρακολουθείται και οι επιστημονικές γνώσεις μας να επικαιροποιούνται καθώς η δυναμικότητα αυξάνεται και αναπτύσσονται νέες τεχνολογίες. Ως εκ τούτου, χρειαζόμαστε περισσότερες και συστηματικότερες εις βάθος αναλύσεις και ανταλλαγή δεδομένων, χρησιμοποιώντας τα βέλτιστα διαθέσιμα εργαλεία μοντελοποίησης, για την παρακολούθηση των δυνητικών σωρευτικών επιπτώσεων στο θαλάσσιο περιβάλλον και της αλληλεπίδρασης μεταξύ της παραγωγής ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές και άλλων δραστηριοτήτων στη θάλασσα, όπως η αλιεία και η υδατοκαλλιέργεια..

Η Επιτροπή καλεί τους φορείς ανάπτυξης των κρατών μελών και τους ενδιαφερόμενους φορείς να βελτιώσουν την ποιότητα και τη χρήση της υπηρεσίας παρακολούθησης του θαλάσσιου περιβάλλοντος του Copernicus και του Ευρωπαϊκού Δικτύου Θαλάσσιων Παρατηρήσεων και Δεδομένων (EMODnet). Ως ανοικτές πλατφόρμες δεδομένων, οι εν λόγω υπηρεσίες παρέχουν εξαιρετικά πολύτιμες πληροφορίες στους χρήστες της θάλασσας, ιδίως στους φορείς ανάπτυξης ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές . Επιπλέον, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να παρέχουν στους φορείς εκμετάλλευσης δεσμευτικές διατάξεις για την παρακολούθηση πιθανών επιπτώσεων στο θαλάσσιο περιβάλλον, και τα εν λόγω δεδομένα θα πρέπει να δημοσιοποιούνται και να είναι εύκολα διαθέσιμα. Ως επόμενο βήμα, τα δεδομένα πρέπει να αναλύονται και να αξιολογούνται προκειμένου να παρέχονται αξιοποιήσιμα πορίσματα και να υποστηρίζεται η λήψη αποφάσεων πολιτικής.

Για να διευκολυνθεί ο διάλογος σχετικά με την περιβαλλοντική, οικονομική και κοινωνική βιωσιμότητα της ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές, η Επιτροπή είναι έτοιμη να διευκολύνει και να προωθήσει μια «κοινότητα πρακτικής» όπου όλοι οι ενδιαφερόμενοι φορείς, ο κλάδος, οι κοινωνικοί εταίροι, οι ΜΚΟ και οι επιστήμονες μπορούν να ανταλλάσσουν απόψεις, εμπειρίες και να εργάζονται σε κοινά έργα.

Βασικές δράσεις

·Η Επιτροπή θα διευκολύνει τη διασυνοριακή συνεργασία και θα ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να ενσωματώσουν τους στόχους για την ανάπτυξη ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στα οικεία εθνικά θαλάσσια χωροταξικά σχέδια, σύμφωνα με τα εθνικά σχέδια για την ενέργεια και το κλίμα — ΕΣΕΚ (Μάρτιος 2021).

·Η Επιτροπή θα υποβάλει έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό (ΘΧΣ), 48 η οποία αντικατοπτρίζει τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη της ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές (2022).

·Η Επιτροπή θα αναπτύξει, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη και τους περιφερειακούς οργανισμούς, κοινή προσέγγιση και πιλοτικά έργα για τον ΘΧΣ σε επίπεδο θαλάσσιας λεκάνης, εξετάζοντας τους κινδύνους στη θάλασσα, τη συμβατότητα με την προστασία και την αποκατάσταση της φύσης (2021-2025).

·Η Επιτροπή παρουσιάζει σήμερα ένα έγγραφο καθοδήγησης για την ανάπτυξη της αιολικής ενέργειας και τη νομοθεσία της ΕΕ για την προστασία της φύσης 49 .

·Η Επιτροπή θα προωθήσει το 2021 τον διάλογο για τις υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μεταξύ δημόσιων αρχών, ενδιαφερόμενων φορέων και επιστημόνων με τη μορφή κοινότητας πρακτικής. (2021).

·Η Επιτροπή θα υποστηρίξει έργα πολλαπλών χρήσεων με κράτη μέλη και περιφερειακούς οργανισμούς (2021-2025).

·Η Επιτροπή και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Άμυνας θα θεσπίσουν κοινή δράση για τον εντοπισμό φραγμών στην ανάπτυξη της ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές σε τομείς που προορίζονται για αμυντικές δραστηριότητες και για τη βελτίωση της συνύπαρξής τους.

4.2 Μια νέα προσέγγιση της ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές και των υποδομών δικτύου

Ο χωροταξικός σχεδιασμός των υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας συνδέεται στενά με την ανάπτυξη υπεράκτιου και χερσαίου δικτύου. Στην παρούσα ενότητα παρουσιάζονται διάφορα στάδια ανάπτυξης υπεράκτιου δικτύου και τα μέτρα που θα στηρίξουν την απαιτούμενη υποδομή για να γίνει πραγματικότητα η ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές σε μεγάλη κλίμακα.

Τα περισσότερα υφιστάμενα υπεράκτια αιολικά πάρκα έχουν αναπτυχθεί ως εθνικά έργα που συνδέονται απευθείας με την ακτή μέσω ακτινωτών συνδέσεων (Σχήμα 1). Αυτός ο τρόπος ανάπτυξης ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές αναμένεται να συνεχιστεί, ιδίως σε περιοχές όπου η υπεράκτια ανάπτυξη μόλις έχει ξεκινήσει. Παράλληλα, οι διαχειριστές συστήματος μεταφοράς (ΔΣΜ) του εθνικού δικτύου αναμένεται επίσης να συνεχίσουν να κατασκευάζουν διασυνοριακές διασυνδέσεις για την εμπορία ηλεκτρικής ενέργειας και την ασφάλεια του εφοδιασμού.

Σχήμα 1 Υπεράκτια αιολικά πάρκα που συνδέονται ακτινωτά με την ακτή και χωριστή γραμμή διασύνδεσης

Προκειμένου να επιταχυνθεί η ανάπτυξη της ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές με οικονομικά αποδοτικό και βιώσιμο τρόπο, είναι καίριας σημασίας ένας πιο ορθολογικός σχεδιασμός του δικτύου και η ανάπτυξη ενός διαπλεγμένου δικτύου 50 . Σε αυτό το πλαίσιο, τα τελευταία έτη δόθηκε ιδιαίτερη προσοχή στην έννοια των αποκαλούμενων υβριδικών έργων 51 . Ένα υβριδικό έργο μπορεί να υλοποιηθεί με διαφορετικούς τρόπους, συμπεριλαμβανομένων των ενεργειακών νησίδων και των ενεργειακών κόμβων. Ως παράδειγμα υβριδικού έργου (Σχήμα 2), η υπεράκτια παραγωγή αιολικής ενέργειας συνδέεται άμεσα με διασυνοριακή γραμμή διασύνδεσης 52 .

Σχήμα 2 Παράδειγμα υβριδικού έργου, το μοντέλο σύνδεσης

Η κύρια διαφορά μεταξύ ενός ακτινωτά συνδεδεμένου δικτύου και ενός υβριδικού έργου είναι ότι το δίκτυο έχει διττή λειτουργικότητα, συνδυάζοντας τη διασύνδεση ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ δύο ή περισσότερων κρατών μελών και τη μεταφορά της ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στις εγκαταστάσεις κατανάλωσής της.

Ένα μέρος του μελλοντικού υπεράκτιου δικτύου θα κατασκευαστεί ιδανικά μέσω υβριδικών έργων, όταν μπορούν να μειώσουν το κόστος και τη χρήση του θαλάσσιου χώρου. Τα υβριδικά υπεράκτια έργα συνδυάζουν την υπεράκτια παραγωγή ενέργειας και τη μεταφορά ενέργειας σε διασυνοριακό πλαίσιο, αποφέροντας σημαντική εξοικονόμηση όσον αφορά το κόστος και τη χρήση του χώρου σε σύγκριση με την τρέχουσα προσέγγιση που βασίζεται σε ακτινωτές συνδέσεις, και αναπτύσσουν χωριστά διασυνοριακές διασυνδέσεις ηλεκτρικής ενέργειας για εμπορικές συναλλαγές, χωρίς σύνδεση της υπεράκτιας παραγωγής. Τα υβριδικά έργα θα αποτελέσουν ένα ενδιάμεσο στάδιο μεταξύ των εθνικών έργων μικρότερης κλίμακας και ενός πλήρως διαπλεγμένου συστήματος και δικτύου υπεράκτιας ενέργειας. Στο πλαίσιο αυτό, είναι απαραίτητη η διαλειτουργικότητα των διαφόρων εθνικών υπεράκτιων συστημάτων.

Για να επιτευχθεί σημαντική αύξηση της παραγωγής ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές, η ανάπτυξη και ο σχεδιασμός ενός υπεράκτιου δικτύου πρέπει να υπερβαίνει τα εθνικά σύνορα και να καλύπτει ολόκληρη τη θαλάσσια λεκάνη και θα πρέπει να λαμβάνεται ολοένα και περισσότερο υπόψη η δυνατότητα πολυλειτουργικότητας, με τη μορφή υβριδικών έργων ή, σε μεταγενέστερο στάδιο, ενός πιο διαπλεγμένου δικτύου. Ως εκ τούτου, ως πρώτο βήμα, τα κράτη μέλη πρέπει να υιοθετήσουν συντονισμένη προσέγγιση και να αναλάβουν μακροπρόθεσμη δέσμευση για την ανάπτυξη της παραγωγής ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές. Θα πρέπει να θέσουν από κοινού φιλόδοξους στόχους για τις υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας σε κάθε θαλάσσια λεκάνη, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη την προστασία του περιβάλλοντος, τις κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό. Οι στόχοι αυτοί θα μπορούσαν να μετουσιωθούν σε μνημόνιο συμφωνίας ή διακυβερνητική συμφωνία μεταξύ των εμπλεκόμενων κρατών μελών, λαμβανομένων υπόψη των ιδιαιτεροτήτων της εκάστοτε θαλάσσιας λεκάνης. Η Επιτροπή είναι έτοιμη να διευκολύνει τη διαδικασία συντονισμού για την επίτευξη συμφωνίας σχετικά με μια τέτοια μακροπρόθεσμη δέσμευση, φέρνοντας σε επαφή τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη και παρέχοντας πρακτική βοήθεια (π.χ. υπό μορφή υποδείγματος), προκειμένου να καθορίσει σαφή κατεύθυνση, λαμβάνοντας υπόψη τις διατάξεις που αφορούν την περιφερειακή συνεργασία στο πλαίσιο του κανονισμού για τη διακυβέρνηση της Ενεργειακής Ένωσης και της Δράσης για το Κλίμα 53 . Οι δεσμεύσεις αυτές θα πρέπει να αντικατοπτρίζονται στα επικαιροποιημένα εθνικά σχέδια για την ενέργεια και το κλίμα για την περίοδο 2023-2024.

Το επόμενο βήμα θα ήταν να ληφθούν υπόψη αυτοί οι φιλόδοξοι στόχοι στον ολοκληρωμένο περιφερειακό σχεδιασμό και την ολοκληρωμένη περιφερειακή ανάπτυξη δικτύων. Η έλλειψη υπεράκτιων δικτύων ή ο κίνδυνος καθυστερήσεων στην ανάπτυξη δικτύου μπορεί να αποτελέσουν μείζονα εμπόδια στην ταχεία εξάπλωση. Η υπεράκτια παραγωγή υδρογόνου και οι αγωγοί υδρογόνου αποτελούν μια ακόμη επιλογή για την παροχή υπεράκτιας ενέργειας στην ξηρά και θα πρέπει να εξεταστούν κατά τον σχεδιασμό δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Το ίδιο το δίκτυο θα πρέπει να είναι ικανό να ενσωματώνει αποτελεσματικά τις αναμενόμενες υψηλές ικανότητες παραγωγής, ελαχιστοποιώντας παράλληλα τη χρήση του θαλάσσιου χώρου. Προκειμένου ένας επενδυτής να αποφασίσει να επενδύσει στην παραγωγή ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές, είναι ζωτικής σημασίας να έχει σαφή κατανόηση του χρονοδιαγράμματος και των σχεδίων για την ανάπτυξη υπεράκτιων και χερσαίων υποδομών δικτύου. Η ανάπτυξη δικτύου έχει μεγαλύτερους χρόνους παράδοσης (συνήθως 10 έτη ή περισσότερα) από ό,τι η υπεράκτια ηλεκτροπαραγωγή, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη για μελλοντοστραφείς επενδύσεις δικτύου. Επιπλέον, οι διαδικασίες αδειοδότησης στα κράτη μέλη θα πρέπει να εξορθολογιστούν, όπου είναι δυνατόν, ώστε να αποφεύγονται περιττές καθυστερήσεις. Κατά τον σχεδιασμό του δικτύου θα πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη οι χερσαίες ανάγκες σύνδεσης της υπεράκτια παραγόμενης ενέργειας με την παραγωγή υδρογόνου κ.λπ. Οι δεσμεύσεις των κρατών μελών θα μειώσουν τον κίνδυνο οι ΔΣΜ να αναπτύξουν υπεράκτια, μη αξιοποιήσιμα στοιχεία ενεργητικού.

Για την επίτευξη αυτού του στόχου θα απαιτηθεί μεγαλύτερος συντονισμός μεταξύ των ΔΣΜ των κρατών μελών και των εθνικών ρυθμιστικών αρχών στην ίδια θαλάσσια λεκάνη για τον σχεδιασμό των υποδομών δικτύου 54 . Το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, όπως ο κανονισμός για τη διακυβέρνηση της Ενεργειακής Ένωσης και της Δράσης για το Κλίμα 55 και η οδηγία για τον ΘΧΣ, οι στρατηγικές και οι συμβάσεις για τις θαλάσσιες λεκάνες, παρέχουν ήδη το πλαίσιο για καλύτερη περιφερειακή συνεργασία ώστε να καλυφθεί η ανάγκη καλύτερης εναρμόνισης του περιφερειακού σχεδιασμού. Το πλαίσιο περιφερειακής συνεργασίας που θεσπίστηκε στο πλαίσιο του κανονισμού ΔΕΔ-Ε για τον προσδιορισμό έργων κοινού ενδιαφέροντος αποτελεί επίσης ένα καλό μοντέλο που πρέπει να αξιοποιηθεί.

Βραχυπρόθεσμα, κρίνεται αναγκαία η καθιέρωση πιο διαρθρωμένης συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών, των ΔΣΜ και των ρυθμιστικών αρχών για τη διαμόρφωση πιο ολοκληρωμένου και βελτιστοποιημένου περιφερειακού σχεδιασμού υπεράκτιου δικτύου, λαμβάνοντας υπόψη τα θαλάσσια χωροταξικά σχέδια. Σε μεταγενέστερο στάδιο, ο σχεδιασμός του υπεράκτιου δικτύου θα μπορούσε τελικά να καταστεί καθήκον μεγαλύτερης βαρύτητας που θα αναληφθεί από περιφερειακά συντονιστικά κέντρα 56 , τα οποία θα τεθούν σε λειτουργία το 2022, προκειμένου να συμπληρωθεί ο ρόλος των εθνικών ΔΣΜ στην εκτέλεση καθηκόντων περιφερειακού ενδιαφέροντος. Μακροπρόθεσμα, η διαρθρωτική συνεργασία θα μπορούσε να ενισχυθεί περαιτέρω με τη δημιουργία περιφερειακών ανεξάρτητων υπεράκτιων διαχειριστών συστημάτων που θα λειτουργούν και θα αναπτύσσουν ολοένα και περισσότερο διαπλεγμένα υπεράκτια δίκτυα.

Προκειμένου τα κράτη μέλη να δεσμευτούν από κοινού για την ανάπτυξη της παραγωγής ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές και την ανάπτυξη των σχετικών υποδομών, απαιτείται μεγαλύτερη σαφήνεια όσον αφορά την κατανομή του κόστους και των οφελών, τόσο μεταξύ των ενδιαφερόμενων κρατών μελών, όσο και μεταξύ των εγκαταστάσεων παραγωγής και των έργων μεταφοράς. Ως εκ τούτου, είναι αναγκαίο να αναπτυχθεί μια άρτια μεθοδολογία για την κατανομή του κόστους ανάλογα με το πού προκύπτουν τα οφέλη. Η διευκόλυνση του επιμερισμού του κόστους μεταξύ των κρατών μελών, των ΔΣΜ και των φορέων ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών πάρκων θα δημιουργήσει την απαραίτητη προϋπόθεση για την υλοποίηση ενός ολοκληρωμένου οράματος σε επίπεδο θαλάσσιας λεκάνης.

Το κανονιστικό πλαίσιο θα πρέπει να επιτρέπει προληπτικές επενδύσεις, για παράδειγμα για την ανάπτυξη υπεράκτιων δικτύων με μεγαλύτερη δυναμικότητα από ό,τι αρχικά χρειαζόταν, ή δικτύων με τεχνολογικά χαρακτηριστικά που υπερβαίνουν τις βραχυπρόθεσμες ανάγκες, με σκοπό την προετοιμασία για μεγαλύτερους μελλοντικούς όγκους υπεράκτια παραγόμενης ενέργειας και περισσότερο καινοτόμες και μακρόπνοες λύσεις δικτύου, συμπεριλαμβανομένων των υποδομών υδρογόνου.

Βασικές δράσεις

·Η Επιτροπή θα καταρτίσει ένα πλαίσιο εντός του οποίου τα κράτη μέλη θα διαμορφώσουν κοινή μακροπρόθεσμη δέσμευση για την ανάπτυξη υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ανά θαλάσσια λεκάνη έως το 2050 (2021).

·Η Επιτροπή θα προτείνει, βάσει του αναθεωρημένου κανονισμού ΔΕΔ-Ε, ένα πλαίσιο για τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό υπεράκτιων δικτύων από τους ΔΣΜ, με τη συμμετοχή των ρυθμιστικών αρχών και των κρατών μελών σε κάθε θαλάσσια λεκάνη, μεταξύ άλλων και για υβριδικά έργα (Δεκέμβριος 2020).

·Στο πλαίσιο των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων τους, η Επιτροπή, τα κράτη μέλη και οι ρυθμιστικές αρχές θα αναπτύξουν ένα πλαίσιο που θα επιτρέπει στους ΔΣΜ να πραγματοποιούν προληπτικές επενδύσεις σε υπεράκτια δίκτυα με σκοπό την προετοιμασία για μελλοντική κλιμάκωση και ανάπτυξη (από το 2021 και έπειτα).

·Η Επιτροπή θα δημοσιεύσει κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ σχετικά με τον τρόπο συντονισμού του επιμερισμού του κόστους και των οφελών, σε διασυνοριακό επίπεδο, για τα έργα μεταφοράς ενέργειας που συνδυάζονται με την ανάπτυξη έργων παραγωγής ενέργειας (έως το 2023).

4.3Ένα σαφέστερο κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ για τις υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας

Κατά τη μετάβαση σε ένα πιο διαπλεγμένο σύστημα υπεράκτια παραγόμενης ενέργειας, τα δίκτυα θα καταστούν, με την πάροδο του χρόνου, πιο ενοποιημένα και τα έργα πιο σύνθετα. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου καινοτομίας και αλλαγής, η ύπαρξη ενός προβλέψιμου μακροπρόθεσμου νομικού πλαισίου είναι καίριας σημασίας για την παροχή ασφάλειας σε όλους τους εμπλεκόμενους φορείς και την κινητοποίηση της χρηματοδότησης από επενδυτές.

Μια καλά ρυθμισμένη αγορά ενέργειας θα πρέπει να εκπέμπει τα σωστά επενδυτικά μηνύματα. Ο κανονισμός για την ηλεκτρική ενέργεια προβλέπει κανόνες για την ενσωμάτωση έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας μεγάλης κλίμακας στο ενεργειακό σύστημα και στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Όσον αφορά τα εθνικά έργα υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, οι κανόνες της αγοράς αντικατοπτρίζουν σε μεγάλο βαθμό τον σχεδιασμό της χερσαίας ενοποιημένης αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.

Ωστόσο, στο μέλλον, μολονότι τα εθνικά έργα θα εξακολουθήσουν να αποτελούν μεγάλο μέρος των υπεράκτιων έργων, τα πιο σύνθετα διασυνοριακά έργα υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας αναμένεται να αποκτήσουν όλο και μεγαλύτερη σημασία στις περισσότερες θαλάσσιες λεκάνες στην Ευρώπη. Καινοτόμα έργα όπως οι ενεργειακές νησίδες ή τα υβριδικά έργα 57 και η υπεράκτια παραγωγή υδρογόνου αντιμετωπίζουν ειδικές προκλήσεις και δεν είχαν ληφθεί υπόψη κατά τη διαμόρφωση του ισχύοντος κανονιστικού πλαισίου. Ως εκ τούτου, απαιτείται αποσαφήνιση των κανόνων της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία παρέχεται στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής που συνοδεύει την παρούσα στρατηγική.

Τα υβριδικά έργα μπορούν σήμερα να σχεδιαστούν κατά τρόπο συμβατό με την ισχύουσα νομοθεσία της ΕΕ και επωφελή για την κοινωνία. Σύμφωνα με διαβουλεύσεις και μελέτες 58 59 , η δημιουργία μιας υπεράκτιας ζώνης προσφοράς για ένα υβριδικό έργο μπορεί να πραγματοποιηθεί κατά τρόπο συμβατό με τους κανόνες της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και μπορεί να αποτελεί κατάλληλη επιλογή για μεγαλύτερη κλιμάκωση των υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, καθώς διασφαλίζει την πλήρη ενσωμάτωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην αγορά με παράλληλη αξιοποίηση των διασυνοριακών διασυνδέσεων για το εμπόριο. Με την προσέγγιση αυτή διασφαλίζεται ότι η ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές μπορεί να ρέει προς τα σημεία όπου υπάρχει ανάγκη, ώστε να αποτελεί μέρος των προγραμμάτων ηλεκτρικής ενέργειας και να στηρίζει την περιφερειακή ασφάλεια εφοδιασμού. Μειώνεται επίσης η ανάγκη λήψης, από τους ΔΣΜ, δαπανηρών διορθωτικών μέτρων μετά τη διάθεση στην αγορά. Επιπλέον, με την προσέγγιση αυτή παρέχονται ισχυρά μηνύματα τιμών για να ενθαρρυνθεί η ανάπτυξη της υπεράκτιας ζήτησης, όπως για πράσινο υδρογόνο που έχει παραχθεί μέσω ηλεκτρόλυσης.

Ωστόσο, υπό τη διαμόρφωση αυτή, είναι πιθανό οι παραγωγοί ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές να λαμβάνουν τη χαμηλότερη τιμή αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας από τις αγορές με τις οποίες συνδέονται για να εξασφαλιστεί η αποστολή. Ανάλογα με την τοπολογία των έργων, η επίπτωση αυτή στα έσοδα αναμένεται να περιοριστεί στο 1 % περίπου 60 για τουλάχιστον το ήμισυ των μελλοντικών υβριδικών έργων. Ωστόσο, για ορισμένα έργα, μπορεί να ανέλθει έως και στο 11 %. Στην περίπτωση έργων με σημαντικά χαμηλότερα έσοδα από την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, το ποσοστό αυξάνεται όταν η συμφόρηση στο δίκτυο καθιστά το εισόδημα συμφόρησης που εισπράττουν οι ΔΣΜ αναλογικά υψηλότερο. Αυτό το αποτέλεσμα της ανακατανομής πρέπει να αντιμετωπιστεί για να εναρμονιστούν τα κίνητρα και να καταστεί δυνατή η προώθηση των υβριδικών έργων με αποτύπωση της συνολικής αξίας του έργου.

Ένας τρόπος εναρμόνισης των κινήτρων θα ήταν να επιτραπεί στα κράτη μέλη να χρησιμοποιούν το εισόδημα συμφόρησης για την ανακατανομή σε παραγωγούς που δραστηριοποιούνται σε μια υπεράκτια ζώνη προσφοράς, ώστε να διασφαλίζεται ότι τα υβριδικά έργα είναι ελκυστικά για όσους επενδύουν στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Έως ότου αυτό προβλεφθεί με νομοθεσία της ΕΕ, κάθε καθεστώς παροχής κινήτρων ή στήριξης θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη το αποτέλεσμα της ανακατανομής, διασφαλίζοντας ότι δεν υπάρχει καθυστέρηση στην ανάπτυξη υβριδικών έργων.

Με βάση την εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών για την αγορά που παρέχονται στο συνοδευτικό έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής, η Επιτροπή θα αξιολογήσει τον τρόπο με τον οποίο το υφιστάμενο πλαίσιο για την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας στηρίζει την ανάπτυξη υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και θα εξετάσει κατά πόσον απαιτούνται πιο συγκεκριμένοι και στοχευμένοι κανόνες, καθώς και τη μορφή των κανόνων αυτών.

Ένα άλλο ζήτημα που πρέπει να αντιμετωπιστεί είναι οι πρακτικές φυσικές δυσκολίες της σύνδεσης έργων με διάφορες αγορές που διέπονται από διαφορετικούς κανόνες σύνδεσης. Μολονότι υπάρχουν κανόνες σε επίπεδο ΕΕ για τη σύνδεση με το δίκτυο, δεν έχουν διαμορφωθεί για να καλύπτουν τα υπεράκτια δίκτυα. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να αναπτυχθεί μια κοινή προσέγγιση όσον αφορά τις απαιτήσεις σύνδεσης με το δίκτυο για τα δίκτυα συνεχούς ρεύματος υψηλής τάσης (HVDC), με βάση την πείρα από τη λεκάνη της Βόρειας Θάλασσας.

Η διαμόρφωση ενός σαφέστερου κανονιστικού πλαισίου μπορεί επίσης να ενισχύσει την ορατότητα και την προβλεψιμότητα των αναμενόμενων ροών εσόδων. Ένας από τους κύριους στόχους του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας που εγκρίθηκε πρόσφατα είναι να καταστεί η αγορά κατάλληλη για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Ως εκ τούτου, οι φορείς ανάπτυξης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας θα πρέπει να αντιμετωπίζουν τις τιμές χονδρικής της ηλεκτρικής ενέργειας ως σημαντική συνιστώσα των εσόδων τους. Μολονότι οι επενδυτές θα πρέπει να αναλαμβάνουν τον κίνδυνο της αγοράς, μέρος του κινδύνου και τα ανεπαρκή έσοδα από τις τιμές της αγοράς μπορούν να αντισταθμιστούν μέσω καθεστώτων στήριξης, σύμφωνα με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις, ώστε να διασφαλιστεί ότι τα έργα υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας κλιμακώνονται ανάλογα με τις ανάγκες.

Δεδομένου του μηδενικού οριακού κόστους της παραγωγής ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές, οι τιμές χονδρικής της ηλεκτρικής ενέργειας τείνουν επί του παρόντος να είναι χαμηλές στα κράτη μέλη με υψηλή διείσδυση της παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Μέχρι στιγμής, εθνικά μέτρα στήριξης που συνδυάζουν ανταγωνιστικές διαδικασίες υποβολής προσφορών με στόχους ανάπτυξης έχουν διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη και την κλιμάκωση των τεχνολογιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και στη μείωση του σχετικού κόστους. Η προβλεπόμενη κλιμάκωση ώριμων τεχνολογιών παραγωγής ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενδέχεται να απαιτεί τον συνδυασμό ενός αποτελεσματικού πλαισίου αγοράς και κάποιας μορφής συστήματος σταθεροποίησης εσόδων (ελαχιστοποίηση των κινδύνων, εγγυήσεις και συμβάσεις αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας). Για να διευκολυνθεί η διαδικασία αυτή, η Επιτροπή θα προωθήσει βέλτιστες πρακτικές και ανταλλαγές σχετικά με διάφορους τύπους δημοπρασίας.

Επιπλέον, θα εξακολουθήσει να απαιτείται ειδική στήριξη για αναδυόμενες τεχνολογίες υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, όπως οι τεχνολογίες παλιρροϊκής και κυματικής ενέργειας και οι τεχνολογίες πλωτής υπεράκτιας αιολικής και ηλιακής ενέργειας, ώστε να σημειωθεί πρόοδος πέρα από το πιλοτικό στάδιο και το στάδιο επίδειξης, με εστίαση στις τεχνολογικές λύσεις που συνδυάζουν καλύτερα τους οικονομικούς και περιβαλλοντικούς στόχους της ΕΕ.

Οι ισχύοντες κανόνες σύμφωνα με την οδηγία για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας 61 και οι κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της ενέργειας και της προστασίας του περιβάλλοντος ευνοούν μια τεχνολογικά ουδέτερη προσέγγιση για τη στήριξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι είναι δυνατό να δικαιολογούνται οι δημοπρασίες για ειδικές τεχνολογίες, ιδίως σε συγκεκριμένες περιστάσεις που αφορούν νέες και καινοτόμες τεχνολογίες. Τα τελευταία χρόνια οι κανόνες αυτοί έχουν συμβάλει καθοριστικά στην ανάπτυξη ιδίως της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας και θα εξακολουθήσουν να είναι σημαντικοί για την ανάπτυξη λιγότερο ώριμων τεχνολογιών. Η Επιτροπή θα διασφαλίσει ότι η επικείμενη αναθεώρηση των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις και η οδηγία για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας παρέχουν ένα πλήρως επικαιροποιημένο και κατάλληλο για τον επιδιωκόμενο σκοπό πλαίσιο, ευνοϊκό για την οικονομικά αποδοτική ανάπτυξη καθαρής ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης της ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές.

Το φάσμα των μηχανισμών συνεργασίας που προβλέπονται στο πλαίσιο της οδηγίας για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας 62 (RED II) είναι πολλά υποσχόμενο όσον αφορά την επίτευξη μεγαλύτερου μεριδίου διασυνοριακών έργων με τη μορφή κοινών και υβριδικών έργων κατά τα επόμενα έτη. Οι μηχανισμοί συνεργασίας που προβλέπουν επίσης στατιστικές μεταβιβάσεις ή κοινά έργα 63 θα μπορούσαν να παρέχουν στα περίκλειστα κράτη μέλη τη δυνατότητα να στηρίξουν επενδύσεις σε υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Η Επιτροπή πιστεύει ότι οι σαφείς κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με το ζήτημα του ορθού επιμερισμού κόστους-οφέλους μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών (συμπεριλαμβανομένης της βασικής διαμόρφωσης της συνεργασίας, του επιμερισμού κόστους-οφέλους και μιας συμφωνίας συνεργασίας) είναι καίριας σημασίας για να διασφαλιστεί ότι τα εμπλεκόμενα κράτη μέλη αποκομίζουν καθαρό όφελος ενεργώντας από κοινού.

Βασικές δράσεις

·Η Επιτροπή αποσαφηνίζει το κανονιστικό πλαίσιο, ιδίως όσον αφορά τις υπεράκτιες ζώνες προσφοράς για υβριδικά έργα, στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής για την καθοδήγηση της αγοράς, που συνοδεύει την παρούσα στρατηγική·

·Η Επιτροπή θα προτείνει τροποποίηση της νομοθεσίας 64 σχετικά με την επιτρεπόμενη χρήση του εισοδήματος συμφόρησης ώστε να δοθεί στα κράτη μέλη η δυνατότητα να παρέχουν πιο ευέλικτη κατανομή του εισοδήματος συμφόρησης όσον αφορά υπεράκτια υβριδικά έργα (2022)·

·Η Επιτροπή θα αναθέσει στην επιτροπή ενδιαφερομένων του τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας (Electricity Stakeholder Committee) 65 να εκπονήσει τροποποιήσεις των κωδίκων σύνδεσης με το δίκτυο για τα υπεράκτια δίκτυα συνεχούς ρεύματος υψηλής τάσης (2021)·

·Η Επιτροπή θα μεριμνήσει ώστε η αναθεώρηση των κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις στους τομείς της ενέργειας και της προστασίας του περιβάλλοντος να παρέχει ένα πλήρως επικαιροποιημένο και κατάλληλο για τον επιδιωκόμενο σκοπό πλαίσιο, ευνοϊκό για την οικονομικά αποδοτική ανάπτυξη καθαρής ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης της ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές (έως τα τέλη του 2021).

·Η Επιτροπή θα προτείνει κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τον επιμερισμό κόστους-οφέλους για τα διασυνοριακά έργα (2021).

4.4Κινητοποίηση επενδύσεων του ιδιωτικού τομέα σε υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας: ο ρόλος των κονδυλίων της ΕΕ

Οι επενδυτικές ανάγκες για την εγκατάσταση τεχνολογιών υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε μεγάλη κλίμακα έως το 2050 εκτιμάται ότι θα ανέλθουν σε περίπου 800 δισ. EUR, εκ των οποίων τα δύο τρίτα περίπου για τη χρηματοδότηση της συναφούς υποδομής δικτύου και το ένα τρίτο για την υπεράκτια παραγωγή 66 . Αυτό σημαίνει ότι στον τομέα αυτόν θα πρέπει να διοχετευθεί σημαντικά υψηλότερο κεφάλαιο σε σχέση με το παρελθόν. Οι ετήσιες επενδύσεις σε χερσαία και υπεράκτια δίκτυα στην Ευρώπη κατά τη δεκαετία που προηγήθηκε του 2020 ανήλθαν σε περίπου 30 δισ. EUR, αλλά πρέπει να αυξηθούν σε ποσό άνω των 60 δισ. EUR την επόμενη δεκαετία, και στη συνέχεια να αυξηθούν ακόμη περισσότερο μετά το 2030 67 .

Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της επένδυσης αναμένεται να προέλθει από ιδιωτικά κεφάλαια. Η ταξινόμηση της ΕΕ για τη βιώσιμη χρηματοδότηση θα κατευθύνει τις επενδύσεις προς τις εν λόγω δραστηριότητες σύμφωνα με τις μακροπρόθεσμες φιλοδοξίες μας. Ωστόσο, η αποτελεσματική και καλά στοχοθετημένη χρήση της στήριξης της ΕΕ θα διαδραματίσει επίσης στρατηγικό και καταλυτικό ρόλο. Η ανάπτυξη δικτύων αποτελεί προϋπόθεση σε κάθε θαλάσσια λεκάνη, ώστε να μπορεί η ενέργεια που παράγεται σε υπεράκτιες εγκαταστάσεις να φθάνει στους πελάτες. Όσον αφορά τις ώριμες τεχνολογίες υπεράκτιας παραγωγής ενέργειας, η στήριξη αυτή μπορεί να συμβάλει στον μετριασμό της ανεπάρκειας της αγοράς, για παράδειγμα με την αντιμετώπιση του κινδύνου δρομολόγησης περισσότερων και μεγαλύτερου μεγέθους έργων, ή στη μείωση του κόστους κεφαλαίου, το οποίο είναι συνήθως πολύ υψηλό σε τέτοιου είδους έργα. Όσον αφορά τις λιγότερο ώριμες τεχνολογίες ή έργα που βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο, η δημόσια χρηματοδότηση της ΕΕ θα είναι κρίσιμης σημασίας για τη δημιουργία αγορών, καθώς θα επιτρέψει τη συμμετοχή περισσότερων ιδιωτικών φορέων, τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, τη μείωση των αβεβαιοτήτων, τη μείωση του κόστους και την επιτάχυνση της προόδου όσον αφορά την έγκαιρη εγκατάσταση και εμπορική εκμετάλλευση.

Το νέο πρόγραμμα InvestEU μπορεί να παρέχει στήριξη και εγγυήσεις για αναδυόμενες τεχνολογίες με σκοπό την επιτάχυνση των ιδιωτικών επενδύσεων μέσω των διαφόρων σκελών του, για παράδειγμα με τη στήριξη της έρευνας και της καινοτομίας, της ανάπτυξης υποδομών και των στρατηγικών βιομηχανιών. Δεδομένου ότι το κόστος κεφαλαίου αντιπροσωπεύει σημαντικό μερίδιο του συνολικού επενδυτικού κόστους για τα νέα υπεράκτια έργα, η ελαχιστοποίηση των κινδύνων και η μείωση του κόστους κεφαλαίου ενδέχεται να έχουν σημαντικό θετικό αντίκτυπο στην κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων και στην παροχή κινήτρων για νέες επενδύσεις. Ο δανεισμός από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ), σε συνδυασμό με τις ιδιωτικές επενδύσεις σε υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, μπορεί να διαδραματίσει καίριο ρόλο.

Επιπλέον, τα κεφάλαια που αποδεσμεύτηκαν από τα ακυρωμένα έργα της πρώτης πρόσκλησης υποβολής προτάσεων στο πλαίσιο του NER 300 θα επανεπενδυθούν μέσω υφιστάμενων χρηματοδοτικών μέσων. Αυτό επιτρέπει τη μόχλευση πρόσθετων ιδιωτικών επενδύσεων στην καινοτομία χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών, συμπεριλαμβανομένων των υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Στο πλαίσιο του σχεδίου ανάκαμψης NextGenerationEU, ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF), με προϋπολογισμό 672,5 δισ. EUR, διοχετεύει το 37 % στην πράσινη μετάβαση και, ως εκ τούτου, θα μπορούσε να στηρίξει μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις σε υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στο πλαίσιο της εμβληματικής πρωτοβουλίας «Power up».

Η δέσμευση της χρηματοδότησης στο πλαίσιο του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας θα πρέπει να πραγματοποιηθεί έως τα τέλη του 2023. Ως εκ τούτου, είναι πολύ σημαντικό για τα κράτη μέλη να είναι σε θέση να παρουσιάσουν μια σειρά ώριμων έργων, σε στενή συνεργασία με εταιρείες που ετοιμάζονται ήδη να επενδύσουν. Η Επιτροπή είναι έτοιμη να παράσχει τεχνική εμπειρογνωσία και να στηρίξει την ανάπτυξη ικανοτήτων, στα μεν κράτη μέλη με το μέσο τεχνικής υποστήριξης, στους δε φορείς υλοποίησης έργων στο πλαίσιο του συμβουλευτικού κόμβου InvestEU. Επιπλέον, η χρηματοδότηση στο πλαίσιο του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας μπορεί επίσης να στηρίξει τις υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας όσον αφορά επενδύσεις στην αναβάθμιση λιμενικών υποδομών και στις συνδέσεις με το δίκτυο. Μπορεί επίσης να στηρίξει τις συναφείς μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για να διευκολυνθεί η ανάπτυξη εγκαταστάσεων υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και η ενσωμάτωσή τους σε ενεργειακά συστήματα (π.χ. μέσω εξορθολογισμένων διαδικασιών αδειοδότησης, δικτύων και θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού και δημοπρασιών υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας). 

Τα μέσα της ΕΕ μπορούν επίσης να συμβάλουν στην κινητοποίηση της χρηματοδότησης που είναι απαραίτητη για την προώθηση διασυνοριακών λύσεων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και κοινών έργων. Ο μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη» (ΜΣΕ), με τον νέο μηχανισμό του για τη διασυνοριακή παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, παρέχει κίνητρα για συνεργασία στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη χαρτογράφηση πιθανών υπεράκτιων περιοχών ανάπτυξης, για τη χρηματοδότηση των αναγκαίων μελετών και, κατ’ εξαίρεση, για τη χρηματοδότηση εργασιών κατασκευής, για έργα μεταξύ δύο ή περισσότερων κρατών μελών. Ένα παράδειγμα θα μπορούσε να είναι η κοινή ανάπτυξη ενός πλωτού αιολικού πάρκου με σκοπό τη στήριξη της ευρωπαϊκής τεχνολογικής πρωτοπορίας. Ο μηχανισμός του ΜΣΕ για τις υποδομές έχει ήδη χρηματοδοτήσει υπεράκτια ενεργειακά έργα, όπως το έργο του κόμβου αιολικής ενέργειας της Βόρειας Θάλασσας («North Sea Wind Power Hub»), και θα μπορούσε στο μέλλον να επικεντρωθεί περισσότερο στην ανάπτυξη διασυνοριακών υπεράκτιων υποδομών δικτύου, συμπεριλαμβανομένων των υβριδικών έργων και των έργων διαπλεγμένων δικτύων.

Επιπλέον, ο μηχανισμός χρηματοδότησης για την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές, ο οποίος θα τεθεί σε λειτουργία την 1η Ιανουαρίου 2021, μπορεί να προσφέρει τρόπους επιμερισμού των οφελών των υπεράκτιων ενεργειακών έργων με κράτη μέλη που δεν διαθέτουν ακτογραμμή. Όλα τα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένων των περίκλειστων κρατών μελών, μπορούν να συνεισφέρουν οικονομικά στον μηχανισμό, καθορίζοντας την προτίμησή τους όσον αφορά το είδος των έργων και την τεχνολογία που επιθυμούν να στηρίξουν, συμπεριλαμβανομένων των υπεράκτιων έργων. Τα εν λόγω κράτη μέλη θα λαμβάνουν, με τη σειρά τους, στατιστικά οφέλη 68 από την ενέργεια που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές στο πλαίσιο των έργων και θα μοιράζονται ουσιαστικά το δυναμικό των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας των κρατών μελών που φιλοξενούν το έργο.

Ο μηχανισμός αυτός μπορεί να παρέχει στήριξη σε ευρύ φάσμα έργων, από μικρής κλίμακας εγκαταστάσεις και καινοτόμες τεχνολογίες (όπως τα πλωτά υπεράκτια αιολικά πάρκα) έως μεγάλης κλίμακας, διασυνοριακά και υβριδικά έργα. Μπορεί να περιλαμβάνει επιχορηγήσεις για τη συνιστώσα παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές σε έργα που επικεντρώνονται στην παραγωγή ανανεώσιμων καυσίμων από τη μετατροπή ηλεκτρικής ισχύος σε Χ («Power-to-X»), έργα για την παραγωγή και αποθήκευση ενέργειας και έργα που λαμβάνουν άλλες μορφές στήριξης για υποδομές ή σύνδεση με το δίκτυο. Η Επιτροπή σχεδιάζει να προκηρύξει τον πρώτο διαγωνισμό σε επίπεδο ΕΕ για έργα το 2021.

Το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» και το Ταμείο Καινοτομίας θα παρέχουν στήριξη σε έργα έρευνας, καινοτομίας και επίδειξης που υποστηρίζουν τη μελλοντική ανάπτυξη και εγκατάσταση καινοτόμων τεχνολογιών υπεράκτιας παραγωγής ενέργειας στην Ευρώπη. Ειδικότερα, στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» θα είναι δυνατή η στήριξη της ανάπτυξης και της δοκιμής νέων και καινοτόμων τεχνολογιών, κατασκευαστικών στοιχείων και λύσεων υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας 69 . Το Ταμείο Καινοτομίας μπορεί να στηρίξει την επίδειξη καινοτόμων καθαρών τεχνολογιών σε εμπορική κλίμακα, όπως η ωκεάνια ενέργεια, οι νέες τεχνολογίες πλωτών υπεράκτιων εγκαταστάσεων αιολικής ενέργειας ή έργα συνδυασμού υπεράκτιων αιολικών πάρκων με αποθήκευση ενέργειας σε συσσωρευτές ή παραγωγή υδρογόνου. Η στήριξη θα μπορούσε να συνδυαστεί με χρηματοδότηση από το InvestEU ή από τον ΜΣΕ για να αυξηθεί η βιωσιμότητα τέτοιων καινοτόμων έργων και να χρηματοδοτηθούν παρακείμενες υποδομές. Τα κράτη μέλη που είναι επιλέξιμα για το Ταμείο Εκσυγχρονισμού 70 μπορούν να χρησιμοποιήσουν τους πόρους του για την ανάπτυξη της βιομηχανίας υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Βασικές δράσεις

·Η Επιτροπή θα ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να συμπεριλάβουν στα εθνικά τους σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις σχετικές με την ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων των υπεράκτιων, στο πλαίσιο της εμβληματικής πρωτοβουλίας «Power up» του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (2020-2021)·

·Η Επιτροπή θα διευκολύνει την ανάπτυξη διασυνοριακών έργων συνεργασίας, συμπεριλαμβανομένων των διασυνδέσεων, στο πλαίσιο του νέου μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη» και του μηχανισμού χρηματοδότησης για την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές, αξιοποιώντας, για παράδειγμα, συνδυαστικό μηχανισμό του InvestEU (από το 2021)·

·Η Επιτροπή, η ΕΤΕπ και άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα θα συνεργαστούν για τη στήριξη στρατηγικών επενδύσεων στην υπεράκτια ενέργεια μέσω του InvestEU, μεταξύ άλλων, για επενδύσεις υψηλότερου κινδύνου που συμβάλλουν στην τεχνολογική πρωτοπορία της ΕΕ (από το 2021).

4.5 Εστίαση της έρευνας και της καινοτομίας στη στήριξη υπεράκτιων έργων

Η τόνωση της έρευνας και της καινοτομίας αποτελεί σημαντική προϋπόθεση για την ανάπτυξη των υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε μεγάλη κλίμακα. Επί του παρόντος, οι επενδύσεις σε έρευνα και καινοτομία στον τομέα της καθαρής ενέργειας προέρχονται κυρίως από τον ιδιωτικό τομέα. Τα τελευταία έτη η ΕΕ έχει επενδύσει στον τομέα της καθαρής ενέργειας κατά μέσο όρο σχεδόν 20 δισ. EUR ετησίως 71 , εκτιμάται δε ότι οι επιχειρήσεις συνεισφέρουν το 77 %, οι εθνικές κυβερνήσεις το 17 % και τα κονδύλια της ΕΕ το 6 %. Όσον αφορά την αιολική ενέργεια, ο ιδιωτικός τομέας διαδραματίζει ακόμη σημαντικότερο ρόλο, παρέχοντας περίπου το 90 % της χρηματοδότησης της ΕΕ για έρευνα και καινοτομία στους τομείς της χερσαίας και της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας 72 . Οι επενδύσεις σε έρευνα και καινοτομία στον τομέα της αιολικής ενέργειας στην Ευρώπη παρουσιάζουν υψηλή συγκέντρωση στη Γερμανία, τη Δανία και την Ισπανία 73 .

Οι δημόσιες επενδύσεις έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας στην αξιακή αλυσίδα αιολικής ενέργειας έχουν διαδραματίσει μείζονα ρόλο στην ανάπτυξη, την κλιμάκωση και την εξάπλωση του τομέα. Η έρευνα και ανάπτυξη αυξήθηκε από 133 εκατ. EUR το 2009 σε 186 εκατ. EUR το 2018 74 . Την τελευταία δεκαετία έχουν χορηγηθεί 496 εκατ. EUR στον τομέα της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας από προγράμματα έρευνας και καινοτομίας της ΕΕ 75 , με προτεραιότητα στην υπεράκτια τεχνολογία και, στη συνέχεια, στην πλωτή υπεράκτια αιολική ενέργεια, σε νέα υλικά και κατασκευαστικά στοιχεία, και σε συντήρηση και παρακολούθηση 76 .

Οι τρέχουσες προτεραιότητες έρευνας και καινοτομίας στον τομέα της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας επικεντρώνονται στον σχεδιασμό ανεμογεννητριών, την ανάπτυξη υποδομών, τα κυκλικά προηγμένα υλικά και την ψηφιοποίηση. Άλλες πρόσφατες καινοτομίες στοχεύουν στην εφοδιαστική/αλυσίδα εφοδιασμού, π.χ. η ανάπτυξη κιβωτίων ταχυτήτων ανεμογεννητριών τα οποία είναι επαρκώς συμπαγή ώστε να χωρούν σε ένα τυπικό εμπορευματοκιβώτιο φορτίου αποστολής 77 και η εφαρμογή προσεγγίσεων κυκλικής οικονομίας κατά τη διάρκεια του κύκλου ζωής των εγκαταστάσεων. Η εναρμόνιση των τεχνικών προτύπων μπορεί να συμβάλει στην επίτευξη αποδοτικότητας και αποτελεσμάτων κλίμακας από αυτή την άποψη. Άλλες καινοτομίες και τάσεις που αναμένεται να αυξηθούν περισσότερο την επόμενη δεκαετία είναι, μεταξύ άλλων, οι γεννήτριες υπεραγωγιμότητας, τα προηγμένα υλικά πύργων και η προστιθέμενη αξία της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας. Δεδομένου ότι η υπεράκτια αιολική ενέργεια αποτελεί πλέον μια ώριμη τεχνολογία, οι μελλοντικές δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας θα πρέπει να επικεντρωθούν στη βελτιστοποίηση των υφιστάμενων διαδικασιών παραγωγής σε τομείς όπως η παραγωγή πτερυγίων μεγάλης κλίμακας.

Οι πλωτές εφαρμογές φαίνεται να αποτελούν βιώσιμη επιλογή για τις χώρες και τις περιφέρειες της ΕΕ με βαθύτερες θάλασσες στον Ατλαντικό, τη Μεσόγειο και τον Εύξεινο Πόντο 78 : η τεχνολογία πλωτής υπεράκτιας αιολικής ενέργειας σε βαθιά ύδατα και αντίξοες περιβαλλοντικές συνθήκες σε ακόμη μεγαλύτερη απόσταση από την ακτή σημειώνει σταθερή πρόοδο προς την εμπορική βιωσιμότητα 79 , καθώς έχουν ήδη τεθεί σε λειτουργία διάφορα πρωτότυπα και μικρής κλίμακας έργα, τα οποία εξακολουθούν να δημιουργούν επιχειρηματικές ευκαιρίες για τους φορείς εκμετάλλευσης της ΕΕ.

Από το 2007 80 έως το 2019, οι συνολικές δαπάνες έρευνας και ανάπτυξης στην Ευρώπη στον τομέα της ωκεάνιας κυματικής και παλιρροϊκής ενέργειας ανήλθαν σε 3,84 δισ. EUR, εκ των οποίων οι περισσότερες (2,74 δισ. EUR) προήλθαν από πόρους του ιδιωτικού τομέα 81 . Κατά την ίδια περίοδο, τα εθνικά προγράμματα έρευνας και ανάπτυξης συνεισέφεραν 463 εκατ. EUR στην ανάπτυξη κυματικής και παλιρροϊκής ενέργειας, ενώ η χρηματοδότηση της ΕΕ 82 συνεισέφερε 493 εκατ. EUR. Η στήριξη της ΕΕ μπορεί να είναι καίριας σημασίας για την παροχή κινήτρων για περαιτέρω χρηματοδότηση από τον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα σε εθνικό επίπεδο, με σκοπό την ελαχιστοποίηση των κινδύνων επενδύσεων στην ωκεάνια ενέργεια, την προώθηση περαιτέρω δοκιμών, τη μείωση του κόστους και τη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ επίδειξης και εγκατάστασης. Την εν λόγω περίοδο, κατά μέσο όρο 1 δισ. EUR δημόσιας χρηματοδότησης (ενωσιακής και εθνικής) κινητοποίησε επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα ύψους 2,9 δισ. EUR.

Οι τεχνολογίες παλιρροϊκής ενέργειας μπορεί να θεωρηθεί ότι βρίσκονται σε προεμπορικό στάδιο, ενώ οι περισσότερες τεχνολογίες κυματικής ενέργειας βρίσκονται ακόμη σε στάδιο έρευνας και ανάπτυξης. Τα πλωτά φωτοβολταϊκά έχουν αναπτυχθεί σε βιομηχανική κλίμακα σε φυσικά και τεχνητά ενδοχωρικά υδατικά συστήματα και παρουσιάζουν ελπιδοφόρο δυναμικό σε παράκτιες περιοχές και περιοχές πλησίον της ακτής. Τα φύκη αποτελούν επίσης μια πολλά υποσχόμενη πηγή βιώσιμων βιοκαυσίμων που αξίζει περαιτέρω έρευνα και καινοτομία.

Η αυξανόμενη ποσότητα ενέργειας που παράγεται στην ανοικτή θάλασσα από αυτές τις υπεράκτιες τεχνολογίες πρέπει επίσης να στηριχθεί με περαιτέρω ανάπτυξη καινοτόμων τεχνολογιών υποδομής και δικτύου. Ως εκ τούτου, οι δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας θα πρέπει να στηρίξουν νέες προσεγγίσεις για τη σύνδεση των προαναφερόμενων υποδομών σε ένα διαπλεγμένο δίκτυο, δεδομένης της αυξημένης αποδοτικότητας μέσω της μείωσης των απωλειών.

Για τη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας σε μεγάλες αποστάσεις, το συνεχές ρεύμα υψηλής τάσης (HVDC) είναι μια αποδοτική και οικονομική εναλλακτική λύση έναντι της μεταφοράς εναλλασσόμενου ρεύματος. Οι πλέον πρόσφατες τεχνολογίες HVDC μπορούν να διασυνδέουν αιολικά πάρκα και δίκτυα, ώστε η υπεράκτια παραγόμενη ενέργεια να αποστέλλεται στην κατάλληλη αγορά, με τις απαραίτητες προϋποθέσεις ασφάλειας και ανθεκτικότητας του δικτύου. Ωστόσο, η εγκατάσταση σε μεγάλη κλίμακα δεν είναι απλή, λόγω του υψηλού κόστους, των διαφορετικών διαμορφώσεων δοκιμής και επικύρωσης μεταξύ των διαφόρων διαχειριστών, καθώς και των ζητημάτων διαλειτουργικότητας μεταξύ των διαφόρων πωλητών μετατροπέων. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή, παρέχοντας στήριξη βάσει του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» για τη φάση σχεδιασμού και δοκιμής συστημάτων HDVC, θα δημιουργήσει ευνοϊκές συνθήκες για την εγκατάσταση του πρώτου συστήματος HVDC πολλαπλών πωλητών και πολλαπλών τερματικών στην Ευρώπη έως το 2030.

Είναι σημαντικό να διευκολυνθεί η δοκιμή νέων τεχνολογιών για μελλοντικά υπεράκτια δίκτυα, ευελιξία, αποθήκευση (Power-to-X), συσσωρευτές και ψηφιοποίηση, με στόχο την αποτελεσματική ενσωμάτωση των υπεράκτιων αιολικών πάρκων στο ενεργειακό σύστημα και την ανάπτυξη καταλυτών και φορέων, όπως το υδρογόνο και η αμμωνία. Σε μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα, ιδιαίτερη σημασία θα έχουν η επιτόπια μετατροπή της ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές σε υδρογόνο και η αποστολή του ή η επιτόπια χρήση του ως καύσιμο. Ως εκ τούτου, η στήριξη που παρέχεται στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης για τους συσσωρευτές, της στρατηγικής για το υδρογόνο και των σχετικών συμμαχιών είναι επίσης καίριας σημασίας από αυτή την άποψη.

Απαιτείται επίσης να διεξαχθούν έρευνες σχετικά με τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των υπεράκτιων τεχνολογιών, προκειμένου να συμπληρωθούν ελλιπή δεδομένα και στοιχεία. Η βελτίωση των ικανοτήτων γνώσης και μοντελοποίησης θα διευκολύνει τόσο τον προσδιορισμό των μελλοντικών τομέων εγκατάστασης όσο και τη διαδικασία συναίνεσης.

Οι μελλοντικές δράσεις πρέπει, αφενός, να αντιμετωπίσουν αυτές τις προκλήσεις έρευνας και καινοτομίας και, αφετέρου, να αξιοποιήσουν τις εγγενείς ευκαιρίες που συνεπάγονται η ανάπτυξη και η εγκατάσταση συστημάτων υπεράκτιας ενέργειας. Μερικές από αυτές είναι, για παράδειγμα, η ενοποίηση των υποδομών, η κυκλικότητα εκ σχεδιασμού, η υποκατάσταση πρώτων υλών κρίσιμης σημασίας, η μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των υπεράκτιων τεχνολογιών, καθώς και η δημιουργία δεξιοτήτων και θέσεων εργασίας.

Η Επιτροπή θα διερευνήσει τρόπους με τους οποίους η τεχνολογική ανάπτυξη στους τομείς της παραγωγής και της υποδομής υπεράκτιας ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές μπορεί να στηριχθεί και να ενσωματωθεί με βιώσιμο τρόπο, μεταξύ άλλων, μέσω της ερευνητικής αποστολής για υγιείς ωκεανούς, υγιείς θάλασσες, υγιή παράκτια και εσωτερικά ύδατα.

Βασικές δράσεις: 

·Στο πλαίσιο του πρώτου προγράμματος εργασίας του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» για το 2021 και το 2022, η Επιτροπή προτείνει τις εξής δράσεις: 

oστήριξη της συνεργασίας ΔΣΜ, κατασκευαστών και φορέων ανάπτυξης υπεράκτιας αιολικής ενέργειας, με σκοπό τη δρομολόγηση έργου επίδειξης μεγάλης κλίμακας του δικτύου HVDC το 2022·

oεκπόνηση νέων σχεδίων για τεχνολογίες αιολικής ενέργειας, ωκεάνιας ενέργειας και ηλιακών πλωτών συστημάτων, για παράδειγμα, στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη»·

oβελτίωση της βιομηχανικής απόδοσης σε ολόκληρη την αξιακή αλυσίδα της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας, με τη χρήση ψηφιακών τεχνολογιών που βασίζονται σε δεδομένα και συσκευές του διαδικτύου των πραγμάτων·

oσυστηματική ενσωμάτωση της αρχής της «κυκλικότητας εκ σχεδιασμού» στην έρευνα και την καινοτομία για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

·Η Επιτροπή θα επανεξετάσει τους στόχους του σχεδίου SET για την ωκεάνια ενέργεια και την υπεράκτια αιολική ενέργεια, καθώς και τα σχέδια υλοποίησης και θα συστήσει μια πρόσθετη ομάδα του σχεδίου SET με αντικείμενο το συνεχές ρεύμα υψηλής τάσης·

·Η Επιτροπή θα εξετάσει με ποιους τρόπους η τεχνολογική ανάπτυξη στους τομείς της παραγωγής και της υποδομής υπεράκτιας ενέργειας μπορεί να ενσωματωθεί με βιώσιμο τρόπο στα κοινωνικοοικονομικά οικοσυστήματα και το θαλάσσιο περιβάλλον, παραδείγματος χάρη, με τη διενέργεια ερευνών με αντικείμενο τις σωρευτικές επιπτώσεις και την κοινωνική επίγνωση.

·Η Επιτροπή θα συνεργαστεί με τα κράτη μέλη και τις περιφέρειες, συμπεριλαμβανομένων των νησιών, για τη συντονισμένη αξιοποίηση των διαθέσιμων χρηματοδοτικών πόρων προς όφελος των τεχνολογιών ωκεάνιας ενέργειας, ώστε να επιτευχθεί συνολική ισχύς 100 MW σε ολόκληρη την ΕΕ έως το 2025 και περίπου 1 GW έως το 2030.

4.6Ισχυρότερη αλυσίδα εφοδιασμού και αξιακή αλυσίδα σε ολόκληρη την Ευρώπη

Για να επιτευχθεί κλιμάκωση της ισχύος σε 300-40 GW ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές και να ωφεληθεί η οικονομία της ΕΕ στον μέγιστο εφικτό βαθμό, η αλυσίδα εφοδιασμού ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές πρέπει να είναι σε θέση να αυξήσει τη δυναμικότητά της και να διατηρήσει υψηλότερα ποσοστά εγκατάστασης. Κατασκευαστές αντιδιαβρωτικών υλικών, ανεμογεννητριών και ωκεανογεννητριών, προμηθευτών πύργων, θεμελίων, πλωτών διατάξεων και καλωδίων χρειάζονται επενδύσεις για να αυξήσουν την παραγωγή τους. Ορισμένοι λιμένες θα χρειαστεί να αναβαθμιστούν και θα πρέπει επίσης να ναυπηγηθούν και να τεθούν σε λειτουργία νέα σκάφη. Για παράδειγμα, λίγοι μόνο ευρωπαϊκοί θαλάσσιοι λιμένες είναι επί του παρόντος κατάλληλοι για εργασίες συναρμολόγησης, κατασκευής και συντήρησης συστημάτων υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του κλάδου, απαιτούνται συνολικές επενδύσεις ύψους περίπου 0,5 έως 1 δισ. EUR για την αναβάθμιση των λιμενικών υποδομών και των πλοίων. Επιπλέον, εκατοντάδες προμηθευτές κατασκευαστικών στοιχείων, πολλοί από τους οποίους είναι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, θα πρέπει να προβούν σε αναβαθμίσεις.

Πολιτικές από την πλευρά της ζήτησης, όπως ο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός, η περιφερειακή συνεργασία και η σαφήνεια του ρυθμιστικού πλαισίου μπορούν να παρέχουν μηνύματα και εκτιμήσεις μελλοντικών όγκων που έχουν ανάγκη ο κλάδος και οι επενδυτές, προκειμένου να πραγματοποιήσουν εκ των προτέρων επενδύσεις και να εκβιομηχανίσουν την παραγωγική τους ικανότητα.

Ταυτόχρονα, ενδέχεται να χρειαστούν επίσης πολιτικές από την πλευρά της προσφοράς. Η ευρωπαϊκή αλυσίδα εφοδιασμού ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές είναι δυναμική και ιδιαίτερα ανταγωνιστική, αλλά θα είναι πρόκληση η κλιμάκωση και η διατήρηση της αριστείας της εν μέσω του αυξανόμενου ανταγωνισμού στις παγκόσμιες αγορές. Στην ανακοίνωσή της με τίτλο «Μια νέα βιομηχανική στρατηγική για την Ευρώπη» 83 , η Επιτροπή υπογράμμισε την ανάγκη για μια πιο στρατηγική προσέγγιση όσον αφορά τις βιομηχανίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και την αλυσίδα εφοδιασμού που τις στηρίζει, ώστε να διατηρηθεί η παγκόσμια πρωτοκαθεδρία και αριστεία της Ευρώπης. 

Επομένως, η Επιτροπή, αρχικά, θα ενισχύσει το βιομηχανικό φόρουμ καθαρής ενέργειας για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, το οποίο θεσπίστηκε στη δέσμη μέτρων «Καθαρή ενέργεια για όλους τους Ευρωπαίους», με σκοπό να συγκεντρώσει ηγετικούς παράγοντες του κλάδου, βιομηχανικούς συνεργατικούς σχηματισμούς, εταιρείες και παρόχους υπηρεσιών, ΔΣΜ, επενδυτές, την κοινωνία των πολιτών, την ερευνητική κοινότητα και, στη συνέχεια, θα το επεκτείνει ώστε να συμπεριλάβει εθνικές και περιφερειακές αρχές. Το φόρουμ θα συμβάλει στην αξιολόγηση της ανταγωνιστικότητας του κλάδου 84 και στον εντοπισμό κρίσιμων τμημάτων της αλυσίδας εφοδιασμού και συναφών επενδύσεων που πρέπει να κλιμακωθούν, ώστε να διασφαλιστεί η επίτευξη των στόχων της ΕΕ για την εγκατάσταση συστημάτων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Στο πλαίσιο του φόρουμ, θα συσταθεί ειδική ομάδα εργασίας για τις υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η οποία θα προσδιορίζει και θα προτείνει λύσεις για την άρση φραγμών, ώστε να κλιμακωθεί ταχέως η πανευρωπαϊκή αλυσίδα εφοδιασμού ενέργειας από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές, να διευκολυνθεί η συνεργασία και να συγκεντρωθεί εμπειρογνωσία σχετικά με τις τεχνολογίες υπεράκτιας ενέργειας και τις αλυσίδες εφοδιασμού διαφορετικών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, σύμφωνα με τους κανόνες ανταγωνισμού. Η ομάδα εργασίας για τις υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα συμβάλει στην παρακολούθηση της προόδου και στην προώθηση των εργασιών που σχετίζονται με τα σημεία δράσης της παρούσας στρατηγικής. Δεδομένης της αυξανόμενης τάσης ανάπτυξης εγκαταστάσεων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στα χαρτοφυλάκιά της, η παραδοσιακή υπεράκτια βιομηχανία πετρελαίου και φυσικού αερίου ενδέχεται να ενδιαφερθεί να ενταχθεί στην πλατφόρμα, προσφέροντας τις δικές της γνώσεις, δεξιότητες και εγκαταστάσεις.

Η πρόκληση των δεξιοτήτων

Η μεγάλης κλίμακας αύξηση της εξάπλωσης υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και η σχετική αξιακή αλυσίδα αναμένεται να ωφελήσουν μεγάλο αριθμό περιφερειών και εδαφών. Μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία διαφοροποίησης της τοπικής οικονομίας για τις περιφέρειες που πλήττονται περισσότερο από τη μετάβαση σε μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία, όπως, για παράδειγμα, τις περιφέρειες υψηλής έντασης άνθρακα και ανθρακοβιομηχανίας, τις περιφέρειες όπου είναι απαραίτητη η εκ νέου μετατροπή της υπεράκτιας βιομηχανίας πετρελαίου και φυσικού αερίου, έως τις απομακρυσμένες και εξόχως απόκεντρες περιοχές. Μπορεί ενδεχομένως να προσφέρει εναλλακτικές ευκαιρίες απασχόλησης υψηλής ποιότητας σε ειδικευμένους εργαζόμενους που πλήττονται από τη μετάβαση. Η διατήρηση των υπεράκτιων ενεργειακών υποδομών θα μπορούσε επίσης να λειτουργήσει εξισορροπητικά σε περιοχές με ιδιαίτερα εποχιακές βιομηχανίες (τουρισμός, αλιεία κ.λπ.), παρέχοντας σταθερή και προβλέψιμη εργασία στους τοπικούς εργαζόμενους και τις τοπικές μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.

Η αξιοποίηση αυτών των δυνατοτήτων προϋποθέτει την υπέρβαση ορισμένων προκλήσεων που σχετίζονται με το εργατικό δυναμικό, τις δεξιότητές του, την παιδεία του σε θέματα τεχνολογίας πληροφοριών και επικοινωνιών και τη διαθεσιμότητα των εν λόγω δεξιοτήτων στις κατάλληλες τοποθεσίες. Ο τομέας ήδη αντιμετωπίζει δυσκολίες όσον αφορά την πρόσληψη και την κατάρτιση εργαζομένων με τις κατάλληλες δεξιότητες. Το 17-32 % των επιχειρήσεων αντιμετωπίζουν χάσμα δεξιοτήτων και, σε τεχνικά επαγγέλματα, το 9-30 % αντιμετωπίζουν ελλείψεις δεξιοτήτων. Στο μέλλον, τα κράτη μέλη θα πρέπει να στηρίξουν δράσεις στο πλαίσιο του «Ευρωπαϊκού Θεματολογίου δεξιοτήτων για βιώσιμη ανταγωνιστικότητα, κοινωνική δικαιοσύνη και ανθεκτικότητα», να σχεδιάσουν και να διαμορφώσουν περισσότερα προγράμματα εκπαίδευσης και κατάρτισης που στοχεύουν στον τομέα των υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σύμφωνα με τους προβλεπόμενους αναπτυξιακούς στόχους τους 85 . Το 2019 μόνο 12 χώρες της ΕΕ εφάρμοζαν σχετικά προγράμματα 86 , τα οποία απουσιάζουν ακόμη και σε χώρες με σημαντικό δυναμικό υπεράκτιας βιομηχανίας. Η δημιουργία θέσεων εργασίας αναμένεται να είναι σημαντική, ιδίως για ερευνητές, μηχανικούς, επιστήμονες και υπομηχανικούς. Τα κράτη μέλη μπορούν να χρησιμοποιούν τα ταμεία της πολιτικής συνοχής, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ και τον Μηχανισμό Δίκαιης Μετάβασης για να χρηματοδοτήσουν αντίστοιχα προγράμματα.

Στα τεχνικά και ακαδημαϊκά εκπαιδευτικά προγράμματα στα κράτη μέλη θα πρέπει να συνυπολογίζονται οι αυξανόμενες ανάγκες για προσέλκυση νέων εργαζομένων με τα κατάλληλα προσόντα σε θέσεις εργασίας στον τομέα των υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας έως το 2050. Τα κέντρα επαγγελματικής αριστείας μπορούν να συμβάλουν στην κάλυψη των αναγκών επανειδίκευσης, φέρνοντας σε επαφή ένα ευρύ φάσμα τοπικών εταίρων, όπως είναι οι πάροχοι επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης (τόσο σε δευτεροβάθμιο όσο και σε τριτοβάθμιο επίπεδο), οι εργοδότες, τα ερευνητικά κέντρα, οι αναπτυξιακοί οργανισμοί και οι υπηρεσίες απασχόλησης, με απώτερο στόχο τη δημιουργία οικοσυστημάτων δεξιοτήτων.

Μια προσέγγιση κυκλικής οικονομίας

Ο παροπλισμός, η επαναχρησιμοποίηση και η ανακύκλωση κατασκευαστικών στοιχείων ανεμογεννητριών, ιδίως των πτερυγίων από σύνθετο υλικό, αποτελούν μια ακόμη πρόκληση. Η έρευνα σχετικά με την ανακυκλωσιμότητα και τις επιπτώσεις στον σχεδιασμό εξακολουθεί να είναι κατακερματισμένη και συχνά βασισμένη σε εξειδικευμένες εφαρμογές μη γενικού χαρακτήρα. Είναι αναγκαίο να ενσωματωθεί συστηματικότερα η αρχή της «κυκλικότητας εκ σχεδιασμού» στην έρευνα και την καινοτομία για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Με αυτόν τον τρόπο θα βελτιωθούν οι υφιστάμενες τεχνολογίες (και θα αναπτυχθούν νέες), λαμβανομένων υπόψη τόσο της αποδοτικότητας της διαδικασίας παραγωγής όσο και της μεγαλύτερης διάρκειας ζωής των εγκαταστάσεων και του «τέλους ζωής» των κατασκευαστικών στοιχείων. Επίσης, θα αυξηθεί η διατήρηση της αξίας προϊόντων και υπηρεσιών της μεταποιητικής βιομηχανίας ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και θα περιοριστεί η πίεση που ασκείται στους φυσικούς πόρους. Απαιτείται διεξοδική αξιολόγηση των υλικών που χρησιμοποιούνται από τις τεχνολογίες υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η οποία θα πρέπει να καλύπτει όχι μόνο πτυχές κόστους και τοξικότητας, αλλά και θέματα όπως η επαναχρησιμοποίηση και η ανακυκλωσιμότητα των υλικών, οι περιορισμοί στην προμήθεια και η αυξημένη ασφάλεια του εφοδιασμού με υλικά κρίσιμης σημασίας. Θα πρέπει να διερευνηθούν πρακτικές επαναχρησιμοποίησης και ανακύκλωσης που χρησιμοποιούνται για τις χερσαίες ανεμογεννήτριες, καθότι αυτές θα πρέπει να παροπλιστούν στο άμεσο μέλλον.

Η ενωσιακή αξιακή αλυσίδα των υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στηρίζεται σε μια παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού, η οποία βασίζεται σε εισαγόμενες πρώτες ύλες και κατασκευαστικά στοιχεία για την παραγωγή (σπάνιες γαίες για μόνιμους μαγνήτες, χάλυβας και σύνθετα υλικά). Δεδομένου ότι η ζήτηση για τα υλικά αυτά προβλέπεται να αυξηθεί (για παράδειγμα, οι σπάνιες γαίες που χρησιμοποιούνται σε μόνιμους μαγνήτες θα μπορούσαν να δεκαπλασιαστούν έως το 2050 87 ), είναι απαραίτητο να επικεντρωθούν οι προσπάθειες στην εξασφάλιση αδιατάρακτου εφοδιασμού, στη μείωση της εξάρτησης και στη δημιουργία βραχέων αλυσίδων εφοδιασμού. Η νέα ευρωπαϊκή συμμαχία για τις πρώτες ύλες 88 αναμένεται να συμβάλει στην ανθεκτικότητα της αλυσίδας εφοδιασμού. Η βελτίωση της κυκλικότητας ολόκληρης της αλυσίδας εφοδιασμού θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στον μετριασμό των αυξημένων εξαρτήσεων.

Ενωσιακή βιομηχανία και παγκόσμιες αγορές

Η βιομηχανία υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας της ΕΕ είναι ιδιαίτερα ανταγωνιστική στην παγκόσμια αγορά, έχει ισχυρή εξαγωγική ικανότητα και οι κυριότεροι ανταγωνιστές της παγκοσμίως είναι η Κίνα και η Ινδία. Από το 2009 έως το 2018, το εμπορικό ισοζύγιο της ΕΕ παρέμεινε θετικό και συνεχίζει να αυξάνεται. Το 2018 οι εταιρείες της ΕΕ αντιπροσώπευαν το 47 % των παγκόσμιων εξαγωγών. Οκτώ στους δέκα παγκόσμιους εξαγωγείς είναι χώρες της ΕΕ. Συνεπώς, η παγκόσμια αγορά αποτελεί σημαντική εμπορική ευκαιρία για τις βιομηχανίες της ΕΕ. Στην Ασία, η ισχύς από υπεράκτια αιολική ενέργεια αναμένεται να ανέλθει σε περίπου 95 GW έως το 2030 (από προβλεπόμενη παγκόσμια ισχύ περίπου 233 GW έως το 2030) 89 . Το ήμισυ σχεδόν των παγκόσμιων επενδύσεων στον τομέα της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας το 2018 πραγματοποιήθηκαν στην Κίνα 90 . Η παγκόσμια αγορά νέων τεχνολογιών, όπως τεχνολογίες πλωτής αιολικής ενέργειας και ωκεάνιας ενέργειας στο μέλλον, μπορεί επίσης να προσφέρει πολλά υποσχόμενες νέες διεξόδους για την ενωσιακή βιομηχανία.

Διεθνείς συμπράξεις

Μέσω της διπλωματίας της Πράσινης Συμφωνίας, η ΕΕ συνεργάζεται ενεργά με τους διεθνείς εταίρους της για να συμβάλει στη δημιουργία ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, μεταξύ άλλων, σε χώρες χαμηλού εισοδήματος και αναδυόμενες αγορές. Η στήριξη αυτή θα μπορούσε να καλύπτει το ρυθμιστικό πλαίσιο, τα τεχνικά πρότυπα, τις τοπικές/εθνικές επαγγελματικές ενώσεις, την ανάπτυξη ικανοτήτων για τη διαχείριση σύνδεσης και δικτύου, την επαγγελματική κατάρτιση, καθώς και την ελαχιστοποίηση των κινδύνων επενδύσεων με την παροχή εγγυήσεων, όπως η Ευρωπαϊκή Εγγύηση για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη (ΕΤΒΑ) 91 .

Η ΕΕ και οι χώρες εταίροι της έχουν επίσης δεσμευτεί να επιτύχουν τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ), συμπεριλαμβανομένου του ΣΒΑ 7, και, ως εκ τούτου, στηρίζουν την εγκατάσταση οικονομικά προσιτών και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ανά τον κόσμο. Σύμφωνα με τους στόχους πολιτικής της ΕΕ για τη στήριξη της μετάβασης των χωρών εταίρων της σε ένα σύστημα καθαρής ενέργειας, οι υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα διαδραματίσουν μείζονα ρόλο. Αυτό μπορεί να ωφελήσει αμοιβαία τόσο τον ενωσιακό κλάδο υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ο οποίος θα μπορούσε να εισέλθει σε νέες σημαντικές αγορές, όσο και τις χώρες εταίρους οι οποίες θα σημειώσουν αύξηση του οικείου μεριδίου ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, καθώς και των γνώσεων και των ικανοτήτων τους στον εν λόγω τομέα.

Η ΕΕ είναι έτοιμη και πρόθυμη να μοιραστεί την πείρα που έχει αποκομίσει από την ηγετική της θέση στον κλάδο και να συνεργαστεί με τρίτες χώρες με διάφορους τρόπους. Αυτοί μπορούν να περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και ρυθμιστικών προσεγγίσεων και την ανάπτυξη κοινών έργων με γειτονικές χώρες, ανάλογα με το επίπεδο ευθυγράμμισης των ρυθμιστικών πλαισίων και τη συνοχή με τις προτεραιότητες πολιτικής της ΕΕ όσον αφορά τα περιβαλλοντικά και άλλα πρότυπα.

Τα κράτη μέλη και η βιομηχανία θα πρέπει να συμμετέχουν ενεργά στην προώθηση των προτύπων της ΕΕ σε διμερές και διεθνές επίπεδο, για παράδειγμα, συμμετέχοντας ενεργά σε διεθνείς οργανισμούς τυποποίησης.

Ως φορέας ανάπτυξης τεχνολογίας (συμπεριλαμβανομένης της τεχνολογίας δικτύου), η ΕΕ πρέπει να εφαρμόσει μια αποφασιστικότερη προσέγγιση όσον αφορά την προάσπιση των συμφερόντων της κατά την άσκηση εμπορικής πολιτικής. Ορισμένες αγορές επιβάλλουν ολοένα και περισσότερο απαιτήσεις τοπικού περιεχομένου ή λαμβάνουν άλλα μέτρα που εισάγουν διακρίσεις ή θέτουν άλλους περιορισμούς στο εμπόριο, αποβλέποντας στην προώθηση των εγχώριων βιομηχανιών. Η Επιτροπή θα αναλάβει ενεργό ρόλο στην προώθηση της ρυθμιστικής σύγκλισης και της διάδοσης διεθνών προτύπων, ενώ θα αντιταχθεί στην αδικαιολόγητη εισαγωγή απαιτήσεων τοπικού περιεχομένου και άλλων εμπορικών φραγμών σε τρίτες χώρες. Στόχος των συμφωνιών ελεύθερων συναλλαγών και διεθνούς συνεργασίας θα πρέπει να είναι το εμπόριο και οι επενδύσεις χωρίς στρεβλώσεις και η βελτίωση της πρόσβασης στην αγορά, συνυπολογιζόμενης βέβαια της ανάγκης για σύγκλιση των κανόνων και των προτύπων, ευέλικτες αγορές ηλεκτρικής ενέργειας και δίκαιη πρόσβαση στο δίκτυο σε τρίτες χώρες. Σε περίπτωση φραγμών πρόσβασης στην αγορά, η Επιτροπή θα επιβάλει τα δικαιώματα της ΕΕ που κατοχυρώνονται σε διεθνείς εμπορικές συμφωνίες, αξιοποιώντας πλήρως τα ένδικα μέσα που διαθέτει, όπως, μεταξύ άλλων, πολυμερείς και διμερείς μηχανισμούς επίλυσης διαφορών.

Βασικές δράσεις

·Η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό δίκτυο διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας θα προωθήσουν την τυποποίηση και τη διαλειτουργικότητα μετατροπέων διαφορετικών κατασκευαστών (έως το 2028). Η Επιτροπή, τα κράτη μέλη και η βιομηχανία θα συνεργαστούν για την προώθηση των προτύπων της ΕΕ σε διεθνές επίπεδο·

·Η Επιτροπή θα ενισχύσει το βιομηχανικό φόρουμ καθαρής ενέργειας για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, με σκοπό την προώθηση της ανάπτυξης της αξιακής αλυσίδας των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και θα συστήσει στο πλαίσιο του φόρουμ ειδική ομάδα εργασίας για τις υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (2021)·

·Η Επιτροπή θα ενθαρρύνει τα κράτη μέλη και τις περιφέρειες να χρησιμοποιήσουν τα ταμεία της πολιτικής συνοχής για την περίοδο 2021-2027, όπως το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ και ο Μηχανισμός Δίκαιης Μετάβασης, κατά περίπτωση, προκειμένου να στηρίξουν τις επενδύσεις σε υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, με σκοπό την τόνωση της οικονομικής διαφοροποίησης, τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και την ανάπτυξη προγραμμάτων επανειδίκευσης/αναβάθμισης δεξιοτήτων·

·Η Επιτροπή θα στηρίξει τις αρμόδιες εθνικές και περιφερειακές αρχές στη δημιουργία και την παροχή ειδικών προγραμμάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης, μεταξύ άλλων, σε τεχνικό και τριτοβάθμιο επίπεδο, για τη δημιουργία εφεδρείας δεξιοτήτων στον τομέα των υπεράκτιων πηγών ενέργειας και την προσέλκυση νέων εργαζομένων με κατάλληλα προσόντα, επανειδικευμένων εργαζομένων και εργαζομένων που έχουν αναβαθμίσει τις δεξιότητές τους προς απασχόληση σε θέσεις εργασίας στον τομέα των υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, παραδείγματος χάρη, μέσω δράσεων στο πλαίσιο του θεματολογίου δεξιοτήτων.

·Η Επιτροπή θα προαγάγει την πρόσβαση στην αγορά σε τρίτες χώρες, αντιμετωπίζοντας τους φραγμούς που αντιμετωπίζουν τα έργα υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και αξιοποιώντας πλήρως τα ένδικα μέσα.

·Η Επιτροπή θα διευκολύνει την ανάπτυξη νέων αγορών για υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την ενίσχυση των υφιστάμενων αγορών με την ανταλλαγή προτύπων πλαισίων πολιτικής και τομεακών εξελίξεων στο πλαίσιο των διαλόγων που διεξάγει η ΕΕ με τις χώρες εταίρους για θέματα ενέργειας (σε εξέλιξη)·

·Η Επιτροπή θα διενεργήσει ανάλυση κόστους και επιπτώσεων του παροπλισμού υπεράκτιων εγκαταστάσεων, με σκοπό να αξιολογήσει κατά πόσον, για σκοπούς αποξήλωσης υφιστάμενων εγκαταστάσεων και μελλοντικών δραστηριοτήτων παροπλισμού, απαιτούνται νομικές απαιτήσεις σε επίπεδο ΕΕ για την ελαχιστοποίηση των περιβαλλοντικών και οικονομικών επιπτώσεων και των επιπτώσεων στην ασφάλεια.

5.Συμπεράσματα

Οι υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αποτελούν μια από τις πλέον ελπιδοφόρες προοπτικές αύξησης της μελλοντικής παραγωγής ενέργειας κατά τα προσεχή έτη, κατά τρόπο που ανταποκρίνεται στους στόχους απανθρακοποίησης της Ευρώπης και στην αναμενόμενη αύξηση της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας με οικονομικά προσιτό τρόπο. Οι ωκεανοί και οι θαλάσσιες λεκάνες της Ευρώπης διαθέτουν τεράστιο δυναμικό, το οποίο μπορεί να αξιοποιηθεί με βιώσιμο και περιβαλλοντικά ορθό τρόπο, παράλληλα με άλλες οικονομικές και κοινωνικές δραστηριότητες.

Η παρούσα στρατηγική ορίζει ως ενωσιακή προτεραιότητα την κλιμάκωση των υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και της χρήσης τους. Δυναμικό υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας υπάρχει, με διαφορετικές μορφές, σε όλους τους ωκεανούς και τις θαλάσσιες λεκάνες της Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένων των νησιών και των εξόχως απόκεντρων περιοχών. Η ανάπτυξή του θα έχει θετικές βιομηχανικές, οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις σε ολόκληρη την ΕΕ και τις περιφέρειές της.

Όσον αφορά τις υπεράκτιες σταθερά εδραζόμενες και πλωτές εγκαταστάσεις αιολικής ενέργειας, η πρόκληση έγκειται στη δημιουργία του βέλτιστου περιβάλλοντος για να διατηρηθεί και να επιταχυνθεί η δυναμική που έχει διαμορφωθεί στη Βόρεια Θάλασσα, να επεκταθούν οι βέλτιστες πρακτικές και εμπειρίες σε άλλες θαλάσσιες λεκάνες, αρχής γενομένης από τη Βαλτική Θάλασσα, και να στηριχθεί η επέκταση σε παγκόσμια κλίμακα. Όσον αφορά άλλες τεχνολογίες, η πρόκληση έγκειται στην κινητοποίηση επαρκούς και κατάλληλα στοχευμένης χρηματοδότησης για έρευνα και επίδειξη, τη μείωση του κόστους και την έγκαιρη διάθεση των εν λόγω τεχνολογιών στην αγορά, ώστε να κάνουν τη διαφορά.

Η επιτυχία των υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας μπορεί να αποφέρει μεγάλα οφέλη για την Ευρώπη, να διασφαλίσει ότι η ΕΕ θα επιτύχει βιώσιμη ενεργειακή μετάβαση και να θέσει τα κράτη μέλη σε μια ρεαλιστική πορεία προς επίτευξη μηδενικής ρύπανσης και κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050. Μπορεί επίσης να συμβάλει σημαντικά στην ανάκαμψη μετά την κρίση COVID-19, επειδή πρόκειται για έναν τομέα στον οποίο η βιομηχανία της Ευρώπης έχει ηγετική θέση παγκοσμίως και ο οποίος προβλέπεται να αναπτυχθεί εκθετικά τις επόμενες δεκαετίες.

Για την επίτευξη της κλιμάκωσης που προτείνεται στην παρούσα στρατηγική, απαιτείται η συνεργασία όλων των ενδιαφερόμενων μερών: κρατών μελών, περιφερειών, πολιτών της ΕΕ, κοινωνικών εταίρων, ΜΚΟ και όλων των χρηστών της θάλασσας, ιδίως της βιομηχανίας υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και των τομέων της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας. Στο πνεύμα αυτό, η Επιτροπή θα διοργανώσει το 2021 ευρωπαϊκή διάσκεψη υψηλού επιπέδου για τις υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας με τη συμμετοχή μελών υφιστάμενων δομών περιφερειακής συνεργασίας, με σκοπό την προώθηση της ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών και την εξέταση κοινών προκλήσεων.

Η Επιτροπή καλεί τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να συζητήσουν τη δράση πολιτικής που προτείνεται στην παρούσα στρατηγική και να ενώσουν τις δυνάμεις τους για να υλοποιηθεί αυτή η δράση χωρίς καθυστέρηση.

(1)

Το πάρκο παρήγε 5 MW και κάλυπτε την ετήσια κατανάλωση ενέργειας 2 200 νοικοκυριών για 25 έτη.

(2)

4 στις 15 πλωτές ανεμογεννήτριες παγκοσμίως παράγονται και βρίσκονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση

(3)

Το 2019, 13,5 MW από τα 34 MW της παγκόσμιας εγκατεστημένης ωκεάνιας ισχύος βρίσκονταν σε ύδατα της ΕΕ-27, βλ. Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2020) «Clean Energy Transition – Technologies and Innovations Report» (παράρτημα του {SWD (2020) 953})

(4)

Παρά το γεγονός ότι βρίσκονται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την ευρωπαϊκή ήπειρο, οι 9 εξόχως απόκεντρες περιοχές της ΕΕ αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της Ένωσης: Γουαδελούπη, Γαλλική Γουιάνα, Μαρτινίκα και Άγιος Μαρτίνος (Καραϊβική θάλασσα), Ρεϊνιόν και Μαγιότ (Ινδικός Ωκεανός), Κανάριες Νήσοι, Αζόρες και Μαδέρα (Ατλαντικός Ωκεανός)

(5)

Στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030. Επαναφορά της φύσης στη ζωή μας. COM/2020/380 final

(6)

Σύμφωνα με την πρόβλεψη που γίνεται στην εκτίμηση επιπτώσεων η οποία συνοδεύει το σχέδιο κλιματικών στόχων για το 2030, έως το 2030 πάνω από το 80 % της ηλεκτρικής ενέργειας θα πρέπει να παράγεται από ανανεώσιμες πηγές - https://ec.europa.eu/clima/policies/eu-climate-action/2030_ctp_el

(7)

  https://ec.europa.eu/energy/topics/energy-system-integration/eu-strategy-energy-system-integration_en

(8)

  https://ec.europa.eu/energy/topics/energy-system-integration/hydrogen_en

(9)

Βιβλιογραφική αναφορά: Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2020) — Progress of clean energy competitiveness (SWD (2020) 953 final).

(10)

Σύμφωνα με το σενάριο CTP-MIX της εκτίμησης επιπτώσεων που συνοδεύει το σχέδιο κλιματικών στόχων για το 2030 - COM(2020) 562 final.

(11)

ΚΚΕρ (2019) Technology Market Report Ocean Energy, JRC117349.

(12)

 ΚΚΕρ (2020) - Facts and figures on Offshore Renewable Energy Sources in Europe, JRC121366.

(13)

 Με βάση τα εθνικά σχέδια για την ενέργεια και το κλίμα που υπέβαλαν τα κράτη μέλη, https://ec.europa.eu/energy/topics/energy-strategy/national-energy-climate-plans_en#final-necps

(14)

Η Επιτροπή έχει εκδώσει σχετικό έγγραφο καθοδήγησης για «Υποδομές μεταφοράς ενέργειας και νομοθεσία της ΕΕ για το φυσικό περιβάλλον» https://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/management/pdf/guidance_on_energy_transmission_infrastructure_and_eu_nature_legislation_el.pdf

(15)

Progress of clean energy competitiveness (SWD (2020) 953 final)

(16)

ΚΚΕρ 2019: Technology Market Report Wind Energy, JRC118314

(17)

Wind Europe.

(18)

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, The EU Blue Economy Report — 2020.

(19)

ΚΚΕρ 2019: Technology Market Report Wind Energy, JRC118314

(20)

ΚΚΕρ (2019) Wind Energy Technology Market Report, JRC118314.

(21)

Δημιουργήθηκε το 2016

(22)

  https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/policy/themes/sparsely-populated-areas/eu2020_mou_split_en.pdf

(23)

 ΚΚΕρ (2019) JRC ENSPRESO - WIND - ONSHORE and OFFSHORE. Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Κοινό Κέντρο Ερευνών (ΚΚΕρ) [σύνολο δεδομένων] PID: http://data.europa.eu/89h/6d0774ec-4fe5-4ca3-8564-626f4927744e

(24)

  www.ospar.org

(25)

93 GW, σύμφωνα με τη μελέτη σχετικά με τη συνεργασία στον τομέα της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας στη Βαλτική στο πλαίσιο του BEMIP  https://op.europa.eu/fr/publication-detail/-/publication/9590cdee-cd30-11e9-992f-01aa75ed71a1

(26)

Το ΒΕΜΙΡ σχεδιάζει να εγκρίνει έως την άνοιξη του 2021 πρόγραμμα εργασιών για την ανάπτυξη της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας.

(27)

  www.balticsea-region-strategy.eu

(28)

COM(2020) 329 final.

(29)

Δυναμικό 32 έως 75 GW σύμφωνα με τη μελέτη για το δυναμικό του υπεράκτιου δικτύου στην περιοχή της Μεσογείου (Guidehouse, 2020-11) - https://data.europa.eu/doi10.2833/742284 .

(30)

  www.westmed-initiative.eu

(31)

  www.diplomatie.gouv.fr/en/french-foreign-policy/europe/news/article/ajaccio-declaration-after-the-7th-summit-of-the-southern-eu-countries-med7-10

(32)

  https://ec.europa.eu/newsroom/mare/document.cfm?doc_id=59314

(33)

  https://ec.europa.eu/newsroom/mare/document.cfm?doc_id=59317

(34)

  https://euislands.eu/

(35)

Τα σημαντικότερα μέσα πολιτικής είναι τα ακόλουθα: οι οδηγίες για τα ενδιαιτήματα και τα πτηνά, η οδηγία-πλαίσιο για τη θαλάσσια στρατηγική, η οδηγία για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό, η κοινή αλιευτική πολιτική, η στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση (ΣΠΕ), η εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων (ΕΠΕ), η οδηγία για την περιβαλλοντική ευθύνη (ΟΠΕ), η σύμβαση του Aarhus, καθώς και η στρατηγική για τη βιοποικιλότητα και το σχέδιο δράσης για την κυκλική οικονομία.

(36)

Στη Γερμανία και στη Δανία

(37)

  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=celex%3A32014L0089

(38)

  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=CELEX%3A01992L0043-20130701 .

(39)

  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=CELEX%3A32009L0147 .

(40)

Η Επιτροπή έχει εκδώσει σχετικό έγγραφο καθοδήγησης με τίτλο «Wind Energy Developments and EU nature legislation» («Εξελίξεις στον τομέα της αιολικής ενέργειας και νομοθεσία της ΕΕ για τη φύση») https://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/management/natura_2000_and_renewable_energy_developments_en.htm

(41)

  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32008L0056&from=EN

(42)

  https://ec.europa.eu/regional_policy/en/policy/cooperation/macro-regional-strategies/  

(43)

  https://ec.europa.eu/regional_policy/en/policy/cooperation/european-territorial/  

(44)

  https://ec.europa.eu/maritimeaffairs/policy/sea_basins_el .

(45)

Σύμβαση του Ελσίνκι για τη Βαλτική Θάλασσα (HELCOM), σύμβαση OSPAR για τη Βόρεια Θάλασσα και τον Βορειοδυτικό Ατλαντικό, σύμβαση της Βαρκελώνης για τη Μεσόγειο και σύμβαση του Βουκουρεστίου για τον Εύξεινο Πόντο.

(46)

 π.χ. κατευθυντήριες γραμμές OSPAR για την ανάπτυξη αιολικών πάρκων ( https://www.ospar.org/work-areas/eiha/offshore-renewables )

(47)

  https://www.msp-platform.eu/sector-information/tourism-and-offshore-wind

(48)

Άρθρο 14 της οδηγίας 2014/89/ΕΕ

(49)

 Ανακοίνωση της Επιτροπής — Έγγραφο καθοδήγησης σχετικά με τις εξελίξεις στον τομέα της αιολικής ενέργειας και τη νομοθεσία της ΕΕ για την προστασία της φύσης — C(2020)7730 final

(50)

Ένα υπεράκτιο διαπλεγμένο δίκτυο θα ήταν παρόμοιο με το χερσαίο διασυνδεδεμένο δίκτυο μεταφοράς, όπου η ηλεκτρική ενέργεια μπορεί να ρέει προς πολλές κατευθύνσεις.

(51)

Roland Berger GmbH (2019), Hybrid projects: How to reduce costs and space of offshore developments, North Seas Offshore energy Clusters study  
https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/59165f6d-802e-11e9-9f05-01aa75ed71a1

(52)

Σχήμα 2 - Η διακεκομμένη γραμμή αντιπροσωπεύει τα όρια της ΑΟΖ.

(53)

  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=uriserv%3AOJ.L_.2018.328.01.0001.01.ENG&toc=OJ%3AL%3A2018%3A328%3ATOC

(54)

Αυτό μπορεί να αποφέρει σημαντική εξοικονόμηση κόστους, όπως αναδείχθηκε από πρόσφατες μελέτες, όπως η μελέτη με τίτλο «The Baltic Wind Energy Cooperation under BEMIP» (βλ. παραπομπή ανωτέρω),

(55)

  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=uriserv%3AOJ.L_.2018.328.01.0001.01.ENG&toc=OJ%3AL%3A2018%3A328%3ATOC

(56)

Δυνάμει του άρθρου 35 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 219/943.

(57)

Η αιτιολογική σκέψη (66) του κανονισμού 2019/943 σχετικά με την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας υποστηρίζει την ανάπτυξη υβριδικών έργων, ΕΕ L 158 της 14.6.2019.

(58)

 Market Arrangements for Offshore Hybrid Projects in the North Sea (Thema Report 2020-11). https://data.europa.eu/doi10.2833/36426

(59)

  www.promotion-offshore.net/results/deliverables/

(60)

 Market Arrangements for Offshore Hybrid Projects in the North Sea (Thema Report 2020-11).

https://data.europa.eu/doi10.2833/36426

(61)

Οδηγία (ΕΕ) 2018/2001, ΕΕ L 328 της 21.12.2018

(62)

Οδηγία (ΕΕ) 2018/2001, ΕΕ L 328 της 21.12.2018.

(63)

Άρθρο 6, άρθρο 7 και άρθρο 11 της αναδιατυπωμένης οδηγίας για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Βλέπε επίσης https://ec.europa.eu/energy/topics/renewable-energy/renewable-energy-directive/cooperation-mechanisms_en .

(64)

Άρθρο 19 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943 για την ηλεκτρική ενέργεια, ΕΕ L158 της 14.6.2019

(65)

  https://www.acer.europa.eu/en/Electricity/FG_and_network_codes/Pages/European-Stakeholder-Committees.aspx

(66)

Financing of offshore hybrid assets in the North Sea (Guidehouse, 2020-11)

https://data.europa.eu/doi10.2833/269908

(67)

 Impact Assessment of the Climate Target Plan https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:749e04bb-f8c5-11ea-991b-01aa75ed71a1.0001.02/DOC_1&format=PDF

(68)

Για παράδειγμα, αν ένα περίκλειστο κράτος μέλος συνεισφέρει οικονομικά στον μηχανισμό και ο μηχανισμός στηρίξει, στη συνέχεια, ένα αιολικό πάρκο σε άλλο κράτος μέλος, το συνεισφέρον κράτος μέλος θα καταγράψει την ενέργεια που παρήγαγαν τα έργα από ανανεώσιμες πηγές στο κράτος μέλος που τα φιλοξενεί σαν να είχε παραχθεί στο συνεισφέρον κράτος μέλος. Ουσιαστικά, το συνεισφέρον περίκλειστο κράτος μέλος θα αυξήσει το οικείο ποσοστό ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στην κατανάλωση ενέργειας (στατιστικό όφελος), παρά το γεγονός ότι η ενέργεια αυτή έχει παραχθεί ή καταναλωθεί σε άλλη χώρα. Αυτό θα βοηθήσει το κράτος μέλος να επιτύχει τον στόχο του όσον αφορά το μερίδιο της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές μέσω έργων που βρίσκονται σε άλλο κράτος μέλος.

(69)

Βλέπε ενότητα 4.5.

(70)

Βουλγαρία, Κροατία, Τσεχική Δημοκρατία, Εσθονία, Ουγγαρία, Λετονία, Λιθουανία, Πολωνία, Ρουμανία και Σλοβακία.

(71)

Δεδομένα έρευνας και καινοτομίας του SETIS, σύμφωνα με τη μεθοδολογία του JRC: Fiorini A., Georgakaki A., Pasimeni F., Tzimas E. (2017) Monitoring R&I in Low-Carbon Energy Technologies, JRC105642 and Pasimeni F., Fiorini A., Georgakaki A. (2019) Assessing private R&D spending in Europe for climate change mitigation technologies via patent data, World Patent Information. Διατίθεται στη διεύθυνση: https://setis.ec.europa.eu/publications/setis-research-innovation-data

(72)

JRC, Low Carbon Energy Observatory, Wind Energy Technology Market Report, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2019, JRC118314.

(73)

JRC, Low Carbon Energy Observatory, Wind Energy Technology Market Report, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2019, JRC118314.

(74)

ICF, ανατέθηκε από τη ΓΔ GROW — Climate neutral market opportunities and EU competitiveness study (σχέδιο, 2020).

(75)

Το πρόγραμμα «Ορίζων 2020» και ο προκάτοχός του ΠΠ7 για την περίοδο 2009-2019.

(76)

JRC Wind Energy Technology Development Report (2020).

(77)

Σχέδιο SET, Σχέδιο υλοποίησης υπεράκτιας αιολικής ενέργειας (2018).

(78)

Τα πλωτά υπεράκτια αιολικά πάρκα είναι κατάλληλα για βάθη από 50 έως 1 000 μέτρα.

(79)

UNEP & Bloomberg NEF, Global trends in renewable energy investment, 2019.

(80)

Έναρξη της πρωτοβουλίας του σχεδίου ΣΕΤ.

(81)

Οι επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα εκτιμώνται με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία για διπλώματα ευρεσιτεχνίας της βάσης Patstat. Πηγές: Fiorini, A., Georgakaki, A., Pasimeni, F. and Tzimas, E., (2017) Monitoring R&I in Low-Carbon Energy Technologies , JRC105642, EUR 28446 EN and Pasimeni, F., Fiorini, A., and Georgakaki, A. (2019). Assessing private R&D spending in Europe for climate change mitigation technologies via patent data.  World Patent Information, 59, 101927.

(82)

Συμπεριλαμβανομένου του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ), από το οποίο συγχρηματοδοτήθηκαν επίσης έργα Interreg.

(83)

  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/ip_20_416

(84)

Βλ. COM(2020) 953

(85)

Μόλις το 5 % των διαθέσιμων προγραμμάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης καλύπτουν άμεσα τις υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Υπάρχουν σημαντικά κενά στους τομείς της ηλεκτρομηχανικής, της συναρμολόγησης, των καταδύσεων, της μεταλλουργίας και της υγείας και ασφάλειας.

(86)

Πηγή: έργο MATES (Θαλάσσια συμμαχία για την προώθηση της ευρωπαϊκής γαλάζιας οικονομίας μέσω μιας στρατηγικής ανάπτυξης δεξιοτήτων θαλάσσιας τεχνολογίας), «Baseline report on present skills gaps in shipbuilding and offshore renewables value chains» www.projectmates.eu

(87)

Η ευρωπαϊκή παραγωγή ανεμογεννητριών εξαρτάται από τις εισαγωγές γραφίτη (εκ των οποίων το 48 % προέρχεται από την Κίνα), κοβαλτίου (εκ των οποίων το 68 % προέρχεται από τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό), λιθίου (εκ των οποίων το 78 % προέρχεται από τη Χιλή) και σπάνιων γαιών (εκ των οποίων σχεδόν το 100 % προέρχεται από την Κίνα). Πηγή: Έκθεση στρατηγικών προβλέψεων 2020 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ( https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024/new-push-european-democracy/strategic-foresight/2020-strategic-foresight-report_el ).

(88)

  COM(2020) 474 final.

(89)

GWEC 2020, Global Offshore Wind Report, 2020.

(90)

IRENA, Future of wind (2019, σ. 52).

(91)

Κανονισμός (ΕΕ) 2017/1601 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Σεπτεμβρίου 2017, για τη θέσπιση του Ευρωπαϊκού Ταμείου για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη (ΕΤΒΑ), της εγγύησης του ΕΤΒΑ και του Ταμείου Εγγυήσεων του ΕΤΒΑ