Βρυξέλλες, 12.11.2020

COM(2020) 698 final

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Ένωση ισότητας: Στρατηγική για την ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ 2020-2025


ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΛΟΑΤΚΙ: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΟΥ ΚΑΘΕΝΑ ΝΑ ΕΙΝΑΙ Ο ΕΑΥΤΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΕΕ

Δεν θα επαναπαυτώ όσον αφορά το θέμα της οικοδόμησης μιας Ένωσης ισότητας. Μιας Ένωσης στην οποία θα μπορεί ο καθένας να είναι ο εαυτός του και να αγαπάει όποιον θέλει, χωρίς φόβο αντιποίνων και διακρίσεων.

Διότι το να είσαι ο εαυτός σου δεν είναι η ιδεολογία σου. Είναι η ταυτότητά σου.

Και κανένας, ποτέ, δεν μπορεί να το αρνηθεί αυτό.

Ursula von der Leyen (Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής)  
Κατάσταση της Ένωσης 2020

Καθένας στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να είναι ασφαλής και ελεύθερος να είναι ο εαυτός του. Η κοινωνική, πολιτική και οικονομική μας δύναμη απορρέει από την ενότητα στην πολυμορφία μας: Η ισότητα και η απαγόρευση των διακρίσεων αποτελούν βασικές αξίες και θεμελιώδη δικαιώματα στην ΕΕ, που κατοχυρώνονται στις Συνθήκες και στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων 1 . Οι ίσες ευκαιρίες αποτελούν επίσης έναν από τους βασικούς πυλώνες του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, από κοινού με τα κράτη μέλη, είναι συνυπεύθυνα για την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων και τη διασφάλιση της ίσης μεταχείρισης και της ισότητας για όλους.

Τις τελευταίες δεκαετίες, νομοθετικές εξελίξεις, νομολογίες και πρωτοβουλίες πολιτικής έχουν βελτιώσει τη ζωή πολλών ανθρώπων και μας έχουν βοηθήσει να οικοδομήσουμε πιο ισότιμες και φιλόξενες κοινωνίες, μεταξύ άλλων, για λεσβίες, ομοφυλόφιλους, αμφιφυλόφιλους, τρανς, κουίρ, ίντερσεξ (ΛΟΑΤΚΙ 2 ) και μη δυαδικά άτομα. Το 2015 η Επιτροπή παρουσίασε τον «Κατάλογο δράσεων για την προαγωγή της ισότητας των ΛΟΑΤI» 3 , το πρώτο πλαίσιο πολιτικής ειδικά για την καταπολέμηση των διακρίσεων κατά των ΛΟΑΤΙ ατόμων. Σε εθνικό επίπεδο, 21 κράτη μέλη 4 έχουν αναγνωρίσει νομικά τα ομόφυλα ζευγάρια, ενώ τέσσερα έχουν θεσπίσει διαδικασίες νομικής αναγνώρισης του φύλου χωρίς ιατρικές απαιτήσεις 5 .

Με βάση πρόσφατη έρευνα προκύπτει επίσης ότι, ακόμη και όταν υπάρχει ευρύτερη κοινωνική αποδοχή και στήριξη για ίσα δικαιώματα, αυτή δεν μεταφράζεται πάντοτε σε απτή βελτίωση της ζωής των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων.

Σε έρευνα του 2019, ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: FRA) διαπίστωσε ότι οι διακρίσεις λόγω γενετήσιου προσανατολισμού, ταυτότητας/έκφρασης φύλου και χαρακτηριστικών φύλου στην πραγματικότητα σημείωναν αύξηση στην ΕΕ: το ποσοστό των ΛΟΑΤ ατόμων που αισθάνθηκαν ότι υπέστησαν διακρίσεις το 2019 ήταν 43 %, έναντι 37 % το 2012 6 .

Διακρίσεις κατά ΛΟΑΤΚΙ ατόμων συνεχίζουν να υφίστανται σε ολόκληρη την ΕΕ. Για ορισμένα ΛΟΑΤΚΙ άτομα στην ΕΕ εξακολουθεί να μην είναι ασφαλές να εκδηλώνουν τρυφερότητα δημόσια, να εκφράζονται ανοικτά όσον αφορά τον γενετήσιο προσανατολισμό, την ταυτότητα φύλου, την έκφραση φύλου και τα χαρακτηριστικά φύλου τους (στον χώρο του σπιτιού ή της εργασίας), να είναι απλώς ο εαυτός τους χωρίς να νιώθουν ότι απειλούνται. Σημαντικός αριθμός ΛΟΑΤΚΙ ατόμων διατρέχουν επίσης κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού. Ορισμένοι δεν αισθάνονται ασφαλείς να καταγγείλουν περιστατικά λεκτικής κακοποίησης ή σωματικής βίας στην αστυνομία.

Η κρίση της νόσου COVID-19 επέφερε νέες πιέσεις στις πιο ευάλωτες ομάδες και τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα δεν αποτελούν εξαίρεση. Οι περιορισμοί κυκλοφορίας έχουν εγκλωβίσει πολλά ΛΟΑΤΚΙ άτομα, νεαρά και ηλικιωμένα, σε εχθρικά περιβάλλοντα, όπου ενδέχεται να διατρέχουν κίνδυνο βίας ή αυξημένου επιπέδου άγχους ή κατάθλιψης 7 . Σε ευρέως διαδεδομένες ψευδείς ειδήσεις τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα κατηγορήθηκαν ακόμη και για τη διασπορά του ιού 8 .

Το 46 % όσων απάντησαν στο πλαίσιο έρευνας ανέφεραν ότι δεν θα ένιωθαν άνετα (εντελώς ή αρκετά) με την εκλογή ενός ίντερσεξ ατόμου στο ανώτατο πολιτικό αξίωμα.

Το 57 % όσων απάντησαν στην ίδια έρευνα δήλωσαν ότι δεν θα ένιωθαν άνετα (εντελώς ή αρκετά) αν το παιδί τους διατηρούσε σχέση με τρανς άτομο.

 

Το 62 % των ίντερσεξ ατόμων που απάντησαν στην έρευνα αισθάνθηκαν ότι υπέστησαν διακρίσεις εις βάρος τους τουλάχιστον σε έναν τομέα της ζωής τους κατά τους προηγούμενους 12 μήνες επειδή είναι ίντερσεξ.

Οι καθημερινές εμπειρίες των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων διαφέρουν επίσης σημαντικά ανά την ΕΕ. Αν και η κοινωνική αποδοχή των ΛΟΑΤΙ ατόμων σημείωσε άνοδο από 71 % το 2015 σε 76 % το 2019, στην πραγματικότητα, σε εννέα κράτη μέλη καταγράφηκε πτώση 9 .

Σε περιοχές της ΕΕ παρατηρείται επίσης μια ανησυχητική τάση αύξησης της συχνότητας περιστατικών κατά ΛΟΑΤΚΙ, για παράδειγμα επιθέσεις σε δημόσιες εκδηλώσεις των ΛΟΑΤΚΙ, όπως πορείες υπερηφάνειας (pride), αποκαλούμενες διακηρύξεις «περιοχών απαλλαγμένων από ιδεολογίες ΛΟΑΤΚΙ» και ομοφοβικός εκφοβισμός σε καρναβαλικές εκδηλώσεις. Οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών για την προστασία και την προαγωγή των δικαιωμάτων των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων ολοένα και περισσότερο καταγγέλλουν ότι αντιμετωπίζουν εχθρικότητα, η οποία συμπίπτει με την άνοδο του κινήματος κατά του κοινωνικού φύλου (και κατά των ΛΟΑΤΚΙ) 10 . Είναι επιτακτική ανάγκη να υπάρξει άμεση αντίδραση από τα κράτη μέλη προκειμένου να αναστραφούν οι εν λόγω νέες εξελίξεις.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των προσπαθειών για καλύτερη προστασία των δικαιωμάτων των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων.

Με την παρούσα πρώτη στρατηγική για την ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ, η Επιτροπή αντιμετωπίζει τις ανισότητες και τις προκλήσεις που επηρεάζουν τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα, με στόχο να προχωρήσει προς μια Ένωση ισότητας. Επικεντρώνεται ιδίως στην ετερογένεια των αναγκών των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων και στους πιο ευάλωτους, συμπεριλαμβανομένων όσων αντιμετωπίζουν διατομεακές διακρίσεις και των τρανς, μη δυαδικών και ίντερσεξ ατόμων, τα οποία συγκαταλέγονται στις ομάδες με τη μικρότερη κοινωνική αποδοχή και εν γένει βιώνουν περισσότερες διακρίσεις και βία σε σχέση με άλλα άτομα στις κοινότητες ΛΟΑΤΚΙ. Συχνά οι διακρίσεις είναι πολυδιάστατες και μόνο μια διατομεακή 11 προσέγγιση είναι ικανή να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για βιώσιμες αλλαγές στην κοινωνία οι οποίες θα χαρακτηρίζονται από τον δέοντα σεβασμό.

Το 40 % όσων απάντησαν σε έρευνα υπέδειξαν την εθνοτική καταγωγή ή το μεταναστευτικό υπόβαθρο ως πρόσθετο λόγο διακρίσεων, πέραν της ιδιότητας ΛΟΑΤΙ.

 

Η γεωγραφική απομόνωση μπορεί να είναι παράγοντας που καθιστά τα άτομα πιο ευάλωτα. Το 47 % των ΛΟΑΤΙ ατόμων μεταξύ όλων των ομάδων στην ΕΕ που απάντησαν ζουν σε μεγάλη πόλη, 11 % σε προάστια ή περίχωρα μεγάλης πόλης, 30 % σε κωμόπολη ή μικρή πόλη και 13 % σε αγροτική περιοχή.

Η παρούσα στρατηγική αποτελεί συνέχεια αιτημάτων για ανάληψη δράσης που απηύθυναν τα κράτη μέλη 12 , το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 13 , με τη σθεναρή υποστήριξη της διακομματικής ομάδας για τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΙ, και η κοινωνία των πολιτών. Καθορίζει μια σειρά στοχευμένων δράσεων στο πλαίσιο τεσσάρων πυλώνων:

1.Αντιμετώπιση των διακρίσεων κατά των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων·

2.Διασφάλιση της προστασίας των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων·

3.Οικοδόμηση κοινωνιών χωρίς αποκλεισμούς των ΛΟΑΤΚΙ· και

4.Ηγετικός ρόλος στο αίτημα υπέρ της ισότητας των ΛΟΑΤΚΙ σε παγκόσμιο επίπεδο.

Οι εν λόγω στοχευμένες δράσεις θα συνδυαστούν με επικέντρωση σε συγκεκριμένα ζητήματα των ΛΟΑΤΚΙ, στο πλαίσιο ενισχυμένης ενσωμάτωσης της ισότητας σε όλες τις πολιτικές, τις νομοθετικές πράξεις και τα προγράμματα χρηματοδότησης της ΕΕ.

Στόχος της παρούσας στρατηγικής είναι να συμβάλει στο να ακουστούν οι φωνές των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων και να φέρει σε επαφή τα κράτη μέλη και τους παράγοντες όλων των επιπέδων στο πλαίσιο ενός κοινού εγχειρήματος για αποτελεσματική αντιμετώπιση των διακρίσεων κατά των ΛΟΑΤΚΙ. Εκδίδεται σε μια περίοδο κατά την οποία γινόμαστε μάρτυρες της διάβρωσης ή υποχώρησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων σε ορισμένα κράτη μέλη. Αν και τα πρότυπα της ΕΕ στον τομέα των θεμελιωδών δικαιωμάτων είναι πολύ υψηλά, δεν εφαρμόζονται πάντοτε στον ίδιο βαθμό. Η παρούσα στρατηγική συμπληρώνει υφιστάμενες και προσεχείς πρωτοβουλίες για την προώθηση της ενωσιακής διάστασης της ισότητας γενικότερα 14 .

1.ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΝ ΚΑΤΑ ΛΟΑΤΚΙ ΑΤΟΜΩΝ

Το 19 % των λεσβιών, ομοφυλόφιλων και αμφιφυλόφιλων ατόμων, το 35 % των τρανς και το 32 % των ίντερσεξ ατόμων αισθάνθηκαν ότι υπέστησαν διακρίσεις εις βάρος τους στον χώρο εργασίας κατά το προηγούμενο έτος.

Το 46 % των ΛΟΑΤΙ ατόμων δεν αναφέρουν ποτέ ανοικτά στο ιατρικό προσωπικό ή τους παρόχους υγειονομικής περίθαλψης ότι είναι ΛΟΑΤΙ.

Το 51 % των ίντερσεξ και το 48 % των τρανς ατόμων, το 35 % των λεσβιών και το 31 % των ομοφυλόφιλων ανδρών ζουν σε νοικοκυριά που δυσκολεύονται να αντεπεξέλθουν στις οικονομικές υποχρεώσεις τους.

Οι διακρίσεις επηρεάζουν τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα σε κάθε στάδιο της ζωής. Από νεαρή ηλικία, τα παιδιά και οι νεαροί ΛΟΑΤΚΙ, καθώς και τα παιδιά που προέρχονται από οικογένειες ΛΟΑΤΚΙ ή «ουράνιο τόξο» των οποίων ένα μέλος είναι ΛΟΑΤΚΙ, συχνά στιγματίζονται, με αποτέλεσμα να γίνονται στόχοι διακρίσεων και εκφοβισμού, γεγονός που επηρεάζει τις εκπαιδευτικές επιδόσεις και τις επαγγελματικές προοπτικές τους, την καθημερινή ζωή και την προσωπική και οικογενειακή ευημερία τους 15 .

Στον τομέα της απασχόλησης, τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα εξακολουθούν να βιώνουν διακρίσεις κατά την πρόσληψη, στον χώρο εργασίας και στο τέλος της σταδιοδρομίας τους, οι οποίες αντιβαίνουν στη νομοθεσία της ΕΕ στον συγκεκριμένο τομέα. Πολλοί αντιμετωπίζουν εξαρχής εμπόδια στην εύρεση ικανοποιητικών και σταθερών θέσεων εργασίας, τα οποία μπορεί να εντείνουν τον κίνδυνο φτώχειας, κοινωνικού αποκλεισμού και έλλειψης στέγης. Πρόσφατες έρευνες έχουν δείξει ότι τα τρανς άτομα αντιμετωπίζουν πρόσθετα εμπόδια όταν επιδιώκουν την πρόσβαση στην αγορά εργασίας 16 .

Στα ΛΟΑΤΙ άτομα σημειώνονται υψηλά ποσοστά έλλειψης στέγης 17 . Ο εξοβελισμός τους από την οικογενειακή εστία και οι διακρίσεις που αντιμετωπίζουν ως προς την πρόσβαση σε στέγαση είναι οι κύριες κινητήριες δυνάμεις που μπορούν να τους καταστήσουν άστεγους, ιδίως αν πρόκειται για νεαρά ΛΟΑΤΚΙ άτομα 18 . Ποσοστό που εκτιμάται σε 25-40 % των άστεγων νέων διαπιστώνεται ότι είναι ΛΟΑΤΙ 19 .

Οι διακρίσεις λόγω γενετήσιου προσανατολισμού, ταυτότητας/έκφρασης φύλου και χαρακτηριστικών φύλου ενδέχεται επίσης να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στη σωματική, ψυχική και σεξουαλική υγεία και στην ευημερία των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων. Έρευνα της ΕΕ κατέδειξε σημαντικές ανισότητες υγείας μεταξύ της κοινότητας ΛΟΑΤΚΙ και του συνολικού πληθυσμού 20 . Επιπλέον, τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα συχνά διστάζουν να αναζητήσουν υγειονομική περίθαλψη, διότι έχουν βιώσει ή φοβούνται ότι θα αντιμετωπίσουν εχθρική αντίδραση από τους επαγγελματίες της υγείας και συνεχίζουν να καταβάλλουν μεγάλες προσπάθειες για πρόσβαση σε ποιοτική και οικονομικά προσιτή αγωγή και περίθαλψη, συμπεριλαμβανομένης της κοινοτικής και κοινωνικής περίθαλψης. Όσοι έχουν αναπηρίες, είναι ηλικιωμένοι, μετανάστες ή προέρχονται από εθνοτική ή θρησκευτική μειονότητα είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι σε διακρίσεις. Η κρίση της νόσου COVID-19 κατέστησε τη θέση τους ακόμη πιο ευάλωτη 21 .

1.1    Επιβολή και βελτίωση της νομικής προστασίας κατά των διακρίσεων

Το δίκαιο της ΕΕ που διασφαλίζει νομική προστασία κατά των διακρίσεων είναι καθοριστικής σημασίας για την προαγωγή της ισότητας των ΛΟΑΤΚΙ, όπως είναι και η νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: ΔΕΕ). Η προστασία αυτή εμπίπτει σε διαφορετικά νομικά πλαίσια αναλόγως του κατά πόσο οι διακρίσεις που ενδεχομένως βιώνουν τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα οφείλονται στον γενετήσιο προσανατολισμό (πλαίσιο για την καταπολέμηση των διακρίσεων) ή στο φύλο, συμπεριλαμβανομένης της αλλαγής φύλου 22 (πλαίσιο για την ισότητα των φύλων).

Η οδηγία για την ισότητα στην απασχόληση 23 κατοχυρώνει το δικαίωμα κάποιου να μην υφίσταται διακρίσεις ούτε παρενόχληση στο πλαίσιο της εργασίας λόγω γενετήσιου προσανατολισμού. Σε πρόσφατη απόφαση, το ΔΕΕ διευκρίνισε ότι η δημόσια δήλωση ενός προσώπου περί μη πρόσληψης ενός ατόμου ορισμένου γενετήσιου προσανατολισμού συνιστά διάκριση που απαγορεύεται 24 . Αν και η συγκεκριμένη οδηγία καθορίζει μια ισχυρή γραμμή βάσης, ο αντίκτυπος των διατάξεών της περιορίζεται κατά δύο τρόπους: λόγω δυσκολιών εφαρμογής και λόγω περιορισμών στο πεδίο εφαρμογής, δεδομένου ότι η νομοθεσία δεν επεκτείνεται πέρα από τα όρια του τομέα της απασχόλησης.

Η Επιτροπή θα διασφαλίσει την αυστηρή εφαρμογή των δικαιωμάτων που καλύπτει η οδηγία για την ισότητα στην απασχόληση από τα κράτη μέλη και θα υποβάλει έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας το 2021 25 . Στην έκθεση θα εξετάζεται επίσης αν τα κράτη μέλη έχουν τηρήσει τη σύσταση της Επιτροπής να εξετάσουν το ενδεχόμενο ορισμού φορέα ισότητας για την αντιμετώπιση διακρίσεων λόγω θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας και γενετήσιου προσανατολισμού στο πλαίσιο του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας 26 . Έως το 2022, η Επιτροπή θα εισηγηθεί τις νομοθετικές προτάσεις που απαιτούνται εν προκειμένω, ιδίως όσον αφορά τον ρόλο των φορέων ισότητας.

Η οδηγία για την ισότητα των φύλων 27 κατοχυρώνει το δικαίωμα κάποιου να μην υφίσταται διακρίσεις ούτε παρενόχληση στο πλαίσιο της πρόσβασης στην απασχόληση, των όρων εργασίας (συμπεριλαμβανομένης της αμοιβής) και των επαγγελματικών συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης λόγω φύλου, συμπεριλαμβανομένης της αλλαγής φύλου. Η αρχή της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών αποκλείει την απόλυση για λόγους που σχετίζονται με την αλλαγή φύλου 28 . Το δίκαιο της ΕΕ, όπως επιβεβαιώθηκε από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ), προβλέπει επίσης το δικαίωμα κάποιου να μην υφίσταται διακρίσεις λόγω φύλου, συμπεριλαμβανομένης επίσης της αλλαγής φύλου, όσον αφορά την πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες τα οποία διατίθενται στο κοινό 29 και στα εκ του νόμου συστήματα κοινωνικής ασφάλισης 30 . Το συγκεκριμένο νομικό πλαίσιο δεν περιλαμβάνει προς το παρόν ρητή αναφορά στην απαγόρευση των διακρίσεων λόγω χαρακτηριστικών φύλου.

Το 2008 η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση οδηγίας για την ίση μεταχείριση, η οποία επρόκειτο να επεκτείνει τη νομική προστασία της ΕΕ κατά των διακρίσεων για λόγους, μεταξύ άλλων, γενετήσιου προσανατολισμού πέραν του τομέα της απασχόλησης και της επαγγελματικής εκπαίδευσης 31 : καλεί το Συμβούλιο να εγκρίνει την πρόταση προκειμένου να καλυφθούν τα κενά στη νομοθεσία της ΕΕ για την προστασία απέναντι σε διακρίσεις λόγω γενετήσιου προσανατολισμού.

Έρευνα που διενεργήθηκε με τη στήριξη της Επιτροπής, του Συμβουλίου της Ευρώπης και της κοινωνίας των πολιτών 32 κατέδειξε ότι τα κράτη μέλη υιοθετούν αποκλίνουσες προσεγγίσεις όσον αφορά την προστασία των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων, ιδίως των μη δυαδικών, ίντερσεξ και κουίρ, έναντι διακρίσεων. Η Επιτροπή θα στηρίξει επίσης τα κράτη μέλη ώστε να ενισχύσουν τις ανταλλαγές βέλτιστων πρακτικών στον τομέα της νομικής προστασίας κατά διακρίσεων για λόγους γενετήσιου προσανατολισμού, ταυτότητας/έκφρασης φύλου και χαρακτηριστικών φύλου σε διάφορα πεδία. Ενώ ορισμένα κράτη μέλη έχουν συμπεριλάβει στην οικεία εθνική νομοθεσία περί ισότητας τα χαρακτηριστικά φύλου ως λόγο διακρίσεων, άλλα έχουν χρησιμοποιήσει ευρεία ερμηνεία του όρου «φύλο» 33 . Ομοίως, η έκφραση φύλου εμφανίζεται ως λόγος στο πλαίσιο της νομοθεσίας κατά των διακρίσεων λίγων, μόνο, κρατών μελών. Η Επιτροπή εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να επιτευχθεί καλύτερη προστασία των μη δυαδικών, ίντερσεξ και κουίρ ατόμων έναντι των διακρίσεων.

Οι νέες τεχνολογίες προσφέρουν νέες ευκαιρίες για τη βελτίωση της ζωής των Ευρωπαίων, αλλά θέτουν και καινούριες προκλήσεις. Η τεχνητή νοημοσύνη (στο εξής: ΤΝ), μολονότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αντιμετώπιση πολλών κοινωνικών ζητημάτων, είναι επίσης πιθανό να εντείνει τις διακρίσεις στην πραγματική ζωή, μεταξύ άλλων κατά ΛΟΑΤΚΙ ατόμων, και τις ανισότητες λόγω φύλου. Ειδικότερα, όπως υπογραμμίστηκε σε πρόσφατη επανεξέταση πολιτικής που διενήργησε η Επιτροπή, μια από τις προκλήσεις που αναδύονται στο πεδίο των συστημάτων ΤΝ αναγνώρισης προσώπου είναι η ταυτοποίηση τρανς ατόμων, ιδίως στη διάρκεια των περιόδων μετάβασης 34 . Η Επιτροπή σχεδιάζει να προτείνει ένα κανονιστικό πλαίσιο που θα αντιμετωπίζει ειδικά τις προκαταλήψεις και τις αδικαιολόγητες διακρίσεις που είναι εγγενείς στα συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου, συμπεριλαμβανομένων των βιομετρικών συστημάτων. Θα προτείνει ειδικές απαιτήσεις, μεταξύ άλλων όσον αφορά την τεκμηρίωση, σε σχέση με την ποιότητα των συνόλων δεδομένων κατάρτισης και των διαδικασιών δοκιμής για τον εντοπισμό και τη διόρθωση της προκατάληψης. Οι εν λόγω απαιτήσεις θα συμβάλουν στην έγκαιρη πρόληψη των δυσμενών επιπτώσεων των διακρίσεων και στη δυνατότητα συνεχούς παρακολούθησης και επαγρύπνησης για τη συμμόρφωση με την υφιστάμενη νομοθεσία για την ισότητα καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής της ΤΝ.

1.2    Προώθηση της ένταξης και της πολυμορφίας στον χώρο εργασίας

Πέραν της απαγόρευσης των διακρίσεων, ένα περιβάλλον εργασίας που χαρακτηρίζεται από πολυμορφία και απουσία αποκλεισμών συμβάλλει στη δημιουργία ίσων ευκαιριών στην αγορά εργασίας και στη βελτίωση των αποτελεσμάτων των επιχειρήσεων. Η πολυμορφία και η ένταξη είναι καθοριστικής σημασίας προκειμένου να δοθεί έναυσμα για νέες ιδέες και να προωθηθεί μια καινοτόμος και ακμάζουσα κοινωνία. Για παράδειγμα, υπάρχει αποδεδειγμένος συσχετισμός μεταξύ της ένταξης των ΛΟΑΤΚΙ και της απόδοσης των στοιχείων ενεργητικού, καινοτομίας και παραγωγικότητας 35 .

Η Επιτροπή προωθεί τη διαχείριση της πολυμορφίας μέσω της ενωσιακής πλατφόρμας χαρτών πολυμορφίας 36 . Οι υπογράφοντες έχουν θεσπίσει πολιτικές πολυμορφίας και ένταξης, συνέστησαν εσωτερικά δίκτυα ΛΟΑΤΚΙ, παρείχαν κατάρτιση στο προσωπικό τους, συμμετείχαν στον εορτασμό της Διεθνούς Ημέρας κατά της Ομοφοβίας, της Τρανσφοβίας και της Αμφιφοβίας (IDAHOT) και στις εθνικές εκδηλώσεις «υπερηφάνειας». Οι ΛΟΑΤΚΙ εργαζόμενοι μπορούν να επωφελούνται από τον βελτιωμένο συντονισμό μεταξύ της ενωσιακής πλατφόρμας, των εθνικών χαρτών πολυμορφίας και των επιμέρους επιχειρήσεων. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να προωθεί τη σύσταση εθνικών χαρτών πολυμορφίας και να συμμετέχει σε συγκεκριμένες προσπάθειες για την προαγωγή της ισότητας των ΛΟΑΤΚΙ, μέσω ειδικών δράσεων στο πλαίσιο της ενωσιακής πλατφόρμας χαρτών πολυμορφίας.

Η Επιτροπή θα προωθήσει τη χρήση του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου+ (ΕΚΤ+) 37 με στόχο τη βελτίωση της κοινωνικοοικονομικής θέσης των πλέον περιθωριοποιημένων ΛΟΑΤΚΙ ατόμων και την ανάπτυξη πρωτοβουλιών που εστιάζουν σε συγκεκριμένες ομάδες, όπως οι ομοφυλόφιλοι, οι λεσβίες, οι αμφιφυλόφιλοι, οι τρανς και οι ίντερσεξ. Η Επιτροπή θα συγκεντρώσει στοιχεία σχετικά με τα εμπόδια που αντιμετωπίζονται όσον αφορά την πλήρη ισότητα στην απασχόληση, αλλά και σε άλλους τομείς, όπως η κοινωνική προστασία. Το έργο αυτό θα τροφοδοτήσει την κατάρτιση καθοδήγησης για τα κράτη μέλη και τις επιχειρήσεις σχετικά με την ενίσχυση της συμμετοχής τρανς και ίντερσεξ ατόμων στην αγορά εργασίας. Η Επιτροπή θα προωθήσει την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών μεταξύ των κρατών μελών και θα παράσχει αξιόπιστα και συγκρίσιμα δεδομένα για τον συγκεκριμένο τομέα, με τη στήριξη του FRA. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να στηρίζει μέτρα στο πλαίσιο της στρατηγικής για την ισότητα των φύλων 38 που αποσκοπούν στη βελτίωση της κοινωνικοοικονομικής θέσης των γυναικών, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν τις ΛΑΤΚΙ γυναίκες 39 .

Οι κοινωνικές επιχειρήσεις, και η κοινωνική οικονομία εν γένει, είναι σε θέση να πρωταγωνιστήσουν στην αντιμετώπιση των διακρίσεων κατά των ΛΟΑΤΚΙ. Μπορούν να αναπτύξουν ειδικά προγράμματα, καταρτίσεις και συστήματα που θα οδηγήσουν σε αυξημένη ένταξη των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων. Το 2021 η Επιτροπή θα δημοσιεύσει ένα ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για την κοινωνική οικονομία, το οποίο θα προωθεί την ανάπτυξη των εν λόγω επιχειρήσεων και οργανισμών, και θα πραγματεύεται τρόπους για τη βελτίωση της ένταξης συγκεκριμένων περιθωριοποιημένων ομάδων στην κοινωνία, συμπεριλαμβανομένων των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων.

Η Επιτροπή θα δώσει το παράδειγμα ως εργοδότης. Στο πλαίσιο της νέας στρατηγικής της για τους ανθρώπινους πόρους, θα συνεχίσει να καταβάλλει προσπάθειες για ένα εργασιακό περιβάλλον χωρίς αποκλεισμούς, παρέχοντας ειδικότερα πιο στοχευμένη στήριξη και καθοδήγηση στο ΛΟΑΤΚΙ προσωπικό, καθώς και βελτιώνοντας σημαντικά τη χρήση γλώσσας συμπεριληπτικής ως προς το φύλο σε κάθε επικοινωνία. Η Επιτροπή καλεί τα άλλα θεσμικά όργανα της ΕΕ να λάβουν μέτρα για την προώθηση της πολυμορφίας και της ένταξης στους αντίστοιχους χώρους εργασίας τους.

1.3    Καταπολέμηση των ανισοτήτων στην εκπαίδευση, την υγεία, τον πολιτισμό και τον αθλητισμό

Η Επιτροπή θα στηρίξει την προώθηση της ανταλλαγής ορθών πρακτικών μεταξύ κρατών μελών και εμπειρογνωμόνων όσον αφορά τη διασφάλιση ασφαλούς και χωρίς αποκλεισμούς εκπαίδευσης για όλα τα παιδιά, τους νέους και τους ενήλικες. Για παράδειγμα, μια νέα ομάδα εμπειρογνωμόνων 40 η οποία καταρτίζει προτάσεις σχετικά με στρατηγικές για τη δημιουργία υποστηρικτικών περιβαλλόντων μάθησης για ομάδες που διατρέχουν κίνδυνο χαμηλών επιδόσεων και για τη στήριξη της ευημερίας στο σχολείο θα αντιμετωπίσει τα στερεότυπα φύλου στην εκπαίδευση, τον εκφοβισμό και τη σεξουαλική παρενόχληση. Επιπλέον, η επικείμενη ολοκληρωμένη στρατηγική της Επιτροπής για τα δικαιώματα του παιδιού θα διασφαλίσει την άνευ διακρίσεων πρόσβαση σε δικαιώματα, προστασία και υπηρεσίες, μεταξύ άλλων για τα ΛΟΑΤΚΙ παιδιά. Η προώθηση μιας περισσότερο ενταξιακής εκπαίδευσης είναι προς το συμφέρον όλων των μαθητών και των πολιτών, καθώς συμβάλλει στην καταπολέμηση των στερεοτύπων και στην οικοδόμηση μιας δικαιότερης κοινωνίας για όλους.

Δεν υπάρχουν αρκετές έρευνες σχετικά με διατομεακές εμπειρίες ΛΟΑΤΚΙ ατόμων, όπως αυτών που είναι ηλικιωμένοι ή έχουν αναπηρίες. Το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» θα στηρίξει τις μελέτες σε θέματα φύλου και τη διατομεακή έρευνα σχετικά με ΛΟΑΤΚΙ άτομα, μεταξύ άλλων στον τομέα της υγείας. Η Επιτροπή θα κοινοποιήσει τα αποτελέσματα των ερευνών, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών συστάσεων και καθοδήγησης πολιτικής, και θα οργανώσει διάσκεψη σε επίπεδο ΕΕ μέσω της πλατφόρμας για την πολιτική της υγείας της ΕΕ. Θα προτείνει επίσης να ληφθούν υπόψη από τη συντονιστική ομάδα για την προαγωγή της υγείας και την πρόληψη των ασθενειών (SGPP) αποδεδειγμένα ορθές πρακτικές σε σχέση με την υγεία στον συγκεκριμένο τομέα, τις οποίες θα μπορούσαν να εφαρμόσουν τα κράτη μέλη.

Τα κράτη μέλη θα ενθαρρυνθούν να οργανώσουν καταρτίσεις για επαγγελματίες της υγείας, με στόχο την ευαισθητοποίηση όσον αφορά τις ανάγκες υγείας των ομοφυλόφιλων και αμφιφυλόφιλων ανδρών, των λεσβιών και των αμφιφυλόφιλων γυναικών, των ίντερσεξ και τρανς ατόμων, καθώς και την αποτροπή των διακρίσεων και του στιγματισμού στην πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας. Θα υπάρξει ευρύτερη διάδοση και διανομή του υλικού κατάρτισης του έργου HEALTH4LGBTI 41 στα κράτη μέλη. Η Επιτροπή θα ενθαρρύνει και θα διευκολύνει τις ανταλλαγές βέλτιστων πρακτικών μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά την αντιμετώπιση των προκλήσεων ψυχικής υγείας που βιώνει σημαντικός αριθμός ΛΟΑΤΚΙ ατόμων.

Οι προκαταλήψεις και άλλα στερεότυπα λόγω φύλου συγκαταλέγονται μεταξύ των κύριων κινητήριων δυνάμεων που οδηγούν σε αρνητικές ή εχθρικές συμπεριφορές απέναντι σε ΛΟΑΤΚΙ άτομα σε πολλές κοινότητες. Ειδικότερα, μπορούν να οδηγήσουν σε αποκλεισμό και στιγματισμό οποιουδήποτε δεν συμμορφώνεται με τα παγιωμένα πρότυπα/εικόνες της γυναίκας και του άνδρα, όπως των μη δυαδικών και κουίρ ατόμων. Οι τομείς των μέσων μαζικής επικοινωνίας, του πολιτισμού και του αθλητισμού αποτελούν ισχυρά εργαλεία για την αλλαγή συμπεριφορών και την αμφισβήτηση προκαταλήψεων και άλλων στερεοτύπων λόγω φύλου.

Η Επιτροπή θα στηρίξει έργα που χρησιμοποιούν την πολιτιστική έκφραση για την αντιμετώπιση των διακρίσεων, την οικοδόμηση εμπιστοσύνης και αποδοχής και την προώθηση της πλήρους ένταξης των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων. Η Επιτροπή θα ενισχύσει την ενσωμάτωση της ισότητας των ΛΟΑΤΚΙ σε σχετικές πρωτοβουλίες για την απασχόληση, την εκπαίδευση και την υγεία (ιδίως σε πρωτοβουλίες για την ψυχική υγεία και την πρόληψη του ιού HIV/AIDS) και σε προγράμματα ενωσιακής χρηματοδότησης (π.χ. EU4Health και Erasmus+). Το μελλοντικό ευρωπαϊκό σχέδιο για την καταπολέμηση του καρκίνου θα λάβει υπόψη την κατάσταση των ευάλωτων ομάδων, συμπεριλαμβανομένων των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων. Μέσω του προγράμματος «Πολίτες, ισότητα, δικαιώματα και αξίες» μπορούν να χρηματοδοτηθούν έργα τα οποία αντιμετωπίζουν τις διατομεακές διακρίσεις και ανισότητες που βιώνουν τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα, τις προκαταλήψεις και άλλα στερεότυπα λόγω φύλου 42 . 

Το πρόγραμμα Erasmus+ χρηματοδοτεί έργα τα οποία ευνοούν και ενδυναμώνουν νέους που αντιμετωπίζουν διακρίσεις λόγω του φύλου ή του γενετήσιου προσανατολισμού τους, καθώς και άλλους κοινωνικούς φραγμούς. Ομοίως, το Ευρωπαϊκό Σώμα Αλληλεγγύης μπορεί να προωθήσει δραστηριότητες αλληλεγγύης που αποσκοπούν στην αντιμετώπιση του ρατσισμού και των διακρίσεων, καθώς και να διευρύνει τη συμμετοχή. Για τη νέα περίοδο προγραμματισμού, θα δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην ένταξη, την ισότητα και την πολυμορφία στο πλαίσιο των προγραμμάτων Erasmus+ και «Ευρωπαϊκό Σώμα Αλληλεγγύης». Θα καθοριστεί μια πολύπλευρη προσέγγιση, προκειμένου να καταστεί το πρόγραμμα πιο ενταξιακό και να βελτιωθεί η προσέγγιση των ατόμων με λιγότερες ευκαιρίες, μεταξύ άλλων μέσω της καθιέρωσης πιο ευέλικτων και προσβάσιμων μορφοτύπων· μέτρων στήριξης για την προετοιμασία και την καθοδήγηση των συμμετεχόντων· και χρηματοδοτικών μέτρων για την αντιμετώπιση των εμποδίων που αντιμετωπίζουν οι υποεκπροσωπούμενες ομάδες κατά τη συμμετοχή τους στα προγράμματα. 

1.4    Στήριξη των δικαιωμάτων των ΛΟΑΤΚΙ αιτούντων διεθνή προστασία

Το κοινό ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου αντιμετωπίζει τις ειδικές καταστάσεις και ανάγκες ευάλωτων (συμπεριλαμβανομένων ΛΟΑΤΚΙ) αιτούντων διεθνή προστασία 43 . Η Επιτροπή έχει υποβάλει προτάσεις μεταρρύθμισης του κοινού ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου, ώστε αυτό να καταστεί πιο ανθεκτικό και αποτελεσματικό και, παράλληλα, να σέβεται τις ανάγκες προστασίας των εν λόγω αιτούντων 44 .

Η Επιτροπή θα προωθήσει την ανταλλαγή ορθών πρακτικών μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά την αντιμετώπιση των αναγκών ΛΟΑΤΚΙ αιτούντων διεθνή προστασία, με έμφαση στα εξής:

-τρόπους ώστε να διασφαλίζονται ασφαλείς και κατάλληλες συνθήκες υποδοχής, συμπεριλαμβανομένης της διαμονής, για ΛΟΑΤΚΙ αιτούντες διεθνή προστασία·

-πρότυπα προστασίας που εφαρμόζονται κατά την κράτησή τους (κατά περίπτωση)· και

-τρόπους πρόληψης ώστε η εξέταση των αιτήσεών τους να μην επηρεάζεται από διακρίσεις και/ή στερεότυπα κατά ΛΟΑΤΚΙ.

Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Υποστήριξης για το Άσυλο θα βελτιώσει την κατάρτιση των υπευθύνων προστασίας και των διερμηνέων, ώστε να διασφαλιστεί ότι η εξέταση των αιτήσεων παροχής διεθνούς προστασίας των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων δεν επηρεάζεται από στερεότυπα και συνάδει με τη διεθνή/ενωσιακή νομοθεσία και άλλες σχετικές πράξεις 45 .

Στις συνομιλίες με τα κράτη μέλη σχετικά με τις χρηματοδοτικές προτεραιότητες του Ταμείου Ασύλου και Μετανάστευσης, η Επιτροπή θα επισημάνει την ανάγκη ανάπτυξης ικανοτήτων για την υποστήριξη των δικαιωμάτων των αιτούντων διεθνή προστασία και άλλων μεταναστών.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εξασφαλίσει συνέργεια στην εφαρμογή της στρατηγικής για την ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ και του σχεδίου δράσης της ΕΕ για την ενσωμάτωση και την ένταξη. Μία από τις βασικές αρχές του νέου σχεδίου δράσης θα είναι η «ένταξη για όλους». Θα λαμβάνει υπόψη τις προκλήσεις που προκύπτουν από την αλληλεπικάλυψη του καθεστώτος μετανάστη με άλλους παράγοντες διακρίσεων, όπως ο γενετήσιος προσανατολισμός και το φύλο.

Βασικές δράσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής:

üπρόταση έως το 2022 νομοθεσίας για τη συνέχεια της επικείμενης έκθεσης σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας για την ισότητα στην απασχόληση, ιδίως για την ενίσχυση του ρόλου των φορέων ισότητας·

üδιασφάλιση επαρκούς προστασίας των ευάλωτων (συμπεριλαμβανομένων των ΛΟΑΤΚΙ) αιτούντων στο πλαίσιο του κοινού ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου και της μεταρρύθμισής του·

üδιασφάλιση της στήριξης της ισότητας των ΛΟΑΤΚΙ στο πλαίσιο του Ταμείου Ασύλου και Μετανάστευσης·

üστήριξη της έρευνας στον τομέα της υγείας σχετικά με τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα, συμπεριλαμβανομένων των τρανς και ίντερσεξ κοινοτήτων, μέσω του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη».

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα στηρίξει τα κράτη μέλη με στόχο:

üνα διασφαλίσουν νομική προστασία έναντι διακρίσεων για λόγους γενετήσιου προσανατολισμού, ταυτότητας/έκφρασης φύλου και χαρακτηριστικών φύλου σε διάφορους τομείς·

üνα ενισχύσουν την ασφαλή και χωρίς αποκλεισμούς εκπαίδευση ΛΟΑΤΚΙ παιδιών και νέων·

üνα αντιμετωπίσουν τις ιδιαίτερες ανάγκες των ΛΟΑΤΚΙ αιτούντων διεθνή προστασία και παράλληλα να διασφαλίσουν ασφαλείς συνθήκες υποδοχής, κράτησης και διαμονής·

üνα βελτιώσουν την κατάρτιση των υπευθύνων προστασίας και των διερμηνέων που ασχολούνται με αιτήματα ασύλου ΛΟΑΤΚΙ ατόμων.



2.ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΛΟΑΤΚΙ ΑΤΟΜΩΝ

Το 38 % των ΛΟΑΤΙ ατόμων έχουν βιώσει παρενόχληση υποκινούμενη από μίσος επειδή είναι ΛΟΑΤΙ κατά το διάστημα των 12 μηνών που προηγήθηκαν της έρευνας.

Το 22 % των ίντερσεξ ατόμων έχουν υποστεί σωματική και/ή σεξουαλική επίθεση επειδή είναι ίντερσεξ κατά τα τελευταία 5 έτη.

Μόλις 21 % των ΛΟΑΤΙ θυμάτων υποκινούμενης από μίσος σωματικής ή σεξουαλικής βίας κατά τα τελευταία 5 έτη κατέθεσαν καταγγελία σε κάποιον οργανισμό, συμπεριλαμβανομένων της αστυνομίας και των φορέων ισότητας.

Όλοι έχουν δικαίωμα στην ασφάλεια, είτε στον χώρο του σπιτιού, στον δημόσιο χώρο ή στο διαδίκτυο. Τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα πλήττονται δυσανάλογα από εγκλήματα μίσους, ρητορική μίσους και βία 46 . Για την καταπολέμηση της ρητορικής μίσους στο διαδίκτυο, το 2016 η Επιτροπή κατέληξε σε συμφωνία με εταιρείες ΤΠ σχετικά με έναν εθελοντικό κώδικα δεοντολογίας 47 . Από τις αξιολογήσεις της εφαρμογής του κώδικα δεοντολογίας προκύπτει ότι ο γενετήσιος προσανατολισμός είναι ο πιο συχνά αναφερόμενος λόγος της ρητορικής μίσους (33,1 %) 48 . Η κρίση της νόσου COVID-19 οδήγησε σε ακόμη υψηλότερα επίπεδα μίσους, βίας και διακρίσεων κατά ΛΟΑΤΚΙ ατόμων και στην πόλωση της κοινωνίας στο σύνολό της 49 .

Ταυτόχρονα, η πλημμελής καταγγελία εγκλημάτων μίσους στην αστυνομία ή άλλους οργανισμούς εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρό πρόβλημα, το οποίο απορρέει από την έλλειψη εμπιστοσύνης στην επιβολή του νόμου, την ανησυχία για φοβικές αντιδράσεις κατά ΛΟΑΤΚΙ 50 ή ενοχοποίηση των θυμάτων, προηγούμενες αρνητικές εμπειρίες κατά την επαφή με την αστυνομία ή επειδή δεν προσδοκάται αντίδραση από αυτήν.

Οι υπερασπιστές δικαιωμάτων δέχονται απειλές και οι ειρηνικές πορείες αντιμετωπίζονται με μίσος. Πολύ συχνά, τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα εξυβρίζονται και χρησιμοποιούνται ως εξιλαστήρια θύματα στον πολιτικό διάλογο, μεταξύ άλλων κατά τη διάρκεια εκλογικών εκστρατειών. Ψηφίσματα για «περιοχές απαλλαγμένες από ΛΟΑΤ» στοχεύουν στη στέρηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών της κοινότητας ΛΟΑΤΚΙ. Ο χαρακτηρισμός των ΛΟΑΤΚΙ ως «ιδεολογία» εξαπλώνεται στη διαδικτυακή και μη επικοινωνία 51 και το ίδιο ισχύει όσον αφορά την υπό εξέλιξη εκστρατεία κατά της αποκαλούμενης «ιδεολογίας της κοινωνικού φύλου». Οι «περιοχές απαλλαγμένες από ΛΟΑΤΚΙ» είναι περιοχές απαλλαγμένες από την ανθρωπιά και δεν έχουν θέση στην Ένωσή μας.

2.1    Ενίσχυση της νομικής προστασίας των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων έναντι εγκλημάτων μίσους, ρητορικής μίσους και βίας

Η νομική προστασία έναντι εγκλημάτων μίσους και ρητορικής μίσους κατά ΛΟΑΤΚΙ παρουσιάζει σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των κρατών μελών 52 . Μέσω της ομάδας υψηλού επιπέδου της ΕΕ για την καταπολέμηση του ρατσισμού, της ξενοφοβίας και άλλων μορφών μισαλλοδοξίας, η Επιτροπή θα οργανώσει στοχευμένες συζητήσεις με τις εθνικές αρχές και την κοινωνία των πολιτών, με στόχο την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών όσον αφορά την εφαρμογή της εθνικής νομοθεσίας στους εν λόγω τομείς.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αν και η ΕΕ έχει θεσπίσει νομοθεσία που ποινικοποιεί το έγκλημα μίσους και τη ρητορική μίσους που βασίζονται στον ρατσισμό και την ξενοφοβία 53 , δεν υφίστανται ειδικές κυρώσεις σε επίπεδο ΕΕ για τη ρητορική και το έγκλημα μίσους κατά ΛΟΑΤΚΙ. Στο πλαίσιο ενός πρώτου σημαντικού βήματος, το 2021 η Επιτροπή θα παρουσιάσει πρωτοβουλία για την επέκταση του καταλόγου των «εγκλημάτων της ΕΕ» βάσει του άρθρου 83 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: ΣΛΕΕ), προκειμένου να καλύπτει τα εγκλήματα μίσους και τη ρητορική μίσους, όταν, μεταξύ άλλων, στοχοποιούν ΛΟΑΤΚΙ άτομα.

Η Επιτροπή θα λάβει επίσης μέτρα για την αντιμετώπιση της βίας με βάση το φύλο, όπως ανακοινώθηκε στη στρατηγική για την ισότητα των φύλων. Το πρόγραμμα «Πολίτες, ισότητα, δικαιώματα και αξίες» αναμένεται να χρηματοδοτήσει έργα που στοχεύουν στην πρόληψη και την καταπολέμηση εγκλημάτων μίσους, ρητορικής μίσους και βίας κατά ΛΟΑΤΚΙ, ενώ το πρόγραμμα «Δικαιοσύνη» θα παράσχει ευκαιρίες χρηματοδότησης για την προαγωγή των δικαιωμάτων των θυμάτων εγκλημάτων, συμπεριλαμβανομένων των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων.

2.2    Ενίσχυση των μέτρων για την καταπολέμηση της ρητορικής μίσους κατά ΛΟΑΤΚΙ στο διαδίκτυο και της παραπληροφόρησης

Η Επιτροπή θα προτείνει νόμο για τις ψηφιακές υπηρεσίες πριν από το τέλος του 2020. Αν και η πρόταση δεν θα ορίζει τι θεωρείται παράνομη ρητορική, θα στοχεύει στην αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση όλων των ειδών παράνομου περιεχομένου που φιλοξενείται σε διάφορους τύπους πλατφορμών, με παράλληλη διασφάλιση του σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της ελευθερίας έκφρασης. Η Επιτροπή θα επεκτείνει επίσης τη δέσμευση και τη συνεργασία της με εταιρείες και πλατφόρμες ΤΠ, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο της εφαρμογής του κώδικα δεοντολογίας.

Η Επιτροπή θα διασφαλίσει την ορθή μεταφορά στο εθνικό δίκαιο και την αυστηρή εφαρμογή της αναθεωρημένης οδηγίας για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων, η οποία ενισχύει την προστασία κατά περιεχομένου που προτρέπει σε μίσος ή βία και απαγορεύει οπτικοακουστικές εμπορικές ανακοινώσεις οι οποίες περιλαμβάνουν ή προωθούν οποιαδήποτε διάκριση, συμπεριλαμβανομένων των διακρίσεων για λόγους φύλου και γενετήσιου προσανατολισμού. Το 2020 η Επιτροπή θα θεσπίσει ένα ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για τη δημοκρατία, προκειμένου να αντιμετωπίσει βασικές προκλήσεις, όπως η καταπολέμηση της παραπληροφόρησης, η προστασία από εξωτερικές παρεμβάσεις και χειραγώγηση των εκλογών, η ελευθερία και η πολυφωνία στα μέσα ενημέρωσης.

2.3    Καταγγελία των εγκλημάτων μίσους κατά ΛΟΑΤΚΙ και ανταλλαγή ορθών πρακτικών

Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να προωθεί ένα ασφαλές περιβάλλον εντός του οποίου τα ΛΟΑΤΚΙ θύματα θα μπορούν να καταγγέλλουν εγκλήματα, καθώς και την καλύτερη προστασία και στήριξη των θυμάτων έμφυλης βίας, ενδοοικογενειακής βίας και εγκλημάτων μίσους κατά ΛΟΑΤΚΙ. Στο πλαίσιο της στρατηγικής της ΕΕ για τα δικαιώματα των θυμάτων (2020-2025) 54 , θα βοηθήσει τα κράτη μέλη να διασφαλίσουν ότι οι υπηρεσίες στήριξης θυμάτων, συμπεριλαμβανομένων των ασφαλών χώρων φιλοξενίας, είναι διαθέσιμες και προσβάσιμες σε ΛΟΑΤΚΙ άτομα. Η Επιτροπή θα προωθήσει επίσης την ολοκληρωμένη και στοχευμένη στήριξη των θυμάτων με ειδικές ανάγκες, συμπεριλαμβανομένων των ΛΟΑΤΚΙ θυμάτων εγκλημάτων μίσους, μέσω των δυνατοτήτων χρηματοδότησης της ΕΕ.

Η Επιτροπή θα συνεχίσει να συνεργάζεται με τα κράτη μέλη για να εξασφαλίσει την πλήρη και ορθή εφαρμογή της οδηγίας για τα δικαιώματα των θυμάτων, σε συνέχεια της έκθεσης υλοποίησης του Μαΐου του 2020 55 . Η Επιτροπή θα αυξήσει την ευαισθητοποίηση σχετικά με τα δικαιώματα των θυμάτων μέσω μιας πανευρωπαϊκής εκστρατείας επικοινωνίας και θα διευκολύνει την ανταλλαγή ορθών πρακτικών (όπως η σύσταση «γραφείων του ουράνιου τόξου» σε τοπικά αστυνομικά τμήματα 56 ).

Μέσω στενότερης συνεργασίας με τον οργανισμό της ΕΕ για την κατάρτιση στον τομέα της επιβολής του νόμου (CEPOL) και με το Συμβούλιο της Ευρώπης, τα κράτη μέλη και την κοινωνία των πολιτών, στο πλαίσιο μιας νέας ομάδας εργασίας για την κατάρτιση σε θέματα εγκλημάτων μίσους και την ανάπτυξη ικανοτήτων για την επιβολή του νόμου, η Επιτροπή θα στηρίξει την κατάρτιση προκειμένου να βοηθήσει το προσωπικό επιβολής του νόμου στον εντοπισμό και την καταγραφή φοβικών προκαταλήψεων κατά ΛΟΑΤΚΙ, και να αυξήσει την καταγγελία εγκλημάτων.

2.4Προστασία και προαγωγή της σωματικής και ψυχικής υγείας των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων

Επιβλαβείς πρακτικές, όπως οι εγχειρήσεις που δεν είναι ζωτικής σημασίας ή η ιατρική επέμβαση σε ίντερσεξ βρέφη και έφηβους χωρίς την προσωπική και εν πλήρη γνώσει συγκατάθεσή τους (ακρωτηριασμός γεννητικών οργάνων ίντερσεξ ατόμων) 57 , η αναγκαστική ιατρικοποίηση των τρανς και οι πρακτικές μετατροπής που στοχοποιούν ΛΟΑΤΚΙ άτομα 58 ενδέχεται να έχουν σοβαρές επιπτώσεις στη σωματική και ψυχική υγεία. Η Επιτροπή θα ενισχύσει την ανταλλαγή ορθών πρακτικών μεταξύ των κρατών μελών με στόχο τον τερματισμό των εν λόγω πρακτικών. Η αναγκαστική άμβλωση και η αναγκαστική στείρωση και άλλες επιβλαβείς πρακτικές κατά των γυναικών και των κοριτσιών αποτελούν μορφές έμφυλης βίας και σοβαρές παραβιάσεις των δικαιωμάτων των γυναικών και των παιδιών. Επίσης, η Επιτροπή θα συμπεριλάβει μια διατομεακή οπτική στη σύσταση σχετικά με τις επιβλαβείς πρακτικές κατά των γυναικών και των κοριτσιών που ανακοινώθηκε στη στρατηγική για την ισότητα των φύλων 2020-2025.

Βασικές δράσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής:

üπαρουσίαση πρωτοβουλίας το 2021 για τη διεύρυνση του καταλόγου των «εγκλημάτων της ΕΕ» (άρθρο 83 της ΣΛΕΕ), ώστε να καλύπτει τα εγκλήματα μίσους και τη ρητορική μίσους, όταν, μεταξύ άλλων, στοχοποιούν ΛΟΑΤΚΙ άτομα·

üπαροχή ευκαιριών χρηματοδότησης σε πρωτοβουλίες που στοχεύουν στην καταπολέμηση των εγκλημάτων μίσους, της ρητορικής μίσους, της βίας και των επιβλαβών πρακτικών κατά ΛΟΑΤΚΙ ατόμων (πρόγραμμα «Πολίτες, ισότητα, δικαιώματα και αξίες») και προώθηση των δικαιωμάτων των θυμάτων εγκλημάτων, συμπεριλαμβανομένων των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων (πρόγραμμα «Δικαιοσύνη»)·

üυποβολή σύστασης σχετικά με την πρόληψη επιβλαβών πρακτικών κατά των γυναικών και των κοριτσιών.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα στηρίξει τα κράτη μέλη με στόχο:

üνα ανταλλάσσουν βέλτιστες πρακτικές σχετικά με την προστασία κατά της ρητορικής μίσους και των εγκλημάτων μίσους εναντίον ΛΟΑΤΚΙ ατόμων·

üνα προωθήσουν τη διαμόρφωση ασφαλούς και υποστηρικτικού περιβάλλοντος για ΛΟΑΤΚΙ που υπήρξαν θύματα εγκλημάτων· 

üνα βελτιώσουν την κατάρτιση και την ανάπτυξη ικανοτήτων για την επιβολή του νόμου, με στόχο τον αποτελεσματικότερο εντοπισμό και την καταγραφή φοβικών προκαταλήψεων κατά ΛΟΑΤΚΙ και την αύξηση των καταγγελιών εγκλημάτων.

3.ΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΧΩΡΙΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥΣ ΤΩΝ ΛΟΑΤΚΙ

Το 53 % των ΛΟΑΤΙ ατόμων δεν αναφέρουν ανοικτά σχεδόν ποτέ ή σπάνια ότι είναι ΛΟΑΤΙ.

21 κράτη μέλη αναγνωρίζουν την ένωση ομόφυλων ζευγαριών, ενώ 15 κράτη μέλη προβλέπουν δικαίωμα υιοθεσίας από ομόφυλα ζευγάρια.

Η νομική αναγνώριση φύλου βάσει αυτοπροσδιορισμού ισχύει σε 4 κράτη μέλη.

Ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων κατοχυρώνει το δικαίωμα του σεβασμού της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής, καθώς και το δικαίωμα των παιδιών στην προστασία και τη φροντίδα που απαιτούνται για την καλή διαβίωσή τους. Στην ΕΕ υπάρχει ευρύ φάσμα μοντέλων οικογένειας, συμπεριλαμβανομένων των οικογενειών «ουράνιο τόξο» με ένα ή περισσότερα μέλη ΛΟΑΤΚΙ. Λόγω διαφορών στο οικογενειακό δίκαιο μεταξύ των κρατών μελών, οι οικογενειακοί δεσμοί ενδέχεται να πάψουν να αναγνωρίζονται όταν οικογένειες «ουράνιο τόξο» διασχίζουν τα εσωτερικά σύνορα της ΕΕ. Η κατάσταση αυτή έχει επιδεινωθεί εξαιτίας των περιοριστικών μέτρων που επιβλήθηκαν λόγω της νόσου COVID-19. Οι δυσκολίες που αντιμετώπισαν ορισμένες οικογένειες «ουράνιο τόξο» όσον αφορά τη νομική αναγνώριση των εγγράφων και των σχέσεών τους οδήγησαν σε πρόσθετα προβλήματα στη διάρκεια της πανδημίας, δεδομένου του κλεισίματος των συνόρων από πολλές χώρες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, άτομα εγκλωβίστηκαν στα σύνορα και τους απαγορεύτηκε η επανένωση με τις οικογένειές τους στη διάρκεια των περιοριστικών μέτρων 59 .

Συχνά τα τρανς, μη δυαδικά και ίντερσεξ άτομα δεν αναγνωρίζονται βάσει νόμου ή στην πράξη, με αποτέλεσμα να προκύπτουν νομικές δυσκολίες στην ιδιωτική και οικογενειακή ζωή τους, μεταξύ άλλων, σε καταστάσεις με διασυνοριακή διάσταση.

3.1    Διασφάλιση των δικαιωμάτων των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων σε καταστάσεις με διασυνοριακή διάσταση

Η νομοθεσία της ΕΕ για την ελεύθερη κυκλοφορία, ιδίως η οδηγία για την ελεύθερη κυκλοφορία 60 , αναγνωρίζει το δικαίωμα όλων των πολιτών της ΕΕ και των μελών των οικογενειών τους, συμπεριλαμβανομένων των καταχωρισμένων συντρόφων και των οικογενειών «ουράνιο τόξο», να κυκλοφορούν και να διαμένουν ελεύθερα στην ΕΕ 61 .

Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να διασφαλίζει την ορθή εφαρμογή της νομοθεσίας για την ελεύθερη κυκλοφορία, προκειμένου να αντιμετωπίσει, μεταξύ άλλων, ειδικές δυσκολίες που εμποδίζουν τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα και τις οικογένειές τους να απολαμβάνουν τα δικαιώματά τους. Στο πλαίσιο αυτό περιλαμβάνονται ειδικοί διάλογοι με τα κράτη μέλη όσον αφορά την εκτέλεση της απόφασης στην υπόθεση Coman, στην οποία το ΔΕΕ διευκρίνισε ότι ο όρος «σύζυγος», όπως χρησιμοποιείται στην οδηγία για την ελεύθερη κυκλοφορία, ισχύει επίσης για συντρόφους του ίδιου φύλου 62 . Αν χρειαστεί, η Επιτροπή θα αναλάβει νομική δράση.

Προκειμένου να βελτιωθεί η ασφάλεια δικαίου για τους πολίτες της ΕΕ που ασκούν το οικείο δικαίωμα της ελεύθερης κυκλοφορίας και να διασφαλιστεί πιο αποτελεσματική και ενιαία εφαρμογή της νομοθεσίας για την ελεύθερη κυκλοφορία σε ολόκληρη την ΕΕ, το 2022 η Επιτροπή θα αναθεωρήσει τις κατευθυντήριες γραμμές του 2009 για την ελεύθερη κυκλοφορία. Οι αναθεωρημένες κατευθυντήριες γραμμές θα αποτυπώνουν την πολυμορφία των οικογενειών και, συνεπώς, θα συμβάλουν στη διευκόλυνση της άσκησης των δικαιωμάτων ελεύθερης κυκλοφορίας από όλες τις οικογένειες, συμπεριλαμβανομένων των οικογενειών «ουράνιο τόξο» 63 . Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να συγκεντρώνει στοιχεία όσον αφορά τα ζητήματα που αντιμετωπίζουν στην πράξη ΛΟΑΤΚΙ άτομα και οι οικογένειές τους σε καταστάσεις με διασυνοριακή διάσταση.

Το ουσιαστικό οικογενειακό δίκαιο εμπίπτει στην αρμοδιότητα των κρατών μελών. Οι διατάξεις οικογενειακού δικαίου της ΕΕ εφαρμόζονται σε διασυνοριακές υποθέσεις ή υποθέσεις με διασυνοριακές επιπτώσεις και καλύπτουν τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα. Σε αυτές περιλαμβάνονται κανόνες με στόχο να διευκολύνουν τη μεταξύ των κρατών μελών αναγνώριση των αποφάσεων διαζυγίου, των γονικών υποχρεώσεων και δικαιωμάτων (συμπεριλαμβανομένης της επιμέλειας των τέκνων και των δικαιωμάτων επικοινωνίας), της διατροφής (για ζευγάρια και τέκνα), της περιουσίας που κατέχεται στο πλαίσιο γάμου και σχέσεων καταχωρισμένης συμβίωσης και θεμάτων κληρονομικής διαδοχής (για ζευγάρια και τέκνα).

Η Επιτροπή θα διασφαλίσει την αυστηρή εφαρμογή του διασυνοριακού οικογενειακού δικαίου όσον αφορά οικογένειες «ουράνιο τόξο», ενισχύοντας την εστίασή της στη συγκεκριμένη ομάδα κατά την παρακολούθηση της εφαρμογής του.

3.2    Βελτίωση της νομικής προστασίας για οικογένειες «ουράνιο τόξο» σε καταστάσεις με διασυνοριακή διάσταση

Η εθνική νομοθεσία των μισών και πλέον κρατών μελών περιλαμβάνει διατάξεις που έχουν ισχύ για γονείς οικογενειών «ουράνιο τόξο». Ωστόσο, και παρά το υφιστάμενο δίκαιο της ΕΕ όπως αυτό ερμηνεύεται από το Δικαστήριο, όταν οι εν λόγω οικογένειες ταξιδεύουν ή μετακινούνται σε άλλα κράτη μέλη, υπάρχει ενίοτε κίνδυνος διάρρηξης της σχέσης παιδιού με τον ΛΟΑΤΚΙ γονέα ή γονείς του, γεγονός με ενδεχόμενες επιπτώσεις στα δικαιώματα του παιδιού 64 . Οι παντρεμένοι και οι καταχωρισμένοι σύντροφοι μπορεί επίσης να αντιμετωπίσουν προβλήματα στα ταξίδια και στις μετακινήσεις τους σε άλλο κράτος μέλος.

Η Επιτροπή θα προωθήσει την αμοιβαία αναγνώριση των οικογενειακών σχέσεων στην ΕΕ. Αν κάποιος είναι γονέας σε μία χώρα, είναι γονέας σε κάθε χώρα. Το 2022 η Επιτροπή θα προτείνει μια οριζόντια νομοθετική πρωτοβουλία για τη στήριξη της αμοιβαίας αναγνώρισης της ιδιότητας του γονέα μεταξύ των κρατών μελών, λόγου χάρη, της αναγνώρισης από ένα κράτος μέλος της ιδιότητας του γονέα που βασίμως αποδόθηκε σε άλλο κράτος μέλος.

Επιπλέον, η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να στηρίζει τις προσπάθειες των κρατών μελών για σεβασμό των δικαιωμάτων των οικογενειών «ουράνιο τόξο» τα οποία κατοχυρώνονται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ (ιδίως το δικαίωμα της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής και τα δικαιώματα του παιδιού), ο οποίος ισχύει στο πλαίσιο της εφαρμογής του δικαίου της ΕΕ. Θα διερευνήσει πιθανά μέτρα για να στηρίξει την αμοιβαία αναγνώριση του νομικού καθεστώτος των ομόφυλων συζύγων και καταχωρισμένων συντρόφων σε καταστάσεις με διασυνοριακή διάσταση.

3.3    Βελτίωση της αναγνώρισης των ταυτοτήτων τρανς και μη δυαδικών ατόμων και των ίντερσεξ

Οι απαιτήσεις που ισχύουν για άτομα τα οποία επιθυμούν να αλλάξουν το νομικό φύλο τους διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών. Τα τελευταία έτη, ολοένα και μεγαλύτερος αριθμός κρατών μελών έχουν προβεί σε σημαντικές τροποποιήσεις της οικείας νομοθεσίας όσον αφορά την αναγνώριση φύλου, προς την κατεύθυνση του μοντέλου του προσωπικού αυτοπροσδιορισμού. Άλλα διατηρούν ορισμένες απαιτήσεις προκειμένου να αναγνωρίσουν το φύλο τρανς και μη δυαδικών ατόμων. Οι εν λόγω απαιτήσεις μπορεί να μην είναι αναλογικές και, ενδεχομένως, να παραβιάζουν πρότυπα για τα ανθρώπινα δικαιώματα, όπως αποφάνθηκε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου σε περίπτωση απαιτήσεων για χειρουργικές επεμβάσεις 65 και στείρωση 66 .

Η Επιτροπή θα προωθήσει την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τον τρόπο θέσπισης προσβάσιμης νομοθεσίας και διαδικασιών νομικής αναγνώρισης φύλου, βάσει της αρχής του αυτοπροσδιορισμού και χωρίς ηλικιακούς περιορισμούς.

Η Επιτροπή θα δρομολογήσει διατομεακό διάλογο με διάφορα ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων των κρατών μελών, των επιχειρήσεων και των επαγγελματιών υγειονομικής περίθαλψης, με στόχο την ευαισθητοποίηση σχετικά με τις ταυτότητες τρανς και μη δυαδικών ατόμων και τους ίντερσεξ, καθώς και την ενθάρρυνση της χωρίς αποκλεισμούς συμμετοχής σε όλες τις σχετικές δράσεις και διαδικασίες, και εντός της Επιτροπής.

3.4    Προώθηση ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την κοινωνία των πολιτών

Η Επιτροπή θα χορηγήσει χρηματοδότηση για την προώθηση ενός ευνοϊκού, βιώσιμου περιβάλλοντος για τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στον τομέα των ΛΟΑΤΚΙ. Η παρούσα στρατηγική αφορά τα σχετικά προγράμματα χρηματοδότησης της ΕΕ και τις χρηματοδοτικές τους προτεραιότητες για την ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ. Πέραν της χρηματοδότησης που βασίζεται σε έργα, το πρόγραμμα «Πολίτες, ισότητα, δικαιώματα και αξίες» για την περίοδο 2021-2027 θα αυξήσει τις ευκαιρίες χρηματοδότησης για μικρομεσαίους οργανισμούς και θα διαθέσει επιχορηγήσεις λειτουργίας σε δίκτυα που προωθούν την ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ. Είναι ανάγκη τα κονδύλια της ΕΕ να συνεισφέρουν στην οικοδόμηση μιας κοινωνίας χωρίς διακρίσεις και να στηρίζουν τις προσπάθειες της Επιτροπής για τη διασφάλιση μιας Ένωσης ισότητας.

Επιπλέον, η Επιτροπή θα συνεχίσει και θα ενθαρρύνει τη διεξαγωγή διαρθρωμένου, ανοικτού διαλόγου και διαβουλεύσεων με την κοινωνία των πολιτών όσον αφορά τη θέσπιση νομοθεσίας και τη χάραξη πολιτικής, ιδίως για να συζητήσει την εφαρμογή της στρατηγικής. Θα προαγάγει τον διάλογο με τα κράτη μέλη, τους οργανισμούς της ΕΕ, τους κοινωνικούς εταίρους και τον ιδιωτικό τομέα, προκειμένου να συμβάλει στη στήριξη της περαιτέρω ανάπτυξης πολιτικών για την αντιμετώπιση των διακρίσεων κατά ΛΟΑΤΚΙ ατόμων. Η Επιτροπή θα συνεχίσει τις δράσεις ευαισθητοποίησης για την ανάγκη ισότητας και απαγόρευσης των διακρίσεων κατά ΛΟΑΤΚΙ και θα συμμετέχει σε δημόσιες εκδηλώσεις που αποτελούν ορόσημο για την κοινότητα ΛΟΑΤΚΙ.

Οι νέοι διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην οικοδόμηση κοινωνιών χωρίς αποκλεισμούς. Σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, η Επιτροπή συγκέντρωσε τις απόψεις τους στο πλαίσιο της διαδικασίας διαλόγου της ΕΕ για τη νεολαία, από την οποία προέκυψαν 11 ευρωπαϊκοί στόχοι για τη νεολαία 67 , οι οποίοι επιδιώκουν (μεταξύ άλλων) ισότητα όλων των φύλων και κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς. Οι εν λόγω στόχοι για τη νεολαία αποτυπώνουν τις απόψεις των Ευρωπαίων νέων και παρουσιάζουν το όραμα για μια Ευρώπη που τους επιτρέπει να αξιοποιήσουν πλήρως τις δυνατότητές τους και παράλληλα βοηθά να μειωθούν τα εμπόδια που αποτρέπουν τη συμμετοχή στην κοινωνική και οικονομική ζωή για όσους διαθέτουν λιγότερες ευκαιρίες.

Βασικές δράσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής:

üαναθεώρηση, το 2022, των κατευθυντήριων γραμμών του 2009 για την ελεύθερη κυκλοφορία, ώστε να αποτυπώνουν την πολυμορφία των οικογενειών και να συμβάλουν στη διευκόλυνση της άσκησης των δικαιωμάτων ελεύθερης κυκλοφορίας από όλες τις οικογένειες, συμπεριλαμβανομένων των οικογενειών «ουράνιο τόξο»·

üπρόταση οριζόντιας νομοθετικής πρωτοβουλίας για τη στήριξη της αμοιβαίας αναγνώρισης της ιδιότητας του γονέα μεταξύ των κρατών μελών·

üδιερεύνηση πιθανών μέτρων για τη στήριξη της αμοιβαίας αναγνώρισης των ομόφυλων σχέσεων μεταξύ των κρατών μελών·

üδιάθεση ευκαιριών χρηματοδότησης, ιδίως μέσω του προγράμματος «Πολίτες, ισότητα, δικαιώματα και αξίες».

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα στηρίξει τα κράτη μέλη με στόχο:

üνα θεσπίσουν προσβάσιμη νομοθεσία και διαδικασίες νομικής αναγνώρισης φύλου·

üνα βελτιώσουν την ένταξη τρανς, μη δυαδικών και ίντερσεξ ατόμων στα σχετικά δικαιολογητικά έγγραφα, αιτήσεις, έρευνες και διαδικασίες·

üνα εφαρμόσουν αυστηρά το δικαίωμα της ελεύθερης κυκλοφορίας και τους κανόνες της ΕΕ για το οικογενειακό δίκαιο.

4.ΗΓΕΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΣΤΟ ΑΙΤΗΜΑ ΥΠΕΡ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΛΟΑΤΚΙ ΣΕ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΕΠΙΠΕΔΟ

Τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ είναι ανθρώπινα δικαιώματα και τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα θα πρέπει να μπορούν να απολαμβάνουν πλήρως τα δικαιώματά τους παντού και ανά πάσα στιγμή.

Ωστόσο, σε διάφορα μέρη του κόσμου η κατάσταση των ΛΟΑΤΚΙ εξακολουθεί να είναι επισφαλής, καθώς τα άτομα αυτά αντιμετωπίζουν σοβαρές παραβιάσεις δικαιωμάτων και κακοποίηση χωρίς να έχουν πρόσβαση στη δικαιοσύνη. Πολλοί αντιμετωπίζουν διακρίσεις, παρενόχληση, διώξεις, φυλάκιση ή ακόμα και φόνο ή θανατική ποινή 68 απλώς επειδή είναι αυτοί που είναι. Η Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ) δεσμεύονται να προστατεύουν τα εν λόγω άτομα και να τους δίνουν τη δυνατότητα να διεκδικούν τα δικαιώματά τους. Η κατάσταση των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων διαφέρει επίσης σημαντικά μεταξύ των χωρών. Προκειμένου να μεγιστοποιηθεί ο αντίκτυπος της στήριξης της ΕΕ, απαιτείται ειδικά προσαρμοσμένη προσέγγιση, με χρήση όλων των μέσων που έχουμε στη διάθεσή μας. Η ΕΕ διεξάγει πολιτικό διάλογο με χώρες εταίρους με θέμα τους νόμους, τις πολιτικές και τις πρακτικές που εισάγουν διακρίσεις κατά των ΛΟΑΤΚΙ και την αποποινικοποίηση των ομόφυλων σχέσεων και των ταυτοτήτων τρανς. Θα δώσει το παράδειγμα, επιδεικνύοντας αλληλεγγύη και ενισχύοντας την ανθεκτικότητα στην προστασία και την προαγωγή των δικαιωμάτων των ΛΟΑΤΚΙ σε παγκόσμιο επίπεδο και συμβάλλοντας σε μια παγκόσμια ανάκαμψη που ενδυναμώνει όλους τους ανθρώπους να ευημερούν από κοινωνική, οικονομική και πολιτική άποψη και δεν αφήνει κανέναν στο περιθώριο.

Όλο και περισσότερο, οι υπερασπιστές των ανθρώπινων δικαιωμάτων θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή τους για να προωθήσουν την ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ. Εχθρικές ή απειλητικές για τη ζωή συνθήκες εξαναγκάζουν συχνά τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα να διαφύγουν από τις χώρες καταγωγής τους. Η σθεναρή δέσμευση για προαγωγή και προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων βρίσκεται στο επίκεντρο όλων των δραστηριοτήτων της ΕΕ. Είναι σημαντικό οι εσωτερικές και εξωτερικές δράσεις της ΕΕ στον συγκεκριμένο τομέα να είναι συνεπείς και αλληλοενισχυόμενες. Η ΕΕ θα προαγάγει τον ηγετικό της ρόλο παγκοσμίως όσον αφορά την προστασία του καθολικού και αδιαίρετου χαρακτήρα των ανθρώπινων δικαιωμάτων για όλους, συμπεριλαμβανομένων των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων.

Τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα που αιτούνται άσυλο, ανεξαρτήτως των κινήτρων που τους οδηγούν στο αίτημα χορήγησης ασύλου, είναι συχνά εκτεθειμένα σε πρόσθετους κινδύνους κατά την άφιξή τους στην ΕΕ και οι ανάγκες τους μπορεί να διαφέρουν από αυτές άλλων αιτούντων άσυλο 69 .

4.1    Ενίσχυση της δέσμευσης της ΕΕ σε θέματα ΛΟΑΤΚΙ σε όλες τις εξωτερικές σχέσεις της

Η ΕΕ θα ισχυροποιήσει τη δέσμευσή της όσον αφορά τα θέματα ΛΟΑΤΚΙ στο πλαίσιο των εξωτερικών σχέσεών της, τόσο σε πολιτικό όσο και σε τεχνικό επίπεδο. Θα καταβάλει ιδιαίτερες προσπάθειες για την καταπολέμηση της βίας, του μίσους και των διακρίσεων και τη διασφάλιση της στήριξης των δικαιωμάτων των ΛΟΑΤΚΙ στις χώρες εταίρους.

Όσον αφορά τις υποψήφιες χώρες ή δυνάμει υποψήφιες χώρες, στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων προσχώρησης και της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης, μεταξύ άλλων, η Επιτροπή θα ασκήσει πίεση υπέρ της ισότητας των ΛΟΑΤΚΙ στον πολιτικό διάλογο και θα στηρίξει μέτρα για την αντιμετώπιση της βίας, του μίσους και των διακρίσεων κατά ΛΟΑΤΚΙ ατόμων, συμπεριλαμβανομένης της παροχής στήριξης σε οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών μέσω του Μηχανισμού Προενταξιακής Βοήθειας (ΜΠΒ). Επίσης, θα στηρίξει την παρακολούθηση και τη συλλογή δεδομένων σχετικά με την κατάσταση των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων στην περιοχή και θα συνεχίσει να παρακολουθεί και να υποβάλλει εκθέσεις σχετικά με την κατάστασή τους στο πλαίσιο των ετήσιων εκθέσεων ανά χώρα της δέσμης μέτρων για τη διεύρυνση.

Η Επιτροπή θα ανταλλάξει βέλτιστες πρακτικές για την αντιμετώπιση των διακρίσεων και την προαγωγή των δικαιωμάτων των ΛΟΑΤΚΙ εκτός των συνόρων της ΕΕ, μέσω της συνεργασίας και της δέσμευσής της με το Συμβούλιο της Ευρώπης, τα Ηνωμένα Έθνη και άλλους σχετικούς διεθνείς και περιφερειακούς φορείς.

Το σχέδιο δράσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία 2020-2024 70 ανανεώνει τη δέσμευση της ΕΕ και καλεί σε δράση για την καταπολέμηση όλων των μορφών διακρίσεων, με ιδιαίτερη έμφαση σε πολλαπλές και διατομεακές μορφές διακρίσεων. Καταδικάζει νόμους, πολιτικές και πρακτικές που εισάγουν διακρίσεις, συμπεριλαμβανομένης της ποινικοποίησης των ομόφυλων σχέσεων. Η ΕΕ θα αναλάβει δράση για την ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ σε διεθνή φόρουμ, θα οικοδομήσει διεθνείς εταιρικές σχέσεις με βάση τις αρχές της ισότητας και της απαγόρευσης των διακρίσεων και θα ανταλλάσσει τακτικά απόψεις με χώρες εταίρους σε διαλόγους για θέματα πολιτικής και ανθρώπινων δικαιωμάτων σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές της για προαγωγή και προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων των ΛΟΑΤΙ ατόμων 71 και τις κατευθυντήριες γραμμές της για τα ανθρώπινα δικαιώματα όσον αφορά την απαγόρευση των διακρίσεων στην εξωτερική δράση 72 .

Οι τοπικές οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που εργάζονται στην πρώτη γραμμή για την προαγωγή και προστασία των δικαιωμάτων των ΛΟΑΤΚΙ θα έχουν τη στήριξη της χρηματοδότησης της ΕΕ.

Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να στηρίζει εθνικά, περιφερειακά και παγκόσμια προγράμματα υπέρ των υπερασπιστών των ανθρώπινων δικαιωμάτων των ΛΟΑΤΚΙ και των οργανώσεών τους. Για παράδειγμα, παρέχεται στήριξη για την ενίσχυση ικανοτήτων με στόχο:

-την ανάπτυξη ισχυρών κινημάτων σε όλο τον κόσμο·

-την ενίσχυση τοπικών, εθνικών και περιφερειακών πρωτοβουλιών για τα ανθρώπινα δικαιώματα· και

-τη δημιουργία συμμαχιών στις περιοχές της διεύρυνσης και της γειτονίας, στην Αφρική, στην Ασία και στον Ειρηνικό και στη Λατινική Αμερική και Καραϊβική.

Η ΕΕ θα εξακολουθήσει να ανταποκρίνεται άμεσα προκειμένου να προστατεύει μεμονωμένους υπερασπιστές των δικαιωμάτων των ΛΟΑΤΚΙ. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να καταβάλλει κάθε προσπάθεια για να διασφαλίσει ότι η ανθρωπιστική βοήθεια εξακολουθεί να λαμβάνει υπόψη τη διάσταση του φύλου και της ηλικίας, προσαρμόζεται στις ανάγκες των διαφορετικών φύλων και ηλικιακών ομάδων (συμπεριλαμβανομένων των ΛΟΑΤΚΙ κοινοτήτων/ατόμων) και συνάδει με τις ανθρωπιστικές αρχές, συμπεριλαμβανομένης της αρχής της αμεροληψίας (απαγόρευση των διακρίσεων). Τέλος, το σχέδιο δράσης της ΕΕ για την ισότητα των φύλων και την ενδυνάμωση των γυναικών στις εξωτερικές σχέσεις (2021-2025) (GAP ΙΙΙ) θα βασιστεί, μεταξύ άλλων, στην αρχή της διατομεακότητας και προάγει την ισότητα ανδρών και γυναικών σε όλη την πολυμορφία τους.

Η κρίση της νόσου COVID-19 έχει επίσης εντείνει τις διακρίσεις και τη βία κατά ΛΟΑΤΚΙ ατόμων πέραν των συνόρων της Ευρώπης. Στο πλαίσιο της παγκόσμιας αντίδρασής της στην πανδημία COVID-19 μέσω της «Ομάδας Ευρώπη» στις 8 Απριλίου 2020, η ΕΕ υιοθέτησε μια προσέγγιση με βάση τα ανθρώπινα δικαιώματα και στόχο την «καλύτερη αποκατάσταση» και τη στήριξη δικαιότερων, πιο ενταξιακών και βιώσιμων κοινωνιών και την εφαρμογή του θεματολογίου του 2030, χωρίς να μένει κανείς στο περιθώριο 73 . Η ΕΕ θέτει ως προτεραιότητα τα υγειονομικά και κοινωνικοοικονομικά μέτρα, διασφαλίζοντας, για παράδειγμα, ότι οι υπηρεσίες στήριξης και οι βασικές κοινωνικές υπηρεσίες εξακολουθούν να είναι διαθέσιμες για όλους, και θα συνεχίσει να προάγει και να στηρίζει τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ισότητα, την απαγόρευση των διακρίσεων, τις αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας, την καταπολέμηση της βίας, καθώς και τις θεμελιώδεις αξίες στο πλαίσιο αυτό.

Βασικές δράσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής:

üυλοποίηση δράσεων για τη στήριξη των δικαιωμάτων των ΛΟΑΤΚΙ σύμφωνα με το σχέδιο δράσης της ΕΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία 2020-2024 και τις κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ για προαγωγή και προστασία της άσκησης όλων των ανθρώπινων δικαιωμάτων από τα ΛΟΑΤΙ άτομα·

üδιασφάλιση της στήριξης της ισότητας των ΛΟΑΤΚΙ στο πλαίσιο του Μηχανισμού Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας και του Μηχανισμού Προενταξιακής Βοήθειας.

5.ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ: ΠΛΗΡΗΣ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΩΝ ΤΗΣ ΕΕ

Για την επίτευξη των στόχων που τίθενται στη στρατηγική, η Επιτροπή θα συνδυάσει τις στοχευμένες δράσεις που περιγράφονται ανωτέρω με ενισχυμένη ενσωμάτωση της ισότητας. Η Επιτροπή θα διασφαλίσει ότι η καταπολέμηση των διακρίσεων που πλήττουν ΛΟΑΤΚΙ άτομα, καθώς και η προώθηση της ισότητας, ενσωματώνονται στο σύνολο των πολιτικών, νομοθεσιών και προγραμμάτων χρηματοδότησης της ΕΕ, τόσο εσωτερικών όσο και εξωτερικών. Σε αυτό θα συνεισφέρουν η πρώτη Ευρωπαία Επίτροπος Ισότητας και η ειδική ομάδα για την ισότητα.

Η παρούσα στρατηγική θα υλοποιηθεί με εφαρμογή της διατομεακότητας ως οριζόντιας αρχής: ο γενετήσιος προσανατολισμός, η έκφραση/ταυτότητα φύλου και/ή τα χαρακτηριστικά φύλου θα λαμβάνονται υπόψη σε συνδυασμό με άλλα προσωπικά χαρακτηριστικά ή ταυτότητες, όπως φύλο, φυλετική/εθνοτική καταγωγή, θρησκεία/πεποιθήσεις, αναπηρία και ηλικία. Η συγκεκριμένη αρχή βοηθά στην εξήγηση του ρόλου που διαδραματίζουν οι εν λόγω αλληλεπιδράσεις σε εμπειρίες διακρίσεων και στην ευάλωτη θέση των ατόμων. Οι ΛΑΤΚΙ γυναίκες μπορεί να βιώνουν διακρίσεις αφενός ως γυναίκες και, αφετέρου, ως ΛΑΤΚΙ άτομα. Τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα με αναπηρία μπορεί να αντιμετωπίζουν πρόσθετες δυσκολίες να λάβουν στήριξη και ενημέρωση, καθώς και να συμμετάσχουν πλήρως στην κοινότητα ΛΟΑΤΚΙ και στην κοινωνία γενικότερα, εξαιτίας της έλλειψης προσβασιμότητας, με αποτέλεσμα να επιδεινώνεται ο αποκλεισμός τους 74 . Τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα με αναπηρία χρειάζονται πρόσβαση σε προσβάσιμες και εναλλακτικές μορφές ενημέρωσης σχετικά με τη στήριξη και τα δικαιώματα, καθώς και δυνατότητα πρόσβασης σε χώρους, μέρη και δίκτυα στήριξης ΛΟΑΤΚΙ.

Η στρατηγική αντιμετωπίζει επίσης τις ανισότητες που ανέδειξε η κρίση της νόσου COVID-19, η οποία έπληξε δυσανάλογα τα ευάλωτα ΛΟΑΤΚΙ άτομα. Ως μέρος των εργασιών της, η Επιτροπή θα ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να αξιοποιήσουν στο έπακρο τις ευκαιρίες που προσφέρει το μέσο ανάκαμψης Next Generation EU για τον μετριασμό των δυσανάλογων επιπτώσεων της κρίσης και την προαγωγή της ισότητας των ΛΟΑΤΚΙ. Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα είναι σε ετοιμότητα προκειμένου να βοηθήσει τα κράτη μέλη στην ενσωμάτωση της ισότητας κατά τον σχεδιασμό και την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων μέσω του Μέσου Τεχνικής Υποστήριξης 75 .

Η χρηματοδότηση της ΕΕ είναι καθοριστική για τη στήριξη της υλοποίησης των πολιτικών της ΕΕ στα κράτη μέλη. Τα κονδύλια της ΕΕ που διαχειρίζονται τα κράτη μέλη πρέπει να παρέχουν οφέλη σε όλους τους πολίτες της ΕΕ, χωρίς καμία μορφή διάκρισης για λόγους φύλου, φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής, θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού. Στο πλαίσιο αυστηρής παρακολούθησης, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίσουν ότι τα κονδύλια της ΕΕ συμβάλλουν στην ισότητα και ότι όλα τα χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ έργα συμμορφώνονται με το δίκαιο της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των Συνθηκών και του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων. Εάν τα έργα παραβιάζουν τους κανόνες απαγόρευσης των διακρίσεων της ΕΕ, η χρηματοδότηση μπορεί να αναστέλλεται ή να ανακαλείται. Η πρόταση της Επιτροπής για νέο κανονισμό περί κοινών διατάξεων (ΚΚΔ) 76 που θεσπίζει κανόνες για την περίοδο προγραμματισμού 2021-2027 περιλαμβάνει έναν «αναγκαίο πρόσφορο όρο» 77 σε σχέση με τον Χάρτη. Επιπλέον, τα κράτη μέλη υποχρεούνται να θεσπίζουν και να εφαρμόζουν κριτήρια και διαδικασίες για την επιλογή έργων που δεν εισάγουν διακρίσεις και λαμβάνουν υπόψη τον Χάρτη.

Η ύπαρξη αξιόπιστων και συγκρίσιμων δεδομένων σχετικά με την ισότητα θα είναι καθοριστικής σημασίας για την αξιολόγηση της κατάστασης των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων και την αποτελεσματική αντιμετώπιση των ανισοτήτων. Η Επιτροπή θα καλέσει τον Οργανισμό Θεμελιωδών Δικαιωμάτων (FRA) και το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων (στο εξής: EIGE) να συνεχίσουν να παρέχουν τεχνική βοήθεια και μεθοδολογική υποστήριξη στα κράτη μέλη για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση διαδικασιών συλλογής δεδομένων σχετικά με τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα, τόσο για ειδικά όσο και για διατομεακά ζητήματα. Θα υποστηρίξει επίσης τη συλλογή διεξοδικών διατομεακών δεδομένων από τον FRA, το EIGE και τα κράτη μέλη, ιδίως μέσω της υποομάδας δεδομένων για την ισότητα της ομάδας υψηλού επιπέδου για την καταπολέμηση των διακρίσεων, την ισότητα και την πολυμορφία.

Επιπλέον, η Επιτροπή θα διοργανώσει συζήτηση στρογγυλής τραπέζης σχετικά με τα δεδομένα για την ισότητα, στην οποία θα συμμετάσχουν βασικοί ενδιαφερόμενοι φορείς προκειμένου να εξετάσουν τα εμπόδια για τη συλλογή δεδομένων σχετικά με τη φυλετική ή εθνοτική καταγωγή και να εντοπίσουν τρόπους για μια πιο εναρμονισμένη προσέγγιση, μεταξύ άλλων όσον αφορά τα διατομεακά δεδομένα, για παράδειγμα, σχετικά με τη φυλετική ή εθνοτική καταγωγή και τον γενετήσιο προσανατολισμό.

Η Επιτροπή (Eurostat) θα συνεχίσει το έργο της σε σχέση με τα δεδομένα για την ισότητα εν γένει, αντιμετωπίζοντας το ζήτημα σε απευθείας συνεργασία με τα κράτη μέλη στο πλαίσιο συνεδριάσεων τεχνικού χαρακτήρα με τις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες, εφόσον κριθεί σκόπιμο. Η Eurostat θα παράσχει μεθοδολογική υποστήριξη στις υπηρεσίες της Επιτροπής για την αξιολόγηση της δυνατότητας συλλογής στατιστικών δεδομένων για τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα, τα οποία θα διατίθενται από τα κράτη μέλη σε εθελοντική βάση.

Νέο Ευρωβαρόμετρο σχετικά με τις διακρίσεις στην ΕΕ θα δημοσιευτεί το 2023. Η Επιτροπή θα ενθαρρύνει επίσης τον FRA να διενεργήσει ολοκληρωμένη έρευνα για τους ΛΟΑΤΚΙ το 2024.

Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να βασιστούν στις υπάρχουσες βέλτιστες πρακτικές 78 και να αναπτύξουν τα δικά τους σχέδια δράσης για την ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ. Στόχος θα είναι να ενισχυθεί η προστασία έναντι διακρίσεων κατά ΛΟΑΤΚΙ, να διασφαλιστεί η παρακολούθηση των στόχων και των δράσεων που καθορίζει η παρούσα στρατηγική σε εθνικό επίπεδο και να συμπληρωθούν με μέτρα για την προαγωγή της ισότητας των ΛΟΑΤΚΙ σε τομείς αρμοδιότητας των κρατών μελών. Επίσης, η Επιτροπή θα συνεχίσει να στηρίζει και να προβάλλει προσπάθειες πόλεων να θεσπίσουν ισχυρές πολιτικές ένταξης σε τοπικό επίπεδο μέσω, μεταξύ άλλων, της ανακήρυξης μίας ή περισσοτέρων ευρωπαϊκών πρωτευουσών ένταξης και πολυμορφίας κάθε έτος.

Πέραν της υλοποίησης των βασικών δράσεων που καθορίζονται στην παρούσα στρατηγική, η Επιτροπή θα συστήσει μια υποομάδα για την ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ στο πλαίσιο της ομάδας υψηλού επιπέδου για την καταπολέμηση των διακρίσεων, την ισότητα και την πολυμορφία, η οποία θα στηρίζει και θα παρακολουθεί την πρόοδο των κρατών μελών, μεταξύ άλλων, όσον αφορά την ανάπτυξη εθνικών σχεδίων δράσης για την ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ. Θα διοργανώνει τακτικές συνεδριάσεις, σε πολιτικό επίπεδο και επίπεδο εμπειρογνωμόνων, με την κοινωνία των πολιτών και τα κράτη μέλη, και θα συμμετέχει στις εργασίες του δικτύου κυβερνητικών σημείων επαφής του Συμβουλίου της Ευρώπης για τα ΛΟΑΤΙ άτομα. Θα παρακολουθεί σε τακτική βάση την υλοποίηση των δράσεων που εκτίθενται στην παρούσα στρατηγική και θα παρουσιάσει μια ενδιάμεση επανεξέταση το 2023.

Βασικές δράσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής:

üαξιολόγηση και παρακολούθηση της εκπλήρωσης του αναγκαίου πρόσφορου όρου που σχετίζεται με τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, όπως προβλέπεται στην πρόταση της Επιτροπής για νέο κανονισμό περί κοινών διατάξεων (ΚΚΔ)·

üπαρακολούθηση της υλοποίησης των προγραμμάτων με χρηματοδότηση της ΕΕ, ώστε να διασφαλιστεί ότι σέβονται τις αρχές της ισότητας και συμμορφώνονται με το δίκαιο της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των Συνθηκών και του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων·

üπρόσκληση στον FRA και στο EIGE να συνεχίσουν να παρέχουν τεχνική βοήθεια και μεθοδολογική υποστήριξη στα κράτη μέλη όσον αφορά τον σχεδιασμό και την υλοποίηση διαδικασιών συλλογής δεδομένων για τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα.

Η Επιτροπή θα υποστηρίξει τα κράτη μέλη με στόχο:

ü να αναπτύξουν εθνικά σχέδια για την ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ.

6.    ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΛΟΑΤΚΙ

Η παρούσα στρατηγική βασίζεται στο όραμα μιας Ευρώπης όπου τα άτομα, σε όλη την πολυμορφία τους, είναι ίσα — είναι ελεύθερα να ζήσουν ανεξαρτήτως του γενετήσιου προσανατολισμού, της ταυτότητας/έκφρασης φύλου ή των χαρακτηριστικών φύλου τους.

Αν και η Ευρώπη έχει επιτύχει βαθμιαία πρόοδο κατά τα τελευταία έτη, η παρούσα στρατηγική για την ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ σηματοδοτεί μια νέα φάση στις προσπάθειές μας για προαγωγή της ισότητας λεσβιών, ομοφυλόφιλων, αμφιφυλόφιλων, τρανς, μη δυαδικών, ίντερσεξ και κουίρ ατόμων, παράλληλα με την επικέντρωση στους τομείς προτεραιότητας. Επιπλέον, δίνει έμφαση στην ανάγκη ενσωμάτωσης της αντίληψης για την ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ σε όλες τις πολιτικές της ΕΕ, καθώς επίσης και στα προγράμματα χρηματοδότησης της ΕΕ.

Η καταπολέμηση των ανισοτήτων στην ΕΕ αποτελεί συνευθύνη, απαιτεί κοινές προσπάθειες και δράση σε όλα τα επίπεδα. Τα θεσμικά όργανα και οι οργανισμοί της ΕΕ, τα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένων των περιφερειακών και τοπικών αρχών, οι φορείς ισότητας, η κοινωνία των πολιτών και ο επιχειρηματικός κόσμος πρέπει να ενισχύσουν τη δέσμευσή τους για επίτευξη των στόχων της στρατηγικής.

Όλα τα θεσμικά όργανα θα πρέπει να καθορίσουν σαφή δέσμευση για την επιδίωξη κοινής στρατηγικής. Η Επιτροπή καλεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να ανανεώσει τη δέσμευση και τη στήριξή του για την υλοποίηση της στρατηγικής και το Συμβούλιο να εκδώσει συμπεράσματα σε συνέχεια της στρατηγικής. Καλεί την Επιτροπή των Περιφερειών και την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να προαγάγουν τον διάλογο με τις τοπικές και περιφερειακές αρχές και την κοινωνία των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών εταίρων, σχετικά με τον τρόπο προαγωγής της ισότητας των ΛΟΑΤΚΙ. Μέσω της τακτικής διενέργειας ερευνών, της παροχής τεχνικής βοήθειας και μεθοδολογικής υποστήριξης στα κράτη μέλη, ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων θα συνεχίσουν να υποστηρίζουν την ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ.

Οι διακρίσεις, η βία και το μίσος κατά ΛΟΑΤΚΙ ατόμων αντιβαίνουν στις θεμελιώδεις αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και πρέπει να εκλείψουν. Από κοινού, μπορούμε να εξαλείψουμε τα εμπόδια για την ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ και να επιτύχουμε σαφή πρόοδο έως το 2025, προς μια Ευρώπη στην οποία τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα, σε όλη την πολυμορφία τους, είναι ασφαλή και διαθέτουν ίσες ευκαιρίες για πλήρη συμμετοχή στην κοινωνία και, συνεπώς, για αξιοποίηση όλων των δυνατοτήτων τους.

 

(1)

     Βλ. ιδίως άρθρο 2 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση και άρθρο 23 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων. Ο τελευταίος αποτέλεσε τον πρώτο διεθνή χάρτη ανθρώπινων δικαιωμάτων που απαγόρευσε ρητά τις διακρίσεις λόγω «γενετήσιου προσανατολισμού».

(2)

Οι ΛΟΑΤΚΙ είναι άτομα:

-τα οποία έλκονται από άλλα άτομα του ίδιου φύλου (λεσβίες, ομοφυλόφιλοι) ή οποιουδήποτε φύλου (αμφιφυλόφιλοι)·

-των οποίων η ταυτότητα και/ή έκφραση φύλου δεν αντιστοιχούν στο φύλο που τους αποδόθηκε κατά τη γέννηση (τρανς, μη δυαδικά άτομα)·

-τα οποία γεννήθηκαν με χαρακτηριστικά φύλου που δεν ανταποκρίνονται στον τυπικό ορισμό του άνδρα ή της γυναίκας (ίντερσεξ)· και

-των οποίων η ταυτότητα δεν εντάσσεται στη δυαδική κατάταξη της σεξουαλικότητας και/ή του φύλου (κουίρ).

(3)

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Final Report 2015-2019 on the List of actions to advance LGBTI equality (Τελική έκθεση 2015-2019 σχετικά με τον κατάλογο δράσεων για την προαγωγή της ισότητας των ΛΟΑΤI) (15 Μαΐου 2020).

(4)

     Αυστρία, Βέλγιο, Γαλλία, Γερμανία, Δανία, Ελλάδα, Εσθονία, Ιρλανδία, Ισπανία, Ιταλία, Κάτω Χώρες, Κροατία, Κύπρος, Λουξεμβούργο, Μάλτα, Ουγγαρία, Πορτογαλία, Σλοβενία, Σουηδία, Τσεχία, Φινλανδία.

(5)

Δανία, Ιρλανδία, Λουξεμβούργο, Μάλτα.

(6)

     FRA, EU-LGBTI II - A long way to go for LGBTI equality (ΕΕ-ΛΟΑΤΙ ΙΙ - Η απόσταση μέχρι την ισότητα των ΛΟΑΤΙ είναι μεγάλη) (14 Μαΐου 2020) (FRA, δεύτερη έρευνα για τα ΛΟΑΤΙ άτομα).

(7)

     Η ILGA-Europe διαπίστωσε ότι, εξαιτίας των μέτρων περιορισμού, τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο ενδοοικογενειακής βίας ή κακοποίησης, ενώ οι επισφαλείς συνθήκες εργασίας και στέγασης και το χαμηλότερο επίπεδο υγείας πολλών ΛΟΑΤΚΙ ατόμων τα καθιστούν πιο ευάλωτα στη νόσο COVID-19 και τις κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις της [ COVID-19 and specific impact on LGBTI people and what authorities should be doing to mitigate impact (COVID-19, ιδιαίτερες επιπτώσεις στα ΛΟΑΤΙ άτομα και ποιες θα πρέπει να είναι οι ενέργειες των αρχών για τον μετριασμό των επιπτώσεων) , 2020].

(8)

Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τα ανθρώπινα δικαιώματα, COVID-19 and the human rights of LGBTI people (COVID-19 και ανθρώπινα δικαιώματα των ΛΟΑΤΙ ατόμων) .

(9)

     Ειδικό Ευρωβαρόμετρο 493: Discrimination in the European Union (Διακρίσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση) , Οκτώβριος 2019.

(10)

     FRA, Challenges facing civil society organisations working on human rights in the EU (Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι οργανώσεις της κοινωνίας πολιτών που δρουν στον τομέα των ανθρώπινων δικαιωμάτων στην ΕΕ) (29 Ιανουαρίου 2018).

(11)

     Σύμφωνα με το άρθρο 10 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), «[κ]ατά τον καθορισμό και την εφαρμογή των πολιτικών και των δράσεών της, η Ένωση επιδιώκει να καταπολεμήσει κάθε διάκριση λόγω φύλου, φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής, θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού». Το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων ορίζει τη «διατομεακότητα» ως ένα «αναλυτικό εργαλείο για τη μελέτη, την κατανόηση και την αντιμετώπιση των τρόπων με τους οποίους το βιολογικό και το κοινωνικό φύλο αλληλεπιδρούν με άλλα προσωπικά χαρακτηριστικά/ταυτότητες, καθώς και του τρόπου με τον οποίο αυτές οι αλληλεπιδράσεις συμβάλλουν σε ατομικές εμπειρίες διακρίσεων». Ο ορισμός αυτός ισχύει εξίσου για κάθε μορφή διακρίσεων.

(12)

      Κοινό ανεπίσημο έγγραφο 19 κρατών μελών (Δεκέμβριος 2018).

(13)

      Έκθεση σχετικά με τον χάρτη πορείας της ΕΕ κατά της ομοφοβίας και των διακρίσεων λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου [2013/2183 (INI)] (8 Ιανουαρίου 2014).

(14)

Οι εν λόγω πρωτοβουλίες περιλαμβάνουν: τη στρατηγική της ΕΕ για τα δικαιώματα των θυμάτων [COM(2020)258], τη στρατηγική για την ισότητα των φύλων 2020-2025 [COM(2020)152], το στρατηγικό πλαίσιο της ΕΕ για την ισότητα, την ένταξη και τη συμμετοχή των Ρομά [COM(2020)620], τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων · το σχέδιο δράσης της ΕΕ για την καταπολέμηση του ρατσισμού 2020-2025 [COM(2020)565], τη στρατηγική για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία (έχει προγραμματιστεί για το πρώτο τρίμηνο του 2021), τη στρατηγική για τα δικαιώματα του παιδιού (έχει προγραμματιστεί για το πρώτο τρίμηνο του 2021) και τη στρατηγική για την καταπολέμηση του αντισημιτισμού (έχει προγραμματιστεί για το τέταρτο τρίμηνο του 2021).

(15)

     UNESCO, Out in the open: education sector responses to violence based on sexual orientation and gender identity/expression (Στην επιφάνεια: ο τομέας της εκπαίδευσης αντιδρά στη βία λόγω γενετήσιου προσανατολισμού και ταυτότητας/έκφρασης φύλου) (2016)· NESET II, How to prevent and tackle bullying and school violence (Τρόποι πρόληψης και αντιμετώπισης του εκφοβισμού και της βίας στα σχολεία) (2016).

(16)

     Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Legal gender recognition in the EU: The journeys of trans people towards full equality (Νομική αναγνώριση φύλου στην ΕΕ: η πορεία των τρανς ατόμων προς την πλήρη ισότητα) (Ιούνιος 2020).

(17)

     Τα ΛΟΑΤΙ άτομα διατρέχουν ιδιαίτερο κίνδυνο να βρεθούν άστεγα, δεδομένου ότι 4 % των ατόμων τρανς και ίντερσεξ που απάντησαν ανέφεραν ότι είχαν κοιμηθεί στο ύπαιθρο ή σε δημόσιο χώρο τουλάχιστον μία φορά (FRA, δεύτερη έρευνα για τα ΛΟΑΤΙ άτομα).

(18)

     Βλ. για παράδειγμα: https://www.feantsa.org/en/newsletter/2017/09/28/autumn-2017?bcParent=27  

(19)

      https://www.ilga-europe.org/sites/default/files/COVID19%20_Impact%20LGBTI%20people.pdf

(20)

     Τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να εκδηλώσουν ορισμένες μορφές καρκίνου σε νεαρότερη ηλικία ή να βιώσουν ψυχική δυσφορία, συμπεριλαμβανομένων του αυτοκτονικού ιδεασμού και της αυτοκτονίας, και είναι πιο πιθανό να είναι δυσαρεστημένα από την υγειονομική περίθαλψη που λαμβάνουν ( Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ιούνιος 2017 .)

(21)

     Για παράδειγμα, σε σύγκριση με τον συνολικό πληθυσμό, υψηλότερο ποσοστό ΛΟΑΤΚΙ ατόμων είναι άνεργα και εργάζονται σε επισφαλείς θέσεις εργασίας, ενώ έχουν πρόσβαση σε πολύ περιορισμένους και μη σταθερούς οικονομικούς πόρους. Η κρίση επιδείνωσε την κατάσταση, φέρνοντας στο φως την ευάλωτη θέση των ατόμων σε επισφαλείς θέσεις εργασίας και συνθήκες στέγασης. Εξαιτίας των διακρίσεων, του στιγματισμού και της προαναφερθείσας κατώτερης κοινωνικοοικονομικής θέσης, τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα εμφανίζουν σημαντικά χαμηλότερο επίπεδο υγείας, το οποίο συχνά συνδέεται με πιο περιορισμένη πρόσβαση σε ολοκληρωμένη ασφάλιση υγείας και, συνεπώς, είναι πιο ευάλωτα στον ιό (ILGA-Europe, Επιπτώσεις της νόσου COVID-19).    

(22)

Ο όρος «αλλαγή φύλου» χρησιμοποιούνταν κατά τον χρόνο που ανακοινώθηκαν οι αποφάσεις στην υπόθεση P., Richards και στην υπόθεση C-117/01, K.B. κατά National Health Service Pensions Agency και Secretary of State for Health, 7.1.2004, ECLI:EU:C:2004:7 από το ΔΕΕ.

(23)

     Οδηγία 2000/78/ΕΚ του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2000, για τη διαμόρφωση γενικού πλαισίου για την ίση μεταχείριση στην απασχόληση και την εργασία (ΕΕ L 303 της 2.12.2000, σ. 16).

(24)

ΔΕΕ, υπόθεση C-507/18, NH κατά Associazione Avvocatura per i diritti LGBTI — Rete Lenford, 23.4.2020, ECLI:EU:C:2020:289.

(25)

     Η έκθεση αυτή θα παρουσιαστεί από κοινού με την έκθεση σχετικά με την οδηγία 2000/43/ΕΚ του Συμβουλίου, της 29ης Ιουνίου 2000, περί εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχείρισης προσώπων ασχέτως φυλετικής ή εθνοτικής τους καταγωγής.

(26)

Σύσταση (ΕΕ) 2018/951 της Επιτροπής σχετικά με πρότυπα για τους φορείς ισότητας (ΕΕ L 167 της 4.7.2018, σ. 28).

(27)

Οδηγία 2006/54/ΕΚ για την εφαρμογή της αρχής των ίσων ευκαιριών και της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών σε θέματα εργασίας και απασχόλησης (ΕΕ L 204 της 26.7.2006, σ. 23).

(28)

ΔΕΕ, υπόθεση C-13/94, P κατά S και Cornwall County Council, 30.4.1996, ECLI:EU:C:1996:170.

(29)

     Οδηγία 2004/113/ΕΚ του Συμβουλίου για την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών στην πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες και την παροχή αυτών (ΕΕ L 373 της 21.12.2004, σ. 37).

(30)

     ΔΕΕ, υπόθεση C-423/04, Sarah Margaret Richards κατά Secretary of State for Work and Pensions, 27.4.2006, ECLI:EU:C:2006:256.

(31)

     Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης των προσώπων ανεξαρτήτως θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού, COM/2008/0426 τελικό.

(32)

     Βλ. ILGA-Europe Rainbow Map and Index 2020 (Χάρτης και δείκτης «ουράνιο τόξο» 2020) .

(33)

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Trans and intersex equality rights in Europe — a comparative analysis (Δικαιώματα ισότητας των τρανς και ίντερσεξ ατόμων στην Ευρώπη — συγκριτική ανάλυση) (Νοέμβριος 2018)· Επίτροπος του Συμβουλίου της Ευρώπης για τα ανθρώπινα δικαιώματα, Human rights and intersex people (Ανθρώπινα δικαιώματα και ίντερσεξ άτομα) (Απρίλιος 2015).

(34)

Keyes, O. (2018), «The misgendering machines: trans/HCI implications of automatic gender recognition» (Οι μηχανές λανθασμένης εμφυλοποίησης: προεκτάσεις της αυτόματης αναγνώρισης φύλου σε θέματα τρανς / αλληλεπίδρασης ανθρώπου-υπολογιστή), Εργασίες της ACM σχετικά με την αλληλεπίδραση ανθρώπου-υπολογιστή, 2(CSCW), 88. https://doi.org/10.1145/3274357 , όπως παρατίθεται στην προσεχή έκδοση: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση Έρευνας και Καινοτομίας (2020) Gendered Innovations: How inclusive analysis contributes to research and innovation (Έμφυλες καινοτομίες: Πώς η συμπεριληπτική ανάλυση συμβάλλει στην έρευνα και την καινοτομία).

(35)

     Βλ., για παράδειγμα, Li, F., Nagar, V. (2013), «Diversity and performance» (Πολυμορφία και απόδοση), Management Science 59, σ. 529-544· Shan, L., Fu, S., Zheng, L. (2016), «Corporate sexual equality and firm performance» (Ισότητα των φύλων σε εταιρικό επίπεδο και επιχειρηματική απόδοση), Strategic Management Journal 38(9), σ. 1812–1826· και Gao, H., & Zhang, W. (2016), «Employment non-discrimination acts and corporate innovation» (Νόμοι κατά των διακρίσεων στην απασχόληση και εταιρική καινοτομία), Management Science 63(9), σ. 2982–2999.

(36)

Απαρτίζεται, επί του παρόντος, από 26 εθνικούς χάρτες πολυμορφίας, που εκπροσωπούν ένα δίκτυο περίπου 12 000 οργανισμών, με περισσότερους από 16 εκατομμύρια εργαζομένους.

(37)

     Οι ίσες ευκαιρίες και η απαγόρευση των διακρίσεων πρέπει να προωθηθούν στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου+ μέσω της κατάρτισης, υλοποίησης, παρακολούθησης και αξιολόγησης των προγραμμάτων. Τα κράτη μέλη θα στηρίξουν επίσης ειδικές στοχευμένες δράσεις για την προώθηση των εν λόγω αρχών.

(38)

     Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Μια Ένωση ισότητας: Στρατηγική για την ισότητα των φύλων 2020-2025 , 5.3.2020, COM(2020) 152 final.

(39)

     Οι δράσεις για την αντιμετώπιση του μισθολογικού χάσματος μεταξύ των φύλων μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τα νοικοκυριά ΛΑΤΚΙ.

(40)

Η συγκεκριμένη ομάδα εμπειρογνωμόνων συνιστά πρωτοβουλία που περιλαμβάνεται στην ανακοίνωση σχετικά με την υλοποίηση του Ευρωπαϊκού Χώρου Εκπαίδευσης έως το 2025 [COM(2020)625 final].

(41)

  https://ec.europa.eu/health/social_determinants/projects/ep_funded_projects_en#fragment2   

(42)

     Άλλα προγράμματα της ΕΕ, όπως το πρόγραμμα βοήθειας για την τουρκοκυπριακή κοινότητα, υποστηρίζουν επίσης με ενεργό τρόπο έργα για την αντιμετώπιση των διακρίσεων και της εκμετάλλευσης των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων.

(43)

     Οδηγία 2011/95/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 2011, σχετικά με τις απαιτήσεις για την αναγνώριση των υπηκόων τρίτων χωρών ή των απάτριδων ως δικαιούχων διεθνούς προστασίας, για ένα ενιαίο καθεστώς για τους πρόσφυγες ή για τα άτομα που δικαιούνται επικουρική προστασία και για το περιεχόμενο της παρεχόμενης προστασίας (ΕΕ L 337 της 20.12.2011, σ. 9)· οδηγία 2013/32/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, σχετικά με κοινές διαδικασίες για τη χορήγηση και ανάκληση του καθεστώτος διεθνούς προστασίας (ΕΕ L 180 της 29.6.2013, σ. 60)· και οδηγία 2013/33/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, σχετικά με τις απαιτήσεις για την υποδοχή των αιτούντων διεθνή προστασία (ΕΕ L 180 της 29.6.2013, σ. 96).

(44)

      Ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με ένα νέο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, COM(2020) 609 final .

(45)

     «Σε πολλά μέρη του κόσμου τα άτομα βιώνουν σοβαρές παραβιάσεις ανθρώπινων δικαιωμάτων και άλλες μορφές διώξεων λόγω του πραγματικού ή εκλαμβανόμενου γενετήσιου προσανατολισμού τους και/ή της ταυτότητας φύλου τους. Παρόλο που οι διώξεις ατόμων [ΛΟΑΤΙ] και όσων θεωρούνται ΛΟΑΤΙ δεν είναι καινούριο φαινόμενο, υπάρχει αυξημένη συνειδητοποίηση σε πολλές χώρες ασύλου ότι τα άτομα που εγκαταλείπουν τη χώρα τους για να αποφύγουν διώξεις για λόγους γενετήσιου προσανατολισμού και/ή ταυτότητας φύλου μπορούν να χαρακτηριστούν πρόσφυγες βάσει του άρθρου 1Α παράγραφος 2 [της Σύμβασης του 1951] και/ή του οικείου πρωτοκόλλου του 1967... Εντούτοις, εξακολουθεί να μην υπάρχει συνέπεια στην εφαρμογή του όρου “πρόσφυγας” στον συγκεκριμένο τομέα». [UNHCR, Κατευθυντήριες γραμμές για τη διεθνή προστασία αριθ. 9: Claims to refugee status based on sexual orientation and/or gender identity within the context of Article 1A(2) of the 1951 Convention and/or its 1967 Protocol relating to the status of refugees (Αιτήσεις χορήγησης του καθεστώτος πρόσφυγα για λόγους γενετήσιου προσανατολισμού και/ή ταυτότητας φύλου στο πλαίσιο του άρθρου 1Α παράγραφος 2 της Σύμβασης του 1951 και του οικείου πρωτοκόλλου του 1967 σχετικά με το καθεστώς των προσφύγων), HCR/GIP/12/09, 23 Οκτωβρίου 2012].

(46)

FRA, δεύτερη έρευνα για τα ΛΟΑΤΙ άτομα. Βλ. υποσημείωση 6.

(47)

  Code of conduct on countering illegal hate speech online (Κώδικας δεοντολογίας για την καταπολέμηση της παράνομης ρητορικής μίσους στο διαδίκτυο), 30 Ιουνίου 2016 .

(48)

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Countering illegal hate speech online: 5th evaluation of the Code of Conduct (Καταπολέμηση της παράνομης ρητορικής μίσους στο διαδίκτυο: 5η έκθεση αξιολόγησης του κώδικα δεοντολογίας), 22 Ιουνίου 2020.

(49)

     Τα τελευταία χρόνια έχει ενταθεί η ρητορική μίσους στον δημόσιο διάλογο, η οποία λαμβάνει τη μορφή πραγματικού μίσους στους δρόμους, εναντίον, μεταξύ άλλων, ΛΟΑΤΚΙ ατόμων. Για παράδειγμα, η ILGA-Europe έλαβε αναφορές για θρησκευτικούς ηγέτες οι οποίοι κατηγορούσαν τις ΛΟΑΤΙ κοινότητες για την πανδημία από τουλάχιστον τέσσερα κράτη μέλη της ΕΕ. [ILGA-Europe, COVID-19 impacts on LGBTI communities in Europe and Central Asia: A rapid assessment report (Επιπτώσεις της νόσου COVID-19 στις ΛΟΑΤΙ κοινότητες στην Ευρώπη και την Κεντρική Ασία: άμεση έκθεση αξιολόγησης), Ιούνιος 2020].    

(50)

FRA, δεύτερη έρευνα για τα ΛΟΑΤΙ άτομα, σ. 49. Βλ. υποσημείωση 6.

(51)

Βλ., για παράδειγμα, FRA, Fundamental rights report 2019 (Έκθεση για τα θεμελιώδη δικαιώματα 2019) (29 Μαΐου 2019) και ILGA-Europe, Annual review of the human rights situation of lesbian, gay, bisexual, trans and intersex people 2019 (Ετήσια επισκόπηση της κατάστασης των ανθρώπινων δικαιωμάτων των λεσβιών, ομοφυλόφιλων, αμφιφυλόφιλων, τρανς και ίντερσεξ ατόμων του 2019) (Φεβρουάριος 2019).

(52)

     Προς το παρόν, επτά κράτη μέλη δεν συμπεριλαμβάνουν ρητά τον γενετήσιο προσανατολισμό στη νομοθεσία περί ρητορικής και/ή εγκλημάτων μίσους ως επιβαρυντικό παράγοντα, 15 δεν περιλαμβάνουν την ταυτότητα φύλου και 25 δεν καλύπτουν τα χαρακτηριστικά φύλου.

(53)

     Η απόφαση-πλαίσιο 2008/913/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 28ης Νοεμβρίου 2008, για την καταπολέμηση ορισμένων μορφών και εκδηλώσεων ρατσισμού και ξενοφοβίας μέσω του ποινικού δικαίου δεν καλύπτει ρητά τα εγκλήματα μίσους και τη ρητορική μίσους κατά ΛΟΑΤΚΙ και δεν περιλαμβάνει τη στοχοποίηση του γενετήσιου προσανατολισμού ή της ταυτότητας φύλου μεταξύ των προσδιοριστικών χαρακτηριστικών των εγκλημάτων και της ρητορικής μίσους. (ΕΕ L 328 της 6.12.2008, σ. 55).

(54)

     Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Στρατηγική της ΕΕ για τα δικαιώματα των θυμάτων (2020-2025) , 24.6.2020, COM(2020) 258 final.

(55)

     Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας 2012/29/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2012, για τη θέσπιση ελάχιστων προτύπων σχετικά με τα δικαιώματα, την υποστήριξη και την προστασία θυμάτων της εγκληματικότητας και για την αντικατάσταση της απόφασης-πλαισίου 2001/220/ΔΕΥ του Συμβουλίου, [COM(2020) 188 final], 11 Μαΐου 2020.

(56)

     Η θέσπιση «γραφείων του ουράνιου τόξου» προτείνεται στο πλαίσιο της εφαρμογής της στρατηγικής για τα δικαιώματα των θυμάτων [COM(2020)258 final].

(57)

Το 62 % των ίντερσεξ ατόμων που είχαν υποβληθεί σε επέμβαση ανέφεραν ότι ούτε οι ίδιοι ούτε οι γονείς τους έδωσαν εν πλήρη γνώσει τους τη συγκατάθεσή τους πριν από την πρώτη ιατρική αγωγή ή παρέμβαση για αλλαγή των χαρακτηριστικών φύλου τους (FRA, δεύτερη έρευνα για τα ΛΟΑΤΙ άτομα, σ. 54).

(58)

     Οι πρακτικές μετατροπής «συνιστούν άκρως επιβλαβείς παρεμβάσεις, βασιζόμενες στην ψευδή ιατρική αντίληψη ότι τα άτομα ΛΟΑΤ και άλλα φυλοδιαφορετικά άτομα είναι άρρωστα, οι οποίες προκαλούν αφόρητους πόνους και οδύνη και οδηγούν σε μακρόχρονες ψυχολογικές και σωματικές βλάβες»· (Ανεξάρτητος εμπειρογνώμονας των Ηνωμένων Εθνών κατά της βίας και των διακρίσεων για λόγους γενετήσιου προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου), Report on conversion therapy  (Έκθεση για τη θεραπεία μετατροπής), 1 Μαΐου 2020.

(59)

ILGA-Europe, Επιπτώσεις της νόσου COVID-19.

(60)

     Οδηγία 2004/38/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, σχετικά με το δικαίωμα των πολιτών της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους να κυκλοφορούν και να διαμένουν ελεύθερα στην επικράτεια των κρατών μελών, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 και την κατάργηση των οδηγιών 64/221/ΕΟΚ, 68/360/ΕΟΚ, 72/194/ΕΟΚ, 73/148/ΕΟΚ, 75/34/ΕΟΚ, 75/35/ΕΟΚ, 90/364/ΕΟΚ, 90/365/ΕΟΚ και 93/96/ΕΟΚ (ΕΕ L 158 της 30.4.2004, σ. 77).

(61)

Υπό τους όρους που θέτουν οι Συνθήκες και τα μέτρα που θεσπίστηκαν για την εφαρμογή τους.

(62)

     ΔΕΕ, υπόθεση C‑673/16, Coman, 5.6.2018, ECLI:EU:C:2018:385. Στη συγκεκριμένη απόφαση, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι ο όρος «σύζυγος» (όπως χρησιμοποιείται στην οδηγία για την ελεύθερη κυκλοφορία), ισχύει επίσης για πρόσωπο του ίδιου φύλου ως πολίτη της ΕΕ με τον οποίο συνήφθη γάμος.

(63)

Περισσότερα στοιχεία θα ανακοινωθούν στο πλαίσιο της προσεχούς έκθεσης για την ιθαγένεια.

(64)

     Η απουσία αμοιβαίας αναγνώρισης των σχέσεων παιδιού-γονέα μπορεί να οδηγήσει στη μη χορήγηση ιθαγένειας, ονόματος ή κληρονομικών δικαιωμάτων των παιδιών. Επιπλέον, οι μη αναγνωρισμένοι γονείς ενδέχεται να μην έχουν δικαίωμα να ενεργήσουν ως νόμιμοι εκπρόσωποι των παιδιών τους, να ταξιδεύουν μόνοι μαζί τους, να τα εγγράφουν σε σχολεία, να τους παρέχουν ασφάλιση υγείας, να ανοίγουν τραπεζικό λογαριασμό ή να συναινούν σε ιατρικές παρεμβάσεις.

(65)

     S.V. κατά Ιταλίας, αίτηση αριθ. 55216/08, 11 Οκτωβρίου 2018.

(66)

     A.P., Garçon και Nicot κατά Γαλλίας, αιτήσεις αριθ. 79885/12, 52471/13 και 52596/13, 6 Απριλίου 2017.

(67)

  https://ec.europa.eu/youth/policy/youth-strategy/youthgoals_en · οι στόχοι αυτοί αποτελούν μέρος της στρατηγικής της ΕΕ για τη νεολαία 2019-2027.

(68)

     Οι ομόφυλες σχέσεις εξακολουθούν να ποινικοποιούνται σε 72 χώρες. [Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Report of the Independent Expert on protection against violence and discrimination based on sexual orientation and gender identity (Έκθεση του ανεξάρτητου εμπειρογνώμονα για την προστασία κατά της βίας και των διακρίσεων για λόγους γενετήσιου προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου), 11 Μαΐου 2018 .]

(69)

     Τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα που αιτούνται άσυλο διατρέχουν ιδιαίτερο κίνδυνο διακρίσεων, αποκλεισμού, παρενόχλησης και βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής βίας, στα κέντρα υποδοχής και κράτησης και κατά τη διάρκεια των συνεντεύξεων. Μπορεί να στερούνται κατάλληλης νομικής αρωγής ή υγειονομικής περίθαλψης ζωτικής σημασίας, όπως η συνεχής ορμονοθεραπεία. Βλ., για παράδειγμα, Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR), Protecting persons with diverse sexual orientations and gender identities: a global report on UNHCR’s efforts to protect lesbian, gay, bisexual, transgender, and intersex asylum-seekers and refugees (Προστασία των ατόμων με διαφορετικό γενετήσιο προσανατολισμό και ταυτότητα φύλου: παγκόσμια έκθεση σχετικά με τις προσπάθειες της UNHCR για προστασία των λεσβιών, ομοφυλόφιλων, αμφιφυλόφιλων, τρανς και ίντερσεξ αιτούντων άσυλο και προσφύγων) (Δεκέμβριος 2015).

(70)

     Σχέδιο δράσης της ΕΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία 2020-2024, JOIN(2020) 5 final.

(71)

     Συμβούλιο, Κατευθυντήριες γραμμές για την προαγωγή και προστασία της άσκησης όλων των ανθρώπινων δικαιωμάτων από λεσβίες, ομοφυλόφιλους, αμφιφυλόφιλους, τρανς και ίντερσεξ (ΛΟΑΤI) (24 Ιουνίου 2013).

(72)

     Συμβούλιο, Κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα όσον αφορά την απαγόρευση διακρίσεων στην εξωτερική δράση (6337/19, 18 Μαρτίου 2019).

(73)

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ανακοίνωση σχετικά με την αντιμετώπιση της νόσου COVID-19 από την ΕΕ σε παγκόσμιο επίπεδο, 8.4.2020, JOIN(2020) 11 final: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52020JC0011&from=EN

(74)

     Η σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, συμβαλλόμενοι της οποίας είναι η ΕΕ και όλα τα κράτη μέλη, θεσπίζει γενικές αρχές, οι οποίες περιλαμβάνουν τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία για σεβασμό της εγγενούς αξιοπρέπεια, της ατομικής αυτονομίας (συμπεριλαμβανομένης της ελευθερίας να κάνουν τις δικές τους επιλογές), της δυνατότητας πρόσβασης, της πλήρους και αποτελεσματικής συμμετοχής και ένταξής τους στην κοινωνία.

(75)

     Η θέσπιση του Μέσου Τεχνικής Υποστήριξης υπόκειται στην έγκριση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της πρότασης κανονισμού για τη θέσπιση Μέσου Τεχνικής Υποστήριξης, COM(2020) 409 final.

(76)

    COM(2018)375 final .

(77)

   Στο παράρτημα III του ΚΚΔ.

(78)

Όπως αποτυπώνεται στις ετήσιες εκθέσεις του καταλόγου δράσεων 2015-2019 της Επιτροπής για την προαγωγή της ισότητας των ΛΟΑΤΙ, τα κράτη μέλη έχουν υποβάλει στοιχεία σχετικά με την κατάρτιση των οικείων εθνικών σχεδίων δράσης για την ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ. Τα εν λόγω σχέδια δράσης είναι πολύτιμα, καθώς συνιστούν πολιτικές δεσμεύσεις για την αντιμετώπιση των διακρίσεων κατά ΛΟΑΤΚΙ, συνοδευόμενες από απτές δράσεις για την προαγωγή της ισότητας.