Βρυξέλλες, 4.12.2018

COM(2018) 798 final

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠHΣ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ ΣΕ ΟΛΕΣ ΤΗΣ ΤΙΣ ΠΤΥΧΕΣ:
Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ


.

« [...] Τα κράτη μέλη δεν έχουν ακόμα επιτύχει τη σωστή ισορροπία μεταξύ της ευθύνης που πρέπει να αναλάβει η κάθε χώρα στο έδαφός της· και της απαραίτητης αλληλεγγύης που πρέπει να δείξουν, αν επιθυμούν τη διατήρηση του χώρου Σένγκεν χωρίς εσωτερικά σύνορα. Προσωπικά, ήμουν και παραμένω κατά των εσωτερικών συνόρων. Τα εσωτερικά σύνορα, εκεί όπου έχουν εκ νέου ανεγερθεί, πρέπει να καταργηθούν. Τυχόν διατήρησή τους θα αποτελούσε απαράδεκτο βήμα οπισθοδρόμησης για την Ευρώπη του σήμερα και του αύριο.

Η Επιτροπή καθώς και σειρά προεδριών του Συμβουλίου έχουν υποβάλει πολυάριθμες συμβιβαστικές προτάσεις. Καλώ την Προεδρία του Συμβουλίου να αναλάβει άμεσα αποφασιστική δράση προς την κατεύθυνση της επεξεργασίας μιας ισορροπημένης και ικανής να αντεπεξέλθει στις μελλοντικές προκλήσεις μεταρρύθμισης του ενωσιακού πλαισίου για τη μετανάστευση.

Δεν μπορούμε να εξακολουθήσουμε να διαπληκτιζόμαστε και να αναζητούμε κατά περίπτωση λύσεις κάθε φορά που καταφτάνει ένα νέο πλοίο. Η προσωρινή αλληλεγγύη δεν φτάνει. Χρειαζόμαστε διαρκή αλληλεγγύη — για το παρόν και για το μέλλον.»

Jean-Claude Juncker, Ομιλία για την κατάσταση της Ένωσης 2018

1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Οι προκλήσεις της προσφυγικής και μεταναστευτικής κρίσης κατέστησαν αναγκαία την αποφασιστική και σφαιρική απάντηση της ΕΕ: διάσωση ανθρώπινων ζωών, μείωση του αριθμού των παράτυπων αφίξεων, ανάπτυξη νέων εργαλείων κοινής απάντησης στις προκλήσεις εντός αλλά και εκτός της ΕΕ. Το ίδιο θα ισχύει στο μέλλον, καθώς οικοδομούμε ένα βιώσιμο σύστημα για τα επόμενα έτη. Στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα δράσης για τη μετανάστευση 1 , η Επιτροπή όρισε τα βασικά βήματα. Ως εκ τούτου, η ΕΕ είναι πλέον καλύτερα εξοπλισμένη από ποτέ. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι το έργο μας έχει ολοκληρωθεί. Η κρίση αποκάλυψε αδυναμίες: οι ισχύοντες κανόνες της ΕΕ για το άσυλο σήμαιναν διαφορετική μεταχείριση των αιτούντων άσυλο ανά την ΕΕ και ενθάρρυναν τις μετακινήσεις από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Οι αφίξεις είναι πλέον λιγότερες σε σχέση με τις αφίξεις προ κρίσης αλλά η δομική μεταναστευτική πίεση παραμένει ισχυρή: μας προσφέρεται λοιπόν η ευκαιρία να εξαλείψουμε τα προβλήματα και να οικοδομήσουμε ένα σύστημα που θα αντέχει στις μελλοντικές κρίσεις. Τούτο σημαίνει μετάβαση από κατά περίπτωση απαντήσεις σε βιώσιμες λύσεις. Τούτο σημαίνει προορατικά μέτρα, ώστε να πληγούν τα επιχειρηματικά μοντέλα των διακινητών, να διασφαλιστούν τα εξωτερικά μας σύνορα, να λειτουργήσουν σωστά οι βασικές διαδικασίες ασύλου και επιστροφής, να ενισχυθούν οι νόμιμες οδοί και να αντιμετωπιστούν τα βαθύτερα αίτια της μετανάστευσης.

Η κρίση επιβεβαίωσε ότι όλες οι δράσεις της ΕΕ είναι αλληλένδετες — όλα τα κομμάτια του παζλ πρέπει να συνδυάζονται ώστε να λειτουργεί το σύστημα στο σύνολό του. Η παρούσα ανακοίνωση εξετάζει τις τρεις βασικές συνιστώσες της συνολικής προσέγγισης για τη διαχείριση της μετανάστευσης:

·δράση με τους εταίρους εκτός της Ένωσης·

·δράση στα εξωτερικά μας σύνορα·

·δράση εντός της Ένωσης.

Εξωτερικά, πρέπει να συνεχίσουμε να εργαζόμαστε από κοινού με τους εταίρους μας: για να αντιμετωπίσουμε τα γενεσιουργά αίτια της παράτυπης μετανάστευσης· για να συνεργαστούμε ώστε να βελτιώσουμε τη διαχείριση της μετανάστευσης και να καταπολεμήσουμε την παράνομη διακίνηση μεταναστών· για να διασφαλίσουμε την επιστροφή των ατόμων που δεν έχουν δικαίωμα διαμονής στην ΕΕ· για να αποδείξουμε ότι υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις, με τη μορφή νόμιμων οδών, αντί της παράτυπης μετανάστευσης· και για να αντιμετωπίσουμε τις ειδικές ανάγκες των ατόμων που έχουν εκτοπιστεί λόγω συγκρούσεων και διώξεων. Τα ισχυρά εξωτερικά σύνορα θα πρέπει να εξασφαλίσουν συνεκτικό και αξιόπιστο επίπεδο ελέγχου και ασφάλειας μέσω ενός υψηλού επιπέδου συντονισμού και συνεχούς παρακολούθησης για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση των αδυναμιών. Οι στόχοι αυτοί θα πρέπει να συμπληρωθούν με μια συνεπή και ανθρώπινη προσέγγιση εντός της Ένωσης, όπου οι διαδικασίες ασύλου και επιστροφής θα αλληλοενισχύονται, με αποφασιστικές προσπάθειες για την καταπολέμηση των εγκληματικών δικτύων και με δίκαιο και συνεκτικό πλαίσιο της ΕΕ που θα βασίζεται στην αλληλεγγύη και την ευθύνη.

Η παρούσα ανακοίνωση καθορίζει το πού βρισκόμαστε και τα επόμενα βήματα για τους εν λόγω αλληλένδετους στόχους. Αυτοί οι άξονες δράσης θα πρέπει να αντιστοιχούν στη μακροπρόθεσμη πρόκληση της διαχείρισης των μεταναστευτικών τάσεων του μέλλοντος. Υπάρχουν μέτρα που μπορούν και θα πρέπει να ληφθούν τώρα. Διάφορα εργαλεία της ΕΕ που έχουν πραγματικά αποφέρει καρπούς στην Κεντρική Μεσόγειο θα μπορούσαν να καθιερωθούν και σε άλλες διαδρομές. Η υλοποίηση του επόμενου σταδίου της Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής θα επιφέρει ουσιαστική αλλαγή στην ετοιμότητα των ικανοτήτων διαχείρισης των συνόρων μας. Η λήψη μέτρων, τώρα, για να αντιμετωπιστούν οι πλέον προφανείς ελλείψεις στα συστήματα ασύλου, υποδοχής και επιστροφής που διαθέτουμε θα αποφέρει άμεσα οφέλη από την άποψη της αποτελεσματικότητας.

Η ΕΕ έχει αποδείξει επανειλημμένα ότι είναι σε θέση να ανταποκρίνεται στις νέες μεταναστευτικές προκλήσεις που ανακύπτουν. Όμως ακόμα δεν έχουμε δημιουργήσει ένα βιώσιμο σύστημα για την πρόληψη και τον περιορισμό των μελλοντικών προκλήσεων. Είναι καιρός να περάσουμε από την αντίδραση στην πρόληψη. Όποτε συνεργαστήκαμε, πετύχαμε αποτελέσματα. Τούτο θα πρέπει να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της σκέψης και των προσπαθειών που καταβάλλουμε για ένα μέλλον όπου η ΕΕ και τα κράτη μέλη της προσφέρουν την αλληλεγγύη και συνοχή που αξίζουν οι Ευρωπαίοι.

Η μεταβαλλόμενη φύση των προκλήσεων στους τομείς της μετανάστευσης και του ασύλου

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ανέλαβε αποφασιστική δράση για τη διάσωση ζωών στη θάλασσα. Οι ανθρωπιστικοί λόγοι βρίσκονται στο επίκεντρο της δράσης της ΕΕ από την έναρξη της κρίσης μέχρι σήμερα. Οι τέσσερις εν εξελίξει επιχειρήσεις της ΕΕ στη Μεσόγειο 2 συνέβαλαν στη διάσωση άνω των 690 000 ανθρώπων στη θάλασσα από το 2015, εκ των οποίων 300 000 και πλέον άτομα διασώθηκαν με την άμεση στήριξη του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής προς τα κράτη μέλη και άλλα 45 000 άτομα από την επιχείρηση «Σοφία» 3 . Το έργο αυτό, παράλληλα με τη μείωση των μεταναστευτικών ροών, οδήγησε σε σημαντική μείωση του αριθμού θανάτων στη θάλασσα. Ωστόσο πάνω από 2 100 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους προσπαθώντας να διασχίσουν τη Μεσόγειο το 2018 4 .

Μετά την κορύφωση των αφίξεων στην ΕΕ το 2015, οι ροές είναι σήμερα κάτω από τα προ της κρίσης επίπεδα. Μέχρι στιγμής, το 2018, ο αριθμός των παράτυπων διελεύσεων συνόρων προς την ΕΕ μέσω των κυριοτέρων μεταναστευτικών διαδρομών είναι κατά 30 % χαμηλότερος από ό,τι το 2017, με συνολικά περίπου 116 000 διελεύσεις κατά τους πρώτους δέκα μήνες του έτους 5 .



Αριθμός παράτυπων διελεύσεων συνόρων προς την ΕΕ 2014-2018

Στη διαδρομή της Ανατολικής Μεσογείου, η δήλωση ΕΕ-Τουρκίας οδήγησε σε άμεση πτώση στις αφίξεις κατά 97 %, ήτοι κατά μέσον όρο κάτω των 100 ημερησίως. Από την άνοιξη του 2017, υπήρξε περιορισμένη αλλά αισθητή αύξηση, και αύξηση κατά 30 % το 2018 από την Τουρκία, σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του 2017. Οι διελεύσεις, ωστόσο, παραμένουν περίπου 90 % κάτω από το επίπεδό κορύφωσης του 2015. Στη διαδρομή της Κεντρικής Μεσογείου — το κύριο σημείο εισόδου στην Ευρώπη από την αρχή της κρίσης το 2014 — σημειώθηκε σημαντική σταθερή μείωση από το καλοκαίρι του 2017: φέτος έχουν φθάσει μέχρι στιγμής 23 000 άτομα περίπου. Ο μεγαλύτερος αριθμός αφίξεων κατά το τρέχον έτος έχει καταγραφεί στη διαδρομή της Δυτικής Μεσογείου: πάνω από 57 000 παράτυπες αφίξεις μέχρι στιγμής το 2018, ήτοι αύξηση 126 % σε σχέση με το 2017. 6 Η τάση αυτή άρχισε να διαφαίνεται κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2017. Άλλες σημαντικές τάσεις, όπως η μεγάλη αύξηση των παράτυπων αφίξεων στα ελληνοτουρκικά χερσαία σύνορα 7 και η σύγκλιση των μεταναστών στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη 8 , δείχνουν τη συνεχή ανάγκη προσέγγισης που να καλύπτει όλες τις διαδρομές. 9

Λαμβανομένης υπόψη της πολιτικής της Ένωσης να ευνοεί τη νόμιμη έναντι της παράτυπης μετανάστευσης, είναι σημαντικό να σημειωθεί αύξηση του αριθμού ατόμων που φθάνουν μέσω νόμιμων διαύλων μετανάστευσης.

Η επανεγκατάσταση μείωσε εν μέρει την πίεση που δέχονται τα κράτη μέλη της ΕΕ στα εξωτερικά σύνορα και προσέφερε μια ασφαλή και νόμιμη οδό σε άτομα που έχρηζαν διεθνούς προστασίας. Από το 2015, δύο επιτυχημένα προγράμματα επανεγκατάστασης της ΕΕ βοήθησαν περίπου 44 000 άτομα από τις πλέον ευάλωτες ομάδες να βρουν καταφύγιο στην ΕΕ. 10  Τον Σεπτέμβριο του 2017 η Επιτροπή δρομολόγησε πρωτοβουλία 11 , η οποία είχε ως αποτέλεσμα τα κράτη μέλη να κάνουν τη μεγαλύτερη συλλογική δέσμευση για επανεγκατάσταση που είχε ποτέ υπάρξει. 15 900 από τις 50 000 θέσεις επανεγκατάστασης που συμφωνήθηκαν έχουν ήδη πληρωθεί.

Η μείωση των αφίξεων σημαίνει ότι ο αριθμός των αιτήσεων ασύλου έχει μειωθεί σε σχέση με το σημείο κορύφωσης του 2015, και αντιστοιχεί πλέον στα προ κρίσης αριθμητικά στοιχεία για το 2014. Το 2018, μέχρι στιγμής, υποβλήθηκαν στα κράτη μέλη και τις συνδεδεμένες χώρες Σένγκεν 12 558 098 αιτήσεις, σημειώθηκε δηλαδή μείωση κατά 10 % σε σύγκριση με το 2017. Ωστόσο, ο αριθμός των εκκρεμών αιτήσεων από την κορύφωση της κρίσης μέχρι σήμερα εξακολουθεί να επιβαρύνει σημαντικά τα εθνικά συστήματα ασύλου.

Η κατανομή των αιτήσεων ασύλου μεταξύ των κρατών μελών παραμένει άνιση. Το 2018, μέχρι στιγμής, και για έκτο συναπτό έτος, η Γερμανία έλαβε τον μεγαλύτερο αριθμό αιτήσεων σε απόλυτα μεγέθη: περισσότερες από 130 000, ακολουθούμενη από τη Γαλλία με 116 000 και πλέον αιτήσεις. Από κοινού οι δύο χώρες δέχτηκαν το 44 % του συνόλου των αιτήσεων. Η Ελλάδα, η Ισπανία και η Ιταλία αντιπροσωπεύουν από κοινού το 30 % σχεδόν του συνόλου των αιτήσεων.

Όσον αφορά τις επιστροφές, κατά την περίοδο 2015-2017, επέστρεψαν πάνω από 692 000 παράνομα διαμένοντες υπήκοοι τρίτων χωρών. Το 2018, μέχρι στιγμής, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής έχει υποστηρίξει 288 επιχειρήσεις επιστροφής με ναυλωμένες πτήσεις, με 10 000 και πλέον επαναπατριζόμενους (ενώ σχεδόν 1 000 επέστρεψαν με εμπορικές πτήσεις με τη στήριξη του Οργανισμού). Ωστόσο, παρά τις προσπάθειες αυτές, η αποτελεσματικότητα των μέτρων επιστροφής εξακολουθεί να είναι ελλιπής, με μέσο ποσοστό επιστροφής κάτω από 40 % κατά τα τρία τελευταία έτη.



Ποσοστά επιστροφής των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών 13

Ενώ η πτωτική τάση που φαίνεται στα παραπάνω διαγράμματα αντικατοπτρίζει εν μέρει το γεγονός ότι υπήρχαν λιγότερες αποφάσεις επιστροφής που αφορούσαν τα Δυτικά Βαλκάνια, όπου οι συμφωνίες επανεισδοχής λειτουργούν ικανοποιητικά, δείχνει επίσης την ανάγκη συνεργασίας τόσο εντός της ΕΕ όσο και με τους εταίρους μας για να αντιμετωπίσουμε το σταθερά χαμηλό ποσοστό των πραγματικών επιστροφών για τους υπηκόους χωρών τόσο στην Αφρική όσο και στην Ασία.

Η σημασία του Σένγκεν

Ο χώρος Σένγκεν είναι ο μεγαλύτερος χώρος ελεύθερης κυκλοφορίας παγκοσμίως. Επιτρέπει σε 400 εκατομμύρια και πλέον πολίτες της ΕΕ, καθώς και σε επισκέπτες, να κυκλοφορούν ελεύθερα, ενώ τα αγαθά και οι υπηρεσίες μπορούν να κυκλοφορούν χωρίς εμπόδια. Πρόκειται για βασικό εργαλείο για την υλοποίηση των ελευθεριών της ΕΕ και την ευημερία της εσωτερικής αγοράς, επιτρέπει δε στην αστυνομική και δικαστική συνεργασία να μας παρέχει μεγαλύτερη ασφάλεια. Ωφελεί τις ζωές των ανθρώπων και τα μέσα βιοπορισμού τους, την οικονομία μας και την κοινωνία μας.

·Τα τελευταία αριθμητικά στοιχεία δείχνουν ότι σχεδόν 1,9 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ευρώπη εργάζονται σήμερα σε μια χώρα Σένγκεν διαφορετική από τον τόπο διαμονής τους, ενώ οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι περίπου 3,5 εκατομμύρια άτομα διέρχονται τα εσωτερικά σύνορα κάθε μέρα 14 .

·Ο χώρος Σένγκεν έχει τεράστιες οικονομικές επιπτώσεις: κάθε χρόνο λαμβάνουν χώρα τουλάχιστον 62 εκατομμύρια διασυνοριακές μετακινήσεις εμπορευμάτων εντός του Σένγκεν και 24 εκατομμύρια επαγγελματικά ταξίδια. Μόνο μία ώρα επιπλέον χρόνου αναμονής μπορεί εύκολα να κοστίσει 3 δισ. EUR ετησίως. 15 Το εκτιμώμενο κόστος της αναστολής της συμφωνίας του Σένγκεν λόγω επαναφοράς των συνοριακών ελέγχων κυμαίνεται μεταξύ 0,05 δισ. EUR και 20 δισ. EUR σε εφάπαξ δαπάνες. Οι πρόσθετες ετήσιες δαπάνες λειτουργίας θα μπορούσαν να ανέλθουν σε ποσό μεταξύ 2 και 4 δισ. EUR. 16   17

Τα σαφή αυτά στοιχεία και η ικανοποίηση για την ελεύθερη διέλευση των συνόρων για λόγους αναψυχής ή προσωπικούς λόγους μεταφράζονται σε ισχυρή δημόσια στήριξη για το Σένγκεν. Πρόσφατη έρευνα του Ευρωβαρόμετρου επιβεβαιώνει ότι η μεγάλη πλειονότητα, περίπου τα δύο τρίτα των ερωτηθέντων, θεωρεί τον χώρο Σένγκεν ως ένα από τα κυριότερα επιτεύγματα της ΕΕ· τα τρία τέταρτα των ερωτηθέντων συμφωνούν ότι είναι σημαντικός για τις επιχειρήσεις. 18

Μια αποτελεσματική πολιτική μετανάστευσης και διαχείρισης των συνόρων είναι ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση των επιτευγμάτων αυτών. Η μεταναστευτική και προσφυγική κρίση και η αυξημένη τρομοκρατική δραστηριότητα κατά τα τελευταία έτη οδήγησε ορισμένα κράτη Σένγκεν 19 να επιβάλουν προσωρινούς ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα. Η Επιτροπή έχει λάβει ορισμένα σημαντικά μέτρα για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που αντιμετωπίζει ο χώρος του Σένγκεν με στόχο την αποκατάσταση της ομαλής λειτουργίας του Σένγκεν το συντομότερο δυνατόν. Τον Μάρτιο του 2016, η Επιτροπή εξέδωσε μια ανακοίνωση με τίτλο «Αποκατάσταση του χώρου Σένγκεν — Χάρτης πορείας» όπου ορίζεται σχέδιο δράσης με στόχο τη σταθεροποίηση της κατάστασης με βάση την πρόοδο όσον αφορά την ενίσχυση των εξωτερικών συνόρων μέσω του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής και μέσω της απρόσκοπτης εφαρμογής της δήλωσης ΕΕ-Τουρκίας 20 .

Τον Μάιο του 2017, όταν η κατάσταση έχει γίνει πιο σταθερή, η Επιτροπή, σε μια περαιτέρω προσπάθεια να ενθαρρύνει τη σταδιακή κατάργηση των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα, παρουσίασε σύσταση 21  με την οποία καλούσε τα κράτη μέλη να χρησιμοποιούν τους ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα αποκλειστικά ως μέτρο έσχατης ανάγκης και συνιστούσε εναλλακτικά μέτρα, όπως ενισχυμένους και αναλογικούς αστυνομικούς ελέγχους και αστυνομική συνεργασία στον χώρο Σένγκεν. Τον Σεπτέμβριο του 2017, εξέδωσε νέα σύσταση με την οποία ενθάρρυνε τα κράτη μέλη να καθιερώσουν ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα για να ενισχυθεί η συνεργασία με τα γειτονικά κράτη μέλη και η αμοιβαία εμπιστοσύνη και να ελαχιστοποιηθούν τα προβλήματα 22 . Ταυτόχρονα, η Επιτροπή ενέκρινε και πρόταση για την τροποποίηση των σχετικών κανόνων στον κώδικα συνόρων του Σένγκεν, προς επικαιροποίησή του με βάση τις τρέχουσες προκλήσεις, ιδίως όσον αφορά τις τρομοκρατικές απειλές 23 . Είναι σημαντικό το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να βρουν τώρα τρόπο να εγκρίνουν την προτεινόμενη τροποποίηση του κώδικα συνόρων του Σένγκεν.

Υπό το φως των προσπαθειών που καταβλήθηκαν για τη βελτίωση της διαχείρισης των εξωτερικών συνόρων μας και της συνακόλουθης μείωσης των παράτυπων αφίξεων, η Επιτροπή πιστεύει ότι έχει έρθει η ώρα να αρθεί η προσωρινή επαναφορά των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα που εφαρμόζονται από κράτη μέλη από το 2015 μέχρι σήμερα.

2.ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥΣ ΕΤΑΙΡΟΥΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ

Οι εξωτερικές πτυχές της μεταναστευτικής πολιτικής της ΕΕ είναι στο επίκεντρο του ευρωπαϊκού προγράμματος δράσης για τη μετανάστευση στο σύνολό του. Η διαχείριση της μετανάστευσης στα σύνορα και στο εσωτερικό της ΕΕ εξαρτάται από την ισχυρή εξωτερική δράση. Οι μακροπρόθεσμες εταιρικές σχέσεις με τρίτες χώρες προέλευσης, διέλευσης και προορισμού είναι καθοριστικής σημασίας για τη διευκόλυνση της επιστροφής και της επανένταξης, για την παροχή συνδρομής στους πρόσφυγες και τους εγκλωβισμένους μετανάστες, για τη συνεργασία κατά την καταπολέμηση των δικτύων εμπορίας ανθρώπων, καθώς και για την αντιμετώπιση των γενεσιουργών αιτίων της παράτυπης μετανάστευσης.

Η ειδικά διαμορφωμένη συνεργασία με τους Αφρικανούς εταίρους, καθώς και με σημαντικές χώρες της Ασίας, όπως αναπτύχθηκε μέσω του πλαισίου εταιρικής σχέσης, ήταν βασικός συντελεστής της προόδου που έχει σημειωθεί μέχρι σήμερα. 24 Οι πυλώνες της προσέγγισης αυτής είναι ότι η μετανάστευση αποτελεί βασική προτεραιότητα στις σχέσεις μας με τρίτες χώρες· ότι οι προσπάθειες της ΕΕ και των κρατών μελών συντονίζονται στενά· και ότι όλες οι σχετικές πολιτικές και τα εργαλεία της ΕΕ χρησιμοποιούνται για την ενίσχυση της εταιρικής σχέσης.

Η εμπειρία των τριών τελευταίων ετών έχει δείξει ότι τα καλύτερα αποτελέσματα επιτυγχάνονται μέσω μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης κατά μήκος μιας μεταναστευτικής διαδρομής στο σύνολό της. Κατά μήκος της διαδρομής της Κεντρικής Μεσογείου, τούτο απέφερε απτά αποτελέσματα: μείωσε τις παράτυπες ροές κατά 80 % περίπου, βοηθώντας 40 000 και πλέον άτομα να επιστρέψουν οικειοθελώς στην πατρίδα τους, κυρίως από τη Λιβύη και τον Νίγηρα, κατά τα τελευταία δύο έτη 25 · και προσέφερε απομάκρυνση και επανεγκατάσταση σε 2 500 σχεδόν ευάλωτα άτομα που έχρηζαν διεθνούς προστασίας. 26 Αυτό κατέστη δυνατό χάρη σε μια ολοκληρωμένη σειρά δράσεων: αντιμετώπιση των παράνομων ροών από τον Νίγηρα και από τις λιβυκές ακτές 27 : καταπολέμηση των διακινητών και των λαθρεμπόρων, ανάπτυξη εναλλακτικών οικονομικών λύσεων για τις τοπικές κοινότητες, βοήθεια προς τους εγκλωβισμένους μετανάστες. Η ενσωμάτωση πολιτικών έχει υποστηριχθεί από μια συντονισμένη προσέγγιση μεταξύ όλων των φορέων, αρχής γενομένης από κράτη μέλη της ΕΕ τόσο στη Λιβύη και όσο και στον Νίγηρα, αλλά και μέσω της ενισχυμένης συνεργασίας με τα Ηνωμένα Έθνη και την Αφρικανική Ένωση στο πλαίσιο της ομάδας δράσης ΑΕ-ΕΕ-ΟΗΕ

Τούτο αποτελεί επίσης μέρος μιας ευρύτερης και βαθύτερης εταιρικής σχέσης με αφρικανικές χώρες. Μετά τη σύνοδο κορυφής της Βαλέτας το 2015 28 , στην πρόοδο συνέβαλε σειρά καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων. Το Καταπιστευματικό Ταμείο Έκτακτης Ανάγκης της ΕΕ για την Αφρική είναι ένα ευέλικτο και καινοτόμο μέσο χρηματοδότησης, με πόρους τόσο της ΕΕ όσο και των κρατών μελών. 29 Στόχος του είναι μέτρα στο πλαίσιο των διαφόρων τομέων που προσδιορίστηκαν στη διάσκεψη κορυφής της Βαλέτας, τα οποία θα αντιμετωπίζουν τα βαθύτερα αίτια της παράτυπης μετανάστευσης και θα λειτουργούν ως εργαλείο για την υλοποίηση της πρακτικής συνεργασίας.

Πώς παράγει αποτελέσματα το Καταπιστευματικό Ταμείο της ΕΕ για την Αφρική

Πάνω από 4 δισ. EUR έχουν κινητοποιηθεί μέχρι στιγμής στο πλαίσιο του Καταπιστευματικού Ταμείου για τη δράση κατά μήκος των κυριότερων αφρικανικών μεταναστευτικών διαδρομών, για παράδειγμα:

·Σε συνεργασία με οργανισμούς των Ηνωμένων Εθνών, το Καταπιστευματικό Ταμείο προσέφερε σημαντική βοήθεια στους πλέον ευάλωτους. Από το 2017, 61 300 πρόσφυγες και ευάλωτοι μετανάστες στη Λιβύη έχουν λάβει άμεση βοήθεια (μη εδώδιμα προϊόντα και σετ προσωπικής υγιεινής), 89 700 άτομα έλαβαν ιατρική βοήθεια και 14 600 παιδιά έλαβαν εφόδια μάθησης. Οι κοινότητες της Λιβύης έλαβαν επίσης σημαντική βοήθεια, μεταξύ άλλων εξοπλισμό παροχής βασικών υπηρεσιών σε 1,2 και πλέον εκατομμύρια άτομα.

·Πολλά έργα οδηγούν σε μείωση των κινήτρων παράτυπης μετανάστευσης, καθώς δημιουργούν απασχόληση και οικονομικές ευκαιρίες σε βασικές περιοχές προέλευσης. Ένα νέο πρόγραμμα με την Γκάμπια θέτει στο επίκεντρο τη νεολαία, με στόχο την επιστροφή των μεταναστών μεταξύ των 25 000 δικαιούχων, προωθώντας ελκυστικές ευκαιρίες απασχόλησης και εισοδήματος.

·Άλλες πρωτοβουλίες αποσκοπούν στην καταπολέμηση της λαθραίας διακίνησης μεταναστών και της εμπορίας ανθρώπων και ενδυναμώνουν τους μετανάστες παρέχοντάς τους περισσότερα δικαιώματα και μεγαλύτερη προστασία, είτε πάλι επιδιώκουν να καταστεί η μετανάστευση ευκολότερη και ασφαλέστερη. Το ύψους 46 εκατ. EUR πρόγραμμα για τη βελτίωση της διαχείρισης της μετανάστευσης στο Κέρας της Αφρικής έχει ήδη βοηθήσει, έως τον Σεπτέμβριο του 2018, 11 000 περίπου μετανάστες και βιαίως εκτοπισθέντες και έχει εκπαιδεύσει 1 600 σχεδόν άτομα σε θέματα διαχείρισης της μετανάστευσης.

Το έργο για την αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων της παράτυπης μετανάστευσης έχει επίσης ενισχυθεί από το Ευρωπαϊκό Εξωτερικό Επενδυτικό Σχέδιο, το οποίο έχει ήδη αρχίσει να κινητοποιεί χρηματοδότηση για τις χώρες εταίρους. Τον Ιούλιο του 2018 εγκρίθηκε μια πρώτη σειρά 12 εργαλείων εγγύησης, για ποσό 800 εκατ. EUR περίπου, που θα καλύπτουν τομείς όπως η επιχειρηματικότητα, η πράσινη ηλεκτρική ενέργεια και η ευρυζωνική πρόσβαση. Τα εργαλεία αυτά συνδυάζονται με ποσό περίπου 2 δισ. EUR σε συνδυαστικές πράξεις που καλύπτουν βασικούς τομείς όπως η ενέργεια και η συνδεσιμότητα, οι πόλεις, η γεωργία και το περιβάλλον. 30  

Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση έδωσε επίσης αξιοσημείωτα αποτελέσματα όσον αφορά τη διαδρομή της Ανατολικής Μεσογείου με την Τουρκία. Η συνεργασία μέσω της δήλωσης ΕΕ-Τουρκίας μας επέτρεψε να βοηθήσουμε τους πρόσφυγες που φιλοξενούνται στην Τουρκία, να υπονομεύσουμε το επιχειρηματικό μοντέλο των παράνομων διακινητών και να ενισχύσουμε τη συνεργασία μεταξύ των αρχών που είναι αρμόδιες για τη διαχείριση της μετανάστευσης. Η συμφωνία του Ιουλίου 2018, για τη χορήγηση της δεύτερης δόσης, ύψους 3 δισ. EUR, από τη χρηματοδότηση για τον Μηχανισμό για τους πρόσφυγες στην Τουρκία από την ΕΕ και τα κράτη μέλη, έδειξε τη σταθερή δέσμευση της ΕΕ υπέρ της Δήλωσης και υπέρ των προσφύγων στην Τουρκία, συμβάλλοντας στη διατήρηση της αποτελεσματικής διαχείρισης της μετανάστευσης στη διαδρομή της Ανατολικής Μεσογείου. Η πλήρης εφαρμογή της Δήλωσης παραμένει ουσιαστικής σημασίας για τη μεταναστευτική πολιτική της ΕΕ.

Μηχανισμός για τους πρόσφυγες στην Τουρκία

Ο Μηχανισμός έχει συμβάλει σημαντικά στην κάλυψη των αναγκών των 3,9 εκατομμυρίων προσφύγων που φιλοξενούνται στην Τουρκία. Εστιάζει στην ανθρωπιστική βοήθεια, την εκπαίδευση, τη διαχείριση της μετανάστευσης, την υγεία, τις δημοτικές υποδομές και την κοινωνικοοικονομική στήριξη — σε όλους τους τομείς αυτούς επιδιώκει τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των Σύριων προσφύγων και των κοινοτήτων που τους φιλοξενούν. Η χρηματοδότηση ύψους 3 δισ. EUR για την περίοδο 2016-2017 έχει διατεθεί πλήρως: 72 έργα έχουν αρχίσει να υλοποιούνται και περίπου 2 δισ. EUR έχουν εκταμιευθεί. Από τη δεύτερη δόση, που συμφωνήθηκε φέτος το καλοκαίρι για την περίοδο 2018-2019, έχει διατεθεί μέχρι σήμερα ποσό 550 εκατ. EUR 31 .

Εκατομμύρια πρόσφυγες έχουν λάβει βοήθεια από τον Μηχανισμό:

·πάνω από 1,4 εκατ. πρόσφυγες λαμβάνουν το κοινωνικό δίχτυ ασφαλείας έκτακτης ανάγκης για την κάλυψη βασικών αναγκών· πάνω από 340 000 παιδιά και οι οικογένειές τους υποστηρίζονται ώστε τα παιδιά να πηγαίνουν σχολείο, ενώ απασχολούνται καθηγητές τουρκικής γλώσσας που διδάσκουν πάνω από 430 000 παιδιά·

·κατασκευάστηκαν 125 σχολεία συμπαγούς κατασκευής και 50 προκατασκευασμένα σχολεία·

·σχεδόν 50 000 σπουδαστές παρακολουθούν μαθήματα για την κάλυψη κενών και ενισχυτική διδασκαλία ή συμμετέχουν σε άλλα προγράμματα ταχύρρυθμης μάθησης·

·πραγματοποιήθηκαν πάνω από 4,7 εκατ. EUR ιατρικές επισκέψεις προσφύγων ενώ εμβολιάστηκαν πάνω από 450 000 παιδιά προσφύγων· πραγματοποιήθηκαν σχεδόν 1 εκατομμύριο επισκέψεις προγεννητικού ελέγχου εγκύων προσφύγων, ενώ 139 κέντρα υγείας για μετανάστες είναι σήμερα σε λειτουργία και απασχολούν προσωπικό σχεδόν 1 500 ατόμων από τη Συρία, με κατάρτιση και χρηματοδότηση εκ μέρους του Μηχανισμού.

Τα παραδείγματα αυτά δείχνουν ότι μέσω ολοκληρωμένων προσεγγίσεων, «για το σύνολο της διαδρομής», έχει επιτευχθεί σημαντική πρόοδος από την ΕΕ και τα κράτη μέλη. Προτεραιότητά μας πρέπει να είναι να εμβαθύνουμε και να επεκτείνουμε αυτήν την προσέγγιση. Η αρχή γίνεται από τη διαδρομή της Δυτικής Μεσογείου, όπου είναι πιο εντατική η συνεργασία με το Μαρόκο για την ανάπτυξη μιας νέας ευρείας πλατφόρμας συνεργασίας, ενώ νέες πρωτοβουλίες βρίσκονται σε εξέλιξη με τη Μαυριτανία. Αλλού, ο διάλογος με την Αίγυπτο και την Τυνησία ενισχύεται και οι εργασίες με βασικούς εταίρους, όπως η Αιθιοπία, προχωρούν. Οι ανάγκες των Σύριων πρέπει επίσης να εξακολουθήσουν να αποτελούν σημαντική προτεραιότητα σε ό,τι αφορά τη στήριξη των χωρών που φιλοξενούν μεγάλους αριθμούς προσφύγων.

Γενικότερα, η ΕΕ θα πρέπει να συνεχίσει την ενεργό συμμετοχή της σε διεθνή φόρουμ, όπως είναι η διαδικασία της Βαλέτας, στηρίζοντας τις σχετικές διαδικασίες του Ραμπάτ και του Χαρτούμ, αλλά και την εντατικοποίηση του διαλόγου με την Αφρικανική Ένωση η οποία διαδραματίζει ένα ολοένα πιο ενεργό ρόλο. Με το παγκόσμιο σύμφωνο του ΟΗΕ για τη μετανάστευση, η ΕΕ θα πρέπει επίσης να αξιοποιήσει την παγκόσμια δυναμική και να συνεχίσει να προωθεί μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για τη μετανάστευση, με βάση την αμοιβαία ευθύνη και την εταιρική σχέση.

Επιστροφή και επανεισδοχή

Τα χαμηλά ποσοστά επιστροφής επιβεβαιώνουν την επείγουσα ανάγκη να καταβληθούν προσπάθειες, τόσο στην εσωτερική όσο και στην εξωτερική μας πολιτική μετανάστευσης, ώστε να λειτουργούν καλύτερα η επιστροφή και η επανεισδοχή. Τούτο απαιτεί συνδυασμένη ευθύνη των κρατών μελών της ΕΕ και τρίτων χωρών.

Πρώτον, τα κράτη μέλη πρέπει να εφαρμόζουν καλύτερα τους ισχύοντες κανόνες και να καλύπτουν τα κενά στα εθνικά τους συστήματα που καθυστερούν την πραγματική επιστροφή. Δεύτερον, η πρόταση για αναθεώρηση της οδηγίας περί επιστροφής πρέπει να εγκριθεί σύντομα, δεδομένου ότι θα επιφέρει περαιτέρω βελτιώσεις: ταχύτερες διαδικασίες, καλύτερη σύνδεση με συστήματα ασύλου και καταπολέμηση της διαφυγής και των παράνομων δευτερογενών μετακινήσεων: όλα αυτά σημαίνουν ότι οι αποφάσεις επιστροφής θα έχουν πολύ περισσότερες πιθανότητες να μεταφραστούν σε πραγματικές επιστροφές 32 . Το ίδιο ισχύει και για τις προτεινόμενες αλλαγές στην Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή, οι οποίες θα προσθέσουν και αυτές σημαντική στήριξη από πλευράς ΕΕ 33 .

Η άλλη όψη του νομίσματος είναι η εμβάθυνση των εργασιών σχετικά με την επανεισδοχή. Αν και η επανεισδοχή συνιστά ευαίσθητο πολιτικό θέμα σε πολλές χώρες προέλευσης, η συνεργατική προσέγγιση βοήθησε να υλοποιηθούν οι υποχρεώσεις των τρίτων χωρών όσον αφορά την επανεισδοχή. Από κοινού με τα κράτη μέλη ορίστηκαν προτεραιότητες, λαμβάνοντας υπόψη τον αριθμό των δυνητικών επαναπατριζόμενων, αλλά και τα σημεία όπου μια κοινή προσέγγιση σε επίπεδο ΕΕ προσφέρει μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία σε σχέση με το διμερές επίπεδο. Τούτο προωθήθηκε με διάφορους τρόπους, μέσω διαπραγμάτευσης επίσημων συμφωνιών επανεισδοχής, αναλυτικών επιχειρησιακών ρυθμίσεων και επίλυσης πρακτικών προβλημάτων. Με τις έξι ρυθμίσεις επανεισδοχής 34 που έχουν συμφωνηθεί από το 2016 και ύστερα, η ΕΕ έχει πλέον στη διάθεσή της 23 συμφωνίες και ρυθμίσεις επανεισδοχής.



Η πρακτική συνεργασία με τρίτες χώρες έχει προχωρήσει σε βάθος μέσω ενός ολοκληρωμένου συνόλου εργαλείων και δικτύων για την αποτελεσματική υλοποίηση της επανεισδοχής. Οργανώνονται τακτικές συναντήσεις με τους εταίρους, για την παρακολούθηση της προόδου και τη συζήτηση επί των εμποδίων που παρουσιάζονται. Έχουν δημιουργηθεί συστήματα τεχνολογίας των πληροφοριών, προκειμένου να βελτιωθεί η διαχείριση των υποθέσεων, οι Ευρωπαίοι Αξιωματικοί Σύνδεσμοι Μετανάστευσης που έχουν τοποθετηθεί επιτόπου από την ΕΕ και τα κράτη μέλη ενεργούν ως βασικά σημεία επαφής με τις αρχές τρίτων χωρών, ενώ οι αξιωματικοί σύνδεσμοι από τρίτες χώρες σε βασικά κράτη μέλη της ΕΕ μπορούν να βοηθούν στον εντοπισμό δυνητικών επαναπατριζομένων. Έχουν κινητοποιηθεί πόροι της ΕΕ για την οικοδόμηση ικανοτήτων των εταίρων ώστε να εφαρμόζουν αποτελεσματικά τις ρυθμίσεις, καθώς και για την επανένταξη των επαναπατριζομένων, για να αποτραπούν οι επανειλημμένες αναχωρήσεις. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής έχει αυξήσει σημαντικά την ικανότητά του να συντονίζει και να οργανώνει επιχειρήσεις επιστροφής σε στενή συνεργασία με τρίτες χώρες. Σημαντική βελτίωση της αποδοτικότητας μπορεί επίσης να επιτευχθεί με την εναρμόνιση των πρακτικών στους τομείς της υποστηριζόμενης οικειοθελούς επιστροφής, της επανένταξης και της παροχής συμβουλών.

Το επόμενο βήμα είναι να αξιοποιηθεί πλήρως το δυναμικό των εν λόγω εργαλείων. Εδώ ακριβώς είναι καθοριστικής σημασίας ο συνδυασμός αποτελεσματικών διαδικασιών επιστροφής εντός των κρατών μελών, διευκόλυνσης σε επίπεδο ΕΕ και συνεργασίας με τρίτες χώρες. Υπό εξέλιξη βρίσκονται διαπραγματεύσεις για περαιτέρω συμφωνίες επανεισδοχής με τη Νιγηρία, την Τυνησία, το Μαρόκο και την Κίνα. Τούτο θα πρέπει να συμπληρωθεί με συζητήσεις επί περαιτέρω ρυθμίσεων επανεισδοχής με εταίρους στην υποσαχάρια Αφρική, με εξεύρεση λύσεων που να καλύπτουν όλες τις ανάγκες και με τη χρήση όλων των μοχλών και εργαλείων.

Δράση της ΕΕ κατά της λαθραίας διακίνησης μεταναστών

Τα δίκτυα οργανωμένου εγκλήματος που ευθύνονται για τη λαθραία διακίνηση μεταναστών είναι βασικοί μοχλοί της παράτυπης μετανάστευσης. Το σχέδιο δράσης της ΕΕ κατά της λαθραίας διακίνησης μεταναστών όρισε μια συνολική προσέγγιση, παρέχει δε το κατάλληλο πλαίσιο ιεράρχησης των εργασιών. 35 Θα είναι το βασικό εργαλείο απάντησης στην πρόσκληση που απηύθυνε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, στα συμπεράσματά του τον Οκτώβριο του 2018, να ενταθούν οι εργασίες για την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης.

Το σχέδιο δράσης καλύπτει εργασίες τόσο εντός της ΕΕ όσο και με τους εταίρους μας. Οι εργασίες με τους εταίρους επικεντρώνονται στην ανάπτυξη ικανοτήτων καταπολέμησης της λαθραίας διακίνησης μεταναστών, μέσω πόρων, τεχνικής εμπειρογνωσίας και επιχειρησιακής βοήθειας. Οι εργασίες πρόληψης είναι επίσης σημαντικές: προώθηση εναλλακτικών πηγών εσόδων για τα άτομα που είναι εκτεθειμένα σε δίκτυα λαθραίας διακίνησης, καταπολέμηση της παραπληροφόρησης των δικτύων λαθραίας διακίνησης μεταναστών και παροχή αξιόπιστων και αντικειμενικών πληροφοριών σε δυνητικούς μετανάστες. Πάνω από 23 εκατ. EUR έχουν διατεθεί για την ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση από το 2015 36 . Προβλέπονται επίσης έργα όπου οι κοινότητες της διασποράς θα παρέχουν ανασκευή της επιχειρηματολογίας.

Για την εξάρθρωση των εγκληματικών δικτύων βρίσκονται σε εξέλιξη διάφορες πρωτοβουλίες σχετικά με την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών, των οργανισμών της ΕΕ, των αποστολών της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας, διεθνών οργανισμών και τρίτων χωρών. Κοινές ομάδες έρευνας παρέχουν επιτόπια επιχειρησιακή συνεργασία. Για παράδειγμα, η ΕΕ υποστηρίζει μια ομάδα στον Νίγηρα που αποτελείται από υπεύθυνους διεξαγωγής ερευνών από τον Νίγηρα, τη Γαλλία και την Ισπανία, οι εργασίες της οποίας κατέληξαν σε 211 συλλήψεις 37 . Η προσέγγιση αυτή πρόκειται σύντομα να αναπαραχθεί σε άλλες χώρες καταγωγής και διέλευσης. Οι Ευρωπαίοι Αξιωματικοί Σύνδεσμοι Μετανάστευσης που έχουν τοποθετηθεί από την Επιτροπή σε 13 χώρες εταίρους προτεραιότητας διαδραματίζουν επίσης καίριο ρόλο στη βελτίωση της επικοινωνίας· το δίκτυο αξιωματικών συνδέσμων μετανάστευσης σε επίπεδο ΕΕ και σε εθνικό επίπεδο θα πρέπει να λάβει περαιτέρω εργαλεία μέσω της πρόσφατης σχετικής πρότασης της Επιτροπής. Μια καινοτόμος προσέγγιση υιοθετήθηκε από την επιχείρηση «Σοφία» στη Μεσόγειο: μία μονάδα εγκληματολογικών πληροφοριών που θα επιτρέπει την άμεση ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ της επιχείρησης «Σοφία», της Ευρωπόλ και του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής. Με την επιχείρηση «Σοφία» συνελήφθησαν 151 ύποπτοι για παράνομη διακίνηση και εμπορία ανθρώπων και αφαιρέθηκαν 551 πλοία από τις εγκληματικές οργανώσεις. Επίσης, στη Λιβύη, οι καινοτόμοι κυρώσεις που εγκρίθηκαν σε επίπεδο Ηνωμένων Εθνών έχουν συμβάλει στη στοχοποίηση μεμονωμένων διακινητών και εμπόρων ανθρώπων. Οι κυρώσεις αποτελούν έτσι τομέα που πρέπει να διερευνηθεί περαιτέρω για να αντιμετωπιστεί η ατιμωρησία και να ενισχυθεί η αποτροπή.

Ο ρόλος της Ευρωπόλ είναι ζωτικής σημασίας για την καταπολέμηση της λαθραίας διακίνησης μεταναστών. Από το 2016 μέχρι σήμερα το Ευρωπαϊκό Κέντρο κατά της Παράνομης Διακίνησης Μεταναστών βοηθά τα κράτη μέλη να βάλουν στο στόχαστρό τους σύνθετα και πολύπλοκα εγκληματικά δίκτυα. Υποστηρίζει επί τόπου επιχειρήσεις και προσφέρει εμπειρογνωσία, συντονισμό, προσαρμοσμένη αναλυτική υποστήριξη και διασταύρωση των στοιχείων στις βάσεις δεδομένων της Ευρωπόλ. Το Κέντρο Ανταλλαγής Πληροφοριών που διαθέτει διαμορφώνει μία σφαιρική εικόνα σε επίπεδο πληροφοριών ασφαλείας, χρησιμοποιώντας εμπειρογνωσία από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις της ΕΕ, τις αρχές επιβολής του νόμου, τους οργανισμούς της ΕΕ και τους διεθνείς οργανισμούς. Όπως υπογραμμίστηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, η παρεμπόδιση των διαδικτυακών επικοινωνιών των διακινητών μπορεί αποδειχτεί πολύτιμη. Ο αριθμός των αναφορών διαδικτυακού περιεχομένου, από τη μονάδα της ΕΕ για την αναφορά διαδικτυακού περιεχομένου, στους παρόχους υπηρεσιών διαδικτύου αυξήθηκε κατά 35 % και πλέον σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, και το ποσοστό επιτυχούς αφαίρεσης έχει φθάσει το 98 %. Η Επιτροπή εξετάζει το πώς θα μεγιστοποιηθούν οι συνέργειες με το έργο καταπολέμησης άλλων μορφών εγκληματικότητας και το πώς θα ενισχυθεί η συνεργασία με ιδιωτικές εταιρείες, καθώς και η κατάρτιση των εθνικών υπευθύνων διεξαγωγής ερευνών και της βιομηχανίας μέσων κοινωνικής δικτύωσης ώστε να διευκολύνονται οι αναφορές περιεχομένου.

Προώθηση των νόμιμων οδών

Για την οικοδόμηση αξιοπιστίας στη συνεργασία με εταίρους για μια ολοκληρωμένη μεταναστευτική πολιτική απαιτείται επίσης η παροχή νόμιμων οδών προς την ΕΕ. Η περυσινή επιτυχής πρόσκληση στα κράτη μέλη να δεσμευτούν για 50 000 θέσεις επανεγκατάστασης εξασφαλίζει ότι άτομα που χρειάζονται προστασία θα μπορούν να αναζητήσουν ασφάλεια στην Ευρώπη. Αλλά οι νόμιμοι οδοί μετανάστευσης δεν είναι μόνο θέμα προστασίας. Ο αριθμός πρώτων αδειών διαμονής που χορηγήθηκαν σε υπηκόους τρίτων χωρών οι οποίοι διαμένουν νόμιμα στην ΕΕ αυξήθηκε από 2,6 εκατομμύρια το 2015 σε 3 και πλέον εκατομμύρια το 2017, με ιδιαίτερα έντονη αύξηση στις άδειες διαμονής που συνδέονται με εργασία. Ωστόσο, πρέπει να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες ώστε να δίδονται ευκαιρίες σε σπουδαστές και επαγγελματίες, ιδίως σε άτομα υψηλής ειδίκευσης. Τον Σεπτέμβριο, η Επιτροπή υπογράμμισε τη σημασία μιας στρατηγικής και προορατικής πολιτικής της ΕΕ για τη νόμιμη μετανάστευση, τόσο για να καταδείξει ότι υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις έναντι της παράτυπης μετανάστευσης, όσο και για να συμβάλει σε μια πιο ανταγωνιστική οικονομία της ΕΕ. 38 Μια φιλόδοξη μεταρρύθμιση της μπλε κάρτας της ΕΕ για τους υπηκόους τρίτων χωρών με υψηλή ειδίκευση είναι ουσιώδους σημασίας και η Επιτροπή καλεί το Συμβούλιο να συμφωνήσει άμεσα σε μια θέση που θα προσφέρει πραγματική προστιθέμενη αξία σε σύγκριση με την ισχύουσα μπλε κάρτα, σύμφωνα με τους στόχους που ορίζονται στην πρόταση της Επιτροπής.

Επιπλέον, προχώρησαν οι εργασίες δρομολόγησης πιλοτικών έργων για τη νόμιμη μετανάστευση, για τα οποία προβλέπεται χρηματοδοτική στήριξη ύψους περίπου 20 εκατ. EUR 39 . Διάφορα πιλοτικά έργα βρίσκονται στο στάδιο της προετοιμασίας και αναμένεται να αρχίσουν σύντομα: δύο αξιολογήσεις ολοκληρώθηκαν πρόσφατα, ενώ άλλα έργα είναι υπό ανάπτυξη σε κράτη μέλη. Ένα έργο στο πλαίσιο του Καταπιστευματικού Ταμείου για την κινητικότητα του εργατικού δυναμικού με τις χώρες της Βόρειας Αφρικής πλησιάζει στην ολοκλήρωσή του, και η Επιτροπή δημοσίευσε μία ακόμη πρόσκληση υποβολής έργων στο πλαίσιο του Ταμείου Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης.

Χρηματοδότηση

Η εμβάθυνση των μακροπρόθεσμων εταιρικών σχέσεων απαιτεί επενδύσεις και βιώσιμους πόρους. Τούτο σημαίνει ενίσχυση του Καταπιστευματικού Ταμείου της ΕΕ για την Αφρική. Οι πόροι που διατίθενται σήμερα υπολείπονται του προγραμματισμού για το 2019 κατά περίπου 500 εκατ. EUR. Δεδομένου ότι το 89 % των πόρων του Καταπιστευματικού Ταμείου έχει διατεθεί μέχρι στιγμής από κονδύλια της ΕΕ, θα είναι σημαντικό να είναι πρόθυμα τα κράτη μέλη να αυξήσουν τη χρηματοδότησή τους για το υπόλοιπο της παρούσας περιόδου χρηματοδότησης – σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ιουνίου, που ζήτησε την τροφοδότηση του Καταπιστευματικού Ταμείου. Για πολλά προγράμματα, η στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη, από τον σχεδιασμό έως την εφαρμογή, επέτρεψε σαφείς συνέργειες μεταξύ των εισφορών τους και των εισφορών του προϋπολογισμού της ΕΕ. Η Επιτροπή θα επικροτούσε την περαιτέρω συνεργασία με τα κράτη μέλη όσον αφορά προγράμματα που ανταποκρίνονται στους στρατηγικούς στόχους του Καταπιστευματικού Ταμείου.

Χρηματοδότηση των εξωτερικών πτυχών της μετανάστευσης

Οι προτάσεις της Επιτροπής στο πλαίσιο του επόμενου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου περιλαμβάνουν σημαντική ώθηση στη χρηματοδότηση για τις εξωτερικές πτυχές της μετανάστευσης. Πρώτον, θα υπάρξουν μεγαλύτερες δυνατότητες υποστήριξης των δράσεων εκτός ΕΕ εκ μέρους εσωτερικών προγραμμάτων. Συνολικά, τα νέα κονδύλια που προτείνονται θα ανέρχονται σε περίπου 35 δισ. EUR για την περίοδο 2021-27. Ένα μεγάλο μέρος θα χρησιμοποιηθεί για τη στήριξη της συνέχειας στις εσωτερικές και εξωτερικές δράσεις σε τομείς όπως η επιστροφή, η επανεισδοχή και η επανένταξη· ή η επιχειρησιακή συνεργασία με εταίρους από τρίτες χώρες. Δεύτερον, το Μέσο Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας, που προτείνεται να ανέλθει σε περίπου 90 δισ. EUR, θα διαδραματίσει καίριο ρόλο στη δράση που αναλαμβάνει η ΕΕ για να ανταποκριθεί στις προκλήσεις, τις ανάγκες και τις ευκαιρίες που σχετίζονται με τη μετανάστευση. Έχει προταθεί ένας άνευ προηγουμένου στόχος για τις δαπάνες, ύψους 10 %, που θα καλύπτει τόσο τα βαθύτερα αίτια της παράτυπης μετανάστευσης και της αναγκαστικής εκτόπισης, όσο και την παροχή στήριξης για τη διαχείριση και τη διακυβέρνηση της μετανάστευσης. Λαμβάνοντας υπόψη ότι κατά το παρελθόν η ΕΕ έπρεπε συνεχώς να μοχλεύει τη χρηματοδότηση και να αντιμετωπίζει τα τυχόν κενά εντός των αυστηρών ορίων του προϋπολογισμού, ένα ενιαίο μέσο με σημαντικούς πόρους θα επέτρεπε στην ΕΕ να έχει μεγαλύτερη ευελιξία και να μπορεί να διοχετεύει τα κονδύλια όταν και όπου είναι απαραίτητο.

3.ΕΝΙΣΧΥΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΟΡΩΝ

Η ισχυρή και αξιόπιστη προστασία των εξωτερικών συνόρων αποτελεί προϋπόθεση για έναν χώρο ελεύθερης κυκλοφορίας χωρίς ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα. Προσδίδει αξιοπιστία στην κοινή πολιτική ασφάλειας και διασφαλίζει ότι εισέρχονται στην ΕΕ όσοι έχουν δικαίωμα εισόδου. Πρόκειται για καθήκον που επιμερίζεται μεταξύ των κρατών μελών, τα οποία πρέπει να διασφαλίζουν τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων τους, τόσο προς το συμφέρον των ιδίων όσο και προς το κοινό συμφέρον του συνόλου, με τη βοήθεια της Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής. Η διαχείριση των συνόρων έχει επίσης άμεσες επιπτώσεις στην αποτελεσματική λειτουργία των εσωτερικών κανόνων, π.χ. για το άσυλο και την επιστροφή, καθώς και στις σχέσεις μας με τρίτες χώρες.

Από το 2015 μέχρι σήμερα, η ΕΕ και τα κράτη μέλη έχουν επίσης συμμετάσχει σε έναν άνευ προηγουμένου συντονισμό στα θαλάσσια σύνορα της ΕΕ για τη διάσωση ζωών στη θάλασσα, την ενίσχυση των συνοριακών ελέγχων και την εξάρθρωση του επιχειρηματικού μοντέλου των εμπόρων ανθρώπων και των διακινητών μεταναστών. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής συντόνισε με τα κράτη μέλη που πλήττονται περισσότερο τις κοινές επιχειρήσεις στο Αιγαίο, στην Κεντρική Μεσόγειο και στη Δυτική Μεσόγειο, καθεμία από τις οποίες υποστήριξε την ενίσχυση της επιτήρησης των συνόρων, αύξησε τις ικανότητες διάσωσης ζωών στη θάλασσα και συνέβαλε στη βελτίωση της καταγραφής και της ταυτοποίησης. Οι επιχειρήσεις αυτές βασίστηκαν σε συνδυασμό της στήριξης από τα κράτη μέλη υπό τον συντονισμό του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής, για την παροχή συνοριοφυλάκων, πλοίων, αεροσκαφών και άλλων πόρων.

Με βάση τα θεμέλια που έθεσε ο Frontex, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής, που ιδρύθηκε το 2016, αποτέλεσε ένα βήμα προόδου, προσφέροντας ορισμένες καινοτομίες όσον αφορά τη στήριξη των κρατών μελών κατά τον έλεγχο στα εξωτερικά σύνορα και την εκτέλεση των επιστροφών. Ο Οργανισμός επί του παρόντος έχει τοποθετήσει περίπου 1 100 συνοριοφύλακες, συμπληρώνοντας έτσι τις υφιστάμενες εθνικές ικανότητες στα εξωτερικά σύνορα. Παρά τις αλλαγές, εντοπίστηκαν ορισμένες ελλείψεις, οι οποίες περιορίζουν τη συλλογική ικανότητα της ΕΕ όσον αφορά την προστασία των εξωτερικών συνόρων, τώρα και στο μέλλον. Σε αυτές τις ελλείψεις περιλαμβάνεται η εθελοντική φύση των συνεισφορών των κρατών μελών (σε προσωπικό και εξοπλισμό), γεγονός που σήμερα οδηγεί σε διαρκείς αποκλίσεις στις δεσμεύσεις και πλήττει την αποτελεσματικότητα των κοινών επιχειρήσεων 40 . Επίσης, δεν κατέστη δυνατόν να αξιοποιηθεί η εφεδρεία ταχείας αντίδρασης 1 500 συνοριοφυλάκων, με αυστηρές προϋποθέσεις για την τοποθέτησή τους.

Ανταποκρινόμενη στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ιουνίου 2018, τον Σεπτέμβριο του 2018 η Επιτροπή πρότεινε να ενισχυθεί περαιτέρω η Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή, ώστε να διαθέτει πιο αξιόπιστη και σταθερή ικανότητα στήριξης. Η πρόταση της Επιτροπής διατηρεί την πρωταρχική ευθύνη των κρατών μελών όσον αφορά την προστασία των εξωτερικών συνόρων, αλλά θα παρέχει στον Οργανισμό τα μέσα για να τη στηρίξει με μόνιμο σώμα 10 000 Ευρωπαίων συνοριοφυλάκων. Το σώμα αντιπροσωπεύει ποσοστό 8,7 % των 115 000 εθνικών συνοριοφυλάκων στην ΕΕ 41 . Η προοδευτική αλλά ταχεία δημιουργία του θα δώσει άμεση ώθηση στη συλλογική ικανότητα της ΕΕ όσον αφορά την προστασία των εξωτερικών συνόρων και την αποτελεσματική εκτέλεση επιστροφών από την ΕΕ.

Το μόνιμο σώμα θα παρέχει μια μόνιμη αλλά ευέλικτη λύση για την αντιμετώπιση των υφιστάμενων κενών στις δραστηριότητες του Οργανισμού και θα διασφαλίζει την ετοιμότητα της ΕΕ να αντιμετωπίσει τυχόν μελλοντική κρίση. Οι μόνιμοι υπάλληλοι του Οργανισμού και οι αξιωματικοί των κρατών μελών με απόσπαση μακράς διαρκείας θα αποτελούν τα κύρια δομικά στοιχεία της επιχειρησιακής υποστήριξης του Οργανισμού, ενώ το προσωπικό που παρέχουν τα κράτη μέλη με αποσπάσεις βραχείας διαρκείας θα είναι σε επιφυλακή και θα χρησιμοποιείται μόνο όταν υπάρχει πραγματική ανάγκη, ιδίως σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.

Το μόνιμο σώμα 10 000 συνοριοφυλάκων

Το μόνιμο σώμα 10 000 ατόμων σχεδιάστηκε προσεκτικά, μεταξύ άλλων όσον αφορά το μέγεθος και τη σύνθεσή του, ώστε να είναι σε θέση να αντιμετωπίζει τις τρέχουσες και τις μελλοντικές ανάγκες των κρατών μελών. Στον υπολογισμό ελήφθησαν υπόψη οι ακόλουθοι παράγοντες:

·Η εμπειρία της μεταναστευτικής κρίσης: με τις υφιστάμενες ρυθμίσεις δεν ήταν δυνατόν να υπάρξει η κατάλληλη ανταπόκριση όταν ο αριθμός των αφίξεων αυξήθηκε σε πέραν των 100 000-200 000 ανά έτος 42 . 

·Η παράλυση από τις διαρκείς ελλείψεις προσωπικού και εξοπλισμού: κατά τη διάρκεια της μεταναστευτικής κρίσης η Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή χρειάστηκε να αυξήσει τις τοποθετήσεις προσωπικού ανά την Ευρώπη πέντε φορές. Το 2018 η ετήσια διαδικασία ανάληψης δεσμεύσεων εξακολουθούσε να καλύπτει μόλις το 49 % των αναγκών του Οργανισμού στα χερσαία σύνορα, ενώ οι ανάγκες που προσδιορίστηκαν για το 2019 δεν είναι ακόμη εξασφαλισμένες 43 . 

·Οι νέες και ενισχυμένες αρμοδιότητες που ανατίθενται στον Οργανισμό: ειδικές ανάγκες που απορρέουν από την παροχή ικανότητας στον Οργανισμό ώστε να εκτελεί τα καθήκοντά του:

oΟι τοποθετήσεις σε τρίτες χώρες απαιτούν νέους πόρους. Για παράδειγμα, νέες συμφωνίες περί καθεστώτος με πέντε χώρες των Δυτικών Βαλκανίων αναμένεται να οδηγήσουν στην τοποθέτηση τουλάχιστον 200-250 μελών ομάδας, ενώ μία αποστολή στήριξης των εταίρων στην υποσαχάρια Αφρική μπορεί να απαιτήσει άμεση τοποθέτηση επιχειρησιακού προσωπικού 50-70 ατόμων 44 . Συνολικά πρόκειται για περίπου 250 αξιωματικούς κατά τη διάρκεια του έτους σε κυλιόμενη βάση.

oΜε την ενισχυμένη εντολή του όσον αφορά τις επιστροφές, ο Οργανισμός θα είναι σε θέση να υποστηρίξει περίπου 50 000 επιστροφές ανά έτος, αλλά θα έπρεπε να ενισχυθεί με 2,5 φορές περισσότερους εμπειρογνώμονες σε θέματα επιστροφής, ήτοι να διαθέτει προσωπικό τουλάχιστον 1 400 έως 1 500 ατόμων.

oΗ συντήρηση και λειτουργία των αεροπορικών, θαλάσσιων και χερσαίων μέσων για την αντιμετώπιση επίμονων ελλείψεων στη συγκέντρωση του εξοπλισμού θα απαιτούσε τεχνικό προσωπικό περίπου 800-1 000 ατόμων.

oΟ ρόλος του Οργανισμού στο Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφοριών και Άδειας Ταξιδίου θα απαιτούσε μια κεντρική υπηρεσία με προσωπικό 250 ατόμων.

Το μόνιμο σώμα έχει μελετηθεί προσεκτικά ώστε να συνδυάζει υπαλλήλους που αποστέλλουν υποχρεωτικά τα κράτη μέλη με προσωπικό του ίδιου του Οργανισμού, εκπαιδευμένο σε καθήκοντα διαχείρισης των συνόρων και επιστροφής.

Κατά τα τελευταία έτη, η ΕΕ αναπτύσσει μεγάλης κλίμακας συστήματα τεχνολογίας των πληροφοριών, με κεντρική διαχείριση, για τη συλλογή, επεξεργασία και ανταλλαγή πληροφοριών σχετικών με τη διαχείριση των συνόρων, τη μετανάστευση και την ασφάλεια, σύμφωνα με τις απαιτήσεις περί προστασίας δεδομένων. Η ΕΕ βρίσκεται τώρα είτε στα τελικά στάδια συμφωνίας ή η εφαρμογή έχει ξεκινήσει.

Πλήρης αξιοποίηση των συστημάτων πληροφοριών στα σύνορά μας

Η ΕΕ βρίσκεται στην παρούσα φάση στο στάδιο οριστικοποίησης ενός συνόλου μέτρων που θα οδηγήσουν από κοινού σε ένα πιο ασφαλές, πιο αποτελεσματικό και πιο σύγχρονο σύστημα διαχείρισης των συνόρων. Όταν τα διαφορετικά συστήματα συνδυαστούν κατά τρόπο ώστε να είναι διαλειτουργικά, τα οφέλη θα είναι ακόμη μεγαλύτερα. Τούτο θα καλύπτει βασικές διαδικασίες πριν από το ταξίδι και στα σύνορα:

·Για τους ταξιδιώτες χωρίς υποχρέωση θεώρησης θα πραγματοποιείται προαναχωρησιακός έλεγχος κινδύνων για την ασφάλεια και τη μετανάστευση μέσω του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών και Άδειας Ταξιδίου. Έγκριση που έχει χορηγηθεί από το εν λόγω σύστημα θα είναι απαραίτητη, μαζί με έγκυρο ταξιδιωτικό έγγραφο, πριν από την είσοδό τους στην ΕΕ.

·Για τους ταξιδιώτες που υπόκεινται στην υποχρέωση θεώρησης, το Σύστημα Πληροφοριών για τις Θεωρήσεις, το οποίο συλλέγει δεδομένα και αποφάσεις που αφορούν αίτηση για θεώρηση βραχείας διαμονής στον χώρο Σένγκεν, θα βελτιωθεί περαιτέρω με βάση την πρόταση της Επιτροπής. Αποσκοπεί σε πληρέστερους ελέγχους ιστορικού σχετικά με αιτούντες θεώρηση· στην κάλυψη των κενών πληροφόρησης σε ζητήματα ασφάλειας χάρη στη βελτίωση της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών· και στη διασφάλιση πλήρους διαλειτουργικότητας με άλλες βάσεις δεδομένων σε επίπεδο ΕΕ.

·Τόσο οι ταξιδιώτες που δεν υπόκεινται σε υποχρέωση θεώρησης, όσο και ταξιδιώτες που υπόκεινται, θα ελέγχονται μέσω του προσφάτως ενισχυθέντος Συστήματος Πληροφοριών Σένγκεν προτού τους επιτραπεί να ταξιδέψουν στην Ευρώπη. Θα συμβάλει επίσης στην καλύτερη παρακολούθηση των ταξιδιωτών που διέρχονται τα εξωτερικά σύνορα, καθώς και στην καλύτερη χρήση εργαλείων όπως τα δακτυλικά αποτυπώματα για να προσδιορίζεται ποιος εισέρχεται στον χώρο Σένγκεν.

·Όλοι οι πολίτες χωρών εκτός ΕΕ που ταξιδεύουν για σύντομη παραμονή εντός του χώρου Σένγκεν (έως και 90 ημέρες εντός οιασδήποτε περιόδου 180 ημερών) θα καλύπτονται από το σύστημα εισόδου/εξόδου. Το σύστημα αυτό θα καταχωρίζει το όνομα, το ταξιδιωτικό έγγραφο και τα βιομετρικά στοιχεία, καθώς και την ημερομηνία και τον τόπο εισόδου και εξόδου. Θα βοηθά έτσι τους καλή τη πίστει ταξιδιώτες, θα δυσχεραίνει τις απόπειρες εισόδου στον χώρο Σένγκεν με πλαστά έγγραφα και θα βοηθά στον εντοπισμό κατόχων θεώρησης που παραμένουν μετά τη λήξη ισχύος της θεώρησής τους.

·Η εκ νέου σχεδιασμένη βάση δεδομένων Eurodac δεν θα περιορίζεται πλέον στους αιτούντες άσυλο, αλλά θα αποθηκεύει δεδομένα υπηκόων τρίτων χωρών που διαπιστώθηκε ότι διαμένουν παράτυπα στην ΕΕ. Η περίοδος διατήρησης των δεδομένων για τους παράτυπους μετανάστες που συλλαμβάνονται στα εξωτερικά σύνορα θα επεκταθεί από 18 μήνες που είναι σήμερα, σε 5 έτη.

Το πλαίσιο διαλειτουργικότητας θα διευκολύνει τους συνοριοφύλακες και αστυνομικούς υπαλλήλους να έχουν στη διάθεσή τους πλήρεις, αξιόπιστες και ακριβείς πληροφορίες, αλλά και να εντοπίζουν τα άτομα που ενδεχομένως χρησιμοποιούν ψεύτικες ταυτότητες ως προκάλυμμα για εγκληματικές ή τρομοκρατικές δραστηριότητες. Παρέχει έναν στοχευμένο και έξυπνο τρόπο χρήσης των υφιστάμενων δεδομένων με τον αποτελεσματικότερο δυνατό τρόπο, χωρίς τη δημιουργία νέων βάσεων δεδομένων ή την αλλαγή των δικαιωμάτων πρόσβασης των υφιστάμενων συστημάτων πληροφοριών. Με τον τρόπο αυτό θα είναι δυνατόν να πραγματοποιείται ταυτόχρονη αναζήτηση σε πολλαπλά συστήματα πληροφοριών της ΕΕ –σύμφωνα με τα δικαιώματα πρόσβασης των χρηστών– για την αντιπαραβολή βιομετρικών δεδομένων και τη λήψη προειδοποιήσεων όταν εντοπίζονται πολλαπλές ή πλαστές ταυτότητες.

Ένα άλλο σημαντικό βήμα θα γίνει με το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο: θα ενισχυθεί η στήριξη για την ευρωπαϊκή ολοκληρωμένη διαχείριση των συνόρων και την κοινή πολιτική θεωρήσεων, π.χ. με την παροχή βοήθειας προς τις εθνικές αρχές για τη δημιουργία βασικών συστημάτων τεχνολογίας πληροφοριών. Είναι πλέον ζωτικής σημασίας να ξεκινήσουν το συντομότερο δυνατόν οι διαπραγματεύσεις μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και να διατηρηθεί το υψηλό επίπεδο φιλοδοξίας στις προτάσεις της Επιτροπής.

Χρηματοδοτική στήριξη της ΕΕ για τα εξωτερικά σύνορα

Οι προτάσεις της Επιτροπής στο πλαίσιο του επόμενου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου προβλέπουν σημαντική αύξηση στη στήριξη που παρέχεται για τα εξωτερικά σύνορα, ήτοι σχεδόν τον τετραπλασιασμό της σε σχέση με την τρέχουσα περίοδο χρηματοδότησης, ώστε το ποσό να φτάσει τα 21 δισ. EUR για την περίοδο 2021-2027. Η στήριξη για τους οργανισμούς της Ένωσης, ιδίως για την Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή, θα αποτελέσει βασικό στοιχείο. Θα προβλεφθεί επίσης ποσό 8 δισ. EUR για ένα νέο μέσο διαχείρισης των συνόρων και θεωρήσεων. Μέσω αυτού θα ενισχυθεί η στήριξη προς τα κράτη μέλη, ώστε να οικοδομήσουν ικανότητες διαχείρισης των συνόρων μέσω εθνικών προγραμμάτων, και θα υποβοηθηθεί η ανάπτυξη της κοινής πολιτικής θεωρήσεων και της ολοκληρωμένης διαχείρισης των συνόρων. Θα υπάρξει ειδικός σχεδιασμός που θα ανταποκρίνεται στις μεταβαλλόμενες ανάγκες.

4.ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΣΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

Η μεταναστευτική και προσφυγική κρίση του 2015 ανέδειξε τα όρια του συστήματος ασύλου που διαθέτουμε. Έθεσε σε δοκιμασία το έμφυτό μας αίσθημα δικαιοσύνης και αλληλεγγύης. Αυτό που ζήσαμε φέτος το καλοκαίρι, με τα πλοία να μεταφέρουν μετανάστες και να αναζητούν λιμάνι να τους αποβιβάσουν, έδειξε ότι η συντονισμένη προσπάθεια σε ευρωπαϊκή κλίμακα μπορεί να προσφέρει αποτελεσματικές λύσεις από τις οποίες μπορούμε να αντλήσουμε έμπνευση. Ωστόσο, απέδειξε επίσης ότι μια μακρόπνοη πολιτική απαιτεί μια πιο προβλέψιμη, πιο συνεργατική και πιο βιώσιμη προσέγγιση.

Υπάρχει σαφής συναίνεση ότι ο χώρος Σένγκεν χωρίς ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα πρέπει να διατηρηθεί — και αυτό πρέπει να επιτευχθεί πάνω στα θεμέλια ενός Κοινού Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασύλου που θα λειτουργεί ομαλά. Οι αιτούντες δεν θα πρέπει να έχουν ελευθερία επιλογής ως προς το κράτος μέλος στο οποίο υποβάλλουν αίτηση διεθνούς προστασίας. Υπάρχει επίσης συναίνεση ότι το παρόν σύστημα του Δουβλίνου χρειάζεται ουσιαστική μεταρρύθμιση. Η Επιτροπή είναι πεπεισμένη ότι μια τέτοια μεταρρύθμιση πρέπει να περιλαμβάνει ισχυρότερες εγγυήσεις ότι κάθε κράτος μέλος θα εξετάζει τις αιτήσεις για τις οποίες είναι υπεύθυνο, καθώς και έναν κατάλληλα δομημένο και προβλέψιμο μηχανισμό αλληλεγγύης για να εξασφαλιστεί ότι κανένα κράτος μέλος δεν θα επιβαρύνεται δυσανάλογα.

Στήριξη από την ΕΕ σήμερα

Η οικοδόμηση ενός μακρόπνοου συστήματος ασύλου θα πρέπει να συμβαδίζει με τη στήριξη των άμεσων αναγκών. Η επιχειρησιακή και οικονομική στήριξη της ΕΕ βοήθησε αποφασιστικά τα κράτη μέλη να αντιμετωπίσουν την πρόκληση της μετανάστευσης από το 2015 μέχρι σήμερα. Η στήριξη αυτή είχε άμεσο αντίκτυπο επί τόπου. Η προσέγγιση των κέντρων υποδοχής και ταυτοποίησης βοηθά τα κράτη μέλη που δέχονται τις μεγαλύτερες πιέσεις στα εξωτερικά σύνορα. Αυτό που αρχικά προοριζόταν να αποτελέσει μηχανισμό στήριξης, έχει αποδειχθεί ότι αποτελεί σταθερό και αποτελεσματικό μέσο αλληλεγγύης της ΕΕ, το οποίο αξιοποιούν ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Υποστήριξης για το Άσυλο, η Ευρωπόλ και η Eurojust για να επιτύχουν έμπρακτα αποτελέσματα όσον αφορά τις διαδικασίες για τους νεοαφικνούμενους μετανάστες (συνεπής ταυτοποίηση, καταγραφή και λήψη δακτυλικών αποτυπωμάτων), τη συγκέντρωση πληροφοριών που απαιτούνται για την εξάρθρωση των δικτύων λαθραίας διακίνησης μεταναστών και τη συνδρομή στην κάλυψη των καθημερινών αναγκών των αρχών των κρατών μελών. Μεγάλο μέρος των προσπαθειών της ΕΕ έχει αφιερωθεί επίσης στη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης για τους μετανάστες, οι οποίες συχνά παραμένουν δυσχερείς.

Γενικότερα, η στήριξη της ΕΕ έχει βοηθήσει τα κράτη μέλη να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους σε ό,τι αφορά την πρόσβαση όσων χρειάζονται προστασία, την παροχή αξιοπρεπών συνθηκών εργασίας, αλλά και την επιστροφή όσων δεν έχουν δικαίωμα παραμονής. Μέσα από τους οργανισμούς της ΕΕ και το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης, καθώς και τα ταμεία της πολιτικής συνοχής, 45 η ΕΕ έχει στηρίξει τις βελτιωμένες ικανότητες υποδοχής, έχει εναρμονίσει τις διαδικασίες ασύλου με τα ενωσιακά πρότυπα, έχει αυξήσει την αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων επιστροφής και έχει βοηθήσει στην ένταξη των προσφύγων και των νομίμως διαμενόντων μεταναστών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, σύμφωνα με το σχέδιο δράσης για την ένταξη υπηκόων τρίτων χωρών 46 . Υλοποιήθηκε ένα κατάλληλα δομημένο πρόγραμμα για τη μετεγκατάσταση ατόμων που χρήζουν διεθνούς προστασίας, το οποίο μετρίασε σε έναν βαθμό την πίεση που δέχτηκαν η Ιταλία και η Ελλάδα. Όλα αυτά τα μέτρα δείχνουν πώς μια ευέλικτη και προσανατολισμένη στα αποτελέσματα προσέγγιση από την ΕΕ κάνει την αλληλεγγύη να λειτουργεί στην πράξη.

Η κατάσταση στην Ελλάδα

Τα κέντρα υποδοχής και ταυτοποίησης στην Ελλάδα βοήθησαν καθοριστικά στη σταθεροποίηση της κατάστασης στα ελληνικά νησιά που είχαν να αντιμετωπίσουν συνεχή μεταναστευτική πίεση και μικρό αριθμό επιστροφών. Η δράση εστιάστηκε στη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης: βελτίωση των υποδομών (ηλεκτρισμός, ύδρευση, αποχέτευση), ειδικευμένο προσωπικό για τις ιατρικές και ψυχοκοινωνικές υπηρεσίες, καθώς και ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία των ευάλωτων ατόμων και στην ενίσχυση της προστασίας των παιδιών. Αυτά συνοδεύτηκαν από μεγαλύτερη ικανότητα υποδοχής στην ηπειρωτική χώρα, καθώς και από νομοθεσία για το εθνικό σύστημα επιτροπείας για τους ανηλίκους. Ο περαιτέρω εξορθολογισμός της διαδικασίας ασύλου ήταν μεν ευπρόσδεκτος, αλλά οι ελληνικές αρχές πρέπει να διασφαλίσουν την πλήρη εφαρμογή του.

Ωστόσο η κατάσταση στην Ελλάδα θα πρέπει να βελτιωθεί περαιτέρω. Η βελτίωση των συνθηκών δεν συμβάδισε με τις ανάγκες στα νησιά. Οι ελληνικές αρχές πρέπει να καταβάλουν περισσότερες προσπάθειες ώστε να αντιδρούν άμεσα όταν προκύπτουν ανάγκες, όπως συμβαίνει σήμερα στη Σάμο. Θα πρέπει να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες, με ιδιαίτερη έμφαση στα εξής:

·βελτιωμένοι όροι υποδοχής ενόψει της χειμώνα, μεταξύ άλλων και για ασυνόδευτους ανηλίκους. Η διαθεσιμότητα επαρκούς αριθμού ιατρών είναι επείγουσα ανάγκη, τόσο για την αρχική διαλογή όσο και για την αξιολόγηση τρωτότητας.

·ταχύτερη διεκπεραίωση των αιτήσεων ασύλου, τόσο σε πρώτο όσο και σε δεύτερο βαθμό. Αυτό απαιτεί επαρκή αριθμό προσωπικού σε κάθε στάδιο της διαδικασίας, τόσο για τη μείωση των καθυστερήσεων σε παλαιές υποθέσεις, όσο και για την έγκαιρη διεκπεραίωση νέων υποθέσεων.

·αύξηση των επιστροφών, με ικανότητες που να επιτρέπουν την πιο συστηματική χρήση της κράτησης, όπου απαιτείται, και την παρακολούθηση της θέσης των δυνητικών επαναπατριζόμενων.

Για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, η Ελλάδα θα πρέπει να εφαρμόσει επειγόντως εθνική στρατηγική που να εξασφαλίζει ένα επαρκές σύστημα ασύλου και υποδοχής, συμπεριλαμβανομένου του σχεδιασμού έκτακτης ανάγκης για την αύξηση της ανθεκτικότητας σε μελλοντικές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, καθώς και σαφών και αποτελεσματικών μηχανισμών συντονισμού. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρέχει πλήρη υποστήριξη, σε συνεργασία με οργανισμούς της ΕΕ και διεθνείς οργανισμούς, μεταξύ άλλων με μόνιμη παρουσία σε όλα τα νησιά με κέντρα υποδοχής και ταυτοποίησης και στην Αθήνα. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξασφαλίζουν ότι οι οργανισμοί έχουν επαρκείς εμπειρογνώμονες στη διάθεσή τους.

Η στήριξη της ΕΕ περιλάμβανε άνευ προηγουμένου οικονομική στήριξη προς τους εταίρους από τον προϋπολογισμό της ΕΕ — όχι μόνο προς τις εθνικές αρχές, αλλά και προς τους διεθνείς οργανισμούς και τις μη κυβερνητικές οργανώσεις. Η στήριξη προς τις ελληνικές αρχές υπερέβη συνολικά τα 525 εκατ. EUR σε βοήθεια έκτακτης ανάγκης από τις αρχές του 2015, επιπλέον των 561 εκατ. EUR από τον προϋπολογισμό της ΕΕ που είχαν ήδη διατεθεί στο πλαίσιο εθνικών προγραμμάτων για την περίοδο 2014-2020. Η Ιταλία έλαβε στήριξη ύψους 219 εκατ. EUR σε βοήθεια έκτακτης ανάγκης και 654 εκατ. EUR ενωσιακής χρηματοδότησης που είχε ήδη διατεθεί στο πλαίσιο των εθνικών προγραμμάτων. Η στήριξη αυτή έχει χρησιμοποιηθεί σε όλο το φάσμα δραστηριοτήτων, π.χ. διερμηνεία, ιατρική υποστήριξη και ταυτοποίηση των ευάλωτων μεταναστών κατά την άφιξη, καθώς και σε συνοριακούς ελέγχους, για παράδειγμα μέσω πολεμικών ελικοπτέρων και αγοράς βασικού εξοπλισμού. Οι εξαιρετικές περιστάσεις οδήγησαν επίσης στη δημιουργία ενός νέου μέσου στήριξης έκτακτης ανάγκης για την άμεση και στοχοθετημένη ανταπόκριση σε μείζονες κρίσεις. Το μέσο αυτό μπορεί να βοηθήσει τα κράτη μέλη να ανταποκρίνονται σε μεγάλους αριθμούς προσφύγων, με τη διοχέτευση ανθρωπιστικής βοήθειας σε οργανώσεις των Ηνωμένων Εθνών, μη κυβερνητικές οργανώσεις και διεθνείς οργανισμούς, σε στενή συνεργασία και διαβούλευση με τα κράτη μέλη. Η πλήρης χρηματοδότηση στο πλαίσιο του μέσου στήριξης έκτακτης ανάγκης έχει πλέον ανατεθεί με συμβάσεις και ανέρχεται σε σχεδόν 645 εκατ. EUR.

Πρόοδος της μεταρρύθμισης του κεκτημένου στον τομέα του ασύλου

Το 2016, η Επιτροπή υπέβαλε επτά προτάσεις για τη μεταρρύθμιση του Κοινού Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασύλου. Σήμερα, βρισκόμαστε κοντά στην επίτευξη ισορροπημένων πολιτικών συμφωνιών για πέντε εξ αυτών, ενώ σύντομα θα μπορούσε να ακολουθήσει ακόμα μία, φέρνοντάς μας πολύ κοντά στη γραμμή του τερματισμού. Περαιτέρω πληροφορίες για τις προτάσεις αυτές δίδονται στο Παράρτημα.

Ποιες αλλαγές επιφέρουν οι προτάσεις επί των οποίων επίκειται συμφωνία

·Ο κανονισμός για τις ελάχιστες απαιτήσεις ασύλου 47 θα εξασφαλίσει μεγαλύτερη σύγκλιση των ποσοστών αναγνώρισης σε ολόκληρη την ΕΕ, θα εγγυάται τα δικαιώματα των αναγνωρισμένων προσφύγων και θα αποθαρρύνει τις δευτερογενείς μετακινήσεις.

·Η οδηγία για τις συνθήκες υποδοχής 48 θα εξασφαλίσει την υποδοχή των αιτούντων άσυλο υπό σταθερές και αξιοπρεπείς συνθήκες σε ολόκληρη την ΕΕ. Θα συμβάλει στην πρόληψη των δευτερογενών μετακινήσεων, αποσαφηνίζοντας τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των αιτούντων άσυλο.

·Ο κανονισμός για τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Άσυλο 49 θα εξασφαλίσει την ενίσχυση του Οργανισμού της ΕΕ για το Άσυλο, ο οποίος θα συνδράμει ακόμη περισσότερο τα κράτη μέλη μέσω ταχείας και πλήρους υποστήριξης. Θα βελτιωθεί έτσι η αποτελεσματικότητα της διαδικασίας ασύλου, επιταχύνοντας τις διαδικασίες εντοπισμού των ατόμων που χρειάζονται προστασία και εκείνων που δεν χρειάζονται, μεταξύ άλλων και στα σύνορα. Θα εξασφαλίσει επίσης κοινές εγγυήσεις για τους αιτούντες άσυλο, αλλά και συγχρόνως αυστηρότερους κανόνες για την πρόληψη των καταχρήσεων.

·Ο κανονισμός Eurodac 50 θα διευρύνει τη βάση δεδομένων αναγνώρισης της ΕΕ, βοηθώντας τις αρχές να παρακολουθούν τις δευτερογενείς μετακινήσεις, θα αντιμετωπίσει την παράτυπη μετανάστευση και θα συμβάλει στον εντοπισμό εκείνων που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ.

·Ο κανονισμός για το πλαίσιο επανεγκατάστασης της Ένωσης 51 θα συμβάλει στη μείωση της παράτυπης μετανάστευσης με τη διασφάλιση ασφαλών και νόμιμων εναλλακτικών λύσεων. Θα αντικαταστήσει τα σημερινά ad hoc καθεστώτα και θα ορίσει πανενωσιακά διετή σχέδια για την επανεγκατάσταση των πραγματικών προσφύγων. Συμβάλλοντας συλλογικά στις παγκόσμιες προσπάθειες επανεγκατάστασης, η ΕΕ θα ενισχύσει τη συνεργασία και την αλληλεγγύη της με τρίτες χώρες οι οποίες φιλοξενούν μεγάλους αριθμούς ατόμων που χρήζουν διεθνούς προστασίας.

Καθένα από τα μέσα αυτά, ακόμη και μεμονωμένα, θα συνέβαλλε σε σημαντική πρόοδο όσον αφορά τη διαχείριση της μετανάστευσης. Πρόκειται για χρήσιμα ενδιάμεσα βήματα για την επίτευξη συμφωνίας σχετικά με την πλήρη μεταρρύθμιση του Κοινού Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασύλου και η έκδοσή τους δεν θα έπρεπε να καθυστερήσει. Δεν υπάρχει τεχνικό ή νομικό κώλυμα για την έκδοση μίας ή περισσοτέρων από τις προτάσεις αυτές χωριστά από τις υπόλοιπες, μολονότι αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης μεταρρύθμισης. Πράγματι, μετά από δύο και πλέον έτη συζητήσεων, είναι πλέον ζήτημα ζωτικής σημασίας να αποδείξει η ΕΕ στους πολίτες της ότι είναι σε θέση να επιτελεί πρόοδο, έστω και σταδιακά, πριν από τις ευρωπαϊκές εκλογές. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο πρέπει τώρα να προβούν στις τελευταίες ενέργειες που απαιτούνται, ώστε το επιστέγασμα της ευρείας συμφωνίας που έχει ήδη επιτευχθεί για καθεμία από αυτές τις προτάσεις να είναι ή έκδοση των σχετικών πράξεων.

Όσον αφορά τον κανονισμό για τις διαδικασίες ασύλου, η Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ήδη συμφωνήσει επί της εντολής διαπραγμάτευσης. Το Συμβούλιο είναι πολύ κοντά στην εξεύρεση κοινού εδάφους για την πρόταση αυτή. Τώρα είναι ζήτημα ζωτικής σημασίας να ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, προκειμένου να επιτευχθεί συμφωνία το συντομότερο δυνατόν. Ο αναθεωρημένος κανονισμός θα απλουστεύσει τη διαδικασία ασύλου, θα την καταστήσει πιο αποτελεσματική και θα καθιερώσει κοινές εγγυήσεις για τους αιτούντες άσυλο, αλλά συγχρόνως και αυστηρότερους κανόνες για την πρόληψη των καταχρήσεων. Η κοινή διαδικασία ασύλου αποτελεί έναν από τους ακρογωνιαίους λίθους ενός αποτελεσματικού και δίκαιου συστήματος ασύλου, που θα κάνει τη διαφορά στην πράξη.

   Κανονισμός του Δουβλίνου: ήρθε η ώρα να προχωρήσουμε

Μια βασική συνιστώσα ενός σταθερού και μακρόπνοου συστήματος ασύλου είναι ένας δίκαιος και βιώσιμος μηχανισμός βάσει του οποίου θα καθορίζεται το κράτος μέλος που είναι υπεύθυνο για την εξέταση μιας αίτησης ασύλου. Με αυτόν τον στόχο κατά νου, η Επιτροπή ενέκρινε τον Μάιο του 2016 πρόταση για τη μεταρρύθμιση του κανονισμού του Δουβλίνου. Η πρόταση αποσκοπούσε στο να καταστεί το σύστημα πιο δίκαιο και πιο αποτελεσματικό. Συγκεκριμένα, ενσωμάτωνε στους κανόνες του Δουβλίνου έναν μηχανισμό δυνάμει του οποίου οι αιτούντες θα μπορούν να κατανέμονται από κράτη μέλη που έχουν επιβαρυνθεί υπερβολικά, ανάλογα με το επίπεδο της μεταναστευτικής πίεσης.

Με βάση την πρόταση της Επιτροπής, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε τη θέση του τον Νοέμβριο του 2017, με την οποία αναβάθμιζε τον εν λόγω μηχανισμό ισότιμης αντιμετώπισης, μετατρέποντάς τον σε υποχρεωτικό σύστημα κατανομής που θα ισχύει γενικά, ανεξαρτήτως της μεταναστευτικής πίεσης. Εν τω μεταξύ, οι διαδοχικές Προεδρίες του Συμβουλίου, συμπεριλαμβανομένης της σημερινής αυστριακής Προεδρίας που επεξεργάστηκε την έννοια της «υποχρεωτικής αλληλεγγύης», εργάστηκαν για τη διαμόρφωση ενός μηχανισμού αλληλεγγύης που θα εξισορροπείται με ένα στοιχείο επιμερισμού των ευθυνών. Με εντατικές εργασίες στο Συμβούλιο τέθηκαν τα θεμέλια ευρείας συναίνεσης σχετικά με τις γενικές γραμμές ενός μηχανισμού αλληλεγγύης, ο οποίος περιλαμβάνει χρηματοδοτική και υλική στήριξη στα κράτη μέλη που αντιμετωπίζουν πιέσεις και στα κράτη μέλη που συμμετέχουν στις προσπάθειες αλληλεγγύης και προβλέπει κατά προτεραιότητα πρόσβαση σε στήριξη από τους σχετικούς οργανισμούς της ΕΕ. Ωστόσο, δύο και πλέον έτη αφότου η Επιτροπή έθεσε επί τάπητος την πρότασή της, τα κράτη μέλη συνεχίζουν να έχουν αποκλίνουσες θέσεις, κάτι που δεν επέτρεψε στο Συμβούλιο να εγκρίνει εντολή έναρξης διαπραγματεύσεων με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, παρά το καθεστώς προτεραιότητας που έχουν δώσει οι συννομοθέτες στην υπόθεση αυτή. Απαιτείται λοιπόν σταθερή δέσμευση από το Συμβούλιο για την εξεύρεση λύσης, έτσι ώστε η μεταρρύθμιση του κανονισμού του Δουβλίνου να ολοκληρωθεί στο πλαίσιο διαδικασίας συναπόφασης με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο το συντομότερο δυνατόν, μέσα σε ένα πνεύμα συμβιβασμού από όλες τις πλευρές.

   Σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ιουνίου 2018, οι περαιτέρω εργασίες για τη μεταρρύθμιση του κανονισμού του Δουβλίνου θα πρέπει να επικεντρωθούν στην εξεύρεση ισορροπημένου συμβιβασμού που βασίζεται στην ευθύνη και την αλληλεγγύη, λαμβάνοντας υπόψη τα άτομα που αποβιβάζονται μετά από επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης. Η Επιτροπή είναι αποφασισμένη να εργαστεί για την εξεύρεση συμβιβαστικής λύσης, η οποία να παρέχει πραγματική προστιθέμενη αξία σε σύγκριση με τον υφιστάμενο κανονισμό του Δουβλίνου και να διασφαλίζει εμπράκτως αρωγή προς τα κράτη μέλη υπό πίεση, που θα εξισορροπείται με βάση αποτελεσματικό επιμερισμό των ευθυνών. Οι δύο αυτές συμπληρωματικές έννοιες της αλληλεγγύης και της ευθύνης θα πρέπει να είναι έτσι διαμορφωμένες ώστε να λειτουργούν προληπτικά. Ειδικότερα, η αλληλεγγύη θα πρέπει να οργανωθεί κατά τέτοιο τρόπο ώστε να εξασφαλίζεται η ευρύτερη δυνατή δέσμη συνεισφορών από τα κράτη μέλη αντικατοπτρίζοντας τον σφαιρικό χαρακτήρα που έχει η πρόκληση της μετανάστευσης. Τα κράτη μέλη θα πρέπει, επομένως, να συμβάλουν σε καθεμία από τις τρεις διαφορετικές συνιστώσες της ολοκληρωμένης προσέγγισης: την εξωτερική διάσταση, τα εξωτερικά σύνορα και την εσωτερική διάσταση. Ο προληπτικός και συνολικός χαρακτήρας μιας τέτοιας προσέγγισης θα πρέπει να διασφαλίζει ότι ο αριθμός των παράτυπων αφίξεων παραμένει χαμηλός κατά τρόπο βιώσιμο.

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να δεσμευθούν σε εθελοντική βάση για συνεισφορές στο πλαίσιο καθεμιάς από τις τρεις αυτές συνιστώσες. Η προσέγγιση αυτή θα βασίζεται, πρώτον, στην έκφραση της προθυμίας κάθε κράτους μέλους να ενισχύσει το υπάρχον σύστημα προσδιορίζοντας τη βοήθεια και στήριξη που μπορεί να προσφέρει. Συντονιστικοί μηχανισμοί συνεργασίας θα μπορούσαν στη συνέχεια να προσαρμόσουν και να εξειδικεύσουν τις συνεισφορές ανάλογα με τις επί τόπου ανάγκες. Το εν λόγω πλαίσιο θα πρέπει επίσης να υποστηρίζεται από ένα μέσο που θα διασφαλίζει ότι η αλληλεγγύη έχει ως αποτέλεσμα μια πραγματική ισορροπία μεταξύ των διαφόρων στοιχείων του συστήματος, ιδίως σε ό,τι αφορά την εσωτερική διάσταση, μέσω της κατανομής, μεταξύ άλλων, των ατόμων που φθάνουν ή αποβιβάζονται στα εξωτερικά σύνορα. Για περιόδους ιδιαίτερης πίεσης, πρέπει να είναι ενσωματωμένο στο σύστημα ένα δίχτυ ασφαλείας, έτσι ώστε, ελλείψει επαρκών δεσμεύσεων σε εθελοντική βάση από τα κράτη μέλη, να διασφαλίζεται πραγματική υποστήριξη προς το οικείο κράτος μέλος, με δίκαιη κατανομή μεταξύ κρατών μελών.

Ο μηχανισμός αλληλεγγύης συμβαδίζει με το μηχανισμό επιμερισμού των ευθυνών, διασφαλίζοντας την απρόσκοπτη λειτουργία του συστήματος ασύλου σε όλα τα κράτη μέλη και σε ολόκληρη την Ένωση ανά πάσα στιγμή. Μια σημαντική αδυναμία του ισχύοντος συστήματος του Δουβλίνου είναι το γεγονός ότι η ευθύνη παύει να ισχύει έπειτα από σύντομο χρονικό διάστημα, κάτι που παρέχει κίνητρα διαφυγής στους αιτούντες άσυλο. Η αντιμετώπιση του ζητήματος αυτού εξακολουθεί να έχει καίρια σημασία για την πρόληψη των καταχρήσεων και των δευτερογενών μετακινήσεων. Είναι απαραίτητο τα κράτη μέλη να επεξεργάζονται γρήγορα τις αιτήσεις ασύλου και να διασφαλίζουν την ποιότητα των αποφάσεων που λαμβάνονται, έτσι ώστε τα άτομα που χρειάζονται διεθνή προστασία να την λαμβάνουν χωρίς καθυστέρηση. Ταυτόχρονα, τα κράτη μέλη θα πρέπει να αντιμετωπίσουν την παράτυπη μετανάστευση και να θέσουν τέλος στο επιχειρηματικό μοντέλο των διακινητών. Για τον σκοπό αυτό, χρειάζεται η ταχεία επεξεργασία των αιτήσεων εκείνων που δεν δικαιούνται διεθνή προστασία ώστε να καταστεί δυνατή η ταχεία επιστροφή τους. Τούτο απαιτεί αποτελεσματικές διαδικασίες ασύλου και επιστροφής, μεταξύ άλλων μέσω της χρήσης ελεγχόμενων κέντρων.

Με βάση τις ιδέες που εκτίθενται ανωτέρω, και υπό το φως της πείρας από ad hoc λύσεις κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, θα μπορούσαν να τεθούν σε εφαρμογή προσωρινές ρυθμίσεις για την επίδειξη ουσιαστικής αλληλεγγύης και ευθύνης. Οι εν λόγω ρυθμίσεις, οι οποίες θα είναι περιορισμένης χρονικής διάρκειας και θα λειτουργήσουν ως μεταβατική λύση έως ότου τεθεί σε εφαρμογή ο νέος κανονισμός του Δουβλίνου, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να προβλεφθούν τα βασικά στοιχεία του μελλοντικού συστήματος. Όλα τα κράτη μέλη θα πρέπει να ενθαρρύνονται να συμμετέχουν σε αυτές τις κοινές προσπάθειες, καθώς η εμπειρία του καλοκαιριού δείχνει ότι απαιτείται σημαντικός αριθμός κρατών μελών ώστε οι εν λόγω ρυθμίσεις να είναι αποτελεσματικές. Αυτές οι προσωρινές ρυθμίσεις θα μπορούσαν να σημαίνουν ότι ήδη σήμερα η ΕΕ είναι καλύτερα εξοπλισμένη ώστε να επιδεικνύει αλληλεγγύη για την αντιμετώπιση τυχόν παροδικών κορυφώσεων στις αφίξεις κατά τρόπο που να διασφαλίζεται η αποτελεσματική πρόληψη των δευτερογενών μετακινήσεων. Η θέσπιση των ρυθμίσεων δεν θα πρέπει να καθυστερήσει την έκδοση του κανονισμού του Δουβλίνου, που πρέπει να ολοκληρωθεί το συντομότερο δυνατό, ως τμήμα της ευρύτερης μεταρρύθμισης στον τομέα της μετανάστευσης και του ασύλου. Πλήρης στήριξη της ΕΕ για τις προσωρινές ρυθμίσεις μέσω των οργανισμών και χρηματοδοτικών προγραμμάτων θα είναι διαθέσιμη για τα κράτη μέλη, εφόσον το ζητήσουν.

Η Επιτροπή παραμένει προσηλωμένη στη συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με όλα τα στοιχεία της μεταρρύθμιση του κανονισμού του Δουβλίνου, με στόχο τη δημιουργία ενός συστήματος που θα εγγυάται μια Ευρώπη χωρίς εσωτερικά σύνορα που θα βασίζεται στις αρχές της αλληλεγγύης και της ευθύνης.

Φιλόδοξη χρηματοδότηση για την αντιμετώπιση των μεταναστευτικών προκλήσεων η οποία θα συνοδεύει τη μεταρρύθμιση

Τα κράτη μέλη θα χρειαστούν σημαντική χρηματοδοτική στήριξη, προκειμένου να επιτευχθούν τα προσδοκώμενα αποτελέσματα της προτεινόμενης μεταρρύθμισης. Οι προτάσεις για το Ταμείο Ασύλου και Μετανάστευσης θα παρέχουν στήριξη για την ενίσχυση του Κοινού Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασύλου, μεταξύ άλλων για τη βελτίωση της διεκπεραίωσης των αιτήσεων ασύλου, ώστε να καταστεί ταχύτερη και ποιοτικότερη. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη στήριξη της ένταξης των υπηκόων τρίτων χωρών, συμπεριλαμβανομένων των μαθημάτων γλώσσας και αγωγής του πολίτη. Μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη για τα συστήματα επιστροφής και την αποτελεσματική επιστροφή, τόσο την οικειοθελή όσο και την αναγκαστική. Στο πλαίσιο αυτών των στόχων, τα Ταμεία θα παρέχουν συμπληρωματική ενίσχυση για τη στήριξη της επανεγκατάστασης, της μετεγκατάστασης και των μεταφορών. Είναι πλέον ζωτικής σημασίας να ξεκινήσουν το συντομότερο δυνατόν οι διαπραγματεύσεις μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και να διατηρηθεί το υψηλό επίπεδο φιλοδοξίας στις προτάσεις της Επιτροπής.

Χρηματοδοτική στήριξη της ΕΕ για τη μετανάστευση και το άσυλο

Οι προτάσεις της Επιτροπής στο πλαίσιο του επόμενου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου ανταποκρίθηκαν στην εμπειρία των τελευταίων ετών: προτάθηκε σημαντική αύξηση της στήριξης για την πολιτική ασύλου και μετανάστευσης, δυόμισι φορές πάνω σε σχέση με την τρέχουσα περίοδο, ώστε το ποσό να φθάσει τα 10,4 δισ. EUR την περίοδο 2021-2027. Το νέο Ταμείο Ασύλου και Μετανάστευσης, από κοινού με το Μέσο Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας, που καλύπτει την εξωτερική διάσταση της μετανάστευσης, θα αποτελούν απαραίτητο εργαλείο για την επίτευξη μιας σθεναρής, ρεαλιστικής και δίκαιης μεταναστευτικής πολιτικής της ΕΕ. Θα προσφέρει στήριξη στις ανάγκες των κρατών μελών στους τομείς του ασύλου, της ένταξης και της επιστροφής, αλλά και θα στηρίζει τις κοινές ανάγκες σε τομείς όπως οι επιστροφές και η διαχείριση της μετανάστευσης, τόσο εντός όσο και εκτός της ΕΕ. Όσον αφορά την ένταξη, το Ταμείο θα υποστηρίζει επίσης δράσεις για την προώθηση της ένταξης των μεταναστών και θα συμπληρώνει τις δράσεις στους τομείς της απασχόλησης και της κοινωνικής ένταξης οι οποίες υποστηρίζονται μέσω ταμείων πολιτικής συνοχής.

5.ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ

Κατά τα τελευταία τέσσερα έτη, η Ένωση και τα κράτη μέλη έχουν καθιερώσει μια συνολική προσέγγιση για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που σχετίζονται με τη μετανάστευση. Η προσέγγιση αυτή καλύπτει όλες τις πτυχές: την εμβάθυνση της συνεργασίας με εταίρους εκτός ΕΕ, την ενίσχυση των εξωτερικών συνόρων και τη θέσπιση κατάλληλων συστημάτων στο εσωτερικό της ΕΕ για τη λήψη μέτρων πολιτικής στους τομείς της μετανάστευσης, του ασύλου, των συνόρων και της ασφάλειας που να αντιστοιχούν στις ανάγκες. Η προσέγγιση αυτή έχει αποφέρει απτά αποτελέσματα, επί των οποίων καλούμαστε να οικοδομήσουμε ένα μακρόπνοο πλαίσιο αλληλεγγύης και ευθύνης. Είναι καιρός να εγκαταλείψουμε τους προσωρινούς ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα και την ad hoc διαχείριση της μετανάστευσης και να βαδίσουμε προς βιώσιμες λύσεις.

Τούτο απαιτεί συγκεκριμένη δράση με τα εξής επόμενα βήματα:

·Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο θα πρέπει να εγκρίνουν πριν από τις ευρωεκλογές τις πέντε νομοθετικές προτάσεις για τη μεταρρύθμιση του Κοινού Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασύλου επί των οποίων επίκειται συμφωνία 52 .

·Το Συμβούλιο θα πρέπει να εγκρίνει τη διαπραγματευτική του θέση, σχετικά με τον κανονισμό για τις διαδικασίες ασύλου, πριν από το τέλος του έτους να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

·Το Συμβούλιο θα πρέπει τώρα να βρει μια λύση όσον αφορά τον κανονισμό του Δουβλίνου, προσδιορίζοντας τα βασικά στοιχεία ενός μηχανισμού αλληλεγγύης και επιμερισμού των ευθυνών, έτσι ώστε η μεταρρύθμιση να μπορεί να ολοκληρωθεί στο πλαίσιο της διαδικασίας συναπόφασης με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο το συντομότερο δυνατόν.

·Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο θα πρέπει να εγκρίνουν το συντομότερο δυνατόν τις αντίστοιχες θέσεις τους σχετικά με την πρόταση για την ευρωπαϊκή συνοριοφυλακή και ακτοφυλακή, καθώς και σχετικά με την αναθεωρημένη οδηγία περί επιστροφής, ώστε να εκδοθούν πριν από τις ευρωεκλογές.

·Πλήρης αποκατάσταση του Σένγκεν ως χώρου χωρίς προσωρινούς ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα.

·Προώθηση ολοκληρωμένης προσέγγισης για δράση σε όλα τα στάδια της μεταναστευτικής διαδρομής της Δυτικής Μεσογείου σύμφωνα με την ενίσχυση που ήδη πραγματοποιείται κατά μήκος των διαδρομών της Κεντρικής και Ανατολικής Μεσογείου.

·Ολοκλήρωση των τρεχουσών διαπραγματεύσεων για την επανεισδοχή και επεξεργασία νέων ρυθμίσεων με τους εταίρους στην υποσαχάρια Αφρική και την Ασία, διασφαλίζοντας παράλληλα την αποτελεσματική εφαρμογή των υφιστάμενων συμφωνιών και ρυθμίσεων.

·Το Καταπιστευματικό Ταμείο της ΕΕ για την Αφρική θα πρέπει να συνεχίσει να τροφοδοτείται.

·Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο θα πρέπει να συμφωνήσουν όσον αφορά τη μεταρρύθμιση της οδηγίας για την μπλε κάρτα της ΕΕ πριν από τις ευρωεκλογές.

·Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο θα πρέπει να εξασφαλίζουν βιώσιμη χρηματοδότηση για την επόμενη δημοσιονομική περίοδο, μέσω της ταχείας έγκρισης των προτάσεων για το Ταμείο Ασύλου και Μετανάστευσης και το Ταμείο Διαχείρισης των Συνόρων, καθώς και για το Μέσο Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας.

(1)    COM(2015) 240 final της 13.5.2015.
(2)    Επιχειρήσεις Ποσειδών, Θέμις και Indalo (επιχειρήσεις του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής με την Ελλάδα, την Ιταλία και την Ισπανία, αντίστοιχα) και Επιχείρηση Σοφία στο πλαίσιο της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας.
(3)    Στο Συμβούλιο είναι σε εξέλιξη συζητήσεις σχετικά με την ανανέωση της εντολής της επιχείρησης Σοφία της EUNAVFORMED.
(4)    Στοιχεία που καταγράφηκαν για το 2018 έως τον Νοέμβριο: http://missingmigrants.iom.int/region/mediterranean. Τούτο αντικατοπτρίζει μια στροφή των διακινητών σε λιγότερο αξιόπλοα σκάφη, ένα επιχειρηματικό μοντέλο που η ΕΕ επιδιώκει να καταπολεμήσει.
(5)    Πηγή για τις παράτυπες αφίξεις: Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής, πλην αντιθέτου ενδείξεως.
(6)    Στοιχεία έως τις 25 Νοεμβρίου 2018, από το ισπανικό Υπουργείο Εσωτερικών. Τα εν λόγω στοιχεία περιλαμβάνουν τη διαδρομή του Ατλαντικού, τη Θέουτα και τη Μελίγια.
(7)    Σύμφωνα με την Ελληνική Αστυνομία, οι παράτυπες αφίξεις από ξηράς έφτασαν τις 14 053 έως το τέλος του Οκτωβρίου 2018, σε σύγκριση με 4 464 που καταγράφηκαν κατά τους πρώτους δέκα μήνες του 2017.
(8)    Πρόσφατα προέκυψε υπό-διαδρομή που οδηγεί από την Ελλάδα μέσα από την Αλβανία, το Μαυροβούνιο και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη: περίπου 6 000 μετανάστες βρίσκονται τώρα στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη.
(9)    Ενώ το 2017 οι κυριότερες εθνικότητες των παράτυπων αφίξεων στην ΕΕ ήταν υπήκοοι Νιγηρίας, Γουινέας και Ακτής του Ελεφαντοστού, το 2018, μέχρι στιγμής, οι κύριες εθνικότητες ήταν υπήκοοι Συρίας, Μαρόκου, Ιράκ, Αφγανιστάν και Γουινέας. Οι διακυμάνσεις αυτές αντανακλούν τις αλλαγές στις τρεις βασικές διαδρομές. Μια άλλη αλλαγή ήταν το αυξημένο ποσοστό των αφίξεων υπηκόων Τουρκίας και Τυνησίας: το ήμισυ σχεδόν το σύνολο των παράτυπων αφίξεων στα χερσαία σύνορα της Ελλάδας το 2018 ήταν Τούρκοι υπήκοοι, και ο αριθμός των Τυνησίων υπηκόων αυξήθηκε και αντιπροσωπεύει πλέον το 24 % των αφίξεων στη διαδρομή της Κεντρικής Μεσογείου.
(10)    Πηγή: Στοιχεία που παρείχαν τα κράτη μέλη στην Επιτροπή.
(11)    C(2017) 6504 final της 27.9.2017.
(12)    Ισλανδία, Λιχτενστάιν, Νορβηγία και Ελβετία. Στοιχεία έως τις 25 Νοεμβρίου 2018.
(13)    Στοιχεία από τη βάση δεδομένων της Eurostat.
(14)    COM (2016) 120 final της 4.3.2016, με επικαιροποιημένα αριθμητικά στοιχεία για τους διασυνοριακούς εργαζομένους για το 2017.
(15)    Ο οικονομικός αντίκτυπος της αναστολής του συστήματος Σένγκεν («The economic impact of suspending Schengen»), Υπηρεσία Ερευνών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Μάρτιος 2016. Περιέχει ενημερωμένα στοιχεία για τις διασυνοριακές μεταφορές.
(16)    Το κόστος από τη μη εφαρμογή του Σένγκεν: πτυχές Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων («The Cost of Non-Schengen: Civil Liberties, Justice and Home Affairs aspects») Υπηρεσία Ερευνών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Σεπτέμβριος 2016.
(17)    Για παράδειγμα, το κατά προσέγγιση κόστος μόνο για τη βιομηχανία δεμάτων εξπρές μπορεί να υπερβαίνει τα 80 εκατ. EUR ετησίως.
(18)    Ειδικό Ευρωβαρόμετρο 474.
(19)    Η Αυστρία, η Γερμανία, η Δανία, η Σουηδία και η Νορβηγία επανέφεραν τους ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα στα τέλη του 2015 λόγω της μεταναστευτικής κρίσης και των επακόλουθων δευτερογενών μετακινήσεων. Μεταξύ Μαΐου 2016 και Νοεμβρίου 2017, οι έλεγχοι στα εσωτερικά σύνορα στην Αυστρία, τη Γερμανία, τη Δανία, τη Σουηδία και τη Νορβηγία επαναφέρθηκαν στο πλαίσιο της ειδικής διαδικασίας του άρθρου 29 του κώδικα συνόρων του Σένγκεν, προς αντιμετώπιση της σοβαρής απειλής για τη δημόσια τάξη ή την εσωτερική ασφάλεια, σε σχέση, αρχικά, με τις ελλείψεις στον έλεγχο των εξωτερικών συνόρων στην Ελλάδα και, εν συνεχεία, με τις δευτερογενείς μετακινήσεις παράτυπων μεταναστών. Μεταξύ Νοεμβρίου 2017 και Μαΐου 2019 (για τη Σουηδία, έως τον Φεβρουάριο 2019), οι έλεγχοι στα εσωτερικά σύνορα διεξάγονται σύμφωνα με το άρθρο 25 του κώδικα («προβλέψιμα γεγονότα»). Επιπλέον, η Γαλλία επανέφερε τους ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα τον Νοέμβριο του 2015, επικαλούμενη ιδίως τρομοκρατικές απειλές.
(20)    COM(2016) 120 final της 4.3.2016.
(21)    C(2017) 3349 final της 12.5.2017.
(22)    C(2017) 6560 final της 27.9.2017.
(23)    COM(2017) 571 final της 27.9.2017.
(24)    COM(2016) 385 final της 7.6.2016.
(25)    Σε συνεργασία με τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης, 17 226 άτομα επέστρεψαν στην πατρίδα τους από τον Νίγηρα και 18 329 άτομα κατευθείαν από τη Λιβύη από τον Μάιο του 2017 μέχρι σήμερα. Η χρηματοδότηση της ΕΕ στηρίζει την επανένταξη μετά την επιστροφή.
(26)    Η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες έχει προτείνει μέχρι σήμερα συνολικά 3 434 άτομα για επανεγκατάσταση από τον Νίγηρα στην ΕΕ και σε κράτη εκτός ΕΕ, ενώ 1 174 άτομα έχουν ήδη αναχωρήσει προς επανεγκατάσταση. Επιπλέον, 312 άνθρωποι απομακρύνθηκαν άμεσα από τη Λιβύη προς την Ιταλία και 95 στη Ρουμανία.
(27)    Επίσης, με στήριξη της ΕΕ, έχει μέχρι στιγμής δοθεί κατάρτιση σε 238 μέλη της Ακτοφυλακής της Λιβύης. Η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες εκτιμά ότι, από τις αρχές του 2018, η Ακτοφυλακή της Λιβύης διέσωσε ή συνέλαβε 14 795 μετανάστες (στοιχεία έως τις 30 Νοεμβρίου 2018).
(28)    Οι Αφρικανοί και Ευρωπαίοι ηγέτες συναντήθηκαν στη Βαλέτα στο τέλος Νοεμβρίου του 2015 και συμφώνησαν σε μια νέα προσέγγιση της συνεργασίας στον τομέα της μετανάστευσης.
(29)    Καταπιστευματικό Ταμείο Έκτακτης Ανάγκης της ΕΕ για τη σταθερότητα και την αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων της παράτυπης μετανάστευσης και του εκτοπισμού ατόμων στην Αφρική («Καταπιστευματικό Ταμείο της ΕΕ για την Αφρική»). Απόφαση C(2015) 7293 final της Επιτροπής.
(30)    Η Επιτροπή πρότεινε επίσης μια ευρύτερη συμμαχία Αφρικής-Ευρώπης, Συμμαχία για βιώσιμες επενδύσεις και θέσεις εργασίας, ο αντίκτυπος της οποίας στην αφρικανική οικονομία θα είναι ευεργετικός και για την αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων. Βλέπε COM(2018) 643 final της 12.9.2018.
(31)      Περιλαμβάνονται 100 εκατ. EUR από το τροποποιημένο ειδικό μέτρο για την εκπαίδευση που βαίνει τώρα προς ολοκλήρωση.
(32)    COM(2018) 634 final της 12.9.2018.
(33)    COM(2018) 631 final της 12.9.2018.
(34)    Αφγανιστάν, Γουινέα, Μπανγκλαντές, Αιθιοπία, Γκάμπια, Ακτή Ελεφαντοστού.
(35)    COM(2015) 285 final της 27.5.2015.
(36)    Έργα βρίσκονται σε εξέλιξη στην Ακτή Ελεφαντοστού, τον Νίγηρα, την Τυνησία, το Μάλι, τη Γουινέα-Κόνακρι, τη Γκάμπια, το Αφγανιστάν, το Μπαγκλαντές, τη Νιγηρία και το Κέρας της Αφρικής.
(37)    Οι συλλήψεις οδήγησαν σε 151 κατηγορίες για εγκλήματα που συνδέονται με τη λαθραία διακίνηση μεταναστών και την εμπορία ανθρώπων, καθώς και στην εξάρθρωση 17 διεθνών και 12 εθνικών εγκληματικών δικτύων.
(38)    COM(2018) 635 final της 12.9.2018.
(39)    Η ιδέα πιλοτικών έργων για τη νόμιμη μετανάστευση δρομολογήθηκε από την Επιτροπή τον Σεπτέμβριο του 2017. Ο στόχος είναι να ενισχυθεί περαιτέρω η συνολική προσέγγιση της ΕΕ για τη μετανάστευση, με σκοπό την αντικατάσταση των παράτυπων μεταναστευτικών ροών με ασφαλείς, ομαλές και με χρηστή διαχείριση οδούς νόμιμης μετανάστευσης, καθώς και να δοθούν κίνητρα συνεργασίας σε θέματα όπως η πρόληψη της παράτυπης μετανάστευσης, η επανεισδοχή και η επιστροφή των παράτυπων μεταναστών.
(40)    Για παράδειγμα, στη διάρκεια του 2018, υπήρχε συνεχής έλλειψη προσκεκλημένων υπαλλήλων σε σχέση με τις επιχειρήσεις της Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής στα ελληνικά σύνορα με την Τουρκία, την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας και την Αλβανία.
(41)    Το ποσοστό αυτό δεν λαμβάνει υπόψη τους εμπειρογνώμονες σε θέματα επιστροφής, καθώς ο συνολικός αριθμός τους δεν είναι γνωστός.
(42)    Εξετάστηκαν λεπτομερώς τέσσερα σενάρια, διαφορετικής έντασης, τα οποία καθορίστηκαν βάσει της προηγούμενης δεκαετούς εμπειρίας, με στόχο να αναλυθούν οι ανάγκες του μόνιμου σώματος.
(43)    Βλέπε για παράδειγμα το παράρτημα 3 της έκθεσης προόδου σχετικά με την υλοποίηση του Ευρωπαϊκού Θεματολογίου για τη Μετανάστευση, COM (2018) 301 final της 16.5.2018.
(44)    Με βάση το μέγεθος της μέσης μη στρατιωτικής αποστολής της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας στην Αφρική.
(45) Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο
(46) COM(2016) 377 final της 7.6.2016.
(47)    COM(2016) 466 της 13.7.2016.
(48)    COM(2016) 465 της 13.7.2016.
(49)    COM(2016) 271 της 4.5.2016 και τροποποιημένη νομοθετική πρόταση COM(2018) 633 της 12.9.2018.
(50)    COM(2016) 272 της 4.5.2016.
(51)    COM(2016) 468 της 13.7.2016.
(52)    Προτάσεις για τον κανονισμό για τις ελάχιστες απαιτήσεις, την οδηγία για τις συνθήκες υποδοχής, τον κανονισμό για τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Άσυλο, τον κανονισμό EURODAC και τον κανονισμό για το πλαίσιο επανεγκατάστασης της Ένωσης.

Βρυξέλλες, 4.12.2018

COM(2018) 798 final

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

της

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ ΣΕ ΟΛΕΣ ΤΗΣ ΤΙΣ ΠΤΥΧΕΣ: Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ

Ενημερωτικά δελτία για τις προτάσεις που σύντομα θα αποτελέσουν αντικείμενο συμφωνίας


Καλύτερη προστασία για τις οικογένειες και τους ανηλίκους:

Οι οικογένειες που δημιουργούνται στις χώρες διέλευσης θα έχουν πλέον επίσης το δικαίωμα της οικογενειακής ενότητας, ενώ στις αποφάσεις σχετικά με αιτήσεις ασύλου και με το δικαίωμα της οικογενειακής ενότητας θα δίνεται περισσότερη προσοχή στο συμφέρον των ανηλίκων.

 μέσω

Οι νέοι κανόνες θα συμβάλουν ενίσχυση των προοπτικών ένταξης

Αυστηρότεροι κανόνες επιβολής κυρώσεων για τις δευτερογενείς μετακινήσεις:

Οι νέοι κανόνες θα αποθαρρύνουν τις δευτερογενείς μετακινήσεις με την καθιέρωση κυρώσεων. Για παράδειγμα, ο υπολογισμός

νόμιμης

συνεχούς

της

απαιτούμενης

διαμονής ενός επί μακρόν διαμένοντος στην

ΕΕ θα αρχίζει ξανά από το μηδέν κάθε φορά που ο πρόσφυγας εντοπίζεται σε κράτος μέλος στο οποίο δεν έχει δικαίωμα μόνιμης ή προσωρινής διαμονής.

Έτοιμος να εγκριθεί

Διαπιστώθηκε ευρεία συμφωνία μεταξύ των συννομοθετών. Η έγκρισή του είναι πιθανό να πραγματοποιηθεί στις αρχές του 2019.

Δεκέμβριος 2018

Ο νέος κανοισμός για τις ελαχιστες απιτήσεις ασύλου    θα εξασφαλίσει

Τα κράτη μέλη θα υποχρεούνται να ανακαλούν το καθεστώς προστασίας όταν δεν χρειάζεται πλέον προστασία. Πριν από τη λήψη απόφασης σχετικά με αίτηση ασύλου θα πρέπει να αξιολογούνται πιθανές εναλλακτικές λύσεις εγχώριας προστασίας στις χώρες προέλευσης.

ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΑΣΥΛΟΥ:

ΤΙ ΘΑ ΑΛΛΑΞΟΥΝ ΟΙ ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΊΣΕΙΣ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ ΤΙΣ ΧΡΕΙΑΖΌΜΑΣΤΕ ΤΩΡΑ

Αν και για ορισμένα στοιχεία της μεταρρύθμισης του συστήματος ασύλου της ΕΕ εξακολουθούν να χρειάζονται συμβιβασμοί, συνολικά έχει σημειωθεί τεράστια πρόοδος και 5 από τις 7 αρχικές προτάσεις της Επιτροπής είναι έτοιμες για έγκριση. Κάθε επιμέρους πρόταση, μολονότι εντάσσεται σε μια μακρόπνοη μεταρρύθμιση, έχει από μόνη της σαφή προστιθέμενη αξία και η ταχεία ολοκλήρωσή τους θα κάνει τη διαφορά στην πράξη.

1 Κανονισμός για τις ελάχιστες απαιτήσεις

Σημαντική προστιθέμενη αξία

Ο νέος κανονισμός για τις ελάχιστες απαιτήσεις

μεγαλύτερη

σύγκλιση των ποσοστών αναγνώρισης σε

ολόκληρη την ΕΕ, θα εγγυάται τα δικαιώματα των αναγνωρισμένων προσφύγων και θα αποθαρρύνει τις δευτερογενείς μετακινήσεις που θέτουν σε κίνδυνο τον χώρο Σένγκεν

Ο ΝΈΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΛΑΧΙΣΤΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΑΣΥΛΟΥ ΘΑ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΕΙ:

Μεγαλύτερη σύγκλιση των ποσοστών αναγνώρισης:

Προστασία όταν και για όσο διάστημα χρειάζεται:

Τα εναρμονισμένα κριτήρια για την προστασία θα εξασφαλίζουν στους αιτούντες τις ίδιες πιθανότητες να λάβουν άσυλο υπό τους ίδιους όρους οπουδήποτε και αν υποβάλουν αίτηση εντός της ΕΕ. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα μεγαλύτερη σύγκλιση των ποσοστών αναγνώρισης, τα οποία εξακολουθούν να διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών και θα συμβάλει ώστε να μπει τέλος στην αναζήτηση του ευνοϊκότερου κράτους υποδοχής από τους αιτούντες άσυλο («asylum shopping»).

Ενίσχυση των κινήτρων ένταξης:

Βελτίωση της εσωτερικής ασφάλειας:

Οι νέοι κανόνες επιβάλλουν την υποχρέωση ανάκλησης του καθεστώτος πρόσφυγα σε περιπτώσεις στις οποίες ένα πρόσωπο διαπράττει εγκληματικές πράξεις ή συνιστά απειλή για την εθνική ασφάλεια.

της αποσαφήνισης των κανόνων για την

κοινωνική ασφάλιση και την κοινωνική αρωγή και θα επιτρέψουν στα κράτη μέλη να συνδέσουν ορισμένες κοινωνικές παροχές με υποχρεωτικά μέτρα ένταξης.

Μέγιστη τιμή

Ελάχιστη τιμή

ΤΑ ΠΟΣΟΣΤΑ ΑΝΑΓΝΏΡΙΣΗΣ ΕΞΑΚΟΛΟΥΘΗΣΑΝ ΝΑ ΔΙΑΦΕΡΟΥΝ ΕΝΤΟΝΑ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΤΟ 2017

0 %

32 %

100 %

Ιράκ

0 %

35 %

81 %

Αφγανιστάν

0 %

14 %

50 %

Νιγηρία

Ποσοστό αναγνώρισης

0 %

50 %

100 %

Μέσος όρος

Πηγή: Eurostat

Print ISBN 978-92-79-97522-6 doi:10.2837/453569 PDF ISBN 978-92-79-97496-0 doi:10.2837/0938

DR-07-18-011-EL-C DR-07-18-011-EL-N

Η ΑΝΑΘΕΩΡΗΜΕΝΗ ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΥΠΟΔΟΧΉΣ ΘΑ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΕΙ:

Έτοιμη να εγκριθεί

MΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΑΣΥΛΟΥ:

ΤΙ ΘΑ ΑΛΛΑΞΟΥΝ ΟΙ ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ ΤΙΣ ΧΡΕΙΑΖΟΜΑΣΤΕ ΤΩΡΑ

Αν και για ορισμένα στοιχεία της μεταρρύθμισης του συστήματος ασύλου της ΕΕ εξακολουθούν να χρειάζονται συμβιβασμοί, συνολικά έχει σημειωθεί τεράστια πρόοδος και 5 από τις 7 αρχικές προτάσεις της Επιτροπής είναι έτοιμες για έγκριση. Κάθε επιμέρους πρόταση, μολονότι εντάσσεται σε μια μακρόπνοη μεταρρύθμιση, έχει από μόνη της σαφή προστιθέμενη αξία και η ταχεία ολοκλήρωσή τους θα κάνει τη διαφορά στην πράξη.

2 Οδηγία για τις συνθήκες υποδοχής

Δεκέμβριος 2018

Σημαντική προστιθέμενη αξία

Η νέα οδηγία για τις συνθήκες υποδοχής θα εξασφαλίσει την υποδοχή των αιτούντων άσυλο υπό εναρμονισμένες και αξιοπρεπείς συνθήκες σε ολόκληρη την ΕΕ. Θα συμβάλει στην πρόληψη των δευτερογενών μετακινήσεων, αποσαφηνίζοντας τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των αιτούντων άσυλο.

Διαπιστώθηκε

ευρεία

πολιτική

συμφωνία μεταξύ των συννομοθετών.

Η έγκρισή της είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί στις αρχές του 2019.

Κατάλληλες συνθήκες υποδοχής σε ολόκληρη την ΕΕ:

Τα κράτη μέλη θα είναι υποχρεωμένα να διαθέτουν σχέδια έκτακτης ανάγκης για να εξασφαλίζουν επαρκή ικανότητα υποδοχής ανά πάσα στιγμή, ακόμη και σε περιπτώσεις δυσανάλογης πίεσης. Ο Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Άσυλο θα παράσχει κατευθυντήριες γραμμές για να συνδράμει τα κράτη μέλη στην εφαρμογή κοινών προτύπων σχετικά με τις συνθήκες υποδοχής.

Δικαίωμα στις συνθήκες υποδοχής μόνο στο υπεύθυνο κράτος μέλος:

Θα παρέχονται πλήρεις συνθήκες υποδοχής στους αιτούντες άσυλο μόνο στο κράτος μέλος που είναι υπεύθυνο για την αίτησή τους για παροχή ασύλου. Το γεγονός αυτό θα συμβάλει στην πρόληψη των δευτερογενών μετακινήσεων που θέτουν σε κίνδυνο τον χώρο Σένγκεν.

Υποχρέωση των αιτούντων άσυλο να δίνουν αναφορά:

Για να αποθαρρύνουν τη διαφυγή των αιτούντων άσυλο, τα κράτη μέλη μπορούν να τους ορίζουν τόπο διαμονής και να τους επιβάλλουν την υποχρέωση να δίνουν αναφορά. Επιπλέον, για

Ταχύτερη πρόσβαση στην αγορά εργασίας:

Καλύτερη προστασία των παιδιών μεταναστών:

Οι ανήλικοι θα έχουν πρόσβαση στην εκπαίδευση εντός 2 μηνών από την κατάθεση της αίτησης ασύλου. Οι ασυνόδευτοι ανήλικοι θα λαμβάνουν άμεσα συνδρομή και θα ορίζεται εκπρόσωπός τους το αργότερο 15 ημέρες μετά την υποβολή αίτησης ασύλου.

Οι αιτούντες άσυλο θα έχουν δικαίωμα εργασίας το αργότερο 6 μήνες μετά την καταχώριση της αίτησής τους.

την    εξασφάλιση

αποτελεσματικής

διαδικασίας, τα κράτη μέλη μπορούν να ορίζουν για τους αιτούντες άσυλο

μια γεωγραφική περιοχή εντός της επικράτειάς τους.

Print ISBN 978-92-79-97898-2  doi:10.2837/860947    DR-06-18-342-EL-C PDF ISBN 978-92-79-97926-2  doi:10.2837/13867    DR-06-18-342-EL-N

Ο ΕΝΙΣΧΥΜΕΝΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΕ ΓΙΑ ΤΟ ΑΣΥΛΟ ΘΑ ΔΙΑΣΦΑΛΙΖΕΙ ΤΑ ΕΞΗΣ:

Πλήρη επιχειρησιακή υποστήριξη των διαδικασιών ασύλου, όποτε αυτή

κρίνεται αναγκαία

Δεκέμβριος 2018

Κανονισμός έτοιμος προς έγκριση

πολιτική

ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΑΣΥΛΟΥ:

ΤΙ ΘΑ ΑΛΛΑΞΕΙ ΜΕ ΤΙΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ ΤΙΣ ΧΡΕΙΑΖΟΜΑΣΤΕ ΤΩΡΑ

Παρόλο που πρέπει ακόμη να βρεθούν συμβιβαστικές λύσεις για ορισμένα στοιχεία της μεταρρύθμισης του συστήματος ασύλου της ΕΕ, συνολικά έχει σημειωθεί τεράστια πρόοδος, δεδομένου ότι 5 από τις 7 αρχικές προτάσεις της Επιτροπής είναι έτοιμες για έγκριση. Αν και οι προτάσεις εντάσσονται σε μια ευρύτερη μεταρρύθμιση, η κάθε μία έχει σαφή προστιθέμενη αξία από μόνη της, η δε ταχεία ολοκλήρωσή τους μπορεί να φέρει αποτελέσματα στην πράξη.

3 Οργανισμός της Ευρωπαϊκής

Ένωσης για το Άσυλο

Μεγάλη προστιθέμενη αξία

Ο ενισχυμένος Οργανισμός για το Άσυλο θα μπορεί να παρέχει γρήγορες και πλήρεις υπηρεσίες στα κράτη μέλη τόσο υπό κανονικές συνθήκες όσο και σε περιόδους ιδιαίτερης πίεσης, π.χ. αναλαμβάνοντας το σύνολο των διοικητικών διατυπώσεων της διαδικασίας ασύλου, εφόσον αυτό ζητηθεί, ως απτή απόδειξη της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης.

2019

Επετεύχθη

συμφωνία

επί

της αρχικής πρότασης που υπέβαλε

η Επιτροπή το 2016. Τον Σεπτέμβριο του 2018 η Επιτροπή πρότεινε νέες στοχευμένες τροποποιήσεις. Η έγκριση αναμένεται στις αρχές του 2019.

Μεγαλύτερη σύγκλιση σε όλη την ΕΕ όσον αφορά την εκτίμηση των αναγκών προστασίας και των συνθηκών υποδοχής:

Παρακολούθηση:

Ο οργανισμός και οι ομάδες υποστήριξης ασύλου θα μπορούν να παρέχουν ένα πλήρες φάσμα δραστηριοτήτων στήριξης, όπως η διεκπεραίωση του συνόλου των διοικητικών διατυπώσεων

Εκτός από την καθοδήγηση που ήδη παρέχει, ο ενισχυμένος οργανισμός θα καταρτίζει οδηγίες, επιχειρησιακά πρότυπα, δείκτες και βέλτιστες πρακτικές σε σχέση με την κατάσταση στις χώρες καταγωγής και τις συνθήκες υποδοχής, θα παρέχει επιμόρφωση και θα βοηθά τα κράτη μέλη να καταρτίζουν σχέδια έκτακτης ανάγκης.

Ο οργανισμός θα παρακολουθεί επίσης την επιχειρησιακή και τεχνική υλοποίηση του Κοινού Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασύλου, ώστε να προλαμβάνει τυχόν ελλείψεις και να παρέχει ταχεία στήριξη, όταν χρειάζεται και ζητείται από ένα κράτος μέλος.

της

διαδικασίας

ασύλου,

κατόπιν

αιτήματος ενός κράτους μέλους, και η παροχή βοήθειας για τις προσφυγές, με πλήρη σεβασμό της ανεξαρτησίας της δικαστικής εξουσίας.

ΣΥΣΤΑΣΗ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΕΕ ΓΙΑ ΤΟ ΑΣΥΛΟ,

ΙΚΑΝΟΥ ΝΑ ΠΑΡΕΧΕΙ ΠΛΗΡΗ ΚΑΙ ΤΑΧΕΙΑ ΣΤΗΡΙΞΗ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ

2020

500

2018

220

2012

10-50

Έως το 2020, θα είναι διαθέσιμοι 500 επιχειρησιακοί υπάλληλοι και εφεδρεία 500 εμπειρογνωμόνων για τη στήριξη των κρατών μελών.

Print ISBN 978-92-79-97523-3 doi:10.2837/092741 PDF ISBN 978-92-79-97555-4 doi:10.2837/47953

DR-06-18-338-EL-C DR-06-18-338-EL-N

Τα υποστηρικτικά καθήκοντα

του οργανισμού θα περιλαμβάνουν

Ταυτοποίηση και καταγραφή των αιτούντων άσυλο

Συνεντεύξεις επί του παραδεκτού και της ουσίας των αιτήσεων

Προετοιμασία των διοικητικών αποφάσεων σχετικά με τις αιτήσεις (οι εθνικές αρχές θα συνεχίσουν να λαμβάνουν όλες τις αποφάσεις)

Στήριξη των ανεξάρτητων οργάνων προσφυγής

Διερμηνεία και μετάφραση


Καλύτερη παρακολούθηση

των δευτερογενών μετακινήσεων:

Χάρη στις πρόσθετες πληροφορίες που θα είναι διαθέσιμες στο σύστημα, οι εθνικές αρχές θα έχουν μια πληρέστερη εικόνα κάθε καταγεγραμμένου προσώπου κατά την παρακολούθηση παράτυπων δευτερογενών μετακινήσεων.

Καλύτερη προστασία

των παιδιών -μεταναστών:

Μέσω της καταγραφής ανηλίκων από την ηλικία των έξι ετών, το νέο σύστημα θα συμβάλει στη βελτίωση της ασφάλειας των παιδιών-μεταναστών, π.χ. με τον εντοπισμό υποθέσεων εμπορίας και εκμετάλλευσης ανθρώπων, αλλά και την απόδειξη οικογενειακών δεσμών σε περιπτώσεις εξαφάνισης παιδιών.

Ο ΝΕΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ EURODAC ΘΑ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΕΙ:

μεταξύ

Δυνατότητα έγκρισης στις αρχές του 2019.

συννομοθετών.

των

Δεκέμβριος 2018

Έτοιμος προς έγκριση

Έχει διαπιστωθεί ευρεία συμφωνία

Μεγάλη προστιθέμενη αξία

Ο νέος κανονισμός Eurodac θα διευρύνει τη βάση δεδομένων ταυτοποίησης της ΕΕ, βοηθώντας με τον τρόπο αυτό τις αρχές

ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΑΣΥΛΟΥ:

ΤΙ ΘΑ ΑΛΛΑΞΕΙ ΜΕ ΤΙΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΓΙΑΤΊ ΤΙΣ ΧΡΕΙΑΖΟΜΑΣΤΕ ΤΏΡΑ

Παρόλο που πρέπει ακόμη να βρεθούν συμβιβαστικές λύσεις για ορισμένα στοιχεία της μεταρρύθμισης του συστήματος ασύλου της ΕΕ, συνολικά έχει σημειωθεί τεράστια πρόοδος, καθώς 5 από τις 7 αρχικές προτάσεις της Επιτροπής είναι έτοιμες προς έγκριση. Αν και οι προτάσεις εντάσσονται σε μια ευρύτερη μεταρρύθμιση, η κάθε μία από αυτές έχει από μόνη της σαφή προστιθέμενη αξία και η ταχεία ολοκλήρωσή τους μπορεί να φέρει αποτελέσματα στην πράξη.

4 Κανονισμός Eurodac

να

παρακολουθούν    τις    δευτερογενείς

μετακινήσεις, να αντιμετωπίζουν την παράτυπη μετανάστευση και να βελτιώνουν τις επιστροφές των παράτυπων μεταναστών.

Καλύτερη ταυτοποίηση των αιτούντων άσυλο:

Αύξηση των πραγματικών επιστροφών:

Τα κράτη μέλη θα μπορούν να αποθηκεύουν και να αναζητούν στο Eurodac εικόνες προσώπου, πέραν των δακτυλικών αποτυπωμάτων, σε πλήρη συμμόρφωση με τους κανόνες προστασίας των δεδομένων. Με τον τρόπο αυτό, θα διασφαλιστεί ότι τα κράτη μέλη θα έχουν όλα τα απαραίτητα στοιχεία στη διάθεσή τους για την ταυτοποίηση των αιτούντων άσυλο και τον μετριασμό ορισμένων προκλήσεων που αντιμετωπίζουν τα κράτη μέλη, για παράδειγμα σε περίπτωση κατεστραμμένων ακροδακτύλων και άρνησης παροχής δακτυλικών αποτυπωμάτων.

Το νέο σύστημα δεν θα περιορίζεται πλέον στους αιτούντες άσυλο, αλλά θα αποθηκεύει επίσης δεδομένα υπηκόων χωρών εκτός ΕΕ που διαπιστώνεται ότι διαμένουν παράνομα στην ΕΕ. Η περίοδος διατήρησης των δεδομένων για τους παράτυπους μετανάστες που συλλαμβάνονται στα εξωτερικά σύνορα θα επεκταθεί από 18 μήνες που είναι σήμερα σε 5 έτη. Αυτό θα διευκολύνει την ταυτοποίηση παράτυπων μεταναστών και την εκ νέου έκδοση εγγράφων σε αυτούς ενόψει της επιστροφής και της επανεισδοχής τους.

45,8% πραγματικές επιστροφές το 2016

36,6 % πραγματικές επιστροφές το 2017

αλλά μόνο

Print ISBN 978-92-79-97754-1  doi:10.2837/94320    DR-06-18-339-EL-C PDF ISBN 978-92-79-97741-1  doi:10.2837/232020    DR-06-18-339-EL-N

188.905

υπήκοοι χωρών εκτός ΕΕ πράγματι

επέστρεψαν

αλλά μόνο

226.150

υπήκοοι χωρών εκτός ΕΕ πράγματι επέστρεψαν

516.115

υπήκοοι χωρών εκτός ΕΕ διατάχθηκαν να εγκαταλείψουν την ΕΕ

493.785

υπήκοοι χωρών εκτός ΕΕ διατάχθηκαν να εγκαταλείψουν την ΕΕ

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΣΤΡΟΦΩΝ: Η ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ EURODAC ΩΣΤΕ ΝΑ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ ΤΟΥΣ ΠΑΡΑΤΥΠΟΥΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΣΥΜΒΑΛΛΕΙ ΣΤΗΝ ΑΥΞΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΣΟΣΤΩΝ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ,

ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΕΞΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΝΑ ΜΗΝ ΕΙΝΑΙ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΤΙΚΑ


έχουν    αποκλειστικά πραγματική ανάγκη διεθνούς

πρόγραμμα θα άτομα που έχουν

θα    εφαρμοστεί    μέσω

ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΑΣΥΛΟΥ:

ΤΙ ΘΑ ΑΛΛΑΞΕΙ ΜΕ ΤΙΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ ΤΙΣ ΧΡΕΙΑΖΟΜΑΣΤΕ ΤΩΡΑ

Παρόλο που πρέπει ακόμη να βρεθούν συμβιβαστικές λύσεις για ορισμένα στοιχεία της μεταρρύθμισης του συστήματος ασύλου της ΕΕ, συνολικά έχει σημειωθεί τεράστια πρόοδος δεδομένου ότι 5 από τις αρχικές 7 προτάσεις της Επιτροπής είναι έτοιμες για έγκριση. Αν και οι προτάσεις εντάσσονται σε μια ευρύτερη μεταρρύθμιση, η κάθε μία έχει σαφή προστιθέμενη αξία από μόνη της, η δε ταχεία ολοκλήρωσή τους μπορεί να φέρει αποτελέσματα στην πράξη.

5 Πλαίσιο της ΕΕ για την επανεγκατάσταση

Δεκέμβριος 2018

Μεγάλη προστιθέμενη αξία

Ο κανονισμόςτης ΕΕγια το πλαίσιο της επανεγκατάστασης θα συμβάλει στη μείωση της παράτυπης μετανάστευσης, δημιουργώντας ασφαλείς και νόμιμες εναλλακτικές λύσεις. Θα αντικαταστήσει τα σημερινά ad hoc προγράμματα και θα θεσπίσει 2ετή προγράμματα που θα καλύπτουν όλη την ΕΕ για την επανεγκατάσταση των πραγματικών προσφύγων. Συνεισφέροντας συλλογικά στις παγκόσμιες προσπάθειες επανεγκατάστασης, η ΕΕ θα ενισχύσει την εταιρική της σχέση και την αλληλεγγύη με τρίτες χώρες που φιλοξενούν μεγάλους αριθμούς προσώπων που χρήζουν διεθνούς προστασίας.

Έτοιμος προς έγκριση

Οι συννομοθέτες κατέληξαν σε ευρεία συμφωνία μεταξύ τους. Η έγκριση είναι δυνατή στις αρχές του 2019.

ΜΕ ΤΟΝ ΝΕΟ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΠΑΝΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΘΑ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΤΟΥΝ ΤΑ ΕΞΗΣ:

Το πρώτο συλλογικό νομικό πλαίσιο για την επανεγκατάσταση:

Μεγαλύτερος αντίκτυπος των κοινών προσπαθειών της ΕΕ στον τομέα της επανεγκατάστασης:

Το νέο πλαίσιο θα επιτρέψει στην ΕΕ ως σύνολο να καθορίσει με κοινή συμφωνία τις στοχοθετημένες περιοχές και χώρες από τις οποίες πρέπει να πραγματοποιείται η επανεγκατάσταση, ενισχύοντας τη θέση της ΕΕ σε παγκόσμιο επίπεδο.

Ένα ευέλικτο πλαίσιο βασισμένο στην εκούσια συμμετοχή:

Το νέο πλαίσιο θα παράσχει ένα κοινό σύνολο διαδικασιών για την επιλογή και τη μεταχείριση των υποψηφίων για επανεγκατάσταση, ενώ παράλληλα θα εξασφαλίζει χρηματοδοτική στήριξη από τον προϋπολογισμό της ΕΕ.

Τα κράτη μέλη θα εξακολουθήσουν να αποφασίζουν τα ίδια σε ποιους και σε πόσους θα χορηγούν προστασία.

Λιγότερες παράτυπες αφίξεις:

Προβλέψιμα χρονοδιαγράμματα και σαφείς διαδικασίες λήψης αποφάσεων:

Κοινά κριτήρια επιλεξιμότητας και αυστηροί έλεγχοι ασφάλειας:

Η διασφάλιση ασφαλών και νόμιμων οδών για τα άτομα που χρήζουν προστασίας θα συμβάλει στη μείωση των παράτυπων ροών και θα διευκολύνει τις σχέσεις μεταξύ των χωρών καταγωγής και διέλευσης.

Το

πλαίσιο

Πρόσβαση

στο

προγραμμάτων για το σύνολο της ΕΕ, τα

οποία θα εγκριθούν από το Συμβούλιο κατόπιν προτάσεως της Επιτροπής και θα καθορίζουν τον συνολικό αριθμό των ατόμων που μπορούν να γίνονται δεκτά κάθε 2ετία.

προστασίας. Τα κράτη μέλη μπορούν να    δίνουν    προτεραιότητα    σε    άτομα

που αποδεδειγμένα έχουν κοινωνικούς δεσμούς ή άλλα χαρακτηριστικά που μπορούν να διευκολύνουν την ένταξη. Υποχρεωτικά κριτήρια απόρριψης θα ισχύουν για άτομα που αποτελούν απειλή για την ασφάλεια.

ΑΠΟ ΤΟ 2015, ΔΙΑΦΟΡΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΠΑΝΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΗΣ ΕΕ ΒΟΗΘΗΣΑΝ ΠΑΝΩ ΑΠΌ 43.700 ΕΥΑΛΩΤΑ

ΑΤΟΜΑ ΝΑ ΒΡΟΥΝ ΚΑΤΑΦΥΓΙΟ ΣΤΗΝ ΕΕ

50.000 άτομα

πρόκειται να επανεγκατασταθούν έως τον Οκτώβριο του 2019

27.800 άτομα επανεγκαταστάθηκαν

15.900 άτομα έχουν

ήδη επανεγκατασταθεί

Προγράμματα επανεγκατάστασης της ΕΕ, 2015-2017

Νέο πρόγραμμα επανεγκατάστασης της ΕΕ (Δεκ. 2017 - Οκτ. 2019)

Print ISBN 978-92-79-97601-8

PDF ISBN 978-92-79-97631-5

doi:10.2837/355340 doi:10.2837/4539

DR-07-18-012-EL-C DR-07-18-012-EL-N