Βρυξέλλες, 3.9.2018

COM(2018) 553 final

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

29η ετήσια έκθεση για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την καταπολέμηση της απάτης (2017)








{SWD(2018) 381 final}
{SWD(2018) 382 final}
{SWD(2018) 383 final}
{SWD(2018) 384 final}
{SWD(2018) 385 final}
{SWD(2018) 386 final}


ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

29η ετήσια έκθεση για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την καταπολέμηση της απάτης (2017)

Σύνοψη    

1.    Εισαγωγή    

2.    Εναρμόνιση και ενίσχυση της καταπολέμησης της απάτης σε όλη την ΕΕ: εγκάρσιες πολιτικές, μέτρα και αποτελέσματα καταπολέμησης της απάτης    

2.1.    Ένα νέο νομοθετικό τοπίο: νομοθετικές πράξεις που θεσπίστηκαν από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ    

2.1.1.    Οδηγία σχετικά με την καταπολέμηση, μέσω του ποινικού δικαίου, της απάτης εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης    

2.1.2.    Κανονισμός σχετικά με την εφαρμογή ενισχυμένης συνεργασίας για τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας    

2.2.    Διαμορφώνοντας το μέλλον: Νομοθετικές και πολιτικές πρωτοβουλίες των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων    

2.2.1.    Αξιολόγηση του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 883/2013    

2.2.2.    Καταπολέμηση της διαφθοράς στην ΕΕ    

2.2.3.    Πρόταση για την αναθεώρηση του δημοσιονομικού κανονισμού και ορισμένων τομεακών δημοσιονομικών κανόνων (Omnibus)    

2.2.4.    Διεθνής συνεργασία    

2.2.5.    Στρατηγική της Επιτροπής για την καταπολέμηση της απάτης (CAFS)    

2.2.6.    Υλοποίηση του προγράμματος Hercule    

2.3.    Νομολογία του ΔΕΕ    

2.3.1.    Προθεσμίες παραγραφής: οι υποθέσεις Alytaus και Glencore    

2.3.2.    ΦΠΑ: η υπόθεση M.A.S.    

2.4.    Μέτρα που λαμβάνονται από τα κράτη μέλη    

2.4.1.    Συνοπτική παρουσίαση    

2.4.1.1.    Εθνικές στρατηγικές για την καταπολέμηση της απάτης (NAFS)    

2.4.1.2.    Δημόσιες συμβάσεις και διαφθορά    

2.4.1.3.    Άλλα μέτρα    

2.4.2.    Εφαρμογή των συστάσεων του 2016    

2.5.    Περίληψη στατιστικών στοιχείων σχετικά με παρατυπίες και περιπτώσεις απάτης που εντοπίστηκαν    

2.5.1.    Δόλιες παρατυπίες που εντοπίστηκαν    

2.5.2.    Μη δόλιες παρατυπίες που εντοπίστηκαν και κοινοποιήθηκαν    

2.5.3.    Έρευνες της OLAF    

3.    Πολιτικές, μέτρα και αποτελέσματα καταπολέμησης της απάτης – Έσοδα    

3.1.    Μέτρα των θεσμικών οργάνων της ΕΕ για την καταπολέμηση της απάτης – Έσοδα    

3.1.1.    Αμοιβαία διοικητική συνδρομή    

3.1.1.1.    Εφαρμογή του άρθρου 43β του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 515/97    

3.1.1.2.    Σύστημα πληροφοριών για την καταπολέμηση της απάτης (AFIS)    

3.1.1.3.    Κοινές τελωνειακές επιχειρήσεις (ΚΤΕ)    

3.1.2.    Διατάξεις περί αμοιβαίας συνδρομής και καταπολέμησης της απάτης σε διεθνείς συμφωνίες    

3.1.3.    Καταπολέμηση του παράνομου εμπορίου προϊόντων καπνού    

3.1.4.    Καταπολέμηση της απάτης στον τομέα του ΦΠΑ    

3.2.    Μέτρα των κρατών μελών για την καταπολέμηση της απάτης – Έσοδα    

3.3.    Στατιστικά στοιχεία σχετικά με παρατυπίες και περιπτώσεις απάτης – Έσοδα    

3.3.1.    Δόλιες παρατυπίες που εντοπίστηκαν    

3.3.2.    Μη δόλιες παρατυπίες που εντοπίστηκαν και κοινοποιήθηκαν    

4.    Τομεακές πολιτικές, μέτρα και αποτελέσματα καταπολέμησης της απάτης – Δαπάνες    

4.1.    Τομεακές πολιτικές και μέτρα των κρατών μελών για την καταπολέμηση της απάτης που αφορούν διαφόρους τομείς δαπανών    

4.2.    Γεωργία – Τομεακές πολιτικές, μέτρα και αποτελέσματα καταπολέμησης της απάτης    

4.2.1.    Γεωργία — Μέτρα των κρατών μελών για την καταπολέμηση της απάτης    

4.2.2.    Γεωργία – Στατιστικά στοιχεία σχετικά με παρατυπίες και περιπτώσεις απάτης που εντοπίστηκαν    

4.2.2.1.    Δόλιες παρατυπίες που εντοπίστηκαν    

4.2.2.2.    Μη δόλιες παρατυπίες που εντοπίστηκαν και κοινοποιήθηκαν    

4.3.    Πολιτική συνοχής και αλιεία – Τομεακές πολιτικές, μέτρα και αποτελέσματα καταπολέμησης της απάτης    

4.3.1.    Πολιτική συνοχής και αλιεία — Μέτρα των κρατών μελών για την καταπολέμηση της απάτης    

4.3.2.    Πολιτική συνοχής και αλιεία – Στατιστικά στοιχεία σχετικά με παρατυπίες και περιπτώσεις απάτης που εντοπίστηκαν    

4.3.2.1.    Δόλιες παρατυπίες που εντοπίστηκαν    

4.3.2.2.    Μη δόλιες παρατυπίες που εντοπίστηκαν και κοινοποιήθηκαν    

4.4.    Έμμεση διαχείριση (προενταξιακή διαδικασία) – Τομεακές πολιτικές, μέτρα και αποτελέσματα καταπολέμησης της απάτης    

4.4.1.    Έμμεση διαχείριση (προενταξιακή διαδικασία) – Στατιστικά στοιχεία σχετικά με παρατυπίες και περιπτώσεις απάτης που εντοπίστηκαν    

4.5.    Άμεση διαχείριση – τομεακές πολιτικές, μέτρα και αποτελέσματα καταπολέμησης της απάτης    

4.5.1.    Άμεση διαχείριση – Στατιστικά στοιχεία σχετικά με παρατυπίες και περιπτώσεις απάτης που εντοπίστηκαν    

4.5.1.1.    Δόλιες παρατυπίες που εντοπίστηκαν    

4.5.1.2.    Μη δόλιες παρατυπίες που εντοπίστηκαν και κοινοποιήθηκαν    

5.    Ανάκτηση και άλλα προληπτικά και διορθωτικά μέτρα    

6.    Συνεργασία με τα κράτη μέλη    

7.    Σύστημα έγκαιρου εντοπισμού και αποκλεισμού    

8.    Συνέχεια που δόθηκε στο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την ετήσια έκθεση του 2016    

9.    Συμπεράσματα και συστάσεις    

9.1.    Έσοδα    

9.2.    Δαπάνες    

9.3.    Συνεργασία σε όλα τα επίπεδα    

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 — Παρατυπίες που κοινοποιήθηκαν ως δόλιες το 2017    

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 — Παρατυπίες που δεν κοινοποιήθηκαν ως δόλιες το 2017    

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3 — Κατάλογος συνοδευτικών εγγράφων εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής    

Πίνακας σχημάτων

Σχήμα 1: Νομοθετικά επιτεύγματα – 2017

Σχήμα 2: Νομολογία του ΔΕΕ επί θεμάτων σχετιζόμενων με την PIF (2017)

Σχήμα 3: Παρατυπίες που κοινοποιήθηκαν ως δόλιες το 2017

Σχήμα 4: Παρατυπίες που κοινοποιήθηκαν ως δόλιες και σχετικά ποσά, 2013-2017

Σχήμα 5: Παρατυπίες που δεν κοινοποιήθηκαν ως δόλιες το 2017

Σχήμα 6: Έρευνες σε εξέλιξη στο τέλος του 2017, ανά τομέα

Σχήμα 7: Επιτεύγματα πολιτικής στους τομείς των εσόδων

Σχήμα 8: Κοινές τελωνειακές επιχειρήσεις το 2017

Σχήμα 9: Βασικές μορφές παρατυπιών που εντοπίστηκαν και κοινοποιήθηκαν το 2017

Σχήμα 10: Γεωργική πολιτική – βασικά στοιχεία και αριθμοί

Σχήμα 11: Μέτρα για την αγορά που επηρεάστηκαν περισσότερο από παρατυπίες (δόλιες και μη δόλιες)

Σχήμα 12: Πολιτικές συνοχής και αλιείας – βασικά στοιχεία και αριθμοί

Σχήμα 13: Επικέντρωση στην ΠΠ 2007-2013

Σχήμα14: Δομή και υποομάδες της COCOLAF

Σύνοψη

Η ετήσια έκθεση του 2017 σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (έκθεση PIF) υποβάλλεται από την Επιτροπή σε συνεργασία με τα κράτη μέλη σύμφωνα με το άρθρο 325 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ).

Δύο ιδιαίτερα σημαντικά νομοθετικά επιτεύγματα

Το 2017 θεσπίστηκαν δύο ιδιαίτερα σημαντικές νομοθετικές πράξεις, οι οποίες θα ενισχύσουν τη σύγκλιση προς ένα αποτελεσματικό και ισοδύναμο επίπεδο προστασίας του προϋπολογισμού της ΕΕ, ιδίως σε ό,τι αφορά την καταπολέμηση της διασυνοριακής απάτης:

·η οδηγία σχετικά με την καταπολέμηση, μέσω του ποινικού δικαίου, της απάτης εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης (η αποκαλούμενη «οδηγία PIF»)

·ο κανονισμός σχετικά με την εφαρμογή ενισχυμένης συνεργασίας για τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO).

Η θέσπιση των εν λόγω δύο πράξεων είναι το αποτέλεσμα πολυετών διαπραγματεύσεων και αποτελεί απόδειξη της δέσμευσης των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων και των κρατών μελών όσον αφορά την καταπολέμηση της απάτης που βλάπτει τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης.

Νομοθετικές και πολιτικές πρωτοβουλίες

Οι εν λόγω πράξεις θα απαιτήσουν την προσαρμογή του υφιστάμενου πλαισίου καταπολέμησης της απάτης προκειμένου να διασφαλιστεί ο αποτελεσματικός συντονισμός μεταξύ των αρμόδιων φορέων και αρχών.

Οι εργασίες αυτές θα συνεχιστούν κατά τα επόμενα λίγα χρόνια, ιδίως σε ό,τι αφορά την κατάρτιση του νομικού πλαισίου που διέπει το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2021-2027.

Το πρώτο στάδιο ήταν η αξιολόγηση του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 883/2013 (εντολή και εξουσίες της OLAF), στο πλαίσιο της οποίας τονίζονταν τα αποτελέσματα που είχε επιτύχει αλλά και οι ανεπάρκειές του, δεδομένης της σύστασης της EPPO.

Επίσης, το 2017 η Επιτροπή:

·συνέχισε την τακτική αξιολόγηση των εξελίξεων και την ανά χώρα διατύπωση συστάσεων προς τα κράτη μέλη σε ό,τι αφορά την καταπολέμηση της διαφθοράς στο πλαίσιο της διαδικασίας του ευρωπαϊκού εξαμήνου,

·διέθεσε προϋπολογισμό ύψους 14,95 δισ. EUR μέσω του προγράμματος Hercule III για την ενίσχυση της επιχειρησιακής και διοικητικής ικανότητας των κρατών μελών,

·διαπραγματεύθηκε επιτυχώς διατάξεις για την καταπολέμηση της απάτης σε διεθνείς συμφωνίες της ΕΕ, και

·δρομολόγησε αξιολόγηση της στρατηγικής της για την καταπολέμηση της απάτης με σκοπό την επικαιροποίησή της.

Νομολογία του ΔΕΕ

Το 2017 η νομολογία σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ εμπλουτίστηκε με τρεις αποφάσεις του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ). Δύο εξ αυτών (στις υποθέσεις Alytaus και Glencore ) αφορούσαν ζητήματα που σχετίζονταν με προθεσμίες παραγραφής, ενώ η τρίτη (M.A.S. και M.B.) αφορούσε τον ΦΠΑ, και, ειδικότερα, την αποσαφήνιση ορισμένων πτυχών της απόφασης Taricco.

Επιτεύγματα στους τομείς των εσόδων

Η Επιτροπή ενέκρινε νομοθετική πρόταση για την απλούστευση και ενίσχυση της προστασίας του συστήματος ΦΠΑ της ΕΕ έναντι της απάτης, και την εξάλειψη των κανονιστικών κενών στο διασυνοριακό εμπόριο μέσω της ενίσχυσης των μέσων διοικητικής συνεργασίας μεταξύ των φορολογικών αρχών και με τις άλλες αρχές επιβολής του νόμου.

Συνήφθησαν συμφωνίες αμοιβαίας συνδρομής με τη Mercosur και το Αζερμπαϊτζάν. Η ρήτρα για την καταπολέμηση της απάτης ενσωματώθηκε επιτυχώς στη συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών με την Ιαπωνία.

Η OLAF συντόνισε ή υποστήριξε 11 κοινές τελωνειακές επιχειρήσεις που έθεταν επιτυχώς στο στόχαστρο διάφορες απειλές, όπως το λαθρεμπόριο τσιγάρων, η απάτη στον τομέα των εσόδων, τα παραποιημένα προϊόντα, η παράνομη διακίνηση ρευστών διαθεσίμων και τα ναρκωτικά.

Με δημοσιονομικούς όρους, τα εμπορεύματα που είχαν θιγεί περισσότερο από την απάτη και τις παρατυπίες ήταν οι εισαγόμενοι ηλιακοί συλλέκτες. Σε πολλές περιπτώσεις, οι παρατυπίες που αφορούν ηλιακούς συλλέκτες εντοπίστηκαν μετά από κοινοποίηση αμοιβαίας συνδρομής που εξέδωσε η OLAF.

Κινήθηκε διαδικασία επί παραβάσει σε σχέση με δήλωση χαμηλότερης δασμολογητέας αξίας εις βάρος των παραδοσιακών εσόδων από ίδιους πόρους και των εσόδων από ίδιους πόρους που προέρχονταν από τον ΦΠΑ, η οποία είχε εντοπιστεί στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Επιτεύγματα στους τομείς των δαπανών

Ο κανονισμός «Omnibus» προάγει την απλούστευση και την αποσαφήνιση των δημοσιονομικών κανόνων. Το 2017 θεσπίστηκαν οι διατάξεις σχετικά με τη γεωργία, ενώ τα σχέδια αλλαγών στους εναπομείναντες τομείς δαπανών αναμένεται να εγκριθούν το 2018.

Η συμβουλευτική επιτροπή για τον συντονισμό της πρόληψης της απάτης (COCOLAF) εκπόνησε κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τα προειδοποιητικά σήματα και τις βέλτιστες πρακτικές στις δημόσιες συμβάσεις και την κοινοποίηση παρατυπιών.

Η ανάλυση των δόλιων και μη δόλιων παρατυπιών που εντόπισαν και ανέφεραν οι εθνικές αρχές επιβεβαίωσε τα πορίσματα του 2016 όσον αφορά τους τομείς που διατρέχουν κίνδυνο.

Επίσης, η εν λόγω ανάλυση ανέδειξε τις μεθόδους εντοπισμού που συνέβαλαν στην αναγνώριση και τη στόχευση των δόλιων και μη δόλιων υποθέσεων σημαντικής οικονομικής αξίας. Μεταξύ των εν λόγω μεθόδων συγκαταλέγεται η ανάλυση κινδύνου, οι υποδείξεις από πληροφοριοδότες, η καταγγελία και οι πληροφορίες από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης.

Στην ίδια ανάλυση επισημαίνονται επίσης τα θετικά αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν μέσω του στενού συντονισμού των δικαστικών με τις διοικητικές αρχές.

Με βάση τα εν λόγω πορίσματα, απευθύνονται ειδικές συστάσεις προς τις εθνικές αρχές για τη δομημένη και συστηματική αξιοποίηση των στοιχείων που υποβάλλουν οι ανωτέρω πηγές.

Μέτρα των κρατών μελών για την καταπολέμηση της απάτης

Τα κράτη μέλη ανέφεραν τη λήψη 73 σημαντικών μέτρων για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ και την καταπολέμηση της απάτης. Παρότι τα εν λόγω μέτρα καλύπτουν το σύνολο του κύκλου καταπολέμησης της απάτης, επικεντρώνονται ιδίως στον εντοπισμό και την πρόληψη. Σχετίζονται κυρίως με τον έλεγχο των κονδυλίων υπό επιμερισμένη διαχείριση.

Η πλειονότητα των κρατών μελών υπέβαλαν στοιχεία σχετικά με τον αριθμό και τη φύση των μέτρων που λήφθηκαν σε συνέχεια των συστάσεων του 2016· αυτό μπορεί να θεωρηθεί θετικό, υπάρχουν, ωστόσο, περιθώρια βελτίωσης.

Εντοπισμός και κοινοποίηση δόλιων και μη δόλιων παρατυπιών εις βάρος του προϋπολογισμού της ΕΕ

Το 2017 κοινοποιήθηκαν στην Επιτροπή συνολικά 15 213 δόλιες και μη δόλιες παρατυπίες, ήτοι λιγότερες κατά 20,8 % σε σχέση με το 2016. Οι παρατυπίες αυτές αφορούσαν περίπου 2,58 δισ. EUR, ήτοι ποσό κατά 8,6 % μικρότερο σε σχέση με το προηγούμενο έτος.

Οι 1 146 παρατυπίες που κοινοποιήθηκαν ως δόλιες αφορούσαν περίπου 467 εκατ. EUR δαπανών ή εσόδων.

Ο εντοπισμός παρατυπίας συνεπάγεται ότι έχουν ληφθεί διορθωτικά μέτρα για την ανάκτηση των σχετικών παράτυπων χρηματικών ποσών και ότι έχει κινηθεί ποινική διαδικασία εάν υπάρχει υπόνοια απάτης.

Στο παράρτημα 1 παρουσιάζεται ο αριθμός των παρατυπιών που εντοπίστηκαν και κοινοποιήθηκαν ως δόλιες ανά κράτος μέλος. Ο εν λόγω αριθμός αντικατοπτρίζει τα αποτελέσματα του έργου των κρατών μελών για την καταπολέμηση της απάτης και άλλων παράνομων δραστηριοτήτων εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ. Τα αριθμητικά στοιχεία δεν θα πρέπει να ερμηνεύονται ως ενδεικτικά για το επίπεδο απάτης στις επικράτειες των κρατών μελών.



1.Εισαγωγή

Κάθε έτος, σύμφωνα με το άρθρο 325 παράγραφος 5 της ΣΛΕΕ, η Επιτροπή, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, υποβάλλει έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με τα μέτρα που έχουν ληφθεί για την καταπολέμηση της απάτης και άλλων παράνομων δραστηριοτήτων που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της ΕΕ.

Η ΕΕ και τα κράτη μέλη επιμερίζονται την ευθύνη για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ και την καταπολέμηση της απάτης. Οι αρχές των κρατών μελών διαχειρίζονται περίπου το 74 % των δαπανών της ΕΕ και εισπράττουν παραδοσιακούς ιδίους πόρους (ΠΙΠ). Η Επιτροπή εποπτεύει τους δύο προαναφερθέντες τομείς, καθορίζει πρότυπα και επαληθεύει τη συμμόρφωση. Για την αποτελεσματική προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη πρέπει να συνεργάζονται στενά.

Η παρούσα έκθεση αξιολογεί την εν λόγω συνεργασία με σκοπό τη βελτίωσή της· για τον σκοπό αυτό:

·παρέχει συνοπτική παρουσίαση των μέτρων σε επίπεδο ΕΕ και κρατών μελών για την καταπολέμηση της απάτης,

·περιλαμβάνει ανάλυση των κύριων επιτευγμάτων των εθνικών και ευρωπαϊκών φορέων όσον αφορά τον εντοπισμό περιπτώσεων απάτης και παρατυπιών σχετικά με τις δαπάνες και τα έσοδα της ΕΕ. Πιο συγκεκριμένα, η εν λόγω ανάλυση βασίζεται στις περιπτώσεις παρατυπιών και απάτης που εντοπίστηκαν και κοινοποιήθηκαν από τα κράτη μέλη σύμφωνα με τους τομεακούς κανονισμούς.

Η έκθεση συνοδεύεται από έξι έγγραφα εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής (SWD) που απαριθμούνται στο παράρτημα 3 1 .

2.Εναρμόνιση και ενίσχυση της καταπολέμησης της απάτης σε όλη την ΕΕ: εγκάρσιες πολιτικές, μέτρα και αποτελέσματα καταπολέμησης της απάτης

2.1.Ένα νέο νομοθετικό τοπίο: νομοθετικές πράξεις που θεσπίστηκαν από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ

Τα τελευταία έτη, η Επιτροπή τόνισε τις διαφορές όσον αφορά τις προσεγγίσεις των εθνικών αρχών στην καταπολέμηση της απάτης και των παρατυπιών εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ. Έρευνες της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) έχουν καταδείξει αυξανόμενη συχνότητα υποθέσεων διακρατικής απάτης.

Δύο ιδιαίτερα σημαντικές νομοθετικές πράξεις που θεσπίστηκαν το 2017 θα διασφαλίσουν τη σύγκλιση προς ένα αποτελεσματικό και ισοδύναμο επίπεδο προστασίας του προϋπολογισμού της ΕΕ, ιδίως σε ό,τι αφορά την καταπολέμηση της διασυνοριακής απάτης:

1.η οδηγία σχετικά με την καταπολέμηση, μέσω του ποινικού δικαίου, της απάτης εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης (η οδηγία PIF) 2 , και

2.ο κανονισμός σχετικά με την εφαρμογή ενισχυμένης συνεργασίας για τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO) 3 .

Η θέσπιση των εν λόγω δύο πράξεων είναι το αποτέλεσμα πολυετών διαπραγματεύσεων και αποτελεί απόδειξη της δέσμευσης των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων και των κρατών μελών όσον αφορά την καταπολέμηση της απάτης που βλάπτει τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης.

2.1.1.Οδηγία σχετικά με την καταπολέμηση, μέσω του ποινικού δικαίου, της απάτης εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης

Η οδηγία αντικαθιστά τη σύμβαση του 1995 σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και τα πρωτόκολλά της (σύμβαση PIF) 4 για τα 26 κράτη μέλη που δεσμεύονται από αυτήν. Η σύμβαση PIF εξακολουθεί να εφαρμόζεται στη Δανία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Σχήμα 1:    Νομοθετικά επιτεύγματα – 2017



2.1.2.Κανονισμός σχετικά με την εφαρμογή ενισχυμένης συνεργασίας για τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας

Συμμετέχοντα κράτη μέλη:

Στο μέλλον μπορούν να συμμετάσχουν και άλλα κράτη μέλη. 5



2.2.Διαμορφώνοντας το μέλλον: Νομοθετικές και πολιτικές πρωτοβουλίες των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων 

Οι νέες πράξεις θα απαιτήσουν την προσαρμογή του υφιστάμενου πλαισίου καταπολέμησης της απάτης με βάση τις τελευταίες εξελίξεις προκειμένου να διασφαλιστεί ο απαραίτητος συντονισμός μεταξύ των αρμόδιων φορέων και αρχών. Οι εργασίες αυτές θα συνεχιστούν κατά τα επόμενα λίγα χρόνια, ιδίως σε ό,τι αφορά την κατάρτιση του νομικού πλαισίου που διέπει το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2021-2027.

Στο επόμενο τμήμα παρέχεται επισκόπηση των σημαντικότερων εξελίξεων όσον αφορά τις πολιτικές και νομοθετικές πρωτοβουλίες της Επιτροπής το 2017.

2.2.1.Αξιολόγηση του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 883/2013

Ο κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 883/2013 6 είναι ο κεντρικός άξονας του νομικού πλαισίου που διέπει την εντολή της OLAF να διεξάγει διοικητικές έρευνες σε περιπτώσεις απάτης, διαφθοράς και άλλης παράνομης δραστηριότητας εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ.

Στις 2 Οκτωβρίου 2017, σύμφωνα με το άρθρο 19 του κανονισμού, η Επιτροπή ενέκρινε έκθεση σχετικά με την αξιολόγηση της εφαρμογής του 7 .

Η αξιολόγηση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο κανονισμός έχει επιτρέψει στην OLAF να εκπληρώσει την εντολή της με συγκεκριμένα αποτελέσματα, επιφέροντας σαφείς βελτιώσεις όσον αφορά τη διεξαγωγή των ερευνών, τη συνεργασία με τους εταίρους και τα δικαιώματα των ενδιαφερομένων. Ταυτόχρονα, επισημαίνει ορισμένες ελλείψεις που επηρεάζουν την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα των ερευνών της OLAF. Οι εν λόγω ελλείψεις αφορούν, μεταξύ άλλων:

·τα ερευνητικά μέσα της OLAF,

·την επιβολή των εξουσιών της OLAF,

·τους ενιαίους όρους κατά τη διεξαγωγή των εσωτερικών ερευνών στα θεσμικά και λοιπά όργανα και οργανισμούς της ΕΕ,

·τις αποκλίσεις στη συνέχεια που δίδεται στις συστάσεις της OLAF,

·τα καθήκοντα συνεργασίας των κρατών μελών και των θεσμικών και λοιπών οργάνων και οργανισμών της ΕΕ,

·τη συνολική συνοχή του νομικού πλαισίου που εφαρμόζεται όσον αφορά τις έρευνες της OLAF,

·τη δυνατότητα πρόσβασης σε στοιχεία τραπεζικών λογαριασμών, και

·τη σαφήνεια της εντολής της OLAF στον τομέα του ΦΠΑ.

Σε ό,τι αφορά τη σύσταση της EPPO (βλ. τμήμα 2.1) και τον αντίκτυπό της στις εργασίες της OLAF, στην αξιολόγηση αναγνωρίζεται σαφώς η ανάγκη για περαιτέρω κανονιστική ρύθμιση της σχέσης μεταξύ των δύο φορέων και ζητείται η πραγματοποίηση ταχέων προσαρμογών στη λειτουργία της OLAF ώστε να διασφαλιστεί η καταλληλότητα του νομικού πλαισίου για τους σκοπούς για τους οποίους προορίζεται.

Η Επιτροπή ενέκρινε στις 23 Μαΐου 2018 στοχευμένη πρόταση τροποποίησης του κανονισμού, κυρίως λόγω της σύστασης της EPPO, στην οποία λαμβάνονταν επίσης υπόψη τα πλέον αδιαμφισβήτητα πορίσματα της αξιολόγησης προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η OLAF εξακολουθεί να αποτελεί ισχυρό και πλήρως λειτουργικό εταίρο της EPPO.

Ο κανονισμός για την EPPO περιλαμβάνει ήδη διατάξεις κανονιστικής ρύθμισης της σχέσης μεταξύ της EPPO και της OLAF. Οι εν λόγω διατάξεις βασίζονται στις αρχές της στενής συνεργασίας, της ανταλλαγής πληροφοριών, της συμπληρωματικότητας και της αποφυγής της αλληλεπικάλυψης. Οι κανόνες πρέπει να αποτυπωθούν και να συμπληρωθούν από τροποποιήσεις στον κανονισμό (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 883/2013, με γενικό στόχο την ενίσχυση της καταπολέμησης της απάτης εις βάρος του προϋπολογισμού της ΕΕ μέσω της διαμόρφωσης μιας ολοκληρωμένης πολιτικής στο πλαίσιο της οποίας μια ισχυρή και πλήρως λειτουργική OLAF διεξάγει διοικητικές έρευνες που λειτουργούν συμπληρωματικά ως προς την προσέγγιση του ποινικού δικαίου από την EPPO.

Η προσοχή εστιάζεται σε τομείς στους οποίους ο κανονισμός επιτρέπει επί του παρόντος την ύπαρξη σημαντικών αποκλίσεων όσον αφορά τον τρόπο που λειτουργεί η OLAF στα διάφορα κράτη μέλη, όπως οι επιτόπιοι έλεγχοι και οι επιθεωρήσεις, η πρόσβαση σε στοιχεία τραπεζικών λογαριασμών και η παροχή συνδρομής από τις εθνικές αρχές.

2.2.2.Καταπολέμηση της διαφθοράς στην ΕΕ

Το 2017 η καταπολέμηση της διαφθοράς αποτελούσε προτεραιότητα στη διαδικασία οικονομικής διακυβέρνησης του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Σε αρκετές ανά χώρα εκθέσεις 8 περιλαμβανόταν αξιολόγηση του νομοθετικού τοπίου, του τοπίου πολιτικής και του θεσμικού τοπίου καταπολέμησης της διαφθοράς, περιλαμβανομένης της προόδου και των εναπομεινασών προκλήσεων.

Αρκετά κράτη μέλη έλαβαν επίσης συστάσεις 9 προκειμένου να αναλάβουν δράση με στόχο τη βελτίωση της διαφάνειας, την ενίσχυση της πρόληψης των συγκρούσεων συμφερόντων, την καταπολέμηση των άτυπων πληρωμών στον τομέα της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης ή την ένταση των προσπαθειών που καταβάλλονται για την καταπολέμηση της διαφθοράς στη δημόσια διοίκηση, τη δικαιοσύνη και τις δημόσιες συμβάσεις.

Το 2017, στο πλαίσιο του προγράμματος ανταλλαγής εμπειριών της ΕΕ σχετικά με την καταπολέμηση της διαφθοράς, η Επιτροπή διοργάνωσε τρία εργαστήρια ανταλλαγής εμπειριών, στα οποία συμμετείχαν περίπου 100 επαγγελματίες και εμπειρογνώμονες του τομέα καταπολέμησης της διαφθοράς από εθνικές διοικητικές αρχές κρατών μελών, διεθνείς οργανισμούς, την κοινωνία των πολιτών, την ακαδημαϊκή κοινότητα και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη. Τα εν λόγω εργαστήρια διευκόλυναν την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών στους ακόλουθους θεματικούς τομείς: δείκτες καταπολέμησης της διαφθοράς (Βρυξέλλες, Μάρτιος 2017), συγκρούσεις συμφερόντων και μεταπήδηση από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα (Βαρκελώνη, Ιούνιος 2017), και οι οικονομικές επιπτώσεις της διαφθοράς, (Βρυξέλλες, Δεκέμβριος 2017).

Τον Δεκέμβριο του 2017 δρομολογήθηκε πρόσκληση υποβολής προτάσεων 10 για έργα που αποσκοπούν στην πρόληψη και την καταπολέμηση της διαφθοράς στα κράτη μέλη, συνολικής αξίας 2,2 εκατ. EUR.

Η Επιτροπή και η OLAF συμμετείχαν ενεργά σε αρκετά ευρωπαϊκά και διεθνή φόρα καταπολέμησης της διαφθοράς, όπως η σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών κατά της διαφθοράς, ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης, η Ομάδα εργασίας για την καταπολέμηση της διαφθοράς της Ομάδας των 20 και οι Ευρωπαίοι εταίροι για την καταπολέμηση της διαφθοράς (EPAC)/το Ευρωπαϊκό δίκτυο σημείων επαφής για την καταπολέμηση της διαφθοράς (EACN). Το EACN εξέδωσε τη δήλωση της Λισσαβόνας του Νοεμβρίου του 2017 11 διά της οποίας καλούνται οι Ευρωπαίοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής να ενισχύσουν τις προσπάθειες καταπολέμησης της διαφθοράς.

2.2.3.Πρόταση για την αναθεώρηση του δημοσιονομικού κανονισμού και ορισμένων τομεακών δημοσιονομικών κανόνων (Omnibus)

Το 2017 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο συσκέφθηκαν με αντικείμενο την πρόταση της Επιτροπής του Σεπτεμβρίου 2016 12 για την ολοκληρωμένη και φιλόδοξη αναθεώρηση του δημοσιονομικού κανονισμού 13 και την πραγματοποίηση σχετικών αλλαγών στους τομεακούς δημοσιονομικούς κανόνες για σειρά πολυετών προγραμμάτων.

Στόχος της πρότασης είναι ο εκσυγχρονισμός και η απλούστευση των δημοσιονομικών κανόνων της ΕΕ και η ενίσχυση των εφαρμοζόμενων συστημάτων για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ από την απάτη και τις δημοσιονομικές παρατυπίες. Μεταξύ άλλων, η πρόταση αυστηροποιεί τους κανόνες που πρέπει να τηρούν οι εκτελεστικοί εταίροι της ΕΕ σχετικά με τη φοροαποφυγή και καθιστά σαφές ότι το καθήκον της αποφυγής συγκρούσεων συμφερόντων ισχύει για όλους τους τρόπους εκτέλεσης των κονδυλίων της ΕΕ (και σε επίπεδο κρατών μελών). Αναμένεται επίσης ότι η απλούστευση καθαυτή θα περιορίσει τον αριθμό των σφαλμάτων και θα αυξήσει τον αντίκτυπο των πολιτικών και τα αποτελέσματά τους στην πράξη.

Στο πλαίσιο των νομοθετικών διαπραγματεύσεων, κατόπιν αιτήματος του Κοινοβουλίου, ενισχύθηκαν περαιτέρω οι λόγοι αποκλεισμού των αναξιόπιστων αποδεκτών χρηματοδότησης της ΕΕ, ιδίως σε ό,τι αφορά τις «εικονικές εταιρείες». Ορισμένες από τις προτεινόμενες αλλαγές, που σχετίζονται με τις γεωργικές πολιτικές, θεσπίστηκαν χωριστά ως κανονισμός (ΕΕ) 2017/2393, 14 ενώ αναμένεται ότι ο νέος δημοσιονομικός κανονισμός και οι τροποποιήσεις των εναπομεινάντων τομεακών κανόνων θα θεσπιστούν κατά το τρίτο τρίμηνο του 2018.

2.2.4.Διεθνής συνεργασία

Για την αποτελεσματικότερη καταπολέμηση της απάτης εις βάρος του προϋπολογισμού της ΕΕ πέραν των συνόρων της ΕΕ, η Επιτροπή συνέχισε να περιλαμβάνει διατάξεις καταπολέμησης της απάτης στις συμφωνίες με τρίτες χώρες και σε υποδείγματα συμφωνιών επιχορήγησης και ανάθεσης αρμοδιοτήτων με διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και άλλους διεθνείς οργανισμούς.

Το 2017 η OLAF διοργάνωσε δύο εκδηλώσεις με σκοπό την παροχή υποστήριξης σε τρίτες χώρες:

·το ετήσιο σεμινάριό της (που διοργανώθηκε στο Μαυροβούνιο), για αρχές εταίρους σε υποψήφιες και δυνάμει υποψήφιες χώρες, σχετικά με τις βέλτιστες πρακτικές εντοπισμού και κοινοποίησης περιπτώσεων απάτης, και

·ένα εργαστήριο σχετικά με την καταπολέμηση της απάτης, με τη συμμετοχή όλων των οικείων υπηρεσιών καταπολέμησης της απάτης και της διαφθοράς στη Γεωργία, με σκοπό να τις συνδράμει στην εφαρμογή των διατάξεων περί καταπολέμησης της απάτης της συμφωνίας σύνδεσης ΕΕ-Γεωργίας.

Η OLAF υπέγραψε επίσης συμφωνίες διοικητικής συνεργασίας με αρχές εταίρους στην Τυνησία και το Κοσσυφοπέδιο. 15

2.2.5.Στρατηγική της Επιτροπής για την καταπολέμηση της απάτης (CAFS)

Η Επιτροπή εξετάζει το ενδεχόμενο να επικαιροποιήσει τη CAFS που θεσπίστηκε στις 24 Ιουνίου 2011 16 , στόχος της οποίας είναι να βελτιωθούν η πρόληψη, ο εντοπισμός και η διερεύνηση περιπτώσεων απάτης και να εξασφαλιστεί ότι η επιβολή κατάλληλων κυρώσεων, η ανάκτηση και η αποτροπή κατέχουν περίοπτη θέση στην ατζέντα της Επιτροπής.

Οι περισσότερες δράσεις της CAFS έχουν πλέον οριστικοποιηθεί ή είναι σε εξέλιξη. Και οι 49 υπηρεσίες της Επιτροπής έχουν εισαγάγει τομεακές στρατηγικές καταπολέμησης της απάτης (ΣΚΑ) για τους αντίστοιχους τομείς πολιτικής τους.

Το 2017 η Επιτροπή διενήργησε αξιολόγηση της συνολικής εφαρμογής της CAFS. Στο πλαίσιο της αξιολόγησης εκτιμάται η επιτευχθείσα πρόοδος από τη θέσπιση της CAFS το 2011 με βάση τους δηλωμένους στόχους, λαμβανομένων υπόψη των εξελίξεων στο πλαίσιο της καταπολέμησης της απάτης από την άποψη των πολιτικών της ΕΕ, των σχετικών κινδύνων απάτης και των αναδυόμενων μορφών απάτης. Τα αποτελέσματα θα αξιοποιηθούν ως βάση για τη λήψη απόφασης σχετικά με τον βαθμό στον οποίο πρέπει να επικαιροποιηθεί η CAFS. Η αξιολόγηση θα καλύψει την περίοδο από τη θέσπιση της CAFS και θα αξιολογήσει τη συνάφεια, την αποδοτικότητα, την αποτελεσματικότητα και τη συνοχή της.

2.2.6.Υλοποίηση του προγράμματος Hercule

Το πρόγραμμα Hercule III 2014-2020 17 προάγει τις δράσεις για την καταπολέμηση της απάτης, της διαφθοράς και κάθε άλλης παράνομης δραστηριότητας που θίγει τα οικονομικά συμφέροντα της ΕΕ. Το 2017, τέταρτο έτος της υλοποίησής του, διατέθηκε προϋπολογισμός 14,95 εκατ. EUR 18 για:

·τη χρηματοδότηση δράσεων με σκοπό την ενίσχυση της επιχειρησιακής και τεχνικής ικανότητας των τελωνειακών αρχών και των αστυνομικών δυνάμεων στα κράτη μέλη, καθώς και την παροχή υποστήριξης ΤΠ (75 % του προϋπολογισμού του προγράμματος), και

·δραστηριότητες κατάρτισης και συνέδρια, συμπεριλαμβανομένης της παροχής ψηφιακής εγκληματολογικής κατάρτισης σε προσωπικό που απασχολείται σε υπηρεσίες επιβολής του νόμου των κρατών μελών και χωρών εταίρων (25 % του προϋπολογισμού).

Οι δικαιούχοι επιχορηγήσεων του προγράμματος Hercule III ανέφεραν ότι ο εξοπλισμός και η κατάρτιση που χρηματοδοτήθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος συνέβαλαν σε σημαντικά επιτεύγματα, 19 όπως τα ακόλουθα:

·κατασχέσεις λαθραίων και παραποιημένων τσιγάρων και καπνού,

·εντοπισμός νέων μηχανισμών απάτης και δικτύων ομάδων οργανωμένου εγκλήματος, και

·επιχειρήσεις και έρευνες σε περιπτώσεις παρατυπιών και διαφθοράς εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης.

2.3.Νομολογία του ΔΕΕ 

Το 2017 η νομολογία σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ εμπλουτίστηκε με τρεις αποφάσεις του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ). Δύο εξ αυτών (στις υποθέσεις Alytaus 20 και Glencore ) 21  αφορούσαν ζητήματα που σχετίζονταν με προθεσμίες παραγραφής, ενώ η τρίτη (M.A.S. και M.B) 22 αφορούσε τον ΦΠΑ, και, ειδικότερα, την αποσαφήνιση ορισμένων πτυχών της απόφασης Taricco.

Σχήμα 2:    Νομολογία του ΔΕΕ επί θεμάτων σχετιζόμενων με την PIF (2017)

2.3.1.Προθεσμίες παραγραφής: οι υποθέσεις Alytaus και Glencore

Στην υπόθεση Alytaus, το Δικαστήριο αποσαφήνισε τη σημασία του όρου «προθεσμία παραγραφής» 23 για παρατυπία που διαπράττεται στο πλαίσιο πολυετούς προγράμματος και στην περίπτωση «διαρκούς ή επαναλαμβανόμενης» παρατυπίας. Επίσης, αποσαφήνισε πότε ένα πολυετές πρόγραμμα μπορεί να θεωρείται ότι έχει «ολοκληρωθεί οριστικά».

Στην υπόθεση Glencore, το Δικαστήριο παρέσχε περαιτέρω διευκρινήσεις όσον αφορά την ερμηνεία των διατάξεων που αναφέρονται στο άρθρο 3 παράγραφος 1 και στο άρθρο 4 του κανονισμού (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2988/95 του Συμβουλίου σχετικά με την ανάκτηση απαιτήσεων.

2.3.2.ΦΠΑ: η υπόθεση M.A.S.

Ως αποτέλεσμα της απόφασης M.A.S., και προκειμένου να μην αθετήσουν τις υποχρεώσεις τους βάσει του άρθρου 325 παράγραφοι 1 και 2 της ΣΛΕΕ, τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίσουν τη θέσπιση αποτελεσματικών και αποτρεπτικών ποινικών κυρώσεων σε περιπτώσεις σοβαρής απάτης εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ σε σχέση με τον ΦΠΑ. 24

2.4.Μέτρα που λαμβάνονται από τα κράτη μέλη 

2.4.1.Συνοπτική παρουσίαση 

Η παρούσα συνοπτική παρουσίαση παρέχει επισκόπηση των τάσεων και προτεραιοτήτων για τα μέτρα καταπολέμησης της απάτης που εφαρμόζονται από τα κράτη μέλη, αλλά δεν είναι εξαντλητική· ζητήθηκε από τα κράτη μέλη να κοινοποιήσουν έως τρία μέτρα καταπολέμησης της απάτης, αλλά ορισμένα ενδέχεται να έχουν λάβει περισσότερα 25 .

Το 2017 τα κράτη μέλη ανέφεραν 73 μέτρα 26 για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ και την καταπολέμηση της απάτης. Τα μέτρα κάλυψαν το σύνολο του κύκλου καταπολέμησης της απάτης, κυρίως στον τομέα της επιμερισμένης διαχείρισης, αλλά και στους τομείς του οικονομικού εγκλήματος, των δασμών και του παράνομου εμπορίου, των δημοσίων συμβάσεων, των συγκρούσεων συμφερόντων, των στρατηγικών καταπολέμησης της διαφθοράς και καταπολέμησης της απάτης, του οργανωμένου εγκλήματος, των υπηρεσιών συντονισμού καταπολέμησης της απάτης (AFCOS), του ορισμού της απάτης και των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος. Τα περισσότερα μέτρα αφορούσαν τον εντοπισμό, και ακολουθούσαν η πρόληψη, η διερεύνηση και η δίωξη, η ανάκτηση και η επιβολή κυρώσεων.

Τα εν λόγω μέτρα ήταν στην πλειονότητά τους (77 %) τομεακά μάλλον παρά εγκάρσια (23 %). 15 από τα τομεακά μέτρα αφορούσαν τα έσοδα στους τομείς της φορολογικής απάτης και των δασμών. Άλλα 41 μέτρα αφορούσαν τις δαπάνες και κάλυπταν όλους τους τομείς του προϋπολογισμού. Τα σχετιζόμενα με τομείς μέτρα θα θιγούν στις παραγράφους που έχουν ως αντικείμενο τους διάφορους τομείς του προϋπολογισμού, ενώ το παρόν τμήμα επικεντρώνεται στα εγκάρσια μέτρα.

2.4.1.1.Εθνικές στρατηγικές για την καταπολέμηση της απάτης (NAFS)

Έως το τέλος του 2017, 10 κράτη μέλη 27 συνολικά είχαν θεσπίσει εθνική στρατηγική για την καταπολέμηση της απάτης και την είχαν διαβιβάσει στην Επιτροπή. Αυτό καταδεικνύει την εκ μέρους τους κατανόηση της σημασίας της διαμόρφωσης μιας στρατηγικής προσέγγισης όσον αφορά την καταπολέμηση της απάτης και των παρατυπιών. Η Επιτροπή χαιρετίζει τις εξελίξεις αυτές και καλεί τα υπόλοιπα κράτη μέλη να εκπονήσουν τέτοιες στρατηγικές.

2.4.1.2.Δημόσιες συμβάσεις και διαφθορά

Πολλά από τα μέτρα που θέσπισαν τα κράτη μέλη το 2017 σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις αποσκοπούν στην αντιμετώπιση της διαφθοράς και των συγκρούσεων συμφερόντων, και στην ενίσχυση της διαφάνειας. Έξι κράτη μέλη 28 ανέφεραν ότι έλαβαν τέτοια μέτρα.

2.4.1.3.Άλλα μέτρα

Άλλα αναφερθέντα εγκάρσια μέτρα αφορούσαν κυρίως το οικονομικό και το οργανωμένο έγκλημα (Τσεχική Δημοκρατία, Πολωνία και Λιθουανία), την επανεξέταση της οργάνωσης και των αρμοδιοτήτων συγκεκριμένων φορέων (Ελλάδα και Σουηδία) ή τη βελτίωση της διυπηρεσιακής συνεργασίας.

Τρία κράτη μέλη ανέφεραν μέτρα για την αντιμετώπιση των εσόδων και των δαπανών σε ορισμένους τομείς 29 : 

·Η Λετονία ξεκίνησε εθνική εκστρατεία καταπολέμησης της απάτης (#FraudOff!) για να ευαισθητοποιήσει το ευρύ κοινό σχετικά με την απάτη, την οποία συμπλήρωσε με ειδική κατάρτιση των οικείων διοικητικών αρχών,

·η Ιταλία έλαβε μέτρα με σκοπό να συνδυάσει διοικητικές και ποινικές πρωτοβουλίες που καθιστούν εφικτή την αναπαράσταση παράνομων χρηματοοικονομικών ροών και την κατάσχεση των περιουσιακών στοιχείων εγκληματικών οργανώσεων, και

·η Σλοβενία έλαβε μέτρα για την αύξηση των ποσοστών εντοπισμού και διεκπεραίωσης όσον αφορά εγκλήματα που έχουν αρνητικές επιπτώσεις στον προϋπολογισμό της ΕΕ.

2.4.2.Εφαρμογή των συστάσεων του 2016

Στην έκθεση PIF του 2016 η Επιτροπή προέβη σε τέσσερις συστάσεις προς τα κράτη μέλη· η μία αφορούσε τα έσοδα και τρεις τις δαπάνες.

Γενικά, η συνέχεια που δόθηκε στις εν λόγω συστάσεις (βλέπε διαγράμματα κατωτέρω) κατέδειξε ότι τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν καταβάλει ή καταβάλλουν σημαντικές και εποικοδομητικές προσπάθειες 30 . Τα περισσότερα κράτη μέλη απέδωσαν τη δέουσα προσοχή στις περισσότερες συστάσεις 31 .

Η Επιτροπή είχε συστήσει στα κράτη μέλη:

(1)να επανεξετάσουν την οικεία στρατηγική διαχείρισης και ελέγχου όσον αφορά την εκτίμηση της δασμολογητέας αξίας

(2) να μεταφέρουν πλήρως τις αναθεωρημένες οδηγίες σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις

(3)να βελτιώσουν την ποιότητα των δεδομένων όταν κοινοποιούν παρατυπίες

(4)να λάβουν υπόψη τα πορίσματα της ανάλυσης κινδύνου

Εντούτοις, εξακολουθεί να υφίσταται περιθώριο βελτίωσης, όπως η εφαρμογή νέων κανόνων σχετικά με τις δηλώσεις χαμηλότερης δασμολογητέας αξίας και τη μη παράδοση εμπορευμάτων σε περιπτώσεις ύπαρξης αμφιβολιών· μπορεί να εξεταστεί το ενδεχόμενο ευρύτερης χρήσης των προφίλ κινδύνου σε επίπεδο ΕΕ με βάση «καθαρές μέσες τιμές». Μπορούν να γίνουν περισσότερα προκειμένου να διασφαλιστούν πλήρως ψηφιοποιημένες διαδικασίες δημοσίων συμβάσεων. Επίσης, παρότι μερικά κράτη μέλη παρέχουν ή διοργανώνουν κατάρτιση και σεμινάρια σχετικά με τη χρήση των συστημάτων ΤΠ για την κοινοποίηση, με σκοπό τη βελτίωση της ποιότητας των δεδομένων και την επικαιροποίηση των παρατυπιών που έχουν ήδη κοινοποιηθεί, άλλα κράτη μέλη μπορούν να εντείνουν τις προσπάθειές τους. Τέλος, η συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών μπορεί να βελτιωθεί όσον αφορά την αυξανόμενη απειλή της διακρατικής απάτης και τα προγράμματα ευρωπαϊκής εδαφικής συνεργασίας.    

2.5.Περίληψη στατιστικών στοιχείων σχετικά με παρατυπίες και περιπτώσεις απάτης που εντοπίστηκαν 32

Το 2017 κοινοποιήθηκαν στην Επιτροπή συνολικά 15 213 δόλιες και μη δόλιες παρατυπίες, ήτοι λιγότερες κατά 20,8 % σε σχέση με το 2016. Οι παρατυπίες αυτές αφορούσαν περίπου 2,58 δισ. EUR, ήτοι ποσό κατά 8,6 % μικρότερο σε σχέση με το προηγούμενο έτος.

Ο εντοπισμός παρατυπίας συνεπάγεται ότι έχουν ληφθεί διορθωτικά μέτρα για την ανάκτηση των σχετικών παράτυπων χρηματικών ποσών και ότι έχει κινηθεί ποινική διαδικασία εάν υπάρχει υπόνοια απάτης.

Σχήμα 3:    Παρατυπίες που κοινοποιήθηκαν ως δόλιες το 2017

2.5.1.Δόλιες παρατυπίες που εντοπίστηκαν

Ο αριθμός των παρατυπιών που κοινοποιούνται ως δόλιες (συμπεριλαμβανομένων των υποθέσεων υπόνοιας απάτης ή βεβαιωμένης απάτης) και τα σχετικά ποσά δεν συσχετίζονται άμεσα με το επίπεδο της απάτης εις βάρος του προϋπολογισμού της ΕΕ. Απλώς υποδεικνύουν πόσες υποθέσεις δυνητικής απάτης εντοπίζονται από τα κράτη μέλη και τους φορείς της ΕΕ.

Το 2017 κοινοποιήθηκαν ως δόλιες συνολικά 1 146 παρατυπίες (ήτοι το 7,5 % του συνόλου των παρατυπιών που εντοπίστηκαν και κοινοποιήθηκαν), 33 ύψους περίπου 467 εκατ. EUR (ποσό που αντιστοιχεί στο 18,1 % των συνολικών χρηματικών ποσών που αποτέλεσαν αντικείμενο παρατυπιών) 34 και οι οποίες αφορούσαν τόσο τις δαπάνες όσο και τα έσοδα, όπως φαίνεται στο Σχήμα 3.

Ο αριθμός των δόλιων παρατυπιών που κοινοποιήθηκαν το 2017 μειώθηκε κατά 19,3 % σε σύγκριση με το 2016, ενώ τα σχετικά χρηματικά ποσά αυξήθηκαν κατά 37,5 %. Εάν λάβουμε υπόψη περίοδο πέντε ετών (2013-2017), ο εν λόγω αριθμός ήταν κατά 32 % μικρότερος σε σχέση με το 2013, ήτοι κατά 23 % μικρότερος από τον μέσο όρο της πενταετίας. Οι δημοσιονομικές επιπτώσεις παρουσιάζουν μεγάλη διακύμανση (βλέπε σχήμα 4), δεδομένου ότι μπορεί να επηρεάζονται από μεμονωμένες περιπτώσεις που αφορούν πολύ μεγάλα ποσά.

Σχήμα 4:    Παρατυπίες που κοινοποιήθηκαν ως δόλιες και σχετικά ποσά, 2013-2017