Βρυξέλλες, 17.5.2018

COM(2018) 283 final

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠHΣ

Οδεύοντας προς την αυτοματοποιημένη κινητικότητα: Μια στρατηγική της ΕΕ για την κινητικότητα του μέλλοντος


1.Η συνδεδεμένη και αυτοματοποιημένη κινητικότητα αποτελεί μια νέα ευκαιρία για την Ευρώπη

Η κινητικότητα βρίσκεται σ’ ένα σταυροδρόμι. Κατά τον τελευταίο αιώνα έχουν γίνει πολλά σημαντικά βήματα στον τομέα των οδικών μεταφορών. Ωστόσο, η κινητικότητα διασχίζει αυτή την εποχή ένα νέο —ψηφιακό— σύνορο μέσα από τον αυξανόμενο αυτοματισμό και συνδεσιμότητα, τα οποία παρέχουν στα οχήματα τη δυνατότητα να «συνομιλούν» μεταξύ τους, με τις οδικές υποδομές, καθώς και με άλλους χρήστες του οδικού συστήματος. Οι εξελίξεις αυτές, οι οποίες επωφελούνται από την πρόοδο στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης 1 , δημιουργούν προοπτικές για ένα εντελώς νέο επίπεδο συνεργασίας μεταξύ των χρηστών του οδικού δικτύου, το οποίο θα μπορούσε δυνητικά να αποφέρει τεράστια οφέλη γι’ αυτούς και για το σύστημα κινητικότητας συνολικά, καθιστώντας μεταξύ άλλων τις μεταφορές ασφαλέστερες, πιο προσβάσιμες και βιώσιμες.

Τα οχήματα χωρίς οδηγό θα αλλάξουν τη ζωή μας, ακριβώς όπως συνέβη στο παρελθόν με τις ατμάμαξες και τα μηχανοκίνητα οχήματα. Θα διαμορφώσουν το μέλλον των οδικών μεταφορών και μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στη μείωση του κόστους των μεταφορών. Θα μπορούσαν να προετοιμάσουν το έδαφος για την παροχή νέων υπηρεσιών και να προσφέρουν νέους τρόπους για την ικανοποίηση της ολοένα αυξανόμενης ζήτησης για κινητικότητα των ατόμων και των αγαθών. Μόλις αντιμετωπιστούν τα τρέχοντα αρχικά προβλήματα με τον κατάλληλο τρόπο —κάτι που πρέπει να γίνει—, τα οχήματα χωρίς οδηγό θα μπορούσαν να βελτιώσουν σημαντικά την οδική ασφάλεια, δεδομένου ότι τα ανθρώπινα λάθη εκτιμάται ότι διαδραματίζουν κάποιο ρόλο στο 94 % των ατυχημάτων 2 . Τα οχήματα χωρίς οδηγό θα μπορούσαν να προσφέρουν κινητικότητα σε όσους δεν οδηγούν οι ίδιοι (π.χ. ηλικιωμένοι ή άτομα με αναπηρία) ή υποεξυπηρετούνται από τα δημόσια μέσα μεταφοράς. Θα μπορούσαν να ενθαρρύνουν την εφαρμογή συστημάτων κοινής χρήσης αυτοκινήτων και την «κινητικότητα ως υπηρεσία» 3 (δηλ., πώληση μετακινήσεων, όχι αυτοκινήτων). Θα μπορούσαν επίσης να επιταχύνουν τον εξηλεκτρισμό των οχημάτων και την ηλεκτροκίνηση 4 . Τέλος, τα οχήματα χωρίς οδηγό θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην ελευθέρωση του χώρου που σπαταλάται για σκοπούς στάθμευσης και να επιφέρουν εκ βάθρων αλλαγές στον πολεοδομικό σχεδιασμό.

Η ΕΕ είναι ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς τεχνολογιών οχημάτων. Οι επιχειρήσεις της θα επωφεληθούν από τη δυναμική ανάπτυξη 5 του τομέα. Θα χρειαστούν υψηλά επίπεδα επενδύσεων και θα δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας προκειμένου να αναπτυχθούν νέες τεχνολογίες και υπηρεσίες. Η αυτοκινητοβιομηχανία της ΕΕ, με την εμπειρογνωμοσύνη που διαθέτει στην ανάπτυξη τεχνολογιών οχημάτων, βρίσκεται στην κατάλληλη θέση για να αδράξει αυτή την ευκαιρία 6 . Επιπλέον, τα αυτοματοποιημένα οχήματα θα έχουν επίσης δευτερογενείς επιπτώσεις σε πολλούς άλλους τομείς στην αλυσίδα αξίας (π.χ., ημιαγωγοί, τεχνολογίες επεξεργασίας, ψηφιακοί χάρτες) και στα νέα επιχειρηματικά μοντέλα που δημιουργούνται ή διευκολύνονται από την κινητικότητα χωρίς οδηγό (π.χ., ηλεκτρονικό εμπόριο, «η κινητικότητα ως υπηρεσία»).

Ωστόσο, δεν μπορούμε να αναμένουμε ότι αυτές οι τεχνολογικές αλλαγές θα επιλύσουν από μόνες τους τις προκλήσεις της συμφόρησης, των εκπομπών από τις μεταφορές και των θανάτων από τροχαία ατυχήματα. Πρέπει να διαχειριστούμε σωστά το μακροχρόνιο μεταβατικό στάδιο και να εξασφαλίσουμε ότι τα μελλοντικά οχήματα θα ενσωματωθούν σ’ ένα σύστημα μεταφορών που ευνοεί την κοινωνική ένταξη, τις χαμηλές εκπομπές και τη συνολική αποδοτικότητα. Πρέπει να ενισχύσουμε τους δεσμούς μεταξύ των οχημάτων και της διαχείρισης της κυκλοφορίας, μεταξύ των δημόσιων και των ιδιωτικών δεδομένων, μεταξύ των συλλογικών και των ιδιωτικών μεταφορών, καθώς και μεταξύ όλων των παρόχων υπηρεσιών μεταφοράς και των σχετικών τρόπων μεταφοράς.

Ορισμένες πρώτες μελέτες καταδεικνύουν ότι η πλειονότητα των Ευρωπαίων πολιτών τάσσεται σε μεγάλο βαθμό υπέρ της χρήσης αυτοκινήτων χωρίς οδηγό, με το 58 % αυτών να δηλώνει πρόθυμο να μετακινηθεί με όχημα χωρίς οδηγό 7 . Ωστόσο, όπως προκύπτει από τα πιο πρόσφατα ατυχήματα στις Ηνωμένες Πολιτείες, για να κερδίσει η αυτοματοποιημένη κινητικότητα την κοινωνική αποδοχή, θα πρέπει απαραιτήτως να εξασφαλιστούν τα υψηλότερα πρότυπα ασφάλειας και προστασίας. Θα πρέπει να αντιμετωπιστούν νέοι κίνδυνοι, όπως η υπερβολική εξάρτηση από την τεχνολογία και η κατάχρησή της. Θα πρέπει να απαντηθούν νέα ερωτήματα, όπως το επίπεδο υποστήριξης των υποδομών για οχήματα χωρίς οδηγό και ο τρόπος με τον οποίο αυτές οι υποδομές θα πρέπει να αλληλεπιδρούν με τα οχήματα. Θα πρέπει επίσης να αντιμετωπιστούν τα δεοντολογικά ζητήματα που σχετίζονται με τη μετάθεση της ευθύνης της οδήγησης στα οχήματα. Σ’ αυτά τα ζητήματα περιλαμβάνονται οι προσδοκίες μας όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να αντιδρά ένα όχημα όταν δεν είναι δυνατή η αποτροπή ενός ατυχήματος και τα κριτήρια που θα χρησιμοποιούνται για τη λήψη απόφασης από το όχημα. Επ’ αυτού του θέματος, θα πρέπει να διερωτηθούμε ποιος είναι υπεύθυνος όταν ένα όχημα χωρίς οδηγό εμπλέκεται σε ατύχημα.

Είναι επίσης απαραίτητο να εξευρεθεί η σωστή ισορροπία μεταξύ της κοινοποίησης δημόσιων και ιδιωτικών δεδομένων, η οποία καθιστά δυνατή την ύπαρξη θεμιτού και αποτελεσματικού ανταγωνισμού, και της προστασίας των δεδομένων. Καθώς κοινοποιούμε περισσότερα δεδομένα και καθώς ο αριθμός των εμπλεκόμενων παραγόντων αυξάνεται, είναι απαραίτητο να διασφαλιστεί ότι η Ευρώπη παραμένει ανταγωνιστική σ’ όλα τα στάδια της κινητικότητας χωρίς οδηγό, μέχρι και την παροχή αυτών των τελικών υπηρεσιών στους πολίτες και στις επιχειρήσεις μας. Τέλος, θα πρέπει να αντιμετωπιστούν οι αποδιοργανωτικές επιπτώσεις της κινητικότητας χωρίς οδηγό στην αγορά εργασίας, και ιδίως η ανάγκη για απόκτηση και αναβάθμιση δεξιοτήτων (π.χ. οι επαγγελματίες οδηγοί θα αποκτήσουν αρχικά ελευθερία ώστε να εκτελούν επιπλέον εργασίες, ωστόσο μακροπρόθεσμα ενδέχεται να πάψουν να είναι απαραίτητοι στα οχήματα).

Υπό την προϋπόθεση ότι θα έχει θεσπιστεί ένα κανονιστικό και ευνοϊκό πλαίσιο για την αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων, τα πρώτα αυτοοδηγούμενα οχήματα υπό συγκεκριμένες συνθήκες οδήγησης θα μπορούσαν να διατεθούν στο εμπόριο μέχρι το 2020 και να καταστούν κοινός τόπος μέχρι το 2030.

Με άλλα λόγια, η κινητικότητα χωρίς οδηγό υπόσχεται σπουδαία οφέλη, αλλά θέτει παράλληλα σοβαρά ζητήματα. Συμμετέχουμε σε έναν παγκόσμιο αγώνα δρόμου για να αποκομίσουμε τα οφέλη και να επιλύσουμε τα ζητήματα που έχουν προκύψει, καθώς η κινητικότητα χωρίς οδηγό παρέχει μια σημαντική ευκαιρία για ανάπτυξη και δημιουργία θέσεων εργασίας. Η νέα αγορά αυτοματοποιημένων και συνδεδεμένων οχημάτων αναμένεται να αυξηθεί εκθετικά και να παράσχει μεγάλα οικονομικά οφέλη, με τα έσοδα, για παράδειγμα, να υπερβαίνουν τα 620 δισεκατομμύρια ευρώ μέχρι το 2025 για την αυτοκινητοβιομηχανία της ΕΕ και τα 180 δισεκατομμύρια ευρώ για τον ηλεκτρονικό τομέα της ΕΕ 8 . Κατά συνέπεια, η αυτοματοποιημένη κινητικότητα θα λειτουργήσει υποστηρικτικά προς τον στόχο της ΕΕ για ισχυρότερη και πιο ανταγωνιστική βιομηχανία 9 , δημιουργώντας νέες θέσεις εργασίας και ενισχύοντας την οικονομική ανάπτυξη.

Με την παρούσα ανακοίνωση, η Επιτροπή προτείνει μια ολοκληρωμένη προσέγγιση σε επίπεδο ΕΕ όσον αφορά τη συνδεδεμένη και αυτοματοποιημένη κινητικότητα, η οποία θα ορίζει μια σαφή, μελλοντοστραφή και φιλόδοξη ευρωπαϊκή ατζέντα. Αυτή η ατζέντα αντικατοπτρίζει ένα κοινό όραμα και προσδιορίζει υποστηρικτικές δράσεις για την ανάπτυξη και την αξιοποίηση σημαντικών τεχνολογιών, υπηρεσιών και υποδομών. Θα εξασφαλίσει ότι το νομικό πλαίσιο και το πλαίσιο πολιτικής της ΕΕ είναι έτοιμα για να υποστηρίξουν την αξιοποίηση της ασφαλούς συνδεδεμένης και αυτοματοποιημένης κινητικότητας, αντιμετωπίζοντας παράλληλα τα κοινωνικά και περιβαλλοντικά ζητήματα, κάτι που θα είναι καθοριστικής σημασίας για την αποδοχή από τους πολίτες.

2.Το όραμα της ΕΕ για συνδεδεμένη και αυτοματοποιημένη κινητικότητα

Ο στόχος είναι η ανάδειξη της Ευρώπης σε ηγέτιδα δύναμη παγκοσμίως ως προς την αξιοποίηση της συνδεδεμένης και αυτοματοποιημένης κινητικότητας, μέσα από μια σταδιακή αλλαγή στην Ευρώπη όσον αφορά τη μείωση του αριθμού των θανάτων από τροχαία ατυχήματα, τη μείωση των επιβλαβών εκπομπών από τις μεταφορές και τον περιορισμό της συμφόρησης. Η αξιοποίηση της κινητικότητας χωρίς οδηγό —όταν ενσωματωθεί πλήρως στο σύνολο του συστήματος μεταφορών και συνοδεύεται από τα κατάλληλα μέτρα υποστήριξης και συνέργειες μεταξύ της κινητικότητας χωρίς οδηγό και των μέτρων για τη μείωση των εκπομπών άνθρακα— αναμένεται να συμβάλει σημαντικά στην επίτευξη αυτών των βασικών κοινωνικών στόχων. Εντέλει, αυτό αναμένεται να οδηγήσει στην επίτευξη του λεγόμενου «Vision Zero», δηλ. μηδενικό αριθμό θανάτων από τροχαία ατυχήματα στους ευρωπαϊκούς δρόμους μέχρι το 2050 10 . Η πραγμάτωση αυτού του στόχου για την Ευρώπη προϋποθέτει τη συνεργασία της ΕΕ, των ιδιωτικών παραγόντων, των κρατών μελών και των περιφερειακών και τοπικών αρχών για ένα κοινό όραμα για συνδεδεμένη και αυτοματοποιημένη κινητικότητα.

Τα αυτοματοποιημένα οχήματα δεν είναι ακόμη έτοιμα να λειτουργήσουν χωρίς ανθρώπινη επίβλεψη. Μένουν ακόμη να επιλυθούν πολλές προκλήσεις τεχνικής φύσεως προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι το όχημα θα είναι πλήρως ικανό να αντιλαμβάνεται το περιβάλλον του, να το κατανοεί και να αναλαμβάνει τις κατάλληλες ενέργειες, όπως ένας κανονικός οδηγός. Τα διάφορα επίπεδα αυτοματισμού περιγράφονται στο παρακάτω σχήμα.

Σχήμα: Διάφορα επίπεδα αυτοματισμού (πηγή: Society of Automotive Engineers-SAE 11 )

Στην αγορά της ΕΕ διατίθενται ήδη οχήματα που βοηθούν τον οδηγό(επίπεδα 1 και 2), ενώ πραγματοποιούνται δοκιμές σε αυτοματοποιημένα οχήματα που μπορούν να οδηγούν μόνα τους σε περιορισμένο αριθμό συνθηκών οδήγησης (επίπεδα 3 και 4), ορισμένα εκ των οποίων αναμένεται να καταστούν διαθέσιμα μέχρι το 2020 12 .

Στο πλαίσιο της ικανότητας που έχει να χαράσσει πολιτική, η Επιτροπή τάσσεται υπέρ μιας σταδιακής προσέγγισης με βάση την πείρα που θα αποκτηθεί από τις δοκιμές, οι οποίες θα επικυρώσουν την ασφάλεια των τεχνολογιών. Αυτό θα γίνει μέσω προσδιορισμένων σεναρίων χρήσης αυτοματισμού, δηλ. συνθηκών οδήγησης όπου το όχημα είναι σε θέση να οδηγήσει αυτόνομα.

Η Επιτροπή έχει προσδιορίσει τα σενάρια χρήσης αυτοματισμού που είναι συναφή από άποψη δημόσιας πολιτικής για την επόμενη δεκαετία (βλ. πλαίσιο κειμένου παρακάτω), ωστόσο παραμένει ανοικτή στην εξέταση άλλων πιθανών νέων σεναρίων χρήσης που θα αναπτυχθούν κατά τα επόμενα έτη.

·Τα επιβατικά αυτοκίνητα και φορτηγά που μπορούν να χειρίζονται αυτόνομα ειδικές καταστάσεις στον αυτοκινητόδρομο (επίπεδα αυτοματισμού 3 και 4) αναμένεται να καταστούν διαθέσιμα μέχρι το 2020 (πιο συγκεκριμένα, οδηγός για αυτοκίνητα και φορτηγά σε αυτοκινητόδρομους 13 , φάλαγγες φορτηγών). Τα αυτοκίνητα και τα φορτηγά που είναι σε θέση να χειρίζονται ορισμένες καταστάσεις σε χαμηλή ταχύτητα θα μπορούσαν να καταστούν διαθέσιμα μέχρι το 2020, π.χ. απορριμματοφόρα (τα οποία θα λειτουργούν μαζί με εργαζομένους) ή υπηρεσία στάθμευσης (αυτοκίνητα που οδηγούν μόνα τους προς έναν χώρο στάθμευσης). Στη συνέχεια, οι δυνατότητες των οχημάτων θα αναπτυχθούν περαιτέρω ώστε να ικανοποιήσουν ολοένα πιο σύνθετες καταστάσεις (π.χ. μεγαλύτερος χρόνος λειτουργίας ή μεγαλύτερη εμβέλεια χωρίς βοήθεια από οδηγό).

·Τα οχήματα δημόσιων μεταφορών που είναι σε θέση να διαχειρίζονται περιορισμένο αριθμό καταστάσεων οδήγησης σε χαμηλή ταχύτητα (επίπεδο αυτοματισμού 4) αναμένεται να καταστούν διαθέσιμα μέχρι το 2020 (ειδικότερα, αστικά λεωφορεία για ειδικές διαδρομές, μικρά οχήματα διανομής ή οχήματα κινητικότητας). Αυτά τα οχήματα πιθανότατα θα συνεχίσουν να χρειάζονται ανθρώπινη επίβλεψη και/ή θα λειτουργούν σε πολύ μικρή εμβέλεια. Ο αριθμός των καταστάσεων που θα είναι σε θέση να χειριστούν αυτά τα οχήματα θα αυξάνεται με την πάροδο του χρόνου (π.χ. μεγαλύτερος χρόνος λειτουργίας ή μεγαλύτερη εμβέλεια χωρίς ανθρώπινη επίβλεψη, υψηλότερη ταχύτητα).

Παρότι τα αυτοματοποιημένα οχήματα δεν χρειάζεται απαραίτητα να είναι συνδεδεμένα και τα συνδεδεμένα οχήματα δεν χρειάζεται να είναι αυτοματοποιημένα, αναμένεται ότι, μεσοπρόθεσμα, η συνδεσιμότητα θα αποτελέσει σημαντικό παράγοντα διευκόλυνσης για τα οχήματα χωρίς οδηγό. Συνακόλουθα, η Επιτροπή θα ακολουθήσει μια ολοκληρωμένη προσέγγιση μεταξύ αυτοματισμού και συνδεσιμότητας στα οχήματα. Όσο θα ενισχύονται η συνδεσιμότητα και ο αυτοματισμός τους, τα οχήματα θα είναι σε θέση να συντονίζουν τους ελιγμούς τους, χρησιμοποιώντας την ενεργή υποστήριξη της υποδομής και καθιστώντας δυνατή την πραγματικά έξυπνη διαχείριση της κυκλοφορίας, ώστε οι ροές κυκλοφορίας να είναι όσον το δυνατόν πιο ομαλές και ασφαλείς 14 .

Πολλά οχήματα είναι συνδεδεμένα με κυψελοειδείς τεχνολογίες και όλα τα νέα αυτοκίνητα αναμένεται ότι θα είναι συνδεδεμένα στο διαδίκτυο μέχρι το 2022 15 . Αυτή η συνδεσιμότητα παρέχει τη δυνατότητα πρόσβασης σε πληροφορίες σχετικά με τις συνθήκες κυκλοφορίας που πρόκειται να αντιμετωπίσει ένα όχημα (π.χ. ατυχήματα, οδικά έργα, περιβαλλοντικές συνθήκες), ωστόσο θα επιτρέψει επίσης τη συγκέντρωση από τις δημόσιες αρχές δεδομένων μεγάλης κλίμακας σχετικά με τον στόλο, όπως ανωνυμοποιημένα δεδομένα για τη μέση πραγματική κατανάλωση καυσίμων/ενέργειας ή τις συνθήκες κυκλοφορίας σε πραγματικό χρόνο. Μέχρι το 2019, ορισμένες νέες σειρές οχημάτων θα είναι επίσης εξοπλισμένες με συσκευές επικοινωνίας βάσει ασύρματου δικτύου μικρής εμβέλειας. Αυτές οι τεχνολογίες θα καταστήσουν δυνατή την παροχή υπηρεσιών που σχετίζονται με την ασφάλεια και για τις οποίες απαιτείται πολύ μικρός χρόνος αναμονής. Θα επιτρέψουν επίσης στα αυτοματοποιημένα οχήματα να συντονίζουν τους ελιγμούς τους σε σύνθετες καταστάσεις κυκλοφορίας. Μέχρι το 2020, η αναδυόμενη τεχνολογία 5G θα διευρύνει σημαντικά το επικοινωνιακό μείγμα, παρέχοντας πιο σύνθετες και βελτι