Βρυξέλλες, 17.1.2018

COM(2018) 24 final

2018/0008(NLE)

Πρόταση

ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

σχετικά με τις βασικές ικανότητες της δια βίου μάθησης

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

{SWD(2018) 14 final}


ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

1.ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ

Αιτιολόγηση και στόχοι της πρότασης

Οι ευρωπαϊκές κοινωνίες και οικονομίες βιώνουν σημαντικές ψηφιακές και τεχνολογικές καινοτομίες, καθώς και μεταβολές στην αγορά εργασίας και δημογραφικές μεταβολές. Πολλές από τις σημερινές θέσεις εργασίας δεν υπήρχαν πριν από μια δεκαετία και πολλές νέες μορφές απασχόλησης θα δημιουργηθούν στο μέλλον. Στη «Λευκή Βίβλο για το μέλλον της Ευρώπης» η Επιτροπή επισημαίνει ότι «είναι πιθανό ότι τα περισσότερα από τα παιδιά που εισέρχονται σήμερα στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση θα καταλήξουν να εργάζονται σε νέες μορφές απασχόλησης που δεν υπάρχουν ακόμη», καθώς και ότι για την αντιμετώπιση της εν λόγω κατάστασης «θα απαιτηθούν μαζικές επενδύσεις σε δεξιότητες και σημαντική επανεξέταση των εκπαιδευτικών συστημάτων και των συστημάτων διά βίου μάθησης» 1 .

Η εκπαίδευση και η κατάρτιση θα συμβάλουν στην αύξηση του αριθμού των ατόμων που απασχολούνται σε αξιοπρεπείς θέσεις εργασίας, στην καλύτερη κάλυψη των αναγκών της οικονομίας όσον αφορά τις δεξιότητες και στη βελτίωση της ανθεκτικότητας της Ευρώπης. Δεδομένης της ταχείας τεχνολογικής προόδου και των συναφών αλλαγών όσον αφορά τα χαρακτηριστικά των θέσεων εργασίας και τις απαιτήσεις σε δεξιότητες, θα πρέπει, στο πλαίσιο της διά βίου μάθησης, να αξιοποιηθούν η στενή συνεργασία και οι συνέργειες μεταξύ των περιβαλλόντων της βιομηχανίας, της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της μάθησης. Ταυτόχρονα, τα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης πρέπει να προσαρμοστούν στη συγκεκριμένη πραγματικότητα. Ειδικότερα, ο εφοδιασμός των νέων με ένα σταθερό σύνολο δεξιοτήτων ή γνώσεων δεν φαίνεται πλέον να επαρκεί· οι νέοι πρέπει να καταστούν πιο ανθεκτικοί και να αναπτύξουν ευρείες ικανότητες και την ικανότητα προσαρμογής στην αλλαγή 2 . Σ’ αυτό το πλαίσιο, η ανάγκη και η αξία μιας προοπτικής διά βίου μάθησης, με σκοπό τα άτομα να αποκτούν νέες και πιο χρήσιμες ικανότητες στη διάρκεια της ζωής τους, είναι πιο προφανείς από ποτέ.

Στη Διακήρυξη της Ρώμης, της 25ης Μαρτίου 2017, οι ηγέτες των 27 κρατών μελών, του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεσμεύτηκαν να καταβάλουν προσπάθειες για να υλοποιήσουν «μια Ένωση όπου οι νέοι θα λαμβάνουν την καλύτερη δυνατή εκπαίδευση και κατάρτιση και θα μπορούν να σπουδάζουν και να αναζητούν εργασία σε όλη την ήπειρο» 3 .

Οι κοινωνίες και οι οικονομίες μας εξαρτώνται σε πολύ μεγάλο βαθμό από τα άτομα με υψηλό επίπεδο μόρφωσης και ικανοτήτων. Δεξιότητες όπως η δημιουργικότητα, η κριτική σκέψη, η ανάληψη πρωτοβουλιών και η επίλυση προβλημάτων διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση της πολυπλοκότητας και των αλλαγών στη σύγχρονη κοινωνία. Στο «Έγγραφο προβληματισμού για την τιθάσευση της παγκοσμιοποίησης» αναγνωρίζεται η ανάγκη εξεύρεσης νέων τρόπων μάθησης, καθώς και πιο ευέλικτων μοντέλων κατάρτισης και εκπαίδευσης για μια κοινωνία ολοένα και περισσότερο επικοινωνιακά κινητή και ψηφιακή, ενώ στο «Έγγραφο προβληματισμού για την κοινωνική διάσταση της Ευρώπης» τονίζεται η σημασία της απόκτησης του κατάλληλου συνόλου δεξιοτήτων και ικανοτήτων για τη διατήρηση του βιοτικού επιπέδου στην Ευρώπη 4 . Η κλιματική αλλαγή και τα όρια των οικολογικών πόρων, σε συνδυασμό με τις οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες, καθιστούν τη βιώσιμη ανάπτυξη απαραίτητο ζητούμενο στο πλαίσιο κάθε ανθρώπινης δραστηριότητας  5 . 

Όπως αναφέρεται με σαφήνεια στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την ισχυροποίηση της ευρωπαϊκής ταυτότητας μέσω της εκπαίδευσης και του πολιτισμού 6 , ένας Ευρωπαϊκός Χώρος Εκπαίδευσης θα πρέπει να διευκολύνει τη συνεργασία και την κινητικότητα των εκπαιδευομένων, του προσωπικού και των ιδρυμάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης. Ο χώρος αυτός βασίζεται στο κοινό συμφέρον όλων των κρατών μελών να αξιοποιήσουν πλήρως το δυναμικό της εκπαίδευσης και του πολιτισμού ως κινητήριων δυνάμεων για τη δημιουργία θέσεων εργασίας, την κοινωνική δικαιοσύνη, την ενεργό συμμετοχή του πολίτη στα κοινά καθώς και ως μέσων για να βιώσουν την ευρωπαϊκή ταυτότητα σε όλη της την πολυμορφία. Ο Ευρωπαϊκός Χώρος Εκπαίδευσης ανταποκρίνεται στην αυξημένη κινητικότητα των ευρωπαϊκών αγορών εργασίας, στην ανάγκη για αυξανόμενη επένδυση στην εκμάθηση γλωσσών και στις ψηφιακές ικανότητες, στις επιχειρηματικές ικανότητες και στις ικανότητες ΕΤΜΜ (θετικές επιστήμες, τεχνολογία, μηχανική, μαθηματικά). Σε συνέχεια των συμπερασμάτων του, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζήτησε, μεταξύ άλλων, τον Δεκέμβριο του 2017 να εξεταστούν μέτρα για την αντιμετώπιση των προκλήσεων όσον αφορά τις δεξιότητες σε σχέση με την ψηφιοποίηση, την κυβερνοασφάλεια, την εκπαίδευση στα μέσα επικοινωνίας και την τεχνητή νοημοσύνη, καθώς και της ανάγκης για μια χωρίς αποκλεισμούς προσέγγιση της εκπαίδευσης και της κατάρτισης με βάση τη διά βίου μάθηση και την καινοτομία 7 .

Σε καταφανή αντίθεση με τα εν λόγω αιτήματα, τα τελευταία στοιχεία της έρευνας PISA του ΟΟΣΑ δείχνουν ότι ένας στους πέντε μαθητές στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) παρουσιάζει χαμηλές επιδόσεις στην ανάγνωση, στα μαθηματικά ή στις θετικές επιστήμες 8 . Το ανησυχητικό είναι ότι μεταξύ 2012 και 2015 επιδεινώθηκε η τάση για χαμηλές επιδόσεις στην ΕΕ συνολικά. Στις χώρες που συμμετείχαν στην έρευνα για τις δεξιότητες των ενηλίκων (PIAAC) του ΟΟΣΑ για το 2012, ένα ποσοστό μεταξύ 4,9 % και 27,7 % των ενηλίκων διαθέτει τις βασικές μόνο δεξιότητες γραμματισμού και ένα ποσοστό μεταξύ 8,1 % και 31,7 % διαθέτει μόνο βασικές δεξιότητες αριθμητισμού  9 . 

Επιπλέον, το 44 % του πληθυσμού της ΕΕ διαθέτει περιορισμένες ή μηδενικές (19 %) ψηφιακές δεξιότητες 10 , παρά το γεγονός ότι η ταχύτητα των τεχνολογικών και ψηφιακών αλλαγών έχει βαθιές επιπτώσεις στις οικονομίες και τις κοινωνίες μας. Ο ραγδαίος ψηφιακός μετασχηματισμός της οικονομίας συνεπάγεται ότι σχεδόν όλες οι θέσεις εργασίας —όπως και η συμμετοχή στην κοινωνία γενικότερα— απαιτούν πλέον κάποιο επίπεδο ψηφιακών δεξιοτήτων. Η σημασία των ψηφιακών δεξιοτήτων είναι πλέον τόσο θεμελιώδης όσο και ο γραμματισμός και ο αριθμητισμός και, ως εκ τούτου, η Ευρώπη χρειάζεται ψηφιακώς ικανά άτομα τα οποία να είναι σε θέση όχι μόνο να χρησιμοποιούν τις εν λόγω τεχνολογίες, αλλά και να καινοτομούν και να πρωτοπορούν στη χρήση τους.

Στον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων ως πρώτη αρχή αναφέρεται το δικαίωμα στην ποιοτική εκπαίδευση, κατάρτιση και διά βίου μάθηση χωρίς αποκλεισμούς 11 . Η έλλειψη των απαραίτητων ικανοτήτων για την επιτυχή συμμετοχή στην κοινωνία και την αγορά εργασίας αυξάνει τον κίνδυνο ανεργίας, φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού. Εκτός από την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας και την ανάπτυξη ικανοτήτων καινοτομίας, παρεμποδίζει και τη βιώσιμη ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα ερευνών, η βελτίωση των βασικών δεξιοτήτων γραμματισμού, αριθμητισμού, καθώς και των ψηφιακών ικανοτήτων συμβαδίζει με την ανάπτυξη ενός ευρύτερου φάσματος βασικών ικανοτήτων· σχετίζεται ιδιαίτερα με την προσωπική ανάπτυξη, την ανάπτυξη ικανοτήτων μάθησης και ικανοτήτων που σχετίζονται με την ιδιότητα του πολίτη 12 .

Το 2006 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ενέκριναν τη σύσταση σχετικά με τις βασικές ικανότητες της διά βίου μάθησης 13 . Στο πλαίσιο της σύστασης, τα κράτη μέλη παροτρύνονταν να αναπτύξουν την παροχή βασικών ικανοτήτων για όλους ως μέρος των στρατηγικών τους για τη διά βίου μάθηση. Επίσης, στο «Ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφοράς για τις βασικές ικανότητες», που αποτελούσε παράρτημα της σύστασης, προσδιορίζονταν οι ικανότητες που χρειάζεται κάθε άτομο προκειμένου να επιτύχει την προσωπική του ολοκλήρωση και ανάπτυξη, την απασχόληση, την κοινωνική ένταξη και την ενεργό συμμετοχή του ως πολίτη στα κοινά. Ζητήθηκε από τα κράτη μέλη να χρησιμοποιήσουν το πλαίσιο αναφοράς, προκειμένου να διασφαλίσουν ότι η αρχική εκπαίδευση και κατάρτιση παρέχουν σε όλους τους νέους τα μέσα για να αναπτύξουν τις βασικές ικανότητες σε ένα επίπεδο ώστε να διαθέτουν επαρκή εφόδια για την ενήλικη ζωή, και ότι οι ενήλικοι είναι σε θέση να αναπτύσσουν και να ανανεώνουν τις βασικές ικανότητές τους σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους.

Από το 2006, οι μέθοδοι εκπαίδευσης και κατάρτισης έχουν εξελιχθεί ραγδαία: η αύξηση της χρήσης της τεχνολογικώς ενισχυμένης εξ αποστάσεως μάθησης και η αύξηση της άτυπης μάθησης μέσω της χρήσης κινητών ψηφιακών συσκευών επηρεάζουν τις ευκαιρίες απόκτησης ικανοτήτων. Η εμπειρία της τελευταίας δεκαετίας έχει δείξει ότι υπάρχει ανάγκη βελτίωσης της αξιοποίησης αυτών των νέων ευκαιριών στα περιβάλλοντα της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της μάθησης, προκειμένου να υποστηριχθεί ενεργά η ανάπτυξη ικανοτήτων σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Οι εμπειρίες μάθησης για όλους τους εκπαιδευόμενους και σε όλους τους κλάδους πρέπει να εμπλουτιστούν διά της ενίσχυσης της συνεργασίας μεταξύ των περιβαλλόντων τυπικής και μη τυπικής μάθησης. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με την προώθηση της διεπιστημονικής μάθησης, της διερευνητικής μάθησης, της πρακτικής άσκησης και της μάθησης στον χώρο εργασίας.

Στόχος της προτεινόμενης σύστασης είναι η βελτίωση της ανάπτυξης βασικών ικανοτήτων για όλα τα άτομα καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής και η προώθηση των μέτρων που απαιτούνται για την επίτευξη του εν λόγω στόχου. Ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να προετοιμάζουν καλύτερα τα άτομα για τις μεταβολές στις αγορές εργασίας και την ενεργό συμμετοχή τους ως πολιτών στα κοινά, σε πιο πολύμορφες, επικοινωνιακά κινητικές, ψηφιακές και παγκόσμιες κοινωνίες, καθώς και να αναπτύσσουν τη μάθηση σε όλα τα στάδια της ζωής. Στη σύσταση απευθύνεται ιδίως έκκληση για επένδυση στις βασικές δεξιότητες, στις επιχειρηματικές και ψηφιακές ικανότητες, καθώς και στις γλωσσικές ικανότητες, με σκοπό να μπορούν όλοι οι εκπαιδευόμενοι να συμμετέχουν ενεργά στην κοινωνία και την οικονομία. Επίσης, απευθύνεται έκκληση για επένδυση στις ικανότητες ΕΤΜΜ, με σκοπό την προώθηση της επιστημονικής κατανόησης και την ενίσχυση του γοήτρου της σταδιοδρομίας στους κλάδους ΕΤΜΜ. Η προτεινόμενη σύσταση αντικαθιστά τη σύσταση σχετικά με τις βασικές ικανότητες της διά βίου μάθησης που ενέκριναν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο το 2006 14 . Η σύσταση:

·Θα υποστηρίξει την εφαρμογή της πρώτης αρχής του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων —που υπογραμμίζει ότι «κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα σε ποιοτική και χωρίς αποκλεισμούς εκπαίδευση, κατάρτιση και διά βίου μάθηση προκειμένου να διατηρήσει και να αποκτήσει δεξιότητες που θα του επιτρέψουν να συμμετέχει πλήρως στην κοινωνία και να διαχειρίζεται με επιτυχία τις αλλαγές στην αγορά εργασίας»— καθώς και της 4ης αρχής — που ενισχύει το δικαίωμα «σε έγκαιρη και εξατομικευμένη συνδρομή με στόχο τη βελτίωση των προοπτικών του για απασχόληση ή αυτοαπασχόληση», που περιλαμβάνει το δικαίωμα «στήριξης για την αναζήτηση εργασίας, την κατάρτιση και την επανειδίκευση.»·

·Θα υποστηρίξει την ανάπτυξη ενός Ευρωπαϊκού Χώρου Εκπαίδευσης μέσω της επίτευξης συναίνεσης σχετικά με τις βασικές ικανότητες που απαιτούνται από όλους τους εκπαιδευόμενους, μέσω της υποστήριξης της κινητικότητας των εκπαιδευομένων και του εκπαιδευτικού προσωπικού, και ιδίως μέσω της υποστήριξης της ανάπτυξης των γλωσσικών ικανοτήτων με σκοπό τη διευκόλυνση της κινητικότητας και της συνεργασίας στην Ευρώπη·

·Θα υποστηρίξει την ανάπτυξη επιχειρηματικών ικανοτήτων με σκοπό την ανάπτυξη βασικών δεξιοτήτων και στάσεων, περιλαμβανομένης της δημιουργικότητας, της ανάληψης πρωτοβουλιών, της ομαδικής εργασίας, της αντίληψης του κινδύνου και μιας αίσθησης ευθύνης·

·Θα ανταποκριθεί στις μεταβαλλόμενες απαιτήσεις όσον αφορά τις ικανότητες, συμπεριλαμβανομένων των βασικών δεξιοτήτων, των ψηφιακών ικανοτήτων, των ικανοτήτων στις θετικές επιστήμες, στην τεχνολογία, τη μηχανική και τα μαθηματικά (ΕΤΜΜ), και θα αναδείξει μέτρα για την υποστήριξη της ανάπτυξης ικανοτήτων στους εν λόγω τομείς·

·Θα επισημάνει τον ρόλο της ενεργού συμμετοχής του πολίτη στα κοινά, των κοινών αξιών και των θεμελιωδών δικαιωμάτων·

·Θα ενσωματώσει τα αποτελέσματα της Δεκαετίας «Εκπαίδευση για την αειφόρο ανάπτυξη» των Ηνωμένων Εθνών (ΗΕ) και τη δυναμική του Στόχου βιώσιμης ανάπτυξης 4 – Εκπαίδευση 2030 των Ηνωμένων Εθνών·

·Θα συνδράμει τα κράτη μέλη, τα περιβάλλοντα εκπαίδευσης, κατάρτισης και μάθησης, καθώς και το εκπαιδευτικό προσωπικό, προκειμένου να υποστηρίξουν καλύτερα την ανάπτυξη ικανοτήτων μέσω της παρουσίασης ορθών πρακτικών για την υποστήριξη της ανάπτυξης βασικών ικανοτήτων·

·Θα συμβάλει στον σχεδιασμό του μελλοντικού στρατηγικού πλαισίου για την ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης μέσω της προώθησης κοινής αντίληψης των βασικών ικανοτήτων·

·Θα υποστηρίξει τη χρήση ευρωπαϊκών πηγών χρηματοδότησης, όπως το πρόγραμμα Erasmus+, τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία και το πρόγραμμα «Ορίζων 2020».

Στο συνοδευτικό έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών παρέχονται περαιτέρω στοιχεία σχετικά με προηγούμενες εμπειρίες εφαρμογής της σύστασης του 2006 σχετικά με τις βασικές ικανότητες της διά βίου μάθησης, ανάλυση προς υποστήριξη της νέας σύστασης σχετικά με τις βασικές ικανότητες της διά βίου μάθησης, καθώς και παραδείγματα υφιστάμενων πολιτικών και έργων που υποστηρίζουν την ανάπτυξη ικανοτήτων σε μια προοπτική διά βίου μάθησης.

Ιστορικό

Οι βασικές ικανότητες είναι εκείνες τις οποίες χρειάζονται όλοι για την προσωπική τους ολοκλήρωση και ανάπτυξη, την απασχόληση, την κοινωνική ένταξη και την ενεργό συμμετοχή του πολίτη στα κοινά. Οι εν λόγω ικανότητες συνίστανται σε «γνώσεις, δεξιότητες και στάσεις» και υπερβαίνουν την έννοια της (ακαδημαϊκής) αποκλειστικά «γνώσης».

Στο ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφοράς του 2006 για τις βασικές ικανότητες για τη διά βίου μάθηση (πλαίσιο αναφοράς) προσδιορίζονται οκτώ βασικές ικανότητες:

·Επικοινωνία στη μητρική γλώσσα·

·Επικοινωνία σε ξένες γλώσσες·

·Μαθηματική ικανότητα και βασικές ικανότητες στις θετικές επιστήμες και την τεχνολογία·

·Ψηφιακή ικανότητα·

·Ικανότητα εκμάθησης·

·Κοινωνικές ικανότητες και ικανότητες που σχετίζονται με την ιδιότητα του πολίτη·

·Αίσθημα πρωτοβουλίας και επιχειρηματικότητα· και

·Πολιτιστική γνώση και έκφραση.

Από τη χρονική στιγμή της έγκρισής του, το πλαίσιο αναφοράς και η ιδέα που το διέπει χρησιμοποιούνται από τα κράτη μέλη και τα ενδιαφερόμενα μέρη· τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν εφαρμόσει σχετικές μεταρρυθμίσεις. Οι εν λόγω μεταρρυθμίσεις έχουν λάβει διάφορες μορφές και τα κράτη μέλη έχουν επίσης προσαρμόσει τον ορισμό των βασικών ικανοτήτων με την πάροδο του χρόνου. Οι περισσότερες μεταρρυθμίσεις έχουν εφαρμοστεί στη σχολική εκπαίδευση ή στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση. Έχει διαπιστωθεί πρόοδος περισσότερο όσον αφορά τις βασικές ικανότητες που συσχετίζονται εύκολα με παραδοσιακά σχολικά «διδακτικά αντικείμενα», όπως η επικοινωνία στη μητρική γλώσσα και σε ξένες γλώσσες ή η μαθηματική ικανότητα, και λιγότερο τις ικανότητες που υπερβαίνουν τα όρια των παραδοσιακών «διδακτικών αντικειμένων», όπως οι μεταγνωστικές ικανότητες, η επιχειρηματικότητα ή η κοινωνική ικανότητα και η ικανότητα του πολίτη 15 .

Τα περιβάλλοντα της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της μάθησης αντιμετωπίζουν προκλήσεις όσον αφορά την εφαρμογή προσεγγίσεων της διδασκαλίας και της μάθησης με σκοπό την απόκτηση ικανοτήτων. Για τη μετατόπιση από μια μάλλον στατική αντίληψη περί προγραμμάτων σπουδών προς έναν δυναμικό ορισμό των γνώσεων, των δεξιοτήτων και των στάσεων που πρέπει να αναπτύσσει ένας εκπαιδευόμενος κατά τη διάρκεια της διαδικασίας μάθησης απαιτείται αλλαγή πλεύσης στην εκπαίδευση, την κατάρτιση και τη μάθηση, η οποία επηρεάζει τον τρόπο οργάνωσης και αξιολόγησής της.

Επιπλέον, οι ανάγκες όσον αφορά τις ικανότητες δεν είναι στατικές· μεταβάλλονται σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Οι ικανότητες που αποκτώνται στο σχολείο πρέπει να αναπτύσσονται, με σκοπό να επαρκούν για ολόκληρη τη ζωή· η ανανέωση των ικανοτήτων με βάση την εξέλιξη και η απόκτηση νέων με βάση τις μεταβαλλόμενες ανάγκες αποτελούν διαδικασίες που διαρκούν καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής. Συνεπώς, όλοι πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να αναπτύσσουν τις ικανότητές τους καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής.

Στην παρούσα σύσταση παρουσιάζεται όχι μόνο ένα επικαιροποιημένο ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφοράς για τις βασικές ικανότητες για τη διά βίου μάθηση, αλλά σκιαγραφούνται επίσης οι ορθές πρακτικές που υποστηρίζουν την ανάπτυξη προσεγγίσεων με σκοπό την απόκτηση ικανοτήτων στην εκπαίδευση και την κατάρτιση, περιλαμβανομένης της μη τυπικής μάθησης και σε μια διά βίου προοπτική.

Συνοχή με τις ισχύουσες διατάξεις στον τομέα πολιτικής

Στην κοινή έκθεση του 2015 του Συμβουλίου και της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή του στρατηγικού πλαισίου για την ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης (ΕΚ 2020) καθορίζονται σαφείς προτεραιότητες όσον αφορά την ανάπτυξη «κατάλληλων και υψηλής ποιότητας γνώσεων, δεξιοτήτων και ικανοτήτων που αποκτώνται μέσω της διά βίου μάθησης, με έμφαση στα μαθησιακά αποτελέσματα και με στόχο την απασχολησιμότητα, την καινοτομία, την ενεργό συμμετοχή στα κοινά και την ευημερία του πολίτη» 16 .

Στην ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με την «ισχυροποίηση της ευρωπαϊκής ταυτότητας μέσω της εκπαίδευσης και του πολιτισμού» 17 απευθύνεται έκκληση για επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό, στην εκπαίδευσή του και προκειμένου να διασφαλιστεί ότι τα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης βοηθούν όλους τους εκπαιδευόμενους να αποκτήσουν τις γνώσεις, τις δεξιότητες και τις ικανότητες που κρίνονται απαραίτητες στον σημερινό κόσμο. Επίσης, συσχετίζεται στενά η κοινή αντίληψη των ικανοτήτων που είναι απαραίτητο να κατέχουν όλοι και η δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Χώρου Εκπαίδευσης.

Η αναθεώρηση της σύστασης του Συμβουλίου για τις βασικές ικανότητες του 2006 ανακοινώθηκε στο νέο θεματολόγιο δεξιοτήτων για την Ευρώπη, με στόχο την ανάπτυξη κοινής και επικαιροποιημένης αντίληψης των βασικών ικανοτήτων, την προώθηση της εισαγωγής τους στα προγράμματα σπουδών εκπαίδευσης και κατάρτισης και την παροχή υποστήριξης για τη βελτίωση της ανάπτυξης και της αξιολόγησης των εν λόγω δεξιοτήτων 18 .

Στην πρωτοβουλία «Επένδυση στη νεολαία της Ευρώπης», που εγκρίθηκε στις 7 Δεκεμβρίου 2016 19 , και στις ακόλουθες ανακοινώσεις σχετικά με την Ανάπτυξη των σχολείων και την άριστη διδασκαλία 20 και τον Εκσυγχρονισμό της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης 21 τον Μάιο του 2017, η Επιτροπή υπογράμμισε περαιτέρω την ανάγκη επένδυσης στην ανάπτυξη ικανοτήτων και σε άλλους φιλόδοξους στόχους στον εν λόγω τομέα.

Στη σύσταση του Συμβουλίου, που εγκρίθηκε τον Δεκέμβριο του 2016, όσον αφορά τις Διαδρομές Αναβάθμισης των Δεξιοτήτων: Νέες Ευκαιρίες για Ενηλίκους, συνιστάται να παρέχεται στους ενηλίκους με χαμηλό επίπεδο δεξιοτήτων, γνώσεων και ικανοτήτων η ευκαιρία, ανάλογα με τις ατομικές τους ανάγκες, να αποκτούν ένα ελάχιστο επίπεδο γραμματισμού, αριθμητισμού και ψηφιακών ικανοτήτων· και/ή να αποκτούν ένα ευρύτερο σύνολο δεξιοτήτων, γνώσεων και ικανοτήτων, μέσω της αξιοποίησης της σύστασης του 2006 για τις βασικές ικανότητες για τη διά βίου μάθηση.

Με τη σύσταση του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 2012, για την επικύρωση της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης 22 , καλούνται τα κράτη μέλη να θεσπίσουν, το αργότερο το 2018 και σύμφωνα με τις εθνικές τους συνθήκες και ιδιαιτερότητες και με τον τρόπο που κρίνουν κατάλληλο, ρυθμίσεις για την επικύρωση της μη τυπικής και άτυπης μάθησης που θα παρέχουν στα άτομα τη δυνατότητα να αποκτούν επικύρωση των γνώσεων, των δεξιοτήτων και των ικανοτήτων που απέκτησαν μέσω μη τυπικής και άτυπης μάθησης και να αποκτούν πλήρη ή, κατά περίπτωση, μερική σειρά επαγγελματικών προσόντων.

Η σύσταση του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2017, σχετικά με το ευρωπαϊκό πλαίσιο επαγγελματικών προσόντων για τη διά βίου μάθηση και με την κατάργηση της σύστασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Απριλίου 2008, σχετικά με τη θέσπιση του ευρωπαϊκού πλαισίου επαγγελματικών προσόντων για τη διά βίου μάθηση 23 παρέχει ένα κοινό πλαίσιο αναφοράς, το οποίο μπορεί να βοηθήσει τα άτομα και τους οργανισμούς να συγκρίνουν τα διάφορα συστήματα επαγγελματικών προσόντων και τα επίπεδα επαγγελματικών προσόντων των εν λόγω συστημάτων.

Το πλαίσιο Europass 24 βοηθά τα άτομα να γνωστοποιούν και να περιγράφουν καλύτερα τις ικανότητες και τα επαγγελματικά προσόντα τους.

Συνοχή με άλλες πολιτικές της Ένωσης

Στην ανακοίνωσή της σχετικά με την «ισχυροποίηση της ευρωπαϊκής ταυτότητας μέσω της εκπαίδευσης και του πολιτισμού», η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η εκπαίδευση αποτελεί τη βάση για τη διαμόρφωση ενός παραγωγικού και δημιουργικού εργατικού δυναμικού και, τελικά, μιας ανθεκτικής οικονομίας. Τονίζει την ανάγκη επένδυσης στο ανθρώπινο δυναμικό, στις ικανότητες και τις ευκαιρίες του. Αναφέρεται ιδίως στην ανάγκη να ενταθούν οι προσπάθειες υποστήριξης της ανάπτυξης των βασικών ικανοτήτων 25 .

Στον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων τονίζεται το «δικαίωμα κάθε ανθρώπου σε ποιοτική και χωρίς αποκλεισμούς εκπαίδευση, κατάρτιση και διά βίου μάθηση προκειμένου να διατηρήσει και να αποκτήσει δεξιότητες που θα του επιτρέψουν να συμμετέχει πλήρως στην κοινωνία και να διαχειρίζεται με επιτυχία τις αλλαγές στην αγορά εργασίας», καθώς και το δικαίωμα στην περαιτέρω κατάρτιση και την επανειδίκευση 26 .

Στην πρόταση για σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με τις κοινές αξίες, την εκπαίδευση χωρίς αποκλεισμούς και την ευρωπαϊκή διάσταση της διδασκαλίας 27 τονίζεται ιδιαίτερα η ικανότητα του πολίτη, όπως περιγράφεται στο παράρτημα της παρούσας σύστασης. Παρουσιάζεται σειρά δράσεων στις οποίες θα μπορούσαν να προβούν τα κράτη μέλη, με τη στήριξη της Ένωσης.

Στην ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με ένα σχέδιο δράσης για την ψηφιακή εκπαίδευση 28 παρουσιάζεται ο τρόπος με τον οποίο μπορούν να αξιοποιηθούν καλύτερα από τα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης η καινοτομία και η ψηφιακή τεχνολογία και να υποστηριχθεί η ανάπτυξη των σχετικών ψηφιακών ικανοτήτων που απαιτούνται για τη ζωή και την εργασία σε μια εποχή ραγδαίων ψηφιακών αλλαγών. Το σχέδιο δράσης για την ψηφιακή εκπαίδευση δίνει έμφαση ειδικά στα συστήματα αρχικής εκπαίδευσης και κατάρτισης και καλύπτει τα σχολεία, την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (ΕΕΚ) και την τριτοβάθμια εκπαίδευση.

2.ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ, ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑ

Νομική βάση

Η πρωτοβουλία συνάδει με τα άρθρα 165 και 166 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ). Το άρθρο 165 ορίζει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση συμβάλλει στην ανάπτυξη παιδείας υψηλού επιπέδου, ενθαρρύνοντας τη συνεργασία μεταξύ κρατών μελών και, αν αυτό απαιτείται, υποστηρίζοντας και συμπληρώνοντας τη δράση τους, σεβόμενη ταυτόχρονα πλήρως την αρμοδιότητα των κρατών μελών για το περιεχόμενο και την οργάνωση των εκπαιδευτικών συστημάτων τους. Το άρθρο 166 ορίζει ότι η Ένωση εφαρμόζει πολιτική επαγγελματικής εκπαίδευσης, η οποία στηρίζει και συμπληρώνει τις δράσεις των κρατών μελών, σεβόμενη ταυτόχρονα πλήρως την αρμοδιότητα των κρατών μελών για το περιεχόμενο και την οργάνωση της επαγγελματικής εκπαίδευσης.

Η πρωτοβουλία δεν προτείνει επέκταση της κανονιστικής εξουσίας της ΕΕ ή δεσμευτικές υποχρεώσεις στα κράτη μέλη. Τα κράτη μέλη θα αποφασίσουν, σύμφωνα με τις εθνικές τους περιστάσεις, τον τρόπο εφαρμογής της παρούσας σύστασης.

Επικουρικότητα (σε περίπτωση μη αποκλειστικής αρμοδιότητας)

Παρότι πολλά κράτη μέλη διαθέτουν το δικό τους εθνικό πλαίσιο ικανοτήτων με βάση το οποίο διαμορφώνουν την πολιτική τους όσον αφορά την εκπαίδευση και την κατάρτιση, η ανταλλαγή ορθών πρακτικών με σκοπό την περαιτέρω υποστήριξη της διδασκαλίας και μάθησης που αποσκοπούν στην απόκτηση ικανοτήτων είναι επί του παρόντος περιορισμένη.

Η προστιθέμενη αξία της παρούσας σύστασης στο επίπεδο της Ένωσης έγκειται στην ικανότητα της Ένωσης:

·Να διαμορφώνει ένα κοινό πλαίσιο αναφοράς για τις απαραίτητες βασικές ικανότητες·

·Να προωθεί την κοινή αντίληψη της διά βίου μάθησης·

·Να διευκολύνει την ανταλλαγή γνώσεων, εμπειρογνωμοσύνης και ορθών πρακτικών·

·Να υποστηρίζει πρωτοβουλίες σε επίπεδο ΕΕ για την προώθηση της ανάπτυξης ικανοτήτων·

·Να υποστηρίζει την ανάπτυξη πλαισίων ικανοτήτων που συμβάλλουν στον προσδιορισμό μαθησιακών αποτελεσμάτων και αποτελούν τη βάση για την ανάπτυξη πρακτικών αξιολόγησης και επικύρωσης·

·Να υποστηρίζει την αξιολόγηση της ανάπτυξης ικανοτήτων και να παρακολουθεί την πρόοδο σε επίπεδο ΕΕ.

Αναλογικότητα

Η πρόταση ενισχύει την κοινή αντίληψη των βασικών ικανοτήτων για τη διά βίου μάθηση και θέτει τις βάσεις ώστε τα κράτη μέλη και η Επιτροπή να ανταλλάσσουν ορθές πρακτικές και να αναπτύσσουν πολιτικές σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο που υποστηρίζουν την απόκτηση των βασικών ικανοτήτων. Η πρόταση καλύπτει όλα τα επίπεδα εκπαίδευσης και κατάρτισης, την τυπική, μη τυπική και άτυπη μάθηση και όλες τις ηλικιακές ομάδες. Δεδομένου ότι η δέσμευση των κρατών μελών είναι προαιρετική και κάθε κράτος μέλος αποφασίζει την προσέγγιση που θα υιοθετήσει, το μέτρο θεωρείται αναλογικό.

Επιλογή της νομικής πράξης

Προκειμένου να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων που αναφέρονται στα άρθρα 165 και 166 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η εν λόγω Συνθήκη επιτρέπει την έγκριση συστάσεων από το Συμβούλιο, κατόπιν σχετικής πρότασης της Επιτροπής.

Η σύσταση του Συμβουλίου αποτελεί την κατάλληλη νομική πράξη στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, όπου η ΕΕ έχει υποστηρικτική αρμοδιότητα, και χρησιμοποιείται συχνά για την ευρωπαϊκή δράση στους τομείς της εκπαίδευσης και της κατάρτισης. Ως νομική πράξη, αντικατοπτρίζει τη δέσμευση των κρατών μελών να εφαρμόσουν τα μέτρα που περιλαμβάνονται στο κείμενο και παρέχει ισχυρότερη πολιτική βάση για συνεργασία στον εν λόγω τομέα, ενώ παράλληλα σέβεται πλήρως την αρμοδιότητα των κρατών μελών στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης.

3.ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΕΚ ΤΩΝ ΥΣΤΕΡΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΕΩΝ, ΤΩΝ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΕΩΝ ΜΕ ΤΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΑ ΜΕΡΗ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΚΤΙΜΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ

Εκ των υστέρων αξιολογήσεις / έλεγχοι καταλληλότητας ισχύουσας νομοθεσίας

Άνευ αντικειμένου.

Διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη

Με αφετηρία το φόρουμ «Εκπαίδευση, κατάρτιση και νεολαία» τον Οκτώβριο του 2016, πραγματοποιήθηκε σειρά ειδικών συναντήσεων διαβούλευσης και σεμιναρίων εμπειρογνωμόνων. Επίσης, πραγματοποιήθηκαν ευρείες συζητήσεις με θέμα την αναθεώρηση της σύστασης του 2006 για τις βασικές ικανότητες με εκπροσώπους των κρατών μελών στο πλαίσιο των συνεδριάσεων της ομάδας υψηλού επιπέδου ΕΚ 2020, των συνεδριάσεων των Γενικών Διευθυντών που είναι αρμόδιοι για τη σχολική εκπαίδευση, την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση και την τριτοβάθμια εκπαίδευση, καθώς και της συνεδρίασης της συμβουλευτικής επιτροπής για την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση, της Επιτροπής Πολιτιστικών Υποθέσεων και της συμβουλευτικής ομάδας για το Youthpass.

Από τις 22 Φεβρουαρίου μέχρι τις 19 Μαΐου 2017 διεξήχθη δημόσια επιγραμμική διαβούλευση, στο πλαίσιο της οποίας υποβλήθηκαν σχεδόν 500 απαντήσεις και 69 έγγραφα θέσης. Οι εισηγήσεις καταδεικνύουν ότι καλύφθηκε επαρκής αριθμός υπουργείων Παιδείας και μη κυβερνητικών ενδιαφερόμενων μερών. Η διαδικασία διαβούλευσης ολοκληρώθηκε με τη διοργάνωση συνεδρίου στις Βρυξέλλες στις 14 Ιουνίου 2017 29 .

Τα αποτελέσματα της διαβούλευσης επιβεβαιώνουν τη χρησιμότητα του ευρωπαϊκού πλαισίου αναφοράς για τις βασικές ικανότητες. Οι απαντήσαντες επιβεβαίωσαν την ανάγκη αλλαγών, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι το εν λόγω πλαίσιο αντικατοπτρίζει τις πολιτικές, κοινωνικές, οικονομικές, οικολογικές και τεχνολογικές εξελίξεις της τελευταίας δεκαετίας.

Τα βασικά πορίσματα της δημόσιας επιγραμμικής διαβούλευσης είναι τα ακόλουθα:

·η πλειονότητα των απαντησάντων θεωρούν το πλαίσιο αναφοράς χρήσιμο εργαλείο σε ό,τι αφορά την εκπαίδευση, την κατάρτιση και τη μάθηση (77 %)·

·οι περισσότεροι εκ των εισηγητών θεωρούν ότι υπάρχει ανάγκη εφαρμογής αλλαγών ήσσονος σημασίας στο πλαίσιο αναφοράς (65 %)·

·οι απαντώντες τονίζουν την ανάγκη περαιτέρω υποστήριξης της χρήσης του πλαισίου αναφοράς και υποστήριξης της εκπαίδευσης, κατάρτισης και μάθησης με σκοπό την απόκτηση ικανοτήτων στην Ευρώπη.

Στην επιγραμμική διαβούλευση, στα έγγραφα θέσης και στις συνεδριάσεις/συνέδρια διαβούλευσης τονίστηκε η ανάγκη:

·να υπάρξει ανταπόκριση στη ζήτηση ικανοτήτων όσον αφορά τον γραμματισμό, τις γλώσσες και την επικοινωνία στις σημερινές πολυγλωσσικές και πολιτισμικά πολύμορφες κοινωνίες·

·να υπάρξει ανταπόκριση στα ραγδαίως μεταβαλλόμενα ψηφιακά και τεχνολογικά περιβάλλοντα μέσω της επικαιροποίησης του ορισμού της ψηφιακής ικανότητας. Η εν λόγω επικαιροποίηση θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τα διδάγματα που αντλήθηκαν κατά την ανάπτυξη και υποστήριξη της χρήσης του ευρέως χρησιμοποιηθέντος πλαισίου ψηφιακής ικανότητας 30 ·

·να υπάρξει περαιτέρω βελτίωση της ανάπτυξης ικανοτήτων στα μαθηματικά, τις θετικές επιστήμες και τις τεχνολογίες·

·να τονιστεί η σημασία των προσωπικών και διαπροσωπικών δεξιοτήτων, οι οποίες αναφέρονται ενίοτε ως δεξιότητες «ζωής», «κοινωνικο-συναισθηματικές» δεξιότητες ή «προσωπικές» δεξιότητες, δεδομένου ότι βοηθούν τους ανθρώπους να ανταποκρίνονται στην αβεβαιότητα και την αλλαγή. Προτείνεται να ενισχυθούν περαιτέρω στο πλαίσιο αναφοράς δεξιότητες όπως η κριτική σκέψη, η ομαδική εργασία, οι διαπολιτισμικές δεξιότητες και η επίλυση προβλημάτων·

·να τονιστεί η βιωσιμότητα στη σύσταση, μετά τη Δεκαετία «Εκπαίδευση για την αειφόρο ανάπτυξη» των Ηνωμένων Εθνών (2005-2014) και ενόψει των παγκόσμιων στόχων βιώσιμης ανάπτυξης, συμπεριλαμβανομένης της εκπαίδευσης, για το 2030·

·να τονιστούν η ικανότητα του πολίτη και ο ρόλος των κοινών αξιών, των ανθρώπινων δικαιωμάτων και της συμμετοχής του πολίτη στα κοινά. Ολοένα και μεγαλύτερη σημασία αποκτά η ανάγκη ενδυνάμωσης των ανθρώπων, ώστε να ενεργούν ως υπεύθυνα, ενεργά άτομα ικανά να συμβάλουν στη διαμόρφωση ειρηνικών, ανεκτικών και ασφαλών κοινωνιών χωρίς αποκλεισμούς. Σ’ αυτό το πλαίσιο, προτείνεται επιπλέον η ενίσχυση της παιδείας στα μέσα επικοινωνίας και των διαπολιτισμικών δεξιοτήτων·

·να τονιστούν ως ουσιαστικές διαστάσεις της επιχειρηματικής ικανότητας η δημιουργικότητα, η ικανότητα σχεδιασμού και διαχείρισης διαδικασιών και αντιμετώπισης του κινδύνου στο πλαίσιο λήψης τεκμηριωμένων αποφάσεων. Υπήρξε η τάση ευθυγράμμισης του επικαιροποιημένου ορισμού με το ευρωπαϊκό πλαίσιο επιχειρηματικότητας (EntreComp) 31 ·

·να ληφθεί υπόψη ένα ευρύτερο φάσμα σύγχρονων μορφών πολιτιστικής έκφρασης, καθώς επίσης και να συμπεριληφθεί το στοιχείο της ανάπτυξης της πολιτιστικής ταυτότητας κάθε ατόμου. Θα πρέπει να τονιστεί η υιοθέτηση θετικών και προοδευτικών στάσεων έναντι των άλλων πολιτισμών και των πολιτισμικών διαφορών.

Κατά τη διαβούλευση επιβεβαιώθηκε ότι η χρήση του πλαισίου αναφοράς έχει επικεντρωθεί στην τυπική μάθηση στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Ως εκ τούτου, είναι απαραίτητη η ενδυνάμωση της σύνδεσης με άλλους τύπους εκπαίδευσης και κατάρτισης, όπως η προσχολική εκπαίδευση και φροντίδα, η ΕΕΚ, η τριτοβάθμια εκπαίδευση, η εκπαίδευση των ενηλίκων και η μη τυπική μάθηση.

Τέλος, για την περαιτέρω υποστήριξη της χρήσης του πλαισίου αναφοράς, προτάθηκε η ενίσχυση της καθοδήγησης και της υποστήριξης του προσωπικού εκπαίδευσης και κατάρτισης και η διερεύνηση τρόπων υποστήριξης προσεγγίσεων αξιολόγησης, τόσο στο πλαίσιο των διαδικασιών διδασκαλίας και μάθησης όσο και στο πλαίσιο της διακυβέρνησης της εκπαίδευσης και κατάρτισης.

Συλλογή και χρήση εμπειρογνωσίας

Η πρόταση βασίζεται σε ευρύ φάσμα εκθέσεων και μελετών σχετικά με τις επιπτώσεις της σύστασης του 2006 για τις βασικές ικανότητες, τις συναφείς μεταρρυθμίσεις στα κράτη μέλη και τα σχετικά έργα που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ. Στην κοινή έκθεση προόδου του Συμβουλίου και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του 2010 εξετάστηκαν οι πρώτες εμπειρίες των κρατών μελών όσον αφορά τη μετάβαση σε προγράμματα σπουδών εκπαίδευσης και κατάρτισης με σκοπό την απόκτηση ικανοτήτων 32 . Τα συμπεράσματα του KeyCoNet 33 , ενός ευρωπαϊκού δικτύου πολιτικής σχετικά με την ανάπτυξη των βασικών ικανοτήτων στη σχολική εκπαίδευση, καθώς και μιας έκθεσης του δικτύου Eurydice του 2012 34 παρέχουν ικανοποιητική επισκόπηση της χρήσης του πλαισίου αναφοράς στη σχολική εκπαίδευση. Οι εκθέσεις του CEDEFOP 35 παρέχουν στοιχεία σχετικά με τον βαθμό στον οποίο το πλαίσιο αναφοράς διαδραμάτισε ρόλο στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση.

Συλλέχθηκαν επίσης στοιχεία μέσω μελετών που διενεργήθηκαν για τους σκοπούς της αναθεώρησης, συμπεριλαμβανομένων μιας βιβλιογραφικής ανασκόπησης σχετικά με τη χρήση του ευρωπαϊκού πλαισίου αναφοράς και μιας συγκριτικής ανάλυσης σχετικά με τα διεθνή και τα εθνικά πλαίσια ικανοτήτων 36 .

Όσον αφορά συγκεκριμένες ικανότητες, η εργασία βασίστηκε σε μελέτες και εκθέσεις στους εν λόγω τομείς, όπως πρόσφατες εκθέσεις σχετικά με τον γραμματισμό και την εκμάθηση γλωσσών 37 , την εκπαίδευση στις θετικές επιστήμες 38 , την κοινωνική και συναισθηματική εκπαίδευση 39 , την εκπαίδευση για την ιδιότητα του πολίτη 40 , την εκπαίδευση στην επιχειρηματικότητα 41 , την ικανότητα του πολίτη και την ενεργό συμμετοχή στα κοινά 42 , καθώς και την πολιτιστική γνώση και έκφραση 43 .

Στο πλαίσιο της αναθεώρησης ελήφθησαν υπόψη εκθέσεις και μελέτες του ΟΟΣΑ, της UNESCO και του Συμβουλίου της Ευρώπης, με θέμα τον προσδιορισμό πλαισίων ικανοτήτων στον τομέα της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της μάθησης 44 . Μια άλλη σχετική πηγή πληροφοριών ήταν η εργασία του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC), ιδίως στον τομέα των ψηφιακών και επιχειρηματικών ικανοτήτων 45 .

Εκτίμηση των επιπτώσεων

Λόγω της συμπληρωματικής προσέγγισης των δραστηριοτήτων αυτών ως προς τις πρωτοβουλίες των κρατών μελών, του εθελοντικού χαρακτήρα των προτεινόμενων δραστηριοτήτων και του εύρους των αναμενόμενων επιπτώσεων, δεν διενεργήθηκε εκτίμηση των επιπτώσεων. Η πρόταση καταρτίστηκε βάσει προηγούμενων μελετών, διαβούλευσης με τα κράτη μέλη και δημόσιας διαβούλευσης.

Καταλληλότητα και απλούστευση του κανονιστικού πλαισίου

Άνευ αντικειμένου.

Θεμελιώδη δικαιώματα

Άνευ αντικειμένου.

4.ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

Η παρούσα πρωτοβουλία δεν απαιτεί πρόσθετους πόρους από τον προϋπολογισμό της ΕΕ.

5.ΛΟΙΠΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Σχέδια εφαρμογής και ρυθμίσεις παρακολούθησης, αξιολόγησης και υποβολής εκθέσεων

Με σκοπό να υποστηριχθεί η εφαρμογή της πρότασης, η Επιτροπή προτείνει την ανάπτυξη, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, υλικού υποστηρικτικής καθοδήγησης για την κάλυψη των αδυναμιών όσον αφορά την εφαρμογή της διδασκαλίας και μάθησης με σκοπό την απόκτηση ικανοτήτων.

Η Επιτροπή προτίθεται να υποβάλει εκθέσεις σχετικά με τη χρήση της σύστασης στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής συνεργασίας στον τομέα της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της μάθησης.

Επεξηγηματικά έγγραφα (για οδηγίες)

Άνευ αντικειμένου.

Αναλυτική επεξήγηση των επιμέρους διατάξεων της πρότασης

Διατάξεις των κρατών μελών

Τα κράτη μέλη καλούνται να ενισχύσουν την ανάπτυξη των βασικών ικανοτήτων για όλους τους εκπαιδευόμενους, και ιδίως τους εκπαιδευόμενους που προέρχονται από μειονεκτούντα περιβάλλοντα. Καλούνται να καταβάλουν περισσότερες προσπάθειες προκειμένου να βελτιώσουν ιδίως τα επίπεδα επιδόσεων σε ό,τι αφορά τις βασικές δεξιότητες (γραμματισμός, αριθμητισμός και βασικές ψηφιακές δεξιότητες), τις ψηφιακές και επιχειρηματικές ικανότητες, τις ικανότητες ΕΤΜΜ, καθώς και τις γλωσσικές ικανότητες. Ζητείται από τα κράτη μέλη να ενισχύσουν, εφόσον είναι απαραίτητο, την υποστήριξή τους στις προσεγγίσεις απόκτησης ικανοτήτων στη διδασκαλία και μάθηση σε όλα τα περιβάλλοντα εκπαίδευσης, κατάρτισης και μάθησης.

Πέραν της επικαιροποίησης του ευρωπαϊκού πλαισίου αναφοράς για τις βασικές ικανότητες, προτείνεται η υιοθέτηση διαφόρων ορθών πρακτικών υποστήριξης του προσωπικού σε όλα τα περιβάλλοντα εκπαίδευσης, κατάρτισης και μάθησης σε ό,τι αφορά τη μάθηση που αποσκοπεί στην απόκτηση ικανοτήτων, καθώς και ορθών πρακτικών για την περαιτέρω ανάπτυξη της αξιολόγησης των βασικών ικανοτήτων. Για την υποστήριξη της ανάπτυξης των βασικών ικανοτήτων απαιτείται η δημιουργία και εφαρμογή διαφόρων υποστηρικτικών προσεγγίσεων και πλαισίων μάθησης· τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να υποστηρίξουν την περαιτέρω ανάπτυξή τους.

Στη σύσταση υπογραμμίζεται επίσης η ανάγκη υποστήριξης των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών μέσω της ένταξής τους στην εκπαίδευση, την κατάρτιση και τη μη τυπική μάθηση.

Τα κράτη μέλη καλούνται να υποβάλλουν εκθέσεις σχετικά με τις εμπειρίες τους και την πρόοδο όσον αφορά την παροχή των βασικών ικανοτήτων.

Διατάξεις της Επιτροπής

Η Επιτροπή προτείνει την περαιτέρω ανάπτυξη υλικού καθοδήγησης σχετικά με προσεγγίσεις που αποσκοπούν στην απόκτηση ικανοτήτων στην εκπαίδευση, την κατάρτιση και τη μάθηση, καθώς και την υποστήριξη πρωτοβουλιών ανάπτυξης και προώθησης της εκπαίδευσης για τη βιώσιμη ανάπτυξη σε συνάρτηση με τον Στόχο βιώσιμης ανάπτυξης 4 των Ηνωμένων Εθνών σχετικά με τις ευκαιρίες μιας χωρίς αποκλεισμούς και ισότιμης ποιοτικής εκπαίδευσης και διά βίου μάθησης για όλους 46 .

Η Επιτροπή προτείνει την ανάπτυξη πίνακα αποτελεσμάτων για την παρακολούθηση της ανάπτυξης των βασικών ικανοτήτων και την παροχή πληροφόρησης σχετικά με τα μέτρα που εφαρμόζονται με σκοπό την υποστήριξη της ανάπτυξης ικανοτήτων. Προτίθεται να καταρτίσει πρόταση για μελλοντικά ευρωπαϊκά κριτήρια αναφοράς για την ανάπτυξη ικανοτήτων όσον αφορά τον επόμενο κύκλο του στρατηγικού πλαισίου για την ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης.

2018/0008 (NLE)

Πρόταση

ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

σχετικά με τις βασικές ικανότητες της δια βίου μάθησης

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως τα άρθρα 165 και 166,

Έχοντας υπόψη την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

(1)Ως πρώτη αρχή στον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων 47 αναφέρεται ότι κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα σε ποιοτική και χωρίς αποκλεισμούς εκπαίδευση, κατάρτιση και διά βίου μάθηση, προκειμένου να διατηρήσει και να αποκτήσει δεξιότητες που θα του επιτρέψουν να συμμετέχει πλήρως στην κοινωνία και να διαχειρίζεται με επιτυχία τις αλλαγές στην αγορά εργασίας. Επίσης, αναφέρεται το δικαίωμα κάθε ανθρώπου σε έγκαιρη και εξατομικευμένη συνδρομή με στόχο τη βελτίωση των προοπτικών απασχόλησης ή αυτοαπασχόλησης, στην κατάρτιση και την επανειδίκευση, στη συνεχή εκπαίδευση και τη στήριξη για την αναζήτηση εργασίας. Ένας από τους στόχους του Ευρωπαϊκού Χώρου Εκπαίδευσης είναι η προώθηση της ανάπτυξης ικανοτήτων, με σκοπό την «πλήρη αξιοποίηση του δυναμικού της εκπαίδευσης και του πολιτισμού ως κινητήριων δυνάμεων για τη δημιουργία θέσεων εργασίας, την κοινωνική δικαιοσύνη, την ενεργό συμμετοχή των πολιτών στα κοινά, καθώς και ως μέσων για να βιώσουν την ευρωπαϊκή ταυτότητα σε όλη της την πολυμορφία»  48 .

(2)Τα άτομα πρέπει να διαθέτουν το κατάλληλο σύνολο δεξιοτήτων και ικανοτήτων για να διατηρήσουν το σημερινό βιοτικό επίπεδο, υψηλά ποσοστά απασχόλησης και να προαγάγουν την κοινωνική συνοχή ενόψει της αυριανής κοινωνίας και του κόσμου της εργασίας 49 . Η υποστήριξη των ατόμων ώστε να αποκτήσουν τις δεξιότητες και τις ικανότητες που απαιτούνται για την προσωπική ολοκλήρωση, την απασχολησιμότητα και την κοινωνική ένταξή τους συμβάλλει στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας της Ευρώπης σε καιρούς ραγδαίας και βαθιάς αλλαγής.

(3)Το 2006 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενέκριναν τη σύσταση σχετικά με τις βασικές ικανότητες της διά βίου μάθησης. Στην εν λόγω σύσταση ζητούνταν από τα κράτη μέλη «να αναπτύξουν την παροχή βασικών ικανοτήτων για όλους ως μέρος των στρατηγικών τους για τη διά βίου μάθηση, συμπεριλαμβανομένων των στρατηγικών τους για την ολοκληρωτική εξάλειψη του αναλφαβητισμού, και να χρησιμοποιήσουν το έγγραφο «Βασικές Ικανότητες για τη Δια Βίου Μάθηση — ένα Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Αναφοράς» 50 . Από τη χρονική στιγμή της έγκρισής της, η σύσταση αποτέλεσε βασικό έγγραφο αναφοράς για την ανάπτυξη εκπαίδευσης, κατάρτισης και μάθησης με σκοπό την απόκτηση ικανοτήτων.

(4)Σήμερα, οι απαιτήσεις ικανοτήτων έχουν αλλάξει, καθώς περισσότερες θέσεις εργασίας αυτοματοποιούνται, οι τεχνολογίες διαδραματίζουν σημαντικότερο ρόλο σε όλους τους τομείς της εργασίας και της ζωής, και αυξάνεται η σημασία των επιχειρηματικών και κοινωνικών ικανοτήτων, καθώς και της ικανότητας του πολίτη όσον αφορά τη διασφάλιση της ανθεκτικότητας και της ικανότητας προσαρμογής στην αλλαγή.

(5)Ταυτόχρονα, διεθνείς έρευνες όπως η PISA 51 ή η PIAAC 52 υποδεικνύουν την ύπαρξη ενός σταθερά υψηλού ποσοστού εφήβων και ενηλίκων με ανεπαρκείς βασικές ικανότητες. Το 2015 ένας στους πέντε μαθητές αντιμετώπιζε σοβαρές δυσκολίες στην ανάπτυξη επαρκών δεξιοτήτων ανάγνωσης, μαθηματικών ή θετικών επιστημών 53 . Σε ορισμένες χώρες, έως το ένα τρίτο των ενηλίκων διαθέτουν μόνο στοιχειώδεις δεξιότητες γραμματισμού και αριθμητισμού 54 . Το 44 % του πληθυσμού της Ένωσης διαθέτει χαμηλές ή μηδενικές (19 %) ψηφιακές δεξιότητες 55 .

(6)Κατά συνέπεια, η σημασία της επένδυσης στις βασικές δεξιότητες είναι μεγαλύτερη από ποτέ. Η υψηλής ποιότητας εκπαίδευση, συμπεριλαμβανομένων των δραστηριοτήτων εκτός προγραμμάτων σπουδών και μιας ευρείας προσέγγισης της ανάπτυξης ικανοτήτων, βελτιώνει τα επίπεδα επιδόσεων όσον αφορά τις βασικές δεξιότητες 56 . Επιπλέον, πρέπει να διερευνηθούν νέοι τρόποι μάθησης για μια κοινωνία που καθίσταται ολοένα και περισσότερο επικοινωνιακά κινητή και ψηφιακή 57 . Οι ψηφιακές τεχνολογίες επηρεάζουν την εκπαίδευση, την κατάρτιση και τη μάθηση μέσω της ανάπτυξης πιο ευέλικτων περιβαλλόντων μάθησης, προσαρμοσμένων στις ανάγκες μιας επικοινωνιακά ιδιαίτερα κινητής κοινωνίας 58 .

(7)Στο νέο θεματολόγιο δεξιοτήτων για την Ευρώπη ανακοινώθηκε η αναθεώρηση της σύστασης του 2006 σχετικά με τις βασικές δεξιότητες της διά βίου μάθησης και αναγνωρίστηκε ότι η επένδυση στις δεξιότητες και τις ικανότητες, καθώς και σε μια κοινή και επικαιροποιημένη αντίληψη των βασικών ικανοτήτων αποτελεί ένα πρώτο βήμα για την προώθηση της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της μη τυπικής μάθησης στην Ευρώπη 59 .

(8)Για λόγους ανταπόκρισης στις αλλαγές στην κοινωνία και την οικονομία, ενσωμάτωσης των συζητήσεων για το μέλλον της εργασίας, και μετά τη δημόσια διαβούλευση σχετικά με την αναθεώρηση της σύστασης του 2006 σχετικά με τις βασικές δεξιότητες, τόσο η σύσταση όσο και το ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφοράς για τις βασικές ικανότητες για τη διά βίου μάθηση πρέπει να αναθεωρηθούν και να επικαιροποιηθούν, με ειδική έμφαση στην προώθηση της επιχειρηματικής νοοτροπίας.

(9)Η ανάπτυξη βασικών ικανοτήτων, η επικύρωσή τους και η παροχή εκπαίδευσης, κατάρτισης και μάθησης με σκοπό την απόκτηση ικανοτήτων θα πρέπει να υποστηριχθούν μέσω της καθιέρωσης ορθών πρακτικών για την καλύτερη υποστήριξη του εκπαιδευτικού προσωπικού στην εκτέλεση των καθηκόντων του και την καλύτερη εκπαίδευσή του, για την επικαιροποίηση των μεθόδων και των εργαλείων αξιολόγησης και επικύρωσης, και για την εισαγωγή νέων και καινοτόμων μορφών διδασκαλίας και μάθησης 60 . Ως εκ τούτου, με βάση τις εμπειρίες της τελευταίας δεκαετίας, η σύσταση θα πρέπει να αντιμετωπίζει τις προκλήσεις στην εφαρμογή εκπαίδευσης, κατάρτισης και μάθησης με σκοπό την απόκτηση ικανοτήτων.

(10)Η υποστήριξη της επικύρωσης των ικανοτήτων θα παράσχει στα άτομα τη δυνατότητα να επιτυγχάνουν την αναγνώριση των ικανοτήτων τους και να αποκτούν πλήρη ή, κατά περίπτωση, μερική σειρά επαγγελματικών προσόντων 61 . Η εν λόγω υποστήριξη μπορεί να αξιοποιήσει τις υφιστάμενες ρυθμίσεις για την επικύρωση της μη τυπικής και άτυπης μάθησης, καθώς και το ευρωπαϊκό πλαίσιο επαγγελματικών προσόντων 62 , το οποίο αποτελεί κοινό πλαίσιο αναφοράς για τη σύγκριση των επιπέδων επαγγελματικών προσόντων και στο οποίο υποδεικνύονται οι ικανότητες που απαιτούνται για την επίτευξή τους. Επιπλέον, η αξιολόγηση διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη δόμηση των διαδικασιών μάθησης και στον προσανατολισμό, βοηθώντας τα άτομα να βελτιώσουν τις ικανότητές τους και ως προς τις μεταβαλλόμενες απαιτήσεις της αγοράς εργασίας 63 .

(11)Ο ορισμός του συνόλου των βασικών ικανοτήτων που απαιτούνται για την προσωπική ολοκλήρωση, την απασχολησιμότητα και την κοινωνική ένταξη έχει διαμορφωθεί όχι μόνο με βάση τις κοινωνικές και οικονομικές εξελίξεις, αλλά και χάρη σε διάφορες πρωτοβουλίες που αναπτύχθηκαν στην Ευρώπη κατά την τελευταία δεκαετία. Ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε στη βελτίωση των βασικών δεξιοτήτων, στην επένδυση στην εκμάθηση γλωσσών, στη βελτίωση των ψηφιακών και επιχειρηματικών ικανοτήτων, στη σημασία των κοινών αξιών για τη λειτουργία των κοινωνιών μας και στη δημιουργία κινήτρων, ώστε περισσότεροι νέοι να ακολουθούν σταδιοδρομίες που σχετίζονται με τις θετικές επιστήμες. Οι εν λόγω εξελίξεις θα πρέπει να αποτυπώνονται στο πλαίσιο αναφοράς.

(12)Στον στόχο 4.7 των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης τονίζεται η ανάγκη «να διασφαλιστεί ότι όλοι εκπαιδευόμενοι θα αποκτήσουν τη γνώση και θα καλλιεργήσουν τις δεξιότητες που χρειάζονται για να προάγουν τη βιώσιμη ανάπτυξη, και μεταξύ άλλων, μέσω της εκπαίδευσης για τη βιώσιμη ανάπτυξη και μέσω του βιώσιμου τρόπου ζωής, να προάγουν τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ισότητα των φύλων, την προώθηση της ειρήνης και της μη-βίας, την ταυτότητα του παγκόσμιου πολίτη, καθώς και την αναγνώριση της πολιτιστικής ποικιλίας και της συμβολής της στη βιώσιμη ανάπτυξη» 64 . Ο στόχος αυτός αποτυπώνεται στην αναθεώρηση του πλαισίου αναφοράς.

(13)Η παροχή της δυνατότητας εκμάθησης γλωσσών, η οποία καθίσταται ολοένα και πιο σημαντική για τις σύγχρονες κοινωνίες, τη διαπολιτισμική κατανόηση και συνεργασία, υποβοηθείται από το κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφοράς για τις γλώσσες (CEFR) 65 . Το πλαίσιο αυτό βοηθά στον προσδιορισμό των κύριων στοιχείων της επάρκειας και υποστηρίζει τη μαθησιακή διαδικασία. Θέτει επίσης τις βάσεις για τον ορισμό των γλωσσικών ικανοτήτων γενικότερα και αποτυπώνεται στην επικαιροποίηση του πλαισίου αναφοράς.

(14)Η ανάπτυξη του πλαισίου ψηφιακής ικανότητας 66 και του πλαισίου επιχειρηματικής ικανότητας 67 έχει αποδειχθεί πολύτιμη για την υποστήριξη της ανάπτυξης ικανοτήτων. Παρομοίως, το πλαίσιο αναφοράς ικανοτήτων για δημοκρατική νοοτροπία του Συμβουλίου της Ευρώπης 68 περιλαμβάνει ένα ολοκληρωμένο σύνολο αξιών, δεξιοτήτων και στάσεων για τη δέουσα συμμετοχή στις δημοκρατικές κοινωνίες. Όλα τα παραπάνω ελήφθησαν δεόντως υπόψη κατά την επικαιροποίηση του πλαισίου αναφοράς.

(15)Με σκοπό την παροχή κινήτρων στους νέους ώστε να ακολουθούν σταδιοδρομίες που σχετίζονται με τις θετικές επιστήμες, την τεχνολογία, τη μηχανική και τα μαθηματικά (ΕΤΜΜ), πρωτοβουλίες σε όλη την Ευρώπη έχουν αρχίσει να συνδέουν στενότερα την εκπαίδευση στις θετικές επιστήμες με τις τέχνες και άλλα γνωστικά αντικείμενα, με χρήση της διερευνητικής παιδαγωγικής, και σε συνεργασία με ένα ευρύ φάσμα κοινωνικών παραγόντων και κλάδων 69 . Παρότι ο ορισμός των εν λόγω ικανοτήτων δεν έχει μεταβληθεί με την πάροδο του χρόνου, η υποστήριξη της ανάπτυξης ικανοτήτων ΕΤΜΜ αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία και θα πρέπει να αποτυπωθεί στην παρούσα σύσταση.

(16)Η σημασία και η χρησιμότητα της μη τυπικής μάθησης είναι εμφανείς με βάση τις εμπειρίες από τις κοινωνικομορφωτικές δραστηριότητες για τους νέους, την εθελοντική εργασία, καθώς και τον μαζικό ερασιτεχνικό αθλητισμό. Η μη τυπική μάθηση διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην υποστήριξη της ανάπτυξης βασικών διαπροσωπικών, επικοινωνιακών και γνωστικών δεξιοτήτων, όπως: η κριτική σκέψη, οι αναλυτικές δεξιότητες, η δημιουργικότητα, η επίλυση προβλημάτων και η ανθεκτικότητα, οι οποίες διευκολύνουν την επιτυχή μετάβαση των νέων στον ενήλικο και στον επαγγελματικό βίο και την ενεργό συμμετοχή τους ως πολιτών στα κοινά 70 . Η βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ των διαφόρων περιβαλλόντων μάθησης συμβάλλει στην προώθηση μιας ποικιλίας μαθησιακών προσεγγίσεων και περιβαλλόντων 71 .

(17)Για την αντιμετώπιση του ζητήματος της ανάπτυξης βασικών ικανοτήτων σε μια προοπτική διά βίου μάθησης, θα πρέπει να διασφαλιστεί η παροχή υποστήριξης σε όλα τα επίπεδα των εκπαιδευτικών και μαθησιακών διαδρομών και των διαδρομών κατάρτισης: για την ανάπτυξη ποιοτικής προσχολικής εκπαίδευσης και φροντίδας 72 , για την περαιτέρω ενίσχυση της σχολικής εκπαίδευσης και τη διασφάλιση άριστης διδασκαλίας 73 , για την παροχή διαδρομών αναβάθμισης των δεξιοτήτων σε ενηλίκους με χαμηλές δεξιότητες 74 , καθώς και για την περαιτέρω ανάπτυξη της αρχικής και συνεχούς επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης 75 και τον εκσυγχρονισμό της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης 76 .

(18)Η παρούσα σύσταση θα πρέπει να καλύπτει ευρύ φάσμα περιβαλλόντων εκπαίδευσης, κατάρτισης και μάθησης, τόσο τυπικών όσο και μη τυπικών σε μια προοπτική δια βίου μάθησης. Θα πρέπει να επιδιώκει να εδραιώσει μια κοινή αντίληψη των ικανοτήτων που μπορούν να υποστηρίξουν μεταβάσεις και τη συνεργασία μεταξύ των εν λόγω διαφορετικών μαθησιακών περιβαλλόντων. Παρουσιάζει ορθές πρακτικές οι οποίες θα μπορούσαν να καλύψουν τις ανάγκες του εκπαιδευτικού προσωπικού, στο οποίο συγκαταλέγονται οι διδάσκοντες, οι εκπαιδευτικοί, οι εκπαιδευτές τους, οι διευθυντές ιδρυμάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης, οι εργαζόμενοι που είναι επιφορτισμένοι με την εκπαίδευση των συναδέλφων τους, οι ερευνητές και οι καθηγητές πανεπιστημίων, οι οργανωτές δραστηριοτήτων για τη νεολαία και οι εκπαιδευτές ενηλίκων, καθώς και οι εργοδότες και τα ενδιαφερόμενα μέρη της αγοράς εργασίας. Η παρούσα σύσταση αφορά επίσης ιδρύματα και οργανισμούς, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών εταίρων και οργανισμών της κοινωνίας των πολιτών, που καθοδηγούν και υποστηρίζουν τα άτομα ώστε να βελτιώνουν τις ικανότητές τους από τη νεαρή τους ηλικία και καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους.

(19)Η παρούσα σύσταση σέβεται πλήρως τις αρχές της επικουρικότητας και της αναλογικότητας.

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΣΥΣΤΑΣΗ

Τα κράτη μέλη θα πρέπει:

1.να υποστηρίζουν το δικαίωμα σε ποιοτική και χωρίς αποκλεισμούς εκπαίδευση, κατάρτιση και διά βίου μάθηση και να διασφαλίζουν ευκαιρίες ανάπτυξης βασικών ικανοτήτων για όλους, αξιοποιώντας πλήρως το πλαίσιο «Βασικές ικανότητες για τη διά βίου μάθηση — Ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφοράς», όπως αυτό προσδιορίζεται στο παράρτημα, και

1.1.να ενισχύουν την ανάπτυξη των βασικών ικανοτήτων από νεαρή ηλικία για όλους, ως μέρος των εθνικών στρατηγικών διά βίου μάθησης·

1.2.να υποστηρίζουν τους νέους και τους ενηλίκους που βρίσκονται σε μειονεκτική θέση ή έχουν ειδικές ανάγκες, ώστε να αξιοποιούν πλήρως τις δυνατότητές τους.

2.να υποστηρίζουν την ανάπτυξη βασικών ικανοτήτων, με ιδιαίτερη έμφαση στα ακόλουθα:

2.1.στη βελτίωση του επιπέδου επιδόσεων των βασικών ικανοτήτων (γραμματισμός, αριθμητισμός και βασικές ψηφιακές ικανότητες) ως βάση για περαιτέρω μάθηση και συμμετοχή στην κοινωνία·

2.2.στην προαγωγή της απόκτησης ικανοτήτων στις θετικές επιστήμες, την τεχνολογία, τη μηχανική και τα μαθηματικά (ΕΤΜΜ) και στη λήψη μέτρων με σκοπό την παροχή κινήτρων σε περισσότερους νέους ώστε να ακολουθούν σταδιοδρομίες ΕΤΜΜ·

2.3.στη βελτίωση του επιπέδου ψηφιακών ικανοτήτων σε όλα τα στάδια της εκπαίδευσης και της κατάρτισης και σε όλα τα τμήματα του πληθυσμού·

2.4.στην προαγωγή της επιχειρηματικής ικανότητας, της δημιουργικότητας και του αισθήματος πρωτοβουλίας, ιδίως μεταξύ των νέων, συμπεριλαμβανομένης της προαγωγής ευκαιριών, ώστε οι νέοι εκπαιδευόμενοι να αναλαμβάνουν τουλάχιστον μία επιχειρηματική πρωτοβουλία στη διάρκεια της πρωτοβάθμιας ή της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης·

2.5.στη βελτίωση του επιπέδου γλωσσικών ικανοτήτων και στην υποστήριξη των εκπαιδευόμενων ώστε να μαθαίνουν διάφορες γλώσσες που σχετίζονται με την εργασιακή και την προσωπική τους κατάσταση.

3.να διευκολύνουν την απόκτηση των βασικών ικανοτήτων αξιοποιώντας τις ορθές πρακτικές για την υποστήριξη της ανάπτυξης των βασικών ικανοτήτων, όπως αυτές προσδιορίζονται στο παράρτημα, και ειδικότερα:

3.1.μέσω της προώθησης διαφόρων προσεγγίσεων και πλαισίων μάθησης, συμπεριλαμβανομένης της επαρκούς χρήσης των ψηφιακών τεχνολογιών, στα περιβάλλοντα εκπαίδευσης, κατάρτισης και μάθησης·

3.2.μέσω της παροχής υποστήριξης προς το εκπαιδευτικό προσωπικό σε ό,τι αφορά τη διά βίου μάθηση που αποσκοπεί στην απόκτηση ικανοτήτων στα περιβάλλοντα εκπαίδευσης, κατάρτισης και μάθησης·

3.3.μέσω της υποστήριξης και περαιτέρω ανάπτυξης της αξιολόγησης και επικύρωσης των βασικών ικανοτήτων·

3.4.μέσω της ενίσχυσης της συνεργασίας μεταξύ των περιβαλλόντων εκπαίδευσης, κατάρτισης και μάθησης σε όλα τα επίπεδα και σε διαφορετικά πεδία, με σκοπό τη βελτίωση της συνέχειας της ανάπτυξης των ικανοτήτων των εκπαιδευόμενων και της ανάπτυξης καινοτόμων προσεγγίσεων μάθησης·

3.5.μέσω της ενίσχυσης των εργαλείων, των πόρων και της καθοδήγησης στα περιβάλλοντα εκπαίδευσης, κατάρτισης και απασχόλησης, καθώς και σε άλλα περιβάλλοντα μάθησης, με σκοπό την υποστήριξη των ατόμων όσον αφορά τη διαχείριση των διαδρομών τους διά βίου μάθησης.

4.να εντάξουν τις φιλοδοξίες επίτευξης των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών στην εκπαίδευση, την κατάρτιση και τη μάθηση.

5.να υποβάλλουν εκθέσεις σχετικά με τις εμπειρίες και την πρόοδο όσον αφορά την προώθηση των βασικών ικανοτήτων σε όλους τους τομείς της εκπαίδευσης και κατάρτισης, συμπεριλαμβανομένης της μη τυπικής μάθησης.

ΧΑΙΡΕΤΙΖΕΙ ΔΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΗΣ ΤΟ ΓΕΓΟΝΟΣ ΟΤΙ Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ:

6.υποστηρίζει την εφαρμογή της σύστασης και τη χρήση του ευρωπαϊκού πλαισίου αναφοράς μέσω της διευκόλυνσης της αμοιβαίας μάθησης μεταξύ των κρατών μελών και της ανάπτυξης σε συνεργασία με τα κράτη μέλη υλικού και εργαλείων αναφοράς όπως:

6.1.πλαισίων για συγκεκριμένες ικανότητες που διευκολύνουν την ανάπτυξη και την αξιολόγηση των ικανοτήτων 77 ·

6.2.τεκμηριωμένου υλικού καθοδήγησης σχετικά με νέες μορφές μάθησης και υποστηρικτικών προσεγγίσεων·

6.3.υποστηρικτικών εργαλείων για το εκπαιδευτικό προσωπικό και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη, όπως ανοικτά μαζικά διαδικτυακά μαθήματα (MOOC), εργαλεία αυτοαξιολόγησης 78 , δίκτυα, συμπεριλαμβανομένων της ηλεκτρονικής αδελφοποίησης (eTwinning) και της ηλεκτρονικής πλατφόρμας για την εκπαίδευση ενηλίκων στην Ευρώπη (EPALE)·

6.4.προσεγγίσεων αξιολόγησης και επικύρωσης των βασικών ικανοτήτων, με βάση το έργο που παρήχθη στο πλαίσιο του στρατηγικού πλαισίου για την ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης (ΕΚ 2020) 79 ·

7.υποστηρίζει πρωτοβουλίες για την περαιτέρω ανάπτυξη και προώθηση της εκπαίδευσης για τη βιώσιμη ανάπτυξη σε συνάρτηση με τον Στόχο βιώσιμης ανάπτυξης 4 των Ηνωμένων Εθνών σχετικά με τις ευκαιρίες μιας χωρίς αποκλεισμούς και ισότιμης ποιοτικής εκπαίδευσης και διά βίου μάθησης για όλους 80 ·

8.εξετάζει τη δυνατότητα ανάπτυξης πίνακα αποτελεσμάτων σχετικά με την παροχή εκπαίδευσης, κατάρτισης και μάθησης με σκοπό την απόκτηση ικανοτήτων και σχετικά με την ανάπτυξη ικανοτήτων στην Ένωση.

Η παρούσα σύσταση αντικαθιστά τη σύσταση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με τις βασικές ικανότητες της διά βίου μάθησης.

Βρυξέλλες,

   Για το Συμβούλιο

   Ο Πρόεδρος

(1)    Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2017), Λευκή Βίβλος για το μέλλον της Ευρώπης, https://ec.europa.eu/commission/white-paper-future-europe-reflections-and-scenarios-eu27_el
(2)    Λευκή Βίβλος για το μέλλον της Ευρώπης, βλέπε υποσημείωση 1.
(3)    Διακήρυξη της Ρώμης, της 25ης Μαρτίου 2017,  http://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2017/03/25-rome-declaration/
(4)    Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2017), Έγγραφο προβληματισμού για την τιθάσευση της παγκοσμιοποίησης, https://ec.europa.eu/commission/publications/reflection-paper-harnessing-globalisation_el
(5)    EPSC (Ευρωπαϊκό Κέντρο Πολιτικής Στρατηγικής — ΕΚΠΣ), Strategic Notes (13/2016) The Future of Work (Το μέλλον της εργασίας)· Συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με την εκπαίδευση για τη βιώσιμη ανάπτυξη, Νοέμβριος 2010, https://ec.europa.eu/epsc/file/strategic-note-13-future-work_en
(6)    Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με την ισχυροποίηση της ευρωπαϊκής ταυτότητας μέσω της εκπαίδευσης και του πολιτισμού - Η συμβολή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στη σύνοδο των ηγετών στο Γκέτεμποργκ, 17 Νοεμβρίου 2017,  COM(2017)673
(7)    Συμπεράσματα της συνεδρίασης του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, 14 Δεκεμβρίου 2017, EUCO 19/17
(8)    ΟΟΣΑ (2016), Αποτελέσματα PISA 2015, https://www.oecd.org/pisa/pisa-2015-results-in-focus.pdf · Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2016), PISA 2015: EU performance and initial conclusions regarding education policies in Europe,  https://ec.europa.eu/education/sites/education/files/pisa-2015-eu-policy-note_en.pdf  
(9)    Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2016), Έκθεση παρακολούθησης της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, σ. 81 http://ec.europa.eu/education/sites/education/files/monitor2016_en.pdf  
(10)    Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2017), Ψηφιακός πίνακας αποτελεσμάτων 2017, https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/digital-scoreboard  
(11)    Ανακοίνωση της Επιτροπής «Δημιουργία ενός ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων», COM(2017)250
(12)    ΟΟΣΑ (2015), Skills for Social Progress: The Power of Social and Emotional Education, http://www.oecd.org/edu/skills-for-social-progress-9789264226159-en.htm  
(13)    Σύσταση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με τις βασικές ικανότητες της διά βίου μάθησης ( 2006/962/ΕΚ ).
(14)    (2006/962/ΕΚ), βλέπε υποσημείωση 13.
(15)    Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2017), βιβλιογραφική ανασκόπηση των μεταρρυθμίσεων που σχετίζονται με το ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφοράς του 2006 για τις βασικές ικανότητες για τη διά βίου μάθηση, https://ec.europa.eu/education/sites/education/files/key-competences-consultation-2017-strategy_en.pdf  
(16)    Κοινή έκθεση για το 2015 του Συμβουλίου και της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή του στρατηγικού πλαισίου για την ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης (ΕΚ 2020) — Νέες προτεραιότητες για την ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, ΕΕ 2015/C417/04
(17)    COM(2017) 673, βλέπε υποσημείωση 6.
(18)    Ανακοίνωση της Επιτροπής για ένα νέο θεματολόγιο δεξιοτήτων για την Ευρώπη, COM(2016)381
(19)    Ανακοίνωση της Επιτροπής για την επένδυση στη νεολαία της Ευρώπης, COM(2016)940· Ανακοίνωση της Επιτροπής για τη βελτίωση και τον εκσυγχρονισμό της εκπαίδευσης,  COM(2016)941
(20)    Ανακοίνωση της Επιτροπής για την ανάπτυξη των σχολείων και την άριστη διδασκαλία για μια καλή αρχή στη ζωή, COM(2017)248
(21)    Ανακοίνωση της Επιτροπής για ένα νέο ευρωπαϊκό θεματολόγιο για την τριτοβάθμια εκπαίδευση, COM(2017)247
(22)    Σύσταση του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 2012, για την επικύρωση της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης, ΕΕ/C398/01
(23)    Σύσταση του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2017, σχετικά με το ευρωπαϊκό πλαίσιο επαγγελματικών προσόντων για τη διά βίου μάθηση, ΕΕ/C 189/15
(24)    Απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με το ενιαίο κοινοτικό πλαίσιο για τη διαφάνεια των επαγγελματικών προσόντων και ικανοτήτων ( 2004/2241/ΕΚ ).
(25)    COM(2017) 673, βλέπε υποσημείωση 6.
(26)    COM(2017) 250, βλέπε υποσημείωση 11.
(27)    COM(2018) 23.
(28)    COM(2018) 22.
(29)    Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2017) Έκθεση σχετικά με τα αποτελέσματα της διαβούλευσης με τα ενδιαφερόμενα μέρη https://ec.europa.eu/education/sites/education/files/2017-key-competences-consultation-review_en.pdf  
(30)    Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2014), Το πλαίσιο ψηφιακής ικανότητας, https://ec.europa.eu/jrc/en/digcomp/digital-competence-framework
(31)    Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2017), Το πλαίσιο επιχειρηματικής ικανότητας, https://ec.europa.eu/jrc/en/publication/eur-scientific-and-technical-research-reports/entrecomp-entrepreneurship-competence-framework
(32)    Κοινή έκθεση προόδου του Συμβουλίου και της Επιτροπής για το 2010 σχετικά με την εφαρμογή του προγράμματος εργασίας «Εκπαίδευση και κατάρτιση 2010» ( 2010/C 117/01 ).
(33)    Ανάπτυξη βασικών ικανοτήτων στην Ευρώπη. Κατάλογος πρωτοβουλιών,  http://keyconet.eun.org
(34)    Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2012), Developing Key Competences at School in Europe: Challenges and Opportunities for Policy (Ανάπτυξη βασικών ικανοτήτων στο σχολείο στην Ευρώπη: Προκλήσεις και ευκαιρίες πολιτικής), https://www.ddooss.org/informes/School_in_Europe.pdf  
(35)    CEDEFOP (2015), Stronger VET for better lives (Ισχυρότερη ΕΕΚ για καλύτερη ζωή), http://www.cedefop.europa.eu/en/publications-and-resources/publications/3067 · CEDEFOP (2016), Key competences in vocational education and training (Βασικές ικανότητες στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση), http://www.cedefop.europa.eu/en/publications-and-resources/country-reports/key-competences-in-vet
(36)    Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2017), Βιβλιογραφική ανασκόπηση των μεταρρυθμίσεων που σχετίζονται με το ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφοράς του 2006 για τις βασικές ικανότητες για τη διά βίου μάθηση· Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2017), Support of the stakeholder consultation in the context of the Key Competences Review, Report 1: Comparative Analysis of national and international competence frameworks (Στήριξη της διαβούλευσης ενδιαφερόμενων μερών στο πλαίσιο της αναθεώρησης των βασικών ικανοτήτων, έκθεση 1: Συγκριτική ανάλυση των εθνικών και διεθνών πλαισίων ικανοτήτων).
(37)    Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2017) Rethinking language and linguistic diversity in schools (Ανασχεδιασμός της γλώσσας και της γλωσσικής πολυμορφίας στα σχολεία), https://ec.europa.eu/education/sites/education/files/rethinking-language-report_en.pdf
(38)    Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2015), Science education for responsible citizenship (Εκπαίδευση στις θετικές επιστήμες για υπεύθυνη συμμετοχή του πολίτη στα κοινά), http://ec.europa.eu/research/swafs/pdf/pub_science_education/KI-NA-26-893-EN-N.pdf , Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2011), Science education in Europe: National policies, practices and research (Εκπαίδευση στις θετικές επιστήμες στην Ευρώπη: εθνικές πολιτικές, πρακτικές και έρευνα), http://ec.europa.eu/research/science-society/document_library/pdf_06/report-rocard-on-science-education_en.pdf
(39)    Cefai C.· Bartolo P. A.· Cavioni V.· Downes, P.(2017)· Integrating Social and Emotional Education (SEE) in the School Curriculum across the EU, έκθεση NESET II, Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπό έκδοση.
(40)    Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2017), Citizenship Education at School in Europe (Εκπαίδευση για την ιδιότητα του πολίτη στο σχολείο στην Ευρώπη), https://ec.europa.eu/programmes/erasmus-plus/news/20171106-citizenship-education-school-europe-2017_en  
(41)    Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2016), Entrepreneurship Education at School in Europe (Εκπαίδευση στην επιχειρηματικότητα στο σχολείο στην Ευρώπη), https://webgate.ec.europa.eu/fpfis/mwikis/eurydice/images/4/45/195EN.pdf  
(42)    IEA (2017) International Civic and Citizenship Study (ICCS), υπό έκδοση· JRC (2011) Civic Competence Composite Indicator (CCCI-2): Measuring Young People’s Civic Competence across Europe based on the IEA International Citizenship and Civic Education study, http://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/bitstream/JRC68398/lbna25182enn.pdf  
(43)    Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2016), Cultural Awareness and Expression Handbook (Εγχειρίδιο πολιτιστικής γνώσης και έκφρασης), https://publications.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/6066c082-e68a-11e5-8a50-01aa75ed71a1  
(44)    UNESCO Global Citizenship Education, https://en.unesco.org/gced · Πλαίσιο αναφοράς ικανοτήτων για δημοκρατική νοοτροπία του Συμβουλίου της Ευρώπης· OECD Education 2030 , https://www.coe.int/en/web/education/competences-for-democratic-culture
(45)    Πλαίσιο ψηφιακής ικανότητας· Πλαίσιο επιχειρηματικής ικανότητας, βλέπε υποσημειώσεις 30 και 31.
(46)    Στόχος βιώσιμης ανάπτυξης 4 των Ηνωμένων Εθνών, https://sustainabledevelopment.un.org/sdg4  
(47)    COM(2017) 250, βλέπε υποσημείωση 11.
(48)    COM(2017) 673, βλέπε υποσημείωση 6.
(49)    Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2017) Έγγραφο προβληματισμού για την κοινωνική διάσταση της Ευρώπης, https://ec.europa.eu/commission/publications/reflection-paper-social-dimension-europe_el  
(50)    (2006/962/ΕΚ), βλέπε υποσημείωση 13.
(51)    ΟΟΣΑ, Πρόγραμμα Διεθνούς Αξιολόγησης Μαθητών, http://www.oecd.org/pisa/  
(52)    ΟΟΣΑ, Πρόγραμμα διεθνούς αξιολόγησης των ικανοτήτων των ενηλίκων, http://www.oecd.org/skills/piaac/  
(53)    ΟΟΣΑ (2016), Αποτελέσματα PISA 2015, βλέπε υποσημείωση 8.
(54)    Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2016), Έκθεση παρακολούθησης της εκπαίδευσης και της κατάρτισης 2016, βλέπε υποσημείωση 9.
(55)    Ψηφιακός πίνακας αποτελεσμάτων 2017 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
(56)    ΟΟΣΑ (2016), Αποτελέσματα PISA 2015, βλέπε υποσημείωση 8.
(57)    Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2017) Έγγραφο προβληματισμού για την τιθάσευση της παγκοσμιοποίησης, βλέπε υποσημείωση 4.
(58)    Ανακοίνωση της Επιτροπής «Ανασχεδιασμός της εκπαίδευσης: επενδύοντας στις δεξιότητες για καλύτερα κοινωνικοοικονομικά αποτελέσματα», COM(2012) 669
(59)

   COM(2016) 381, βλέπε υποσημείωση 18.

(60)    Κοινή έκθεση προόδου του Συμβουλίου και της Επιτροπής για το 2010 σχετικά με την εφαρμογή του προγράμματος εργασίας «Εκπαίδευση και κατάρτιση 2010» (2010/C 117/01), βλέπε υποσημείωση 32· Κοινή έκθεση για το 2015 του Συμβουλίου και της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή του στρατηγικού πλαισίου για την ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης (ΕΚ 2020) ( 2015/C 417/04 ).
(61)    ΕΕ/C 398/01, βλέπε υποσημείωση 22.
(62)    ΕΕ /C 189/15, βλέπε υποσημείωση 23.
(63)    Ψήφισμα του Συμβουλίου, της 28ης Μαΐου 2004, σχετικά με την ενίσχυση των πολιτικών, συστημάτων και πρακτικών στον τομέα του διά βίου προσανατολισμού, http://www.consilium.europa.eu/ueDocs/cms_Data/docs/pressData/ en/educ/104236.pdf · Ψήφισμα του Συμβουλίου, της 21ης Νοεμβρίου 2008, για την καλύτερη ένταξη του διά βίου προσανατολισμού στις στρατηγικές της διά βίου εκπαίδευσης.
(64)    Ψήφισμα που ενέκρινε η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών στις 25 Σεπτεμβρίου 2015, Μεταμορφώνοντας τον κόσμο μας: το θεματολόγιο για τη βιώσιμη ανάπτυξη με ορίζοντα το 2030 http://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/70/1&Lang=E
(65)    Κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφοράς για τις γλώσσες: Εκμάθηση, διδασκαλία, αξιολόγηση (ΚΕΠΑ) https://www.coe.int/en/web/common-european-framework-reference-languages  
(66)    Το πλαίσιο ψηφιακής ικανότητας, βλέπε υποσημείωση 30.
(67)    Το πλαίσιο επιχειρηματικής ικανότητας, βλέπε υποσημείωση 31.
(68)

   Competences for democratic culture - Living together as equals in culturally diverse democratic societies (2016), https://rm.coe.int/16806ccc07

(69)    Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2014) Science education for responsible citizenship (Εκπαίδευση στις θετικές επιστήμες για υπεύθυνη συμμετοχή του πολίτη στα κοινά), βλέπε υποσημείωση 38.
(70)    Συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με τον ρόλο των κοινωνικομορφωτικών δραστηριοτήτων για τους νέους στη στήριξη της ανάπτυξης βασικών δεξιοτήτων ζωής, οι οποίες διευκολύνουν την επιτυχή μετάβασή τους στον ενήλικο και τον επαγγελματικό βίο και την ενεργό συμμετοχή στα κοινά (22 Μαΐου 2017), http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-9547-2017-INIT/el/pdf
(71)    Συμπεράσματα του Συμβουλίου για την ενίσχυση της διατομεακής συνεργασίας στην πολιτική για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των κοινωνικοοικονομικών προκλήσεων των νέων (27 Μαΐου 2015) 2015/C 172/03
(72)    Συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με τον ρόλο της προσχολικής και της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης στην ενίσχυση της δημιουργικότητας, της καινοτομίας και της ψηφιακής ικανότητας (27 Μαΐου 2015) 2015/C 172/05
(73)    COM(2017) 248, βλέπε υποσημείωση 20.
(74)    Σύσταση του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 2016, όσον αφορά τις Διαδρομές Αναβάθμισης των Δεξιοτήτων: Νέες Ευκαιρίες για Ενηλίκους, http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32016H1224(01)&from=EN  
(75)     ΕΕ 2015/C 417/04 , παράρτημα II.
(76)    COM(2017) 247, βλέπε υποσημείωση 21.
(77)    Με βάση τις εμπειρίες και την εμπειρογνωμοσύνη που αναπτύχθηκε κατά τη δημιουργία του κοινού ευρωπαϊκού πλαισίου αναφοράς για τις γλώσσες, του πλαισίου ψηφιακής ικανότητας και του πλαισίου επιχειρηματικής ικανότητας.
(78)    Όπως το πλαίσιο ψηφιακής ικανότητας, βλέπε υποσημείωση 30.
(79)    Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής: Αξιολόγηση των βασικών ικανοτήτων κατά την αρχική εκπαίδευση και κατάρτιση: Κατευθύνσεις πολιτικής, SWD (2012) 371.
(80)    Στόχος βιώσιμης ανάπτυξης 4 των Ηνωμένων Εθνών, βλέπε υποσημείωση 44.

Βρυξέλλες,17.1.2018

COM(2018) 24 final

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

της

Πρότασης σύστασης του Συμβουλίου

σχετικά με τις βασικές ικανότητες της διά βίου μάθησης

{SWD(2018) 14 final}


ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ
Βασικές ικανότητες της δια βίου μάθησης
Ενα ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφοράς

Ιστορικό και στόχοι

Κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα σε ποιοτική και χωρίς αποκλεισμούς εκπαίδευση, κατάρτιση και διά βίου μάθηση προκειμένου να διατηρήσει και να αποκτήσει δεξιότητες που θα του επιτρέψουν να συμμετέχει πλήρως στην κοινωνία και να διαχειρίζεται με επιτυχία τις αλλαγές στην αγορά εργασίας.

Κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα σε έγκαιρη και εξατομικευμένη συνδρομή με στόχο τη βελτίωση των προοπτικών του για απασχόληση ή αυτοαπασχόληση. Αυτό περιλαμβάνει το δικαίωμα στήριξης για την αναζήτηση εργασίας, την κατάρτιση και την επανειδίκευση.

Οι εν λόγω αρχές καθορίζονται στον ευρωπαϊκό «Πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων».

Σε έναν ραγδαία μεταβαλλόμενο και ιδιαίτερα διασυνδεδεμένο κόσμο, κάθε άτομο θα χρειάζεται ένα ευρύ φάσμα δεξιοτήτων και ικανοτήτων, ενώ θα πρέπει να τις αναπτύσσει συνεχώς καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής. Οι βασικές ικανότητες, όπως ορίζονται στο παρόν πλαίσιο αναφοράς, αποσκοπούν στο να θέσουν τα θεμέλια για την επίτευξη περισσότερο ισότιμων και πιο δημοκρατικών κοινωνιών. Ανταποκρίνονται στην ανάγκη για βιώσιμη ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς, κοινωνική συνοχή και περαιτέρω ανάπτυξη της δημοκρατικής νοοτροπίας.

Οι βασικοί στόχοι του πλαισίου αναφοράς είναι οι εξής:

α) ο προσδιορισμός και ο ορισμός των βασικών ικανοτήτων που απαιτούνται για την απασχολησιμότητα, την προσωπική ολοκλήρωση, την ενεργό συμμετοχή του πολίτη στα κοινά και την κοινωνική ένταξη·

β) η παροχή ενός ευρωπαϊκού εργαλείου αναφοράς για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, τους παρόχους εκπαίδευσης και κατάρτισης, το εκπαιδευτικό προσωπικό, τους εργοδότες και τους ίδιους τους εκπαιδευόμενους·

γ) η υποστήριξη των προσπαθειών σε ευρωπαϊκό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο για την προώθηση της ανάπτυξης ικανοτήτων σε μια προοπτική διά βίου μάθησης.

Βασικές ικανότητες

Για τους σκοπούς της παρούσας σύστασης, οι ικανότητες ορίζονται ως ένας συνδυασμός γνώσεων, δεξιοτήτων και στάσεων, όπου:

α) οι γνώσεις συνίστανται στα ήδη εδραιωμένα γεγονότα και αριθμητικά στοιχεία, έννοιες, ιδέες και θεωρίες που υποστηρίζουν την κατανόηση ενός συγκεκριμένου τομέα ή αντικειμένου·

β) οι δεξιότητες ορίζονται ως η ικανότητα και η δυνατότητα εκτέλεσης διαδικασιών και αξιοποίησης των υφιστάμενων γνώσεων για την επίτευξη αποτελεσμάτων·

γ) οι στάσεις αντιστοιχούν στην προδιάθεση και τις νοοτροπίες δράσης ή αντίδρασης απέναντι σε ιδέες, άτομα ή καταστάσεις.

Οι βασικές ικανότητες είναι εκείνες τις οποίες χρειάζονται όλοι για την προσωπική τους ολοκλήρωση και ανάπτυξη, την απασχολησιμότητα, την κοινωνική ένταξη και την ενεργό συμμετοχή του πολίτη στα κοινά. Αναπτύσσονται σε μια προοπτική διά βίου μάθησης, από την προσχολική ηλικία μέχρι την ενήλικο ζωή, και μέσω τυπικής, μη τυπικής και άτυπης μάθησης.

Οι βασικές ικανότητες θεωρούνται όλες εξίσου σημαντικές· καθεμία εξ αυτών συμβάλλει σε μια επιτυχημένη ζωή στην κοινωνία. Οι ικανότητες μπορούν να εφαρμοστούν σε πολλά διαφορετικά πλαίσια και σε πολλούς συνδυασμούς. Αλληλεπικαλύπτονται και αλληλοσυνδέονται· πτυχές που είναι ουσιαστικές για έναν τομέα υποστηρίζουν ικανότητες σε άλλο τομέα. Δεξιότητες όπως η κριτική σκέψη, η επίλυση προβλημάτων, η ομαδική εργασία, οι δεξιότητες επικοινωνίας και διαπραγμάτευσης, οι αναλυτικές δεξιότητες, η δημιουργικότητα και οι διαπολιτισμικές δεξιότητες είναι ενσωματωμένες σε όλο το φάσμα των βασικών δεξιοτήτων.

·Το πλαίσιο αναφοράς ορίζει οκτώ βασικές ικανότητες:

·Ικανότητα γραμματισμού·

·Γλωσσική ικανότητα·

·Μαθηματική ικανότητα και ικανότητες στις θετικές επιστήμες, την τεχνολογία και τη μηχανική και·

·Ψηφιακή ικανότητα·

·Προσωπική, κοινωνική και μαθησιακή ικανότητα·

·Ικανότητα του πολίτη·

·Επιχειρηματική ικανότητα·

·Πολιτιστική γνώση και έκφραση.

1.Ικανότητα γραμματισμού

Ο γραμματισμός είναι η ικανότητα προσδιορισμού, κατανόησης, έκφρασης, δημιουργίας και ερμηνείας εννοιών, αισθημάτων, γεγονότων και απόψεων τόσο σε προφορική όσο και σε γραπτή μορφή, με χρήση οπτικών, ηχητικών/ακουστικών και ψηφιακών υλικών σε όλους τους επιστημονικούς κλάδους και τα πλαίσια. Υποδηλώνει την ικανότητα αποτελεσματικής επικοινωνίας και επαφής με τους άλλους, με κατάλληλο και δημιουργικό τρόπο.

Η ανάπτυξη του γραμματισμού αποτελεί τη βάση για περαιτέρω μάθηση και περαιτέρω γλωσσική αλληλεπίδραση. Ανάλογα με το πλαίσιο, η ικανότητα γραμματισμού μπορεί να αναπτυχθεί στη μητρική γλώσσα, τη γλώσσα του σχολείου και/ή την επίσημη γλώσσα μιας χώρας ή περιοχής.

Βασικές γνώσεις, δεξιότητες και στάσεις που σχετίζονται μ’ αυτή την ικανότητα

Ο γραμματισμός περιλαμβάνει τις γνώσεις ανάγνωσης και γραφής, καθώς και καλή κατανόηση των γραπτών πληροφοριών. Ο γραμματισμός απαιτεί το άτομο να έχει γνώση του βασικού λεξιλογίου, της λειτουργικής γραμματικής και των λειτουργιών της γλώσσας. Περιλαμβάνει τη γνώση των βασικών τύπων λεκτικής αλληλεπίδρασης, ενός φάσματος λογοτεχνικών και μη λογοτεχνικών κειμένων, καθώς και των βασικών χαρακτηριστικών των διαφορετικών υφολογικών στυλ και επιπέδων της γλώσσας.

Τα άτομα θα πρέπει να έχουν τις δεξιότητες να επικοινωνούν προφορικά και γραπτά σε διάφορες καταστάσεις και να παρακολουθούν και να προσαρμόζουν την επικοινωνία τους στις απαιτήσεις της κατάστασης. Η ικανότητα αυτή περιλαμβάνει επίσης την ικανότητα αναγνώρισης και χρήσης διαφόρων ειδών πόρων, την έρευνα, τη συλλογή και την επεξεργασία πληροφοριών, τη χρήση βοηθημάτων, καθώς και την προφορική και έγγραφη διατύπωση και έκφραση επιχειρημάτων με πειστικό τρόπο κατάλληλο για το εκάστοτε συγκείμενο.

Μια θετική στάση ως προς τον γραμματισμό περιλαμβάνει τη διάθεση για κριτικό και εποικοδομητικό διάλογο, την εκτίμηση αισθητικών ιδιοτήτων, καθώς και ενδιαφέρον για την αλληλεπίδραση με άλλους. Αυτό προϋποθέτει συνειδητοποίηση του αντίκτυπου της γλώσσας σε τρίτους και ανάγκη κατανόησης και χρήσης της γλώσσας με θετικό και κοινωνικά υπεύθυνο τρόπο.

2.Γλωσσική ικανότητα

Η ικανότητα αυτή ορίζεται ως η κατάλληλη και αποτελεσματική ικανότητα χρήσης διαφορετικών γλωσσών με σκοπό την επικοινωνία. Υπό ευρεία έννοια, περιλαμβάνει τις ίδιες βασικές διαστάσεις δεξιοτήτων με αυτές του γραμματισμού: βασίζεται στην ικανότητα κατανόησης, έκφρασης και ερμηνείας εννοιών, σκέψεων, συναισθημάτων, γεγονότων και απόψεων τόσο σε προφορική όσο και σε γραπτή μορφή (ακρόαση, ομιλία, ανάγνωση και γραφή) σε ένα κατάλληλο φάσμα κοινωνικών και πολιτιστικών περιβαλλόντων σύμφωνα με τις επιθυμίες και τις ανάγκες καθενός. Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να περιλαμβάνει τη διατήρηση και την περαιτέρω ανάπτυξη των ικανοτήτων μητρικής γλώσσας.

Βασικές γνώσεις, δεξιότητες και στάσεις που σχετίζονται μ’ αυτή την ικανότητα

Η εν λόγω ικανότητα απαιτεί τη γνώση του λεξιλογίου και της λειτουργικής γραμματικής διαφορετικών γλωσσών και τη γνώση των βασικών τύπων λεκτικής αλληλεπίδρασης και υφολογικών επιπέδων της γλώσσας. Ιδιαίτερη σημασία έχει η γνώση των κοινωνικών συμβάσεων, όπως και της πολιτισμικής διάστασης και της ποικιλότητας των γλωσσών.

Οι βασικές δεξιότητες για την εν λόγω ικανότητα συνίστανται στην ικανότητα κατανόησης προφορικών μηνυμάτων, έναρξης, συνέχισης και ολοκλήρωσης συνομιλιών και ανάγνωσης, κατανόησης και σύνταξης κειμένων, με διαφορετικά επίπεδα επάρκειας σε διαφορετικές γλώσσες, ανάλογα με τις ανάγκες του ατόμου. Τα άτομα θα πρέπει να μπορούν να χρησιμοποιούν τα εργαλεία κατάλληλα και να μαθαίνουν γλώσσες τυπικά, μη τυπικά και ατύπως σε όλη τη διάρκεια της ζωής.

Μια σχετική θετική στάση περιλαμβάνει την αναγνώριση της πολιτισμικής πολυμορφίας, καθώς και το ενδιαφέρον και την περιέργεια για διάφορες γλώσσες και για τη διαπολιτισμική επικοινωνία. Περιλαμβάνει επίσης τον σεβασμό των προσωπικών γλωσσικών χαρακτηριστικών κάθε ατόμου, συμπεριλαμβανομένου του σεβασμού της μητρικής γλώσσας ατόμων που ανήκουν σε μειονότητες και/ή προέρχονται από οικογένειες μεταναστών.

3.Μαθηματική ικανότητα και ικανότητες στις θετικές επιστήμες, την τεχνολογία και τη μηχανική

Α. Η μαθηματική ικανότητα είναι η ικανότητα ανάπτυξης και εφαρμογής μαθηματικής σκέψης για την επίλυση ενός φάσματος προβλημάτων σε καθημερινές καταστάσεις. Προκειμένου να επιτευχθεί η οικοδόμηση στέρεας βάσης στη λειτουργική γνώση της αριθμητικής, πρέπει να δίδεται έμφαση τόσο στη διαδικασία και τη δραστηριότητα όσο και στη γνώση. Η μαθηματική ικανότητα περιλαμβάνει, σε διάφορους βαθμούς, την ικανότητα και την προθυμία χρήσης μαθηματικών τρόπων σκέψης (λογική και χωρική σκέψη) και παρουσίασης (μαθηματικοί τύποι, μοντέλα, κατασκευές, γραφικές παραστάσεις/διαγράμματα).

Β. Η ικανότητα στις θετικές επιστήμες αναφέρεται στην ικανότητα και την προθυμία αξιοποίησης του συνόλου των γνώσεων και της μεθοδολογίας εξήγησης του φυσικού κόσμου, προκειμένου να προσδιορίζονται ερωτήματα και να συνάγονται συμπεράσματα στοιχειοθετημένα. Οι ικανότητες στην τεχνολογία και τη μηχανική είναι εφαρμογές της εν λόγω γνώσης και μεθοδολογίας, προκειμένου να ικανοποιούνται οι αντιληπτές ανθρώπινες επιθυμίες ή ανάγκες. Η ικανότητα στις θετικές επιστήμες, την τεχνολογία και τη μηχανική περιλαμβάνει την κατανόηση των αλλαγών που προκαλούνται από τη δραστηριότητα του ανθρώπου και την ευθύνη του ως μεμονωμένου πολίτη.

Βασικές γνώσεις, δεξιότητες και στάσεις που σχετίζονται μ’ αυτή την ικανότητα

Α. Η εδραία γνώση στα μαθηματικά περιλαμβάνει την καλή γνώση των αριθμών, μέτρων και δομών, των βασικών πράξεων και των βασικών μαθηματικών παραστάσεων, την κατανόηση των μαθηματικών όρων και εννοιών και των ερωτημάτων στα οποία τα μαθηματικά μπορούν να παράσχουν απαντήσεις.

Κάθε άτομο θα πρέπει να έχει τις δεξιότητες που απαιτούνται για να εφαρμόσει τις βασικές μαθηματικές αρχές και διαδικασίες σε καθημερινές καταστάσεις στο σπίτι του και στην εργασία (π.χ. χρηματοοικονομικές δεξιότητες) και για να κατανοεί και να αξιολογεί αντίστοιχες ακολουθίες επιχειρημάτων. Κάθε άτομο θα πρέπει επίσης να είναι σε θέση να χρησιμοποιεί τη μαθηματική λογική, να κατανοεί τη μαθηματική απόδειξη και να επικοινωνεί με μαθηματική γλώσσα, καθώς και να χρησιμοποιεί κατάλληλα βοηθήματα, συμπεριλαμβανομένων των στατιστικών στοιχείων και γραφημάτων.

Η θετική στάση απέναντι στα μαθηματικά βασίζεται στον σεβασμό της αλήθειας και στην προθυμία αναζήτησης των αιτιών-λόγων και αξιολόγησης της αξιοπιστίας τους.

Β. Για τις θετικές επιστήμες, την τεχνολογία και τη μηχανική, οι βασικές γνώσεις περιλαμβάνουν τις βασικές αρχές του φυσικού κόσμου, τις θεμελιώδεις επιστημονικές έννοιες, θεωρίες, αρχές και μεθόδους, την τεχνολογία και τα τεχνολογικά προϊόντα και διαδικασίες, καθώς και την κατανόηση των επιπτώσεων των θετικών επιστημών, της τεχνολογίας, της μηχανικής και της ανθρώπινης δραστηριότητας γενικότερα στον φυσικό κόσμο. Οι ικανότητες αυτές θα πρέπει να επιτρέπουν στα άτομα να κατανοούν καλύτερα τις εξελίξεις, τους περιορισμούς και τους κινδύνους που απορρέουν από τις επιστημονικές θεωρίες, τις εφαρμογές και την τεχνολογία στις κοινωνίες γενικά (σε σχέση με τη λήψη αποφάσεων, τις αξίες, τα ηθικά διλήμματα, τον πολιτισμό κ.λπ.).

Στις δεξιότητες περιλαμβάνονται η κατανόηση των θετικών επιστημών ως διαδικασίας διερεύνησης της φύσης μέσω ελεγχόμενων πειραμάτων, η ικανότητα χρήσης και χειρισμού τεχνολογικών εργαλείων και μηχανημάτων, καθώς και επιστημονικών δεδομένων για την επίτευξη ενός σκοπού ή τη λήψη/συναγωγή τεκμηριωμένης απόφασης ή συμπεράσματος, και η ετοιμότητα απόρριψης των προσωπικών πεποιθήσεων σε περίπτωση που αντιβαίνουν σε νέα πειραματικά ευρήματα. Τα άτομα θα πρέπει επίσης να είναι σε θέση να αναγνωρίζουν τα βασικά χαρακτηριστικά της επιστημονικής έρευνας και να έχουν την ικανότητα να δημοσιοποιούν τα συμπεράσματα και να παρουσιάζουν τον συλλογισμό που οδήγησε σ’ αυτά.

Η ικανότητα περιλαμβάνει μια στάση κριτικής αποδοχής και περιέργειας, το ενδιαφέρον για ηθικά ζητήματα και την υποστήριξη τόσο της ασφάλειας όσο και της αειφορίας του περιβάλλοντος, ιδίως όσον αφορά την επιστημονική και τεχνολογική πρόοδο σε σχέση με το άτομο, την οικογένεια, την κοινότητα καθώς και παγκόσμια θέματα.

4.Ψηφιακή ικανότητα

Η ψηφιακή ικανότητα περιλαμβάνει την υπεύθυνη χρήση και ενασχόληση με τις ψηφιακές τεχνολογίες, με αυτοπεποίθηση και κριτικό πνεύμα, για τη μάθηση, την εργασία και τη συμμετοχή στην κοινωνία. Περιλαμβάνει την παιδεία στις πληροφορίες και τα δεδομένα, την επικοινωνία και τη συνεργασία, τη δημιουργία ψηφιακού περιεχομένου (συμπεριλαμβανομένου του προγραμματισμού), την ασφάλεια (συμπεριλαμβανομένης της ψηφιακής ευημερίας και των ικανοτήτων που σχετίζονται με την κυβερνοασφάλεια) και την επίλυση προβλημάτων.

Βασικές γνώσεις, δεξιότητες και στάσεις που σχετίζονται μ’ αυτή την ικανότητα

Τα άτομα θα πρέπει να κατανοούν τον τρόπο με τον οποίο οι ψηφιακές τεχνολογίες μπορούν να υποστηρίξουν την επικοινωνία, τη δημιουργικότητα και την καινοτομία, και θα πρέπει να γνωρίζουν τις ευκαιρίες, τους περιορισμούς, τις επιπτώσεις και τους κινδύνους που σχετίζονται μ’ αυτές. Θα πρέπει να κατανοούν τις γενικές αρχές, τους μηχανισμούς και τη λογική που διέπουν τις εξελισσόμενες ψηφιακές τεχνολογίες και να γνωρίζουν τη βασική λειτουργία και χρήση διαφόρων συσκευών, λογισμικού και δικτύων. Τα άτομα θα πρέπει να τηρούν κριτική στάση σε ό,τι αφορά την εγκυρότητα, την αξιοπιστία και τις επιπτώσεις των πληροφοριών και των δεδομένων που διατίθενται με ψηφιακά μέσα και θα πρέπει να είναι ενήμερα σχετικά με τις νομικές και δεοντολογικές αρχές που διέπουν την ενασχόληση με τις ψηφιακές τεχνολογίες.

Τα άτομα θα πρέπει να μπορούν να χρησιμοποιούν τις ψηφιακές τεχνολογίες για να υποστηρίξουν την ενεργό συμμετοχή τους στα κοινά και την κοινωνική τους ένταξη, τη συνεργασία με τους άλλους και τη δημιουργικότητά τους για την επίτευξη προσωπικών, κοινωνικών ή εμπορικών στόχων. Οι δεξιότητες περιλαμβάνουν την ικανότητα χρήσης, πρόσβασης, φιλτραρίσματος, αξιολόγησης, δημιουργίας, προγραμματισμού και διαμοιρασμού ψηφιακού περιεχομένου. Τα άτομα θα πρέπει να μπορούν να διαχειριστούν και να προστατεύσουν πληροφορίες, περιεχόμενο, δεδομένα και ψηφιακές ταυτότητες, καθώς και να αναγνωρίσουν και να ασχοληθούν ενεργά με λογισμικό, συσκευές, τεχνητή νοημοσύνη ή ρομπότ.

Η ενασχόληση με τις ψηφιακές τεχνολογίες και περιεχόμενο απαιτεί αφενός αναστοχαστική και κριτική στάση, αλλά και στάση που χαρακτηρίζεται από περιέργεια, προοδευτικό πνεύμα και ενδιαφέρον για τις μελλοντικές εξελίξεις όσον αφορά τις εν λόγω τεχνολογίες. Επίσης, απαιτεί μια προσέγγιση που χαρακτηρίζεται από την τήρηση της δεοντολογίας, τη μέριμνα για την ασφάλεια και από υπευθυνότητα ως προς τη χρήση αυτών των εργαλείων.

5.Προσωπική, κοινωνική και μαθησιακή ικανότητα

Η προσωπική, κοινωνική και μαθησιακή ικανότητα είναι η αναστοχαστική ικανότητα του ατόμου, η ικανότητα αποτελεσματικής διαχείρισης του χρόνου και των πληροφοριών, εποικοδομητικής συνεργασίας με άλλους, διατήρησης της ανθεκτικότητας και διαχείρισης της διαδικασίας μάθησης και της σταδιοδρομίας του ατόμου. Περιλαμβάνει την ικανότητα αντιμετώπισης της αβεβαιότητας και της πολυπλοκότητας, τις μεταγνωστικές ικανότητες, την ικανότητα υποστήριξης της σωματικής και συναισθηματικής ευημερίας του ατόμου, καθώς και την ικανότητα ενσυναίσθησης και διαχείρισης συγκρούσεων.

Βασικές γνώσεις, δεξιότητες και στάσεις που σχετίζονται μ’ αυτή την ικανότητα

Για επιτυχείς διαπροσωπικές σχέσεις και κοινωνική συμμετοχή, είναι σημαντική η κατανόηση των κωδίκων συμπεριφοράς και των κανόνων επικοινωνίας που είναι γενικά αποδεκτοί σε διαφορετικές κοινωνίες και περιβάλλοντα. Η προσωπική, κοινωνική και μαθησιακή ικανότητα απαιτεί επίσης γνώση των στοιχείων που είναι απαραίτητα για τη διατήρηση υγιούς νου, σώματος και τρόπου ζωής. Περιλαμβάνει το να γνωρίζει το άτομο τις στρατηγικές μάθησης που προτιμά, τις ανάγκες ανάπτυξης ικανοτήτων και διάφορους τρόπους ανάπτυξης ικανοτήτων και αναζήτησης των διαθέσιμων ευκαιριών εκπαίδευσης, κατάρτισης και σταδιοδρομίας, καθώς και καθοδήγησης ή υποστήριξης.

Οι δεξιότητες περιλαμβάνουν την ικανότητα προσδιορισμού των ικανοτήτων του ατόμου, επικέντρωσης της προσοχής, αντιμετώπισης της πολυπλοκότητας, κριτικού αναστοχασμού και λήψης αποφάσεων. Η εν λόγω ικανότητα περιλαμβάνει την ικανότητα μάθησης και εργασίας τόσο σε συνεργατικό επίπεδο όσο και αυτόνομα, οργάνωσης και συνέχισης της διαδικασίας μάθησης, αξιολόγησης και διαμοιρασμού της εν λόγω μάθησης, αναζήτησης υποστήριξης, ανάλογα με την περίπτωση, και αποτελεσματικής διαχείρισης της σταδιοδρομίας και των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων του ατόμου. Τα άτομα θα πρέπει να είναι ανθεκτικά και ικανά να αντιμετωπίσουν την αβεβαιότητα και το άγχος. Θα πρέπει να μπορούν να επικοινωνήσουν εποικοδομητικά σε διαφορετικά περιβάλλοντα, να συνεργαστούν σε ομάδες και να διαπραγματευτούν. Στα παραπάνω περιλαμβάνεται η ικανότητα επίδειξης ανοχής, έκφρασης και κατανόησης διαφορετικών οπτικών γωνιών, καθώς και η ικανότητα δημιουργίας κλίματος εμπιστοσύνης και ενσυναίσθησης.

Η ικανότητα βασίζεται σε μια θετική στάση απέναντι στην προσωπική, κοινωνική και σωματική ευημερία του ατόμου, καθώς και απέναντι στη διά βίου μάθηση. Βασίζεται σε μια στάση συνεργασίας, διεκδικητικής συμπεριφοράς και ακεραιότητας. Αυτό περιλαμβάνει τον σεβασμό των άλλων και την προθυμία συμβιβασμού και υπέρβασης των προκαταλήψεων. Τα άτομα θα πρέπει να μπορούν να προσδιορίσουν και να θέσουν στόχους, να δημιουργούν κίνητρα για τον εαυτό τους και να αναπτύξουν ανθεκτικότητα και πεποίθηση με σκοπό την επιδίωξη και επίτευξη της μάθησης σε όλη της διάρκεια της ζωής τους. Η στάση που βασίζεται στην επίλυση προβλημάτων στηρίζει τόσο τη διαδικασία μάθησης όσο και την ικανότητα του ατόμου να διαχειρίζεται εμπόδια και αλλαγές. Περιλαμβάνει την επιθυμία εφαρμογής προηγούμενων γνώσεων και εμπειριών της ζωής και την περιέργεια για την αναζήτηση νέων ευκαιριών μάθησης και ανάπτυξης σε ποικίλα πλαίσια ζωής.

6.Ικανότητα του πολίτη

Η ικανότητα του πολίτη είναι η ικανότητα των ατόμων να ενεργούν ως υπεύθυνοι πολίτες και να συμμετέχουν πλήρως στον δημόσιο και τον κοινωνικό βίο, βασιζόμενοι στην κατανόηση των κοινωνικών, οικονομικών και πολιτικών εννοιών και δομών, καθώς και των παγκόσμιων εξελίξεων και της βιωσιμότητας.

Βασικές γνώσεις, δεξιότητες και στάσεις που σχετίζονται μ’ αυτή την ικανότητα

Η ικανότητα του πολίτη βασίζεται στη γνώση των βασικών εννοιών που σχετίζονται με τα άτομα, τις ομάδες, τις οργανώσεις εργασίας, την κοινωνία, την οικονομία και τον πολιτισμό. Η εν λόγω ικανότητα περιλαμβάνει την κατανόηση των κοινών ευρωπαϊκών αξιών, όπως διατυπώνονται στο άρθρο 2 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση και στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Περιλαμβάνει τη γνώση των γεγονότων της σύγχρονης εποχής, καθώς και κριτική κατανόηση των βασικών εξελίξεων στην εθνική, ευρωπαϊκή και παγκόσμια ιστορία. Επιπλέον, περιλαμβάνει επίγνωση των στόχων, των αξιών και των πολιτικών των κοινωνικών και πολιτικών κινημάτων, καθώς και των βιώσιμων συστημάτων, ιδίως της κλιματικής και δημογραφικής αλλαγής σε παγκόσμια κλίμακα και των γενεσιουργών αιτιών τους. Απαραίτητη είναι η γνώση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, καθώς και η επίγνωση της πολυμορφίας και των πολιτιστικών ταυτοτήτων στην Ευρώπη και στον κόσμο. Αυτό περιλαμβάνει κατανόηση των πολυπολιτισμικών και κοινωνικοοικονομικών διαστάσεων των ευρωπαϊκών κοινωνιών και του τρόπου με τον οποίο οι εθνικές πολιτιστικές ταυτότητες συνδιαμορφώνουν την ευρωπαϊκή ταυτότητα.

Οι δεξιότητες για την ικανότητα του πολίτη σχετίζονται με την ικανότητα αποτελεσματικής συνδιαλλαγής με άλλους σε θέματα κοινού ή δημόσιου ενδιαφέροντος, συμπεριλαμβανομένης της βιώσιμης ανάπτυξης της κοινωνίας. Αυτό περιλαμβάνει δεξιότητες κριτικής σκέψης και εποικοδομητικής συμμετοχής σε κοινοτικές δραστηριότητες, καθώς και στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων σε όλα τα επίπεδα, από το τοπικό και το εθνικό μέχρι το ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο. Τα παραπάνω προϋποθέτουν επίσης την ικανότητα πρόσβασης, κριτικής κατανόησης και αλληλεπίδρασης τόσο με τις παραδοσιακές όσο και με τις σύγχρονες μορφές των μέσων ενημέρωσης και επικοινωνίας.

Ο σεβασμός των ανθρώπινων δικαιωμάτων ως θεμέλιο της δημοκρατίας αποτελεί τη βάση για τη διαμόρφωση υπεύθυνης και εποικοδομητικής στάσης. Η εποικοδομητική συμμετοχή προϋποθέτει την προθυμία συμμετοχής στις δημοκρατικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων σε όλα τα επίπεδα και τις δραστηριότητες του δημόσιου βίου. Περιλαμβάνει την υποστήριξη της κοινωνικής και πολιτισμικής πολυμορφίας, της ισότητας των φύλων και της κοινωνικής συνοχής, ετοιμότητα σεβασμού της ιδιωτικότητας των άλλων και ανάληψης ευθύνης για το περιβάλλον. Το ενδιαφέρον για τις πολιτικές και κοινωνικοοικονομικές εξελίξεις και τη διαπολιτισμική επικοινωνία είναι απαραίτητο, προκειμένου το άτομο να είναι έτοιμο τόσο να υπερνικήσει τις προκαταλήψεις όσο και να συμβιβαστεί, εφόσον χρειαστεί, καθώς και να διασφαλίσει την κοινωνική δικαιοσύνη.

7.Επιχειρηματική ικανότητα

Η επιχειρηματική ικανότητα αναφέρεται στην ικανότητα επενέργειας σε ευκαιρίες και ιδέες, και μετασχηματισμού τους σε αξίες για τους άλλους. Η εν λόγω ικανότητα βασίζεται στη δημιουργικότητα, την κριτική σκέψη και την επίλυση προβλημάτων, την ανάληψη πρωτοβουλιών και την επιμονή, καθώς και στην ικανότητα συνεργασίας με σκοπό τον σχεδιασμό και τη διαχείριση έργων πολιτιστικής, κοινωνικής ή εμπορικής αξίας.

Βασικές γνώσεις, δεξιότητες και στάσεις που σχετίζονται μ’ αυτή την ικανότητα

Η επιχειρηματική ικανότητα απαιτεί επίγνωση της ύπαρξης των διαφόρων πλαισίων και ευκαιριών για τον μετασχηματισμό των ιδεών σε δράση στο πλαίσιο προσωπικών, κοινωνικών και επαγγελματικών δραστηριοτήτων, καθώς και κατανόηση του τρόπου με τον οποίο προκύπτουν τα παραπάνω. Τα άτομα θα πρέπει να γνωρίζουν και να κατανοούν προσεγγίσεις σχεδιασμού και διαχείρισης έργων, τα οποία περιλαμβάνουν τόσο διαδικασίες όσο και πόρους. Θα πρέπει να έχουν κάποιες γνώσεις οικονομικής επιστήμης και θα πρέπει να κατανοούν τις κοινωνικές και οικονομικές ευκαιρίες και προκλήσεις που αντιμετωπίζει ένας εργοδότης, ένας οργανισμός ή μια κοινωνία. Θα πρέπει επίσης να έχουν επίγνωση των αρχών δεοντολογίας, καθώς και αυτεπίγνωση των ισχυρών σημείων και των αδυναμιών τους.

Οι επιχειρηματικές δεξιότητες βασίζονται στη δημιουργικότητα, η οποία περιλαμβάνει φαντασία, στρατηγική σκέψη και δυνατότητα επίλυσης προβλημάτων, καθώς και κριτική και εποικοδομητική σκέψη στο πλαίσιο εξελισσόμενων δημιουργικών διαδικασιών και καινοτομίας. Περιλαμβάνουν την ικανότητα τόσο αυτόνομης εργασίας όσο και εργασίας σε ομάδες, με σκοπό την κινητοποίηση πόρων (ατόμων και πραγμάτων) και τη διατήρηση της δραστηριότητας. Στα παραπάνω περιλαμβάνεται η ικανότητα λήψης οικονομικών αποφάσεων σχετικά με το κόστος και την αξία. Η ικανότητα αποτελεσματικής επικοινωνίας και διαπραγμάτευσης με τους άλλους, καθώς και αντιμετώπισης της αβεβαιότητας, της αμφισημίας και του κινδύνου είναι απαραίτητη ως μέρος της διαδικασίας λήψης τεκμηριωμένων αποφάσεων.

Η επιχειρηματική στάση χαρακτηρίζεται από ένα αίσθημα καινοτομίας και αυτενέργειας, προδραστικότητα, προσανατολισμό προς το μέλλον, θάρρος και επιμονή στην επίτευξη στόχων. Περιλαμβάνει την επιθυμία κινητοποίησης των άλλων και εκτίμησης των ιδεών τους, ενσυναίσθηση και μέριμνα για τους άλλους ανθρώπους και τον κόσμο, και αποδοχή της ευθύνης της υιοθέτησης δεοντολογικών προσεγγίσεων καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας.

8.Πολιτιστική γνώση και έκφραση

Η ικανότητα πολιτιστικής γνώσης και έκφρασης αναφέρεται στην κατανόηση και τον σεβασμό του τρόπου με τον οποίο οι ιδέες και οι σημασίες εκφράζονται δημιουργικά και κοινοποιούνται σε διαφορετικούς πολιτισμούς και μέσω ενός φάσματος τεχνών και άλλων πολιτιστικών μορφών. Περιλαμβάνει την προσπάθεια κατανόησης, ανάπτυξης και έκφρασης των ιδεών και του αισθήματος της θέσης ή του ρόλου του ατόμου στην κοινωνία μέσα από μια ποικιλία τρόπων και συγκειμένων.

Βασικές γνώσεις, δεξιότητες και στάσεις που σχετίζονται μ’ αυτή την ικανότητα

Η εν λόγω ικανότητα απαιτεί γνώση των τοπικών, εθνικών, ευρωπαϊκών και παγκόσμιων πολιτισμών και τρόπων έκφρασης, συμπεριλαμβανομένων των γλωσσών, της κληρονομιάς, των παραδόσεων και των πολιτιστικών προϊόντων τους, και κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι εν λόγω τρόποι έκφρασης μπορούν να αλληλοεπηρεάζονται και να επηρεάζουν τις ιδέες του ατόμου. Περιλαμβάνει την κατανόηση των διαφόρων τρόπων κοινοποίησης των ιδεών μεταξύ του δημιουργού, του συμμετέχοντος και του κοινού υπό μορφή γραπτών, έντυπων και ψηφιακών κειμένων, μέσω του θεάτρου, του κινηματογράφου, του χορού, των παιχνιδιών, της τέχνης και του σχεδίου, της μουσικής, των τελετουργικών και της αρχιτεκτονικής, καθώς και μέσω υβριδικών μορφών. Απαιτεί κατανόηση της εξελισσόμενης ταυτότητας του ατόμου μέσα σε έναν κόσμο πολιτισμικής πολυμορφίας, καθώς και του τρόπου με τον οποίο οι τέχνες και άλλες πολιτιστικές μορφές μπορούν να αποτελέσουν τόσο τρόπο αντίληψης όσο και διαμόρφωσης του κόσμου.

Οι δεξιότητες περιλαμβάνουν την ικανότητα έκφρασης και ερμηνείας μεταφορικών και αφηρημένων ιδεών, εμπειριών και συναισθημάτων με ενσυναίσθηση, καθώς και την ικανότητα πραγματοποίησης των παραπάνω σε ένα ευρύ φάσμα τεχνών και άλλων πολιτιστικών μορφών. Οι δεξιότητες περιλαμβάνουν επίσης την ικανότητα προσδιορισμού και αξιοποίησης ευκαιριών δημιουργίας προσωπικής, κοινωνικής ή εμπορικής αξίας μέσω των τεχνών και άλλων πολιτιστικών μορφών, καθώς και την ικανότητα ενασχόλησης με δημιουργικές διαδικασίες, τόσο ως άτομο όσο και συλλογικά.

Είναι σημαντική η τήρηση προοδευτικής στάσης, και σεβασμού, απέναντι στην πολυμορφία της πολιτιστικής έκφρασης σε συνδυασμό με την υιοθέτηση δεοντολογικής και υπεύθυνης προσέγγισης σε ό,τι αφορά τη διανοητική και πολιτιστική ιδιοκτησία. Η θετική στάση περιλαμβάνει επίσης την περιέργεια σε σχέση με τον κόσμο, τη δυνατότητα να φαντάζεται το άτομο νέες δυνατότητες και την προθυμία συμμετοχής σε πολιτιστικές εμπειρίες.

9.Υποστήριξη της ανάπτυξης βασικών ικανοτήτων

Οι βασικές ικανότητες είναι ένας δυναμικός συνδυασμός των γνώσεων, των δεξιοτήτων και των στάσεων που πρέπει να αναπτύσσει ένας εκπαιδευόμενος καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του, ξεκινώντας από νεαρή ηλικία. Η υψηλής ποιότητας και χωρίς αποκλεισμούς εκπαίδευση, κατάρτιση και διά βίου μάθηση παρέχουν σε όλους ευκαιρίες να αναπτύξουν τις βασικές ικανότητες και, ως εκ τούτου, είναι εφικτό να χρησιμοποιηθούν προσεγγίσεις με σκοπό την απόκτηση ικανοτήτων σε όλα τα περιβάλλοντα εκπαίδευσης, κατάρτισης και μάθησης καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής.

Έχουν προσδιοριστεί τρεις προκλήσεις προς υποστήριξη της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της μάθησης με σκοπό την απόκτηση ικανοτήτων σε ένα πλαίσιο διά βίου μάθησης: η χρήση ποικιλίας προσεγγίσεων και περιβαλλόντων μάθησης· η υποστήριξη για εκπαιδευτικούς και λοιπό εκπαιδευτικό προσωπικό· και η αξιολόγηση και επικύρωση της ανάπτυξης ικανοτήτων. Για την αντιμετώπιση των εν λόγω προκλήσεων, μπορούν να προσδιοριστούν ορισμένες ορθές πρακτικές.

a.Η χρήση ποικιλίας προσεγγίσεων και περιβαλλόντων μάθησης

α)Η διατομεακή μάθηση, οι συμπράξεις μεταξύ διαφόρων επιπέδων εκπαίδευσης και παραγόντων κατάρτισης και μάθησης, συμπεριλαμβανομένων όσων προέρχονται από την αγορά εργασίας, καθώς και έννοιες όπως οι σφαιρικές σχολικές προσεγγίσεις, με έμφαση στη συνεργατική διδασκαλία και μάθηση, καθώς και η ενεργός συμμετοχή και λήψη αποφάσεων από τους εκπαιδευόμενους μπορούν να εμπλουτίσουν τη μάθηση. Η διατομεακή συνεργασία μεταξύ ιδρυμάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης και εξωτερικών παραγόντων από την κοινότητα των επιχειρήσεων, των τεχνών, του αθλητισμού και της νεολαίας, ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ή ερευνητικών ιδρυμάτων, μπορεί να διαδραματίσει καίριο ρόλο στην αποτελεσματική ανάπτυξη ικανοτήτων.

β)Η απόκτηση των βασικών δεξιοτήτων, καθώς και η ευρύτερη ανάπτυξη ικανοτήτων μπορούν να προαχθούν μέσω της συστηματικής συμπλήρωσης της ακαδημαϊκής μάθησης με κοινωνική και συναισθηματική μάθηση, τέχνες και αθλητισμό. Η ενίσχυση των προσωπικών, κοινωνικών και μαθησιακών ικανοτήτων από νεαρή ηλικία μπορεί να παράσχει τη βάση για την ανάπτυξη των βασικών δεξιοτήτων.

γ)Μεθοδολογίες μάθησης όπως η διερευνητική μάθηση, η μάθηση βάσει έργων, η μεικτή μάθηση, η μάθηση με βάση τέχνες και παιχνίδια, μπορούν να δημιουργήσουν περισσότερα κίνητρα και να αυξήσουν τη συμμετοχή στη μάθηση. Παρομοίως, η πειραματική μάθηση, η μάθηση στον χώρο εργασίας και οι επιστημονικές μέθοδοι στις θετικές επιστήμες, την τεχνολογία, τη μηχανική και τα μαθηματικά (ΕΤΜΜ) μπορούν να προαγάγουν την ανάπτυξη ευρέος φάσματος ικανοτήτων.

δ)Οι εκπαιδευόμενοι, το εκπαιδευτικό προσωπικό και οι πάροχοι εκπαίδευσης μπορούν να ενθαρρυνθούν να χρησιμοποιούν τις ψηφιακές τεχνολογίες, για να βελτιώσουν τη μάθηση και να υποστηρίξουν την ανάπτυξη ψηφιακών ικανοτήτων. Για παράδειγμα, μέσω της συμμετοχής σε πρωτοβουλίες της Ένωσης όπως η «Ευρωπαϊκή εβδομάδα προγραμματισμού» 1 . Η χρήση εργαλείων αυτοαξιολόγησης, όπως το εργαλείο SELFIE 2 , μπορεί να βελτιώσει την ψηφιακή ικανότητα των παρόχων εκπαίδευσης, κατάρτισης και μάθησης.

ε)Συγκεκριμένες ευκαιρίες επιχειρηματικών εμπειριών, όπως οι μικροεπιχειρήσεις, η πρακτική άσκηση σε επιχειρήσεις ή επιχειρηματίες που επισκέπτονται ιδρύματα εκπαίδευσης και κατάρτισης μπορούν να ωφελήσουν ιδιαίτερα τους νέους, αλλά και τους ενηλίκους και τους εκπαιδευτικούς. Μπορεί να δίδεται στους νέους η ευκαιρία να αποκτήσουν τουλάχιστον μία επιχειρηματική εμπειρία στη διάρκεια της φοίτησής τους στην πρωτοβάθμια ή τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Οι συμπράξεις σχολείων και επιχειρήσεων και η δημιουργία πλατφορμών σε τοπικό επίπεδο, ιδίως στις αγροτικές περιοχές, μπορούν να διαδραματίσουν ουσιαστικό ρόλο στη διάδοση της επιχειρηματικής εκπαίδευσης. Η παροχή της κατάλληλης κατάρτισης και υποστήριξης στους εκπαιδευτικούς και τους διευθυντές σχολείων μπορεί να είναι ουσιαστικής σημασίας για τη δημιουργία διατηρήσιμης προόδου και ηγεσίας.

στ)Η γλωσσική ικανότητα μπορεί να αναπτυχθεί μέσω της στενής συνεργασίας με περιβάλλοντα εκπαίδευσης, κατάρτισης και μάθησης του εξωτερικού, της κινητικότητας του εκπαιδευτικού προσωπικού και των εκπαιδευόμενων ή της χρήσης των eTwinning, EPALE και παρόμοιων επιγραμμικών πυλών.

ζ)Στους νέους και τους ενηλίκους που είναι μειονεκτούντες, είτε λόγω του κοινωνικοοικονομικού περιβάλλοντος από το οποίο προέρχονται είτε λόγω του ότι προέρχονται από οικογένεια μεταναστών, ή που έχουν ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, μπορεί να παρασχεθεί επαρκής στήριξη σε περιβάλλοντα χωρίς αποκλεισμούς προκειμένου να αξιοποιήσουν τις εκπαιδευτικές τους δυνατότητες. Η εν λόγω στήριξη μπορεί να συνίσταται σε γλωσσική, ακαδημαϊκή ή συναισθηματική στήριξη, μάθηση από ομοτίμους, δραστηριότητα εκτός των προγραμμάτων σπουδών, καθοδήγηση σταδιοδρομίας ή υλική υποστήριξη.

η)Η συνεργασία μεταξύ των περιβαλλόντων εκπαίδευσης, κατάρτισης και μάθησης σε όλα τα επίπεδα μπορεί να είναι ουσιαστικής σημασίας για τη βελτίωση της συνέχειας της ανάπτυξης των ικανοτήτων των εκπαιδευόμενων καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής, καθώς και για την ανάπτυξη καινοτόμων προσεγγίσεων μάθησης.

θ)Η συνεργασία μεταξύ των εταίρων εκπαίδευσης και κατάρτισης και των εταίρων εκτός εκπαιδευτικού τομέα στις τοπικές κοινωνίες και των εργοδοτών, σε συνδυασμό με την τυπική και μη τυπική μάθηση, υποστηρίζουν την ανάπτυξη ικανοτήτων και μπορεί να διευκολύνουν τη μετάβαση από την εκπαίδευση στην εργασία.

β.    Στήριξη του εκπαιδευτικού προσωπικού

α)Η ενσωμάτωση προσεγγίσεων με σκοπό την απόκτηση ικανοτήτων στην εκπαίδευση, την κατάρτιση και τη μάθηση στην αρχική εκπαίδευση και η συνεχής επαγγελματική εξέλιξη μπορούν να βοηθήσουν το εκπαιδευτικό προσωπικό να αλλάξει τη διδασκαλία και τη μάθηση στα περιβάλλοντά του και να εφαρμόσει την προσέγγιση με επαρκή τρόπο.

β)Το εκπαιδευτικό προσωπικό μπορεί να υποστηριχθεί προκειμένου να αναπτύξει προσεγγίσεις με σκοπό την απόκτηση ικανοτήτων στα συγκεκριμένα περιβάλλοντά του μέσω ανταλλαγών μελών του προσωπικού και μάθησης από ομοτίμους, ώστε να αποκτήσει τη δυνατότητα να οργανώνει με ευελιξία και αυτονομία τη μάθηση, μέσω δικτύων, τη συνεργασία και τις κοινότητες πρακτικής άσκησης.

γ)Μπορεί να παρασχεθεί υποστήριξη στο εκπαιδευτικό προσωπικό όσον αφορά τη δημιουργία καινοτόμων πρακτικών, τη συμμετοχή στην έρευνα και την κατάλληλη αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών για προσεγγίσεις της διδασκαλίας και της μάθησης προσανατολισμένες στην απόκτηση ικανοτήτων.

δ)Η καθοδήγηση του εκπαιδευτικού προσωπικού, η παροχή της δυνατότητας πρόσβασης σε κέντρα εμπειρογνωμοσύνης, η παροχή των κατάλληλων εργαλείων και υλικών μπορούν να ενισχύσουν τις μεθόδους και την πρακτική διδασκαλίας και μάθησης.

γ.    Αξιολόγηση και επικύρωση της ανάπτυξης ικανοτήτων

α)Οι περιγραφές των βασικών ικανοτήτων μπορούν να μετασχηματιστούν σε πλαίσια μαθησιακών αποτελεσμάτων τα οποία μπορούν να συμπληρωθούν με τα κατάλληλα εργαλεία για διαγνωστική, διαμορφωτική και συνολική αξιολόγηση και επικύρωση στα κατάλληλα επίπεδα 3 .

β)Οι ψηφιακές τεχνολογίες, ιδίως, μπορούν να συμβάλουν στην αποτύπωση των πολλαπλών διαστάσεων της εξέλιξης των εκπαιδευόμενων, συμπεριλαμβανομένης της επιχειρηματικής μάθησης.

γ)Μπορούν να αναπτυχθούν διαφορετικές προσεγγίσεις όσον αφορά την αξιολόγηση των βασικών ικανοτήτων σε περιβάλλοντα μη τυπικής και άτυπης μάθησης, συμπεριλαμβανομένων σχετικών δραστηριοτήτων των εργοδοτών, των επαγγελματιών καθοδήγησης και των κοινωνικών εταίρων. Αυτές θα πρέπει να είναι διαθέσιμες σε όλους, και ιδίως στα άτομα με χαμηλές δεξιότητες, προκειμένου να υποστηριχθεί η εξέλιξή τους ως προς την περαιτέρω μάθηση.

δ)Η επικύρωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων που αποκτώνται μέσω μη τυπικής και άτυπης μάθησης μπορεί να επεκταθεί και να καταστεί πιο αξιόπιστη, σύμφωνα με τη σύσταση του Συμβουλίου για την επικύρωση της προγενέστερης μη τυπικής και της άτυπης μάθησης, συμπεριλαμβανομένων διαφόρων διαδικασιών επικύρωσης και της χρήσης εργαλείων όπως το Europass και το Youthpass.

(1)    Η εβδομάδα προγραμματισμού, http://codeweek.eu/
(2)    Εργαλείο αυτοαξιολόγησης για την ψηφιακή ικανότητα (SELFIE), https://ec.europa.eu/jrc/en/digcomporg/selfie-tool , ή HEInnovate, https://heinnovate.eu/
(3)    Π.χ. το κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφοράς για τις γλώσσες, το πλαίσιο ψηφιακής ικανότητας, το πλαίσιο επιχειρηματικής ικανότητας, καθώς και οι περιγραφές ικανοτήτων της PISA παρέχουν υποστηρικτικό υλικό για την αξιολόγηση των ικανοτήτων.