11.4.2018   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 129/58


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα

«Δημιουργία του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας»

[COM(2017) 295 final]

(2018/C 129/09)

Εισηγητής:

ο κ. Mihai IVAŞCU

Συνεισηγητής:

ο κ. Fabien COUDERC

Αίτηση διαβούλευσης

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 4.8.2017

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Απόφαση του Προεδρείου της ΕΟΚΕ

16.6.2017

Αρμόδιο όργανο

Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών (CCMI)

Υιοθετήθηκε από τη CCMI

16.11.2017

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

7.12.2018

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

530

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

179/2/5

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη για την άμυνά της και οφείλει να είναι έτοιμη και ικανή να αποτρέψει οποιαδήποτε εξωτερική απειλή για τους πολίτες και τον τρόπο ζωής στην επικράτειά της.

1.2.

Το σχέδιο δράσης για την ευρωπαϊκή άμυνα και η συνολική στρατηγική υπογραμμίζουν τη σημασία που έχει για την αμυντική βιομηχανία η επίτευξη στρατηγικής αυτονομίας, προκειμένου η ΕΕ να καταστεί ένας σημαντικός και αξιόπιστος παράγοντας στον τομέα της άμυνας παγκοσμίως. Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας (ΕΤΑ) έχει σαφή σκοπό να ενθαρρύνει τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών στον τομέα της έρευνας και τεχνολογίας (Ε&Τ), στην ανάπτυξη και στη στρατηγική προμήθεια στρατιωτικών ικανοτήτων. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στη σύνδεση της Ε&Τ και με την ανάπτυξη ικανοτήτων.

1.3.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η αμυντική βιομηχανία διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην ευρωπαϊκή οικονομία, με 1,4 εκατομμύρια θέσεις εργασίας να εξαρτώνται από αυτήν. Η έλλειψη συντονισμού μάς κοστίζει μεταξύ 25 και 100 δισεκατ. ευρώ ετησίως, ποσά απαράδεκτα σε ένα παγκόσμιο ανταγωνιστικό περιβάλλον.

1.4.

Η ΕΟΚΕ συνιστά θερμά στα κράτη μέλη και στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να χρησιμοποιήσουν το ΕΤΑ για τη διατήρηση βασικών βιομηχανικών ικανοτήτων σε ευρωπαϊκό έδαφος και να διασφαλίσουν ότι τα ευρωπαϊκά κονδύλια δαπανώνται για την ευρωπαϊκή έρευνα και ανάπτυξη (Ε & Α) και για την αγορά ευρωπαϊκών οπλικών συστημάτων.

1.5.

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την προσέγγιση του ΕΤΑ με βάση την ανταγωνιστικότητα, η οποία θα διασφαλίσει τόσο την πρόσβαση όλων των κρατών μελών όσο και τη χρηματοδότηση έργων που θα παράγουν προστιθέμενη αξία και τεχνολογίες αιχμής.

1.6.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι, εκτός από την παροχή χρηματοδότησης για τη βιομηχανία, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να δημιουργήσει το πλαίσιο για την ενίσχυση της επικοινωνίας μεταξύ των φορέων της βιομηχανίας όλων των μεγεθών στα κράτη μέλη.

1.7.

Η ΕΟΚΕ εκτιμά την ιδιαίτερη προσοχή που αποδίδει η παρούσα πρόταση στις ΜΜΕ, ανεξάρτητα από τη χώρα από την οποία προέρχονται. Οι ΜΜΕ αποτελούν συχνά πηγή καινοτομίας σε τομείς αιχμής, όπως η τεχνολογία πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ) και η ασφάλεια στον κυβερνοχώρο. Η ΕΟΚΕ επικροτεί επίσης τη θέσπιση μηχανισμών συμμετοχής των ΜΜΕ, όπως ένα σύστημα επιδομάτων, οι οποίοι θα ενισχύσουν τη διασυνοριακή συνεργασία των ΜΜΕ.

1.8.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ακράδαντα ότι είναι απαραίτητο να δημιουργηθούν ισχυρές βασικές ικανότητες που θα στηρίζουν τα ευρωπαϊκά συμφέροντα. Πρέπει να καθορίζονται από τα κράτη μέλη σύμφωνα με την εθνική αμυντική πολιτική που ακολουθούν, τους ευρωπαϊκούς τους στόχους και τις υποχρεώσεις συνεργασίας με το ΝΑΤΟ.

1.9.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι πρωταρχικός στόχος πρέπει να είναι οι τεχνολογίες που θα μπορούσαν να είναι αποφασιστικής σημασίας ώστε να μπορέσει η ΕΕ να κατακτήσει ηγετική θέση όσον αφορά την τεχνολογική πρωτοπορία. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσω κοινού αμυντικού σχεδιασμού και με τη δημιουργία σχεδίου βασικών ικανοτήτων.

1.10.

Η ΕΟΚΕ συνιστά να καταστεί υποχρεωτική η τήρηση υψηλών κοινωνικών και περιβαλλοντικών προτύπων στη διαδικασία ανάθεσης των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων.

1.11.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι τα συστήματα χρηματοδότησης δεν μπορούν να είναι τα ίδια με άλλων τομέων δραστηριότητας λόγω των ιδιαιτεροτήτων του τομέα της άμυνας και των υποψιών και φόβων για τη διάδοση γνώσεων μεταξύ εταιρειών ή κρατών μελών.

1.12.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η διακυβέρνηση του ΕΤΑ πρέπει να θεσπιστεί το συντομότερο δυνατόν και να περιλαμβάνει την Ευρωπαϊκή Ένωση, τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Άμυνας και τα κράτη μέλη, καθώς και τη βιομηχανία. Η Επιτροπή πρέπει να διερευνήσει νέες επιλογές για τον περιορισμό της γραφειοκρατίας όσον αφορά την εφαρμογή του ΕΤΑ. Η ΕΟΚΕ συνιστά επίσης το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να έχει τακτική πρόσβαση στις εκθέσεις ώστε να μπορεί να αξιολογεί τον τρόπο λειτουργίας του ταμείου.

1.13.

Η ΕΟΚΕ συνιστά να εξεταστεί η δυνατότητα αύξησης του ελάχιστου αριθμού χωρών που συμμετέχουν σε ένα επιλέξιμο έργο σε τρεις, ενόσω το πρόγραμμα ΕΤΑ εξελίσσεται.

1.14.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η μεγιστοποίηση του αριθμού των κρατών μελών που συμμετέχουν στο ΕΤΑ θα μειώσει τον πλεονασμό και θα συμβάλει στην τυποποίηση της εφοδιαστικής και των υποσυστημάτων. Με τον τρόπο αυτό θα αποφευχθεί επίσης η αλληλοεπικάλυψη των σημερινών προτύπων του ΝΑΤΟ και θα μειωθεί ο κατακερματισμός των οπλικών συστημάτων. Ως εκ τούτου, για κάθε έργο που ανατίθεται, ο ΕΟΑ και η βιομηχανική κοινοπραξία που επιλέγονται θα πρέπει να συνεργάζονται στενά στα αρχικά στάδια ανάπτυξης προκειμένου να καθορίζουν κοινούς κανόνες και πρότυπα.

1.15.

Η ΕΟΚΕ εκφράζει αμφιβολίες σχετικά με την «εύλογη προσδοκία ότι η ανάπτυξη οδηγεί πράγματι σε προμήθεια», δεδομένου ότι η στρατιωτική έρευνα βρίθει παραδειγμάτων έργων που αναπτύχθηκαν μεν, αργότερα, όμως, τα κράτη δεν πρόεβησαν σε προμήθεια. Η ΕΟΚΕ ζητεί να τηρούνται σαφείς κανόνες όσον αφορά τη δέσμευση για αγορά των επιτυχώς ανεπτυγμένων ικανοτήτων.

1.16.

Η ΕΟΚΕ συνιστά να είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν προγράμματα κατάρτισης που συγχρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση κατά τα πρώτα στάδια της ανάπτυξης έργων που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο του παραθύρου ικανοτήτων. Το εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό αποτελεί βασικό παράγοντα για την ανάπτυξη τεχνολογιών αιχμής στον τομέα της άμυνας.

1.17.

Επιπλέον, η ΕΟΚΕ, ως αντιπροσωπευτικό όργανο της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, είναι έτοιμη να παράσχει εμπειρογνωμοσύνη και διαβούλευση σε όλα τα ζητήματα που άπτονται των οικονομικών και κοινωνικών πτυχών του ΕΤΑ.

2.   Ιστορικό της γνωμοδότησης, συμπεριλαμβανομένης της υπό εξέταση νομοθετικής πρότασης

2.1.

Η Ευρώπη είναι αντιμέτωπη με μια εξαιρετική συγκυρία περιστάσεων όσον αφορά το γεωπολιτικό περιβάλλον. Η αυξανόμενη αστάθεια στη διεθνή σκηνή έχει δημιουργήσει ένα ασταθές περιβάλλον όσον αφορά την ασφάλεια, το οποίο γεννά πολυάριθμες απειλές, συμβατικές και μη. Οι πολίτες της Ευρώπης απαιτούν τη χρήση όλων των μέσων που έχουμε στη διάθεσή μας για την αντιμετώπιση των εν λόγω προκλήσεων.

2.2.

Για να επανεπιβεβαιώσει τον ρόλο της στη διεθνή σκηνή, η Ευρώπη πρέπει να είναι σε θέση να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά και ανεξάρτητα τις εξωτερικές απειλές. Στο σημερινό γεωπολιτικό πλαίσιο, η επίδειξη δύναμης στη Μέση Ανατολή και στην Αφρική είναι ζωτικής σημασίας για την ασφάλεια και την ευημερία των πολιτών της Ευρώπης.

2.3.

Το 2014, η ΕΕ των 27 δαπάνησε περίπου 2 δισεκατομμύρια ευρώ για Ε&Τ στον τομέα της άμυνας, μετά από σταθερή μείωση κατά 27 % από το 2006, ενώ οι δαπάνες Ε&Τ σε πλαίσιο συνεργασίας μειώθηκαν κατά περισσότερο από 30 %. Ταυτόχρονα, οι ΗΠΑ δαπανούσαν 9 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως για Ε&Τ στον τομέα της άμυνας, η Ρωσία διπλασίασε τις δαπάνες της για Ε & Α στον τομέα της άμυνας μεταξύ 2012 και 2014, πρόσφατα δε στοιχεία καταδεικνύουν ότι η Κίνα αύξησε επίσης τις επενδύσεις της σε Ε & Α στον τομέα της άμυνας (1).

2.4.

Ρόλος του ΕΤΑ στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης για την ευρωπαϊκή άμυνα (2) είναι να βοηθήσει τα κράτη μέλη να συντονίσουν και να αξιοποιήσουν καλύτερα τα χρήματα που είναι διατεθειμένα να δαπανήσουν για την άμυνα, αποφεύγοντας τις αλληλεπικαλύψεις σε διάφορους τομείς, όπως η έρευνα και ανάπτυξη ή η απόκτηση αμυντικών ικανοτήτων. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη εκφράσει την υποστήριξή της για τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Αμυντικής Ένωσης και έχει επικροτήσει την ίδρυση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας (3).

2.5.

Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας διαθέτει δύο διαφορετικές αλλά συμπληρωματικές συνιστώσες: τη συνιστώσα της έρευνας και τη συνιστώσα της ικανότητας, οι οποίες συντονίζονται αμφότερες από ειδικό συμβούλιο. Η συνιστώσα της έρευνας θα χρηματοδοτείται πλήρως από τον προϋπολογισμό της ΕΕ και θα προωθεί συνεργατικά σχέδια για την ανάπτυξη αμυντικών ικανοτήτων, μετά τη συμφωνία που επετεύχθη από τα κράτη μέλη. Η συνιστώσα ικανότητας θα χρηματοδοτείται κυρίως από τις συνεισφορές των κρατών μελών.

2.6.

Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι, στο σημερινό περιβάλλον σε θέματα ασφάλειας το οποίο κυριαρχείται από τρομοκρατικές επιθέσεις στο ευρωπαϊκό έδαφος, υβριδικό πόλεμο και επιθέσεις στον κυβερνοχώρο, η διάκριση μεταξύ εσωτερικής και εξωτερικής ασφάλειας καθίσταται ολοένα και δυσκολότερη λόγω της αυξανόμενης αλληλεξάρτησης αυτών των πτυχών.

3.   Σχέσεις μεταξύ του ΕΤΑ και της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας/Ιδιαιτερότητες

3.1.

Οι αμυντικές ικανότητες και η δυνατότητα υπεράσπισης των εξωτερικών μας συνόρων συνδέονται στενά με την ισχυρή βιομηχανική βάση. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ συνιστά οι δράσεις που αναλαμβάνονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο προς στήριξη της συλλογικής άμυνας να επιτρέπουν στον κλάδο να παραμείνει στην ευρωπαϊκή επικράτεια. Οι επιχειρηματικές στρατηγικές θα μπορούσαν να ωθήσουν τις αμυντικές βιομηχανίες να επιλέξουν υπεργολάβους εκτός της ΕΕ μεταφέροντας, συνεπώς, μέρος της αλυσίδας εφοδιασμού τους στο εξωτερικό. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η χρήση ευρωπαϊκών χρημάτων για την υποστήριξη εξωτερικών εργολάβων πρέπει να είναι κατά το δυνατόν περιορισμένη και ότι οι επιχειρηματικές επιλογές δεν πρέπει να αποβαίνουν σε βάρος της στρατηγικής αυτονομίας.

3.2.

Κορυφαία προτεραιότητα του ΕΤΑ θα πρέπει να είναι η αύξηση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, αναπτύσσοντας παράλληλα τις τεχνολογίες που είναι κρίσιμης σημασίας για την ύπαρξη και την αυτοϋποστήριξη του αμυντικού τομέα της ΕΕ.

3.3.

Η τεχνητή νοημοσύνη, τα μαζικά δεδομένα και οι τεχνολογίες υπολογιστικού νέφους, οι επιθέσεις στον κυβερνοχώρο, τα μη επανδρωμένα οχήματα, οι υβριδικές και διακρατικές απειλές και άλλες εξελίξεις έχουν επιφέρει πραγματική επανάσταση στον τομέα της άμυνας. Οι νέοι τύποι τεχνολογιών και απειλών απαιτούν νέα είδη αντιμέτρων. Ένα μόνο είναι σίγουρο: μπορούμε να αντιμετωπίσουμε καλύτερα τις προκλήσεις αυτές και να τις αποτρέψουμε, εργαζόμενοι από κοινού. Απαιτείται πιο συστηματική συνεργασία, μαζί με κοινές προσπάθειες για την ανάπτυξη τεχνολογιών και συντονισμένη δράση για την αγορά ικανοτήτων.

3.4.

Η ΕΟΚΕ θα ήθελε να επισημάνει το ισχυρό οικονομικό κίνητρο για την ενίσχυση της συνεργασίας. Περισσότερα από 1,4 εκατομμύρια άτομα με υψηλή ειδίκευση απασχολούνται άμεσα ή έμμεσα στην αμυντική βιομηχανία και κάθε ευρώ που επενδύεται δημιουργεί επιστροφή 1,6. Η έλλειψη συντονισμού στον εν λόγω τομέα κοστίζει στην Ευρώπη μεταξύ 25 και 100 δισεκατ. ευρώ ετησίως (4).

3.5.

Αυτή η έλλειψη συνεργασίας μεταφράζεται σε μεγάλο αριθμό περιττών οπλικών συστημάτων, έλλειψη οικονομιών κλίμακας όσον αφορά την αμυντική βιομηχανία και μειωμένη δυνατότητα ανάπτυξης των ενόπλων δυνάμεών μας. Υπάρχουν 178 διαφορετικά οπλικά συστήματα στην ΕΕ έναντι 30 των ΗΠΑ. Υπάρχουν 17 διαφορετικοί τύποι βασικών αρμάτων μάχης στην ΕΕ και μόνο ένας στις ΗΠΑ. Αυτό υποδεικνύει σαφή αναποτελεσματικότητα στη χρήση των αμυντικών προϋπολογισμών και έλλειψη διαλειτουργικότητας του αμυντικού εξοπλισμού.

3.6.

Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η αποτελεσματική Ε&Τ στον τομέα της άμυνας βασίζεται στο ειδικευμένο εργατικό δυναμικό. Η φιλόδοξη και άρτια κατάρτιση και επαγγελματική εκπαίδευση στις αμυντικές βιομηχανίες είναι ουσιαστικής σημασίας για την επίτευξη επιτυχημένων έργων που στοχεύουν στην κατάκτηση τεχνολογικής πρωτοπορίας.

3.7.

Η ΕΟΚΕ θα ήθελε να επισημάνει ότι υπάρχουν προηγούμενα κοινής στρατιωτικής συνεργασίας στον τομέα της έρευνας και προμήθειας που έχουν αποδειχθεί επιτυχή. Το μαχητικό αεροσκάφος Eurofighter Typhoon, ο πύραυλος Meteor, το αντιτορπιλικό τύπου Horizon και η φρεγάτα FREMM είναι μερικά μόνο παραδείγματα τέτοιου είδους έργων.

3.8.

Η ΕΟΚΕ δεν κατανοεί επαρκώς τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη που δεσμεύονται σε ένα έργο ανάπτυξης θα μπορούν να αποδείξουν ότι υπάρχει «εύλογη προσδοκία ότι η ανάπτυξη οδηγεί πράγματι σε προμήθεια», δεδομένου ότι η στρατιωτική έρευνα βρίθει παραδειγμάτων έργων που αναπτύχθηκαν μεν, αργότερα όμως τα κράτη δεν πρόεβησαν σε προμήθεια (5). Η δυνατότητα συγχρηματοδότησης της πρώιμης φάσης ανάπτυξης νέων ικανοτήτων από τον προϋπολογισμό της ΕΕ στοχεύει στη μείωση των βιομηχανικών κινδύνων, όμως αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνον εάν οι πελάτες δεσμεύονται ότι θα αγοράσουν τις επιτυχώς αναπτυγμένες ικανότητες.

3.9.

Συνολικά, τα 28 κράτη μέλη κατέχουν τη δεύτερη θέση σε στρατιωτικές δαπάνες σε παγκόσμιο επίπεδο. Ωστόσο, ενώ όλες οι μεγάλες δυνάμεις έχουν αυξήσει τις δαπάνες τους για την άμυνα, οι αμυντικές δαπάνες της ΕΕ των 27 μειώθηκαν κατά σχεδόν 11 % από το 2005 έως το 2015 (6). Μόνο 4 από τα 28 κράτη μέλη επιτυγχάνουν τον στόχο δαπανών του ΝΑΤΟ ύψους 2 % του ΑΕγχΠ. Οι δαπάνες για την έρευνα και τεχνολογία (Ε&Τ) στον τομέα της άμυνας έχουν μειωθεί σημαντικά στους εθνικούς προϋπολογισμούς. Μεταξύ 2006 και 2013, οι δαπάνες για την έρευνα και τεχνολογία στον τομέα της άμυνας στα 27 κράτη μέλη που συμμετέχουν στον ΕΟΑ μειώθηκαν κατά 27 % (7).

3.10.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι το πρόβλημα των αμυντικών επιχειρήσεων που εδρεύουν στο Ηνωμένο Βασίλειο πρέπει να αντιμετωπιστεί σε πρώιμο στάδιο με δεδομένο το ενδιαφέρον που παρουσιάζουν για τα ευρωπαϊκά προγράμματα ανάπτυξης και τον εξέχοντα ρόλο του Ηνωμένου Βασιλείου στην άμυνα. Η ΕΕ ενδιαφέρεται να διατηρήσει τη βρετανική τεχνογνωσία.

3.11.

Παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρέχει τη χρηματοδότηση για τη συνιστώσα της έρευνας, τα κράτη μέλη θα αποφασίζουν και θα επενδύουν στην προμήθεια ικανοτήτων. Σε ολόκληρο αυτό το σύστημα, η βιομηχανία ουσιαστικά είναι εκείνη που διενεργεί την Ε & Α, αλλά και την ανάπτυξη των αμυντικών ικανοτήτων. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι, εκτός από την παροχή χρηματοδότησης για τη βιομηχανία, η Επιτροπή θα πρέπει να δημιουργήσει το πλαίσιο για τη βελτίωση της επικοινωνίας μεταξύ όλων των φορέων του κλάδου που δρουν στον αμυντικό τομέα της ΕΕ.

4.   Δικαιούχοι: μεγάλοι φορείς και ΜΜΕ

4.1.

Η ΕΟΚΕ είναι της γνώμης ότι τα κράτη μέλη θα εξακολουθήσουν να διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξη της ασφάλειας και ότι καμία από τις τρέχουσες πρωτοβουλίες σε ευρωπαϊκό επίπεδο δεν θα αλλάξει το γεγονός αυτό.

4.2.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι το ΕΤΑ θα πρέπει να είναι αποκλειστικά ένα πρόγραμμα με γνώμονα την ανταγωνιστικότητα, στο πλαίσιο του οποίου θα χρηματοδοτούνται τα πλέον συναφή και ανταγωνιστικά έργα ανεξαρτήτως γεωγραφικών ή κοινωνικών παραγόντων. Ωστόσο, πρέπει να ληφθούν μέτρα ώστε να διασφαλιστεί η δίκαιη πρόσβαση όλων των κρατών μελών και να ενθαρρυνθούν οι μικρότερες εταιρείες να συστήσουν ομάδες με στόχο τη διασυνοριακή συνεργασία.

4.3.

Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι οι ΜΜΕ διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην ευρωπαϊκή οικονομία. Επικροτείται η ενθάρρυνση των ΜΜΕ και άλλων επιχειρήσεων μεσαίας κεφαλαιοποίησης που συμμετέχουν στην αμυντική βιομηχανία. Επιπλέον, οι νεοφυείς και οι μικρές επιχειρήσεις αποτελούν συχνά πηγές καινοτομίας σε τομείς αιχμής, όπως οι ΤΠΕ και η ασφάλεια στον κυβερνοχώρο. Η ΕΟΚΕ τάσσεται σθεναρά υπέρ της κατάστασης αυτής και θεωρεί εξαιρετικά σημαντικό να αποτελεί κύριο στόχο η ισότητα ευκαιριών για όλες τις ΜΜΕ, ανεξαρτήτως της χώρας από την οποία προέρχονται.

4.4.

Η ΕΟΚΕ αντιλαμβάνεται ότι το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας έχει σχεδιαστεί για να στηρίζει την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας. Αν και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να προωθήσει μια προσέγγιση χωρίς αποκλεισμούς κατά τη λειτουργία του ταμείου, αυτό δεν θα πρέπει να χρησιμοποιείται ως ταμείο περιφερειακής ανάπτυξης. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να οδηγήσει σε διασκορπισμό των πόρων και δεν θα ήταν αποτελεσματικό στην καταπολέμηση του κατακερματισμού των ευρωπαϊκών αμυντικών συστημάτων.

4.5.

Όσον αφορά τη συμμετοχή, το ταμείο δεν θα πρέπει να σχεδιαστεί αποκλειστικά και μόνο για τους μεγάλους φορείς. Σημαντικό μερίδιο των κονδυλίων θα πρέπει να αφιερώνεται στις ΜΜΕ, για παράδειγμα, με τον προσδιορισμό μικρότερων έργων. Η ΕΟΚΕ επικροτεί επίσης τη θέσπιση μηχανισμών, όπως ένα σύστημα επιδομάτων, οι οποίοι θα ενισχύσουν τη διασυνοριακή συνεργασία των ΜΜΕ.

4.6.

Η ΕΟΚΕ αντιλαμβάνεται το σκεπτικό της χρηματοδότησης κατά 100 % από την ΕΕ της Ε&Τ στον τομέα των αμυντικών δραστηριοτήτων, σε αντίθεση με την παραδοσιακή συγχρηματοδότηση πολιτικών δραστηριοτήτων από την ΕΕ. Ο πολύ περιορισμένος αριθμός πελατών (κυρίως εθνικά υπουργεία άμυνας) δυσκολεύει τις βιομηχανίες να αποσβέσουν τους κινδύνους που συνδέονται με την ανάπτυξη ενός νέου προϊόντος σε μια αγορά περισσότερο προβλέψιμη. Είτε το μελλοντικό ταμείο συμπεριληφθεί στο ίδιο πλαίσιο με άλλα ταμεία έρευνας στο επόμενο ΠΔΠ είτε όχι, οι ιδιαιτερότητες αυτές θα πρέπει να αντιμετωπιστούν.

4.7.

Πιστεύουμε ακράδαντα ότι το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας θα αποτελέσει ισχυρό κίνητρο για τα κράτη μέλη να «αγοράζουν ευρωπαϊκά» όσον αφορά τις μελλοντικές προμήθειες στον τομέα της άμυνας, διασφαλίζοντας έτσι την οικονομική ανάπτυξη και εξασφαλίζοντας την τεχνογνωσία και τη βιομηχανική βάση που απαιτούνται για τη διατήρηση μιας παγκόσμιας στρατιωτικής ικανότητας. Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την ιδέα τα κράτη μέλη να δεσμευτούν για την απόκτηση των τεχνολογιών και ικανοτήτων που θα παράγονται από επιτυχή έργα Ε&Τ του ΕΤΑ.

5.   Κοινός αμυντικός σχεδιασμός και σχέδιο βασικών ικανοτήτων

5.1.

Η ΕΟΚΕ συνιστά στα κράτη μέλη, από κοινού με την Επιτροπή και τον ΕΟΑ, να εκπονήσουν κοινό αμυντικό σχεδιασμό και σχέδιο βασικών ικανοτήτων προκειμένου να προσδιοριστούν οι προτεραιότητες της Ε&Τ και οι αναγκαίες στρατιωτικές ικανότητες, τόσο για τα κράτη μέλη όσο και για την ευρωπαϊκή άμυνα.

5.2.

Με πολύ μικρή εμπειρία στο παρελθόν σε τέτοιου είδους προγράμματα (στην ουσία, μόνο το πιλοτικό έργο και την έναρξη της προπαρασκευαστικής δράσης), η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν κατάρτισε την πρότασή της με βάση σαφείς δείκτες και δεν έχει ακόμη ξεκάθαρο σχέδιο για τις βασικές ικανότητες. Το σχέδιο αυτό θα εκπονηθεί το 2018.

5.3.

Το σχέδιο για τις βασικές ικανότητες θα πρέπει να διασφαλίζει ότι η ΕΕ κατευθύνεται προς τη στρατηγική αυτονομία και να καθορίζει τις τεχνολογίες που πρέπει να αναπτυχθούν προκειμένου η Ευρωπαϊκή Ένωση να διατηρήσει την ηγετική θέση της σε τομείς βασικών ικανοτήτων και να απαλλαγεί από την εξάρτησή της από εξωτερικούς παράγοντες. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ανάπτυξη τεχνολογιών και ικανοτήτων που υπερβαίνουν τις ατομικές ανάγκες των κρατών μελών είναι καθοριστικής σημασίας για την επιτυχία του ΕΤΑ.

5.4.

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ένθερμα την προσέγγιση στην έρευνα βάσει ικανοτήτων. Ως εκ τούτου, πιστεύουμε ότι όλες οι έρευνες που αναλαμβάνονται στο πλαίσιο του ΕΤΑ πρέπει να επικεντρώνονται στις βασικές ικανότητες που απαιτούνται για την Ευρώπη ώστε να ενεργεί και να αποφασίζει ελεύθερα.

5.5.

Η τεχνολογική υπεροχή είναι κομβικής σημασίας στο σημερινό περιβάλλον ασφάλειας. Κατά συνέπεια, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι το ΕΤΑ, και ιδίως το ευρωπαϊκό πρόγραμμα έρευνας στον τομέα της άμυνας, πρέπει να διασφαλίζουν ότι η Ευρώπη παραμένει στην αιχμή της στρατιωτικής έρευνας. Η διάθεση πόρων σε τεχνολογικά έργα επίδειξης που θα στηρίξουν μελλοντικά κοινά προγράμματα θα μπορούσε να βοηθήσει ως προς το θέμα αυτό.

5.6.

Η ΕΟΚΕ είναι της γνώμης ότι, κατά τον καθορισμό του σχεδίου για τις βασικές ικανότητες, πρέπει να σχεδιαστεί και να ληφθεί υπόψη ο συνολικός κύκλος ζωής του τομέα της τεχνολογίας. Επιπλέον, η Ε & Α και η ανάπτυξη ικανοτήτων πρέπει να σχεδιάζονται από κοινού και να συντονίζονται από την ΕΕ και τα κράτη μέλη, λαμβάνοντας επιπροσθέτως υπόψη τις υποχρεώσεις της συνεργασίας μας με το ΝΑΤΟ.

6.   Τομείς επενδύσεων και συστήματα χρηματοδότησης

6.1.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει φιλόδοξη χρηματοδότηση και για τις δύο συνιστώσες του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας:

90 εκατομμύρια ευρώ από το 2017 έως το 2020 για την προπαρασκευαστική δράση

500 εκατομμύρια ευρώ ετησίως για το ευρωπαϊκό πρόγραμμα έρευνας στον τομέα της άμυνας

500 εκατομμύρια ευρώ το 2019 και το 2020 για το ευρωπαϊκό πρόγραμμα βιομηχανικής ανάπτυξης στον τομέα της άμυνας

1 δισεκατ. ευρώ ετησίως, αρχής γενομένης από το 2021, στο πλαίσιο του επόμενου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου.

6.2.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι επενδύσεις πρέπει να κατευθύνονται προς τεχνολογίες κρίσιμης σημασίας για την άμυνα της ΕΕ, όπου εξαρτόμαστε ή βρισκόμαστε καθ’ οδόν προς εξάρτηση από εξωτερικούς προμηθευτές. Η ΕΟΚΕ πιστεύει επίσης ότι πρωταρχικός στόχος πρέπει να είναι οι τεχνολογίες που θα μπορούσαν να είναι αποφασιστικής σημασίας, ώστε να μπορέσει η ΕΕ να κατακτήσει ηγετική θέση όσον αφορά την τεχνολογική πρωτοπορία.

6.3.

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την ξεχωριστή χρηματοδότηση των δύο συνιστωσών — χρηματοδότηση από την ΕΕ για τη συνιστώσα έρευνας και από τους προϋπολογισμούς των κρατών μελών για τη συνιστώσα ικανοτήτων. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη εκφράσει τη θέση της δηλώνοντας ότι «εφόσον η ΕΕ δεν διαθέτει τα δικά της μεταβλητά έσοδα, η προμήθεια των στρατιωτικών ικανοτήτων των ενόπλων δυνάμεων παραμένει αρμοδιότητα των κρατών μελών. […] Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι, δυνάμει του άρθρου 41 της ΣΕΕ, η χρηματοδότηση στρατιωτικών επιχειρήσεων δεν δύναται να καταλογισθεί στον προϋπολογισμό της ΕΕ. Μια παρέκκλιση από αυτή την αρχή θα αντέβαινε στον ιδιαίτερο χαρακτήρα της πολιτικής ασφάλειας και άμυνας ορισμένων κρατών μελών (άρθρο 42 παράγραφος 1 της ΣΕΕ)» (8).

6.4.

Η ΕΟΚΕ συνιστά να χρησιμοποιηθεί το ΕΤΑ ως χρηματοδοτικό μέσο για την υποστήριξη της ανάπτυξης ικανοτήτων σε τομείς στους οποίους η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία εξαρτάται επί του παρόντος από εξωτερικές πηγές. Η ανάπτυξη των ικανοτήτων αυτών στην Ευρώπη θα επιτρέψει περισσότερες στρατηγικές επιλογές και παράλληλα θα αποφέρει στον τομέα πολύτιμες γνώσεις, τεχνολογία και θέσεις εργασίας.

6.5.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι το επίπεδο χρηματοδότησης που προτείνεται για τη συνιστώσα έρευνας του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας θα παράσχει επαρκή κίνητρα για καινοτόμες έρευνες. Αυτό θα καταστήσει την ΕΕ τον τέταρτο μεγαλύτερο χρηματοδότη έρευνας στον τομέα της άμυνας στην Ευρώπη, το εν λόγω ταμείο, ωστόσο, δεν θα πρέπει να αποβαίνει σε βάρος άλλων κρίσιμων ευρωπαϊκών σχεδίων ανάπτυξης.

6.6.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι ο σχεδιασμός των χρηματοδοτικών συστημάτων για το ΕΤΑ είναι εξαιρετικά σημαντικός προκειμένου να διασφαλιστεί η πλήρης δέσμευση της βιομηχανίας και να ενθαρρυνθεί η σύσταση παραγωγικών κοινοπραξιών με τη συμμετοχή όσο το δυνατόν περισσότερων κρατών μελών. Τα συστήματα χρηματοδότησης δεν μπορούν να είναι τα ίδια με άλλων τομέων δραστηριότητας, λόγω των ιδιαιτεροτήτων του τομέα της άμυνας και των υποψιών και φόβων για τη διάδοση γνώσεων μεταξύ εταιρειών ή κρατών μελών.

7.   Διακυβέρνηση

7.1.

Από την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν προκύπτει σαφώς η μορφή διακυβέρνησης που θα έχει το ΕΤΑ. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι πρέπει να θεσπιστεί με σαφήνεια το συντομότερο δυνατόν και να περιλαμβάνει την Ευρωπαϊκή Ένωση, τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Άμυνας και τα κράτη μέλη, καθώς και τη βιομηχανία.

7.2.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να εντατικοποιηθούν οι συζητήσεις μεταξύ των κρατών μελών προκειμένου να επιτευχθεί συμφωνία σχετικά με το μοντέλο διακυβέρνησης του ΕΤΑ όσον αφορά και τις δύο συνιστώσες, αλλά και το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο. Αν και παρουσιάζεται ως ένα ακόμη πρόγραμμα έρευνας και ανάπτυξης, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι ο αμυντικός τομέας είναι μοναδικός και έχει πολλές ιδιαιτερότητες που πρέπει να διέπονται από διαφορετικούς, αλλά σαφείς κανόνες. Για τους κανόνες αυτούς πρέπει να επέλθει συμφωνία το συντομότερο δυνατό.

7.3.

Η ΕΟΚΕ εφιστά επίσης την προσοχή στο γεγονός ότι οι δύο συνιστώσες θα πρέπει να συντονίζονται στενά με άλλα εθνικά και διεθνή προγράμματα στα οποία συμμετέχουν τα κράτη μέλη.

7.4.

Ενώ το κριτήριο των τριών εταιρειών από δύο κράτη μέλη φαίνεται προς το παρόν επαρκές, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι, όταν το πρόγραμμα μεταβεί σε ωριμότερη φάση, η ελάχιστη απαίτηση θα πρέπει να είναι οι τρεις χώρες, ώστε να προωθηθούν μεγαλύτερες συνέργειες μεταξύ των κρατών μελών.

7.5.

Τα έργα που χρηματοδοτούνται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας, είτε στο πλαίσιο της συνιστώσας έρευνας είτε της συνιστώσας ικανοτήτων, περιλαμβάνουν δημόσια κονδύλια. Η Επιτροπή θα πρέπει να διασφαλίσει ότι η διαδικασία του διαγωνισμού επιλέγει μόνο τα πιο ανταγωνιστικά έργα, λαμβάνοντας υπόψη υψηλά κοινωνικά και περιβαλλοντικά πρότυπα, βάσει αντικειμενικών κριτηρίων.

7.6.

Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία ότι η υπερβολική γραφειοκρατία θα παρεμποδίσει την πρακτική εφαρμογή του ΕΤΑ, συνιστά δε να διερευνηθούν περαιτέρω επιλογές στον τομέα αυτό, όσο το ΕΤΑ θα εξελίσσεται.

7.7.

Η ΕΟΚΕ, ως αντιπροσωπευτικό ευρωπαϊκό όργανο της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, υπογραμμίζει τη διαθεσιμότητά της για διαβουλεύσεις σχετικά με την εφαρμογή του ΕΤΑ, καθώς και για όλα τα ζητήματα που άπτονται των οικονομικών, κοινωνικών και ερευνητικών πτυχών της νέας ευρωπαϊκής αμυντικής πολιτικής.

8.   Τυποποίηση

8.1.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι τα κοινά προγράμματα που επικεντρώνονται σε αμοιβαία αναγνωρισμένες ανάγκες όχι μόνο θα μειώσουν τον αριθμό των περιττών συστημάτων, αλλά και θα προωθήσουν την ενίσχυση της τυποποίησης των υποσυστημάτων και της εφοδιαστικής.

8.2.

Όσον αφορά τα κριτήρια αναφοράς, είναι σημαντικό να λαμβάνεται υπόψη η συνολική εικόνα, δηλαδή όχι μόνο τα εθνικά ερευνητικά προγράμματα των κρατών μελών, αλλά και οι εξελίξεις από τους εταίρους μας στο ΝΑΤΟ σε όλους τους τομείς.

8.3.

Η ΕΟΚΕ συνιστά θερμά η Επιτροπή, μαζί με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Άμυνας και τα κράτη μέλη, να καθορίσουν τους τομείς προτεραιότητας για κοινή ανάπτυξη. Κάτι τέτοιο μπορεί να επιτευχθεί μόνο με τη συμφωνία κοινού ορισμού των αναγκών και με αυξημένη τυποποίηση.

8.4.

Στόχος του Ταμείου είναι να αυξήσει την αποτελεσματικότητα και την ορθολογικότητα των εθνικών αμυντικών δαπανών, και όχι να τις υποκαταστήσει. Ο στόχος αυτός θα επιτευχθεί μόνον εάν το ΕΤΑ αποδείξει την προστιθέμενη αξία του υλοποιώντας έργα τα οποία δεν θα μπορούσαν να επιτευχθούν αποτελεσματικότερα και με χαμηλότερο κόστος από τα κράτη μέλη μεμονωμένα. Το ταμείο θα πρέπει να λειτουργεί ως κίνητρο για καλύτερη συνεργασία. Μόνον τότε θα καταφέρει να αποφύγει τον πολλαπλασιασμό των διαφορετικών οπλικών συστημάτων.

8.5.

Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη στήριξή της για την ανάπτυξη κοινών προτύπων (9), χωρίς την επανάληψη των υφισταμένων, ιδίως των προτύπων του ΝΑΤΟ. Με 178 διαφορετικά οπλικά συστήματα στην Ευρώπη, μια ερευνητική προτεραιότητα θα είναι η καθιέρωση κοινών ευρωπαϊκών προτύπων και διεπαφών προκειμένου να διασυνδεθούν όσο το δυνατόν περισσότερο τα υπάρχοντα και να προετοιμαστούν τα μελλοντικά συστήματα. Με την τήρηση των προτύπων αυτών, τα κράτη μέλη θα έχουν τη δυνατότητα να αναπτύξουν ευρώ-συμβατά συστήματα.

8.6.

Το ζήτημα των προτύπων είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τα υποσυστήματα. Τα νέα προϊόντα θα θέσουν βεβαίως ένα πρότυπο σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όμως τα υφιστάμενα υποσυστήματα που ενδεχομένως θα ενσωματωθούν στα προϊόντα αυτά θα πρέπει επίσης να βασίζονται, σε κάποιο βαθμό, σε κοινά πρότυπα. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι κάτι τέτοιο θα ενισχύσει τη διαλειτουργικότητα, μειώνοντας έτσι τον κατακερματισμό των οπλικών συστημάτων.

Βρυξέλλες, 7 Δεκεμβρίου 2017

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Γιώργος ΝΤΆΣΗΣ


(1)  Μελέτη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με τίτλο The Future of EU defence research, (Το μέλλον της έρευνας για την άμυνα στην ΕΕ), 2016. http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2016/535003/EXPO_STU(2016)535003_EN.pdf.

(2)  COM(2016) 950 final

https://eeas.europa.eu/sites/eeas/files/com_2016_950_f1_communication_from_commission_to_inst_en_v5_p1_869631.pdf.

(3)  ΕΕ C 288 της 31.8.2017, σ. 62.

(4)  Η υπεράσπιση της Ευρώπης. Η περίπτωση της ενίσχυσης της συνεργασίας της ΕΕ στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/defending-europe-factsheet_en.pdf

(5)  Ένα παράδειγμα αυτού είναι το Northrop Grumman X-47B, το οποίο αναπτύχθηκε για το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ. Παρά την αρχική επιτυχία και τις δοκιμαστικές πτήσεις, το πρόγραμμα θεωρήθηκε από το Ναυτικό των ΗΠΑ ότι είναι υπερβολικά δαπανηρό και δεν διασφαλίζει επαρκώς την απαιτούμενη μυστικότητα και τελικά εγκαταλείφθηκε, με συνολικό κόστος προγράμματος ύψους 813 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ.

(6)  Διεθνές Ινστιτούτο Ερευνών της Στοκχόλμης για την Ειρήνη (Stockholm International Peace Research Institute), Βάση δεδομένων για τις στρατιωτικές δαπάνες 2005-2015 https://www.sipri.org/databases/milex

(7)  COM(2016) 950 final

https://eeas.europa.eu/sites/eeas/files/com_2016_950_f1_communication_from_commission_to_inst_en_v5_p1_869631.pdf.

(8)  ΕΕ C 288 της 31.8.2017, σ. 62.

(9)  ΕΕ C 288 της 31.8.2017, σ. 62.