31.5.2017   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 173/73


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, την Επιτροπή των Περιφερειών και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων — Ετήσια επισκόπηση της ανάπτυξης για το 2017»

[COM(2016) 725 final]

(2017/C 173/13)

Εισηγητής:

ο κ. Etele BARÁTH

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 8.12.2016

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

 

 

Αρμόδια υποεπιτροπή

SC/046

Υιοθετήθηκε από την υποεπιτροπή

17.1.2017

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

22.2.2017

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

523η

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

181/5/36

Συνεργασία, ανάληψη ευθύνης και ευελιξία

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1.

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) προσυπογράφει τις προτεραιότητες που προβάλλει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην ετήσια επισκόπηση της ανάπτυξης 2017, δηλαδή την απόδοση πρωταρχικής σημασίας στην προώθηση της δημιουργίας απασχόλησης, της οικονομικής ανάπτυξης χάρη στους τρεις άξονες που αναπτύσσονται στο έγγραφο: υλοποίηση διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, εξασφάλιση υπεύθυνων δημοσιονομικών πολιτικών και τόνωση των επενδύσεων. Η ετήσια επισκόπηση της ανάπτυξης συνιστά την κατάλληλη βάση για την έναρξη της διαδικασίας του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και την εκπόνηση, στη συνέχεια, των συστάσεων ανά χώρα (ΣΑΧ).

1.2.

Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο θεωρείται ένα καλό μέσο προώθησης των πολιτικών και των μεταρρυθμίσεων με στόχο την οικονομική ανάκαμψη και την απασχόληση. Η ετήσια επισκόπηση της ανάπτυξης 2017 αναδεικνύει τις πλέον πιεστικές οικονομικές και κοινωνικές προτεραιότητες, μαζί με συγκεκριμένες προτάσεις, ωστόσο, η ΕΟΚΕ λαμβάνει πολύ σοβαρά υπόψη τις αρνητικές πτυχές των κανόνων του συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης και τις ειδικές ανά χώρα συστάσεις που εφαρμόζονται σε εθνικό επίπεδο προκειμένου να καθοριστεί ο δημοσιονομικός προσανατολισμός της ζώνης του ευρώ.

1.3.

Η ΕΕΑ αναγνωρίζει πολλές θετικές εξελίξεις καθώς και σημάδια ανάκαμψης στην ΕΕ. Οι επενδύσεις έχουν αρχίσει να ανακάμπτουν, 8 εκατομμύρια νέες θέσεις εργασίας έχουν δημιουργηθεί από το 2013 και θα μπορούσε να επιτευχθεί ο στόχος για ποσοστό απασχόλησης 75 %, η δε κατάσταση των αγορών εργασίας σημείωσε διαρθρωτική βελτίωση και το μέσο δημόσιο έλλειμμα έχει μειωθεί αισθητά ελαφρά σε ορισμένα κράτη μέλη.

1.4.

Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι η εγγύηση ευοίωνου οικονομικού μέλλοντος για όλους συνιστά τη βάση για τη διαφύλαξη του ευρωπαϊκού τρόπου ζωής, εκτιμά όμως ότι αυτό απαιτεί επιπλέον προσπάθειες. Στην ετήσια επισκόπηση της ανάπτυξης αναφέρεται σαφώς ότι η ανάκαμψη εξακολουθεί να είναι εύθραυστη. Η ανεργία παραμένει σε υψηλά επίπεδα, ο κίνδυνος φτώχειας αυξήθηκε, οι ρυθμοί ανάπτυξης του ΑΕγχΠ και της παραγωγικότητας είναι πολύ χαμηλοί και οι επενδύσεις παραμένουν, σε ανησυχητικό βαθμό, κάτω από τα προ της κρίσης επίπεδα. Εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές ανισορροπίες και υψηλότεροι κίνδυνοι στη ζώνη του ευρώ και στην ΕΕ, γενικότερα.

1.5.

Η ΕΟΚΕ εκτιμά, επίσης, ότι η παγκοσμιοποίηση, όπως και οι δημογραφικές και τεχνολογικές εξελίξεις, ιδίως δε η ψηφιοποίηση, αποτελούν σημαντικές πηγές αλλαγών, από τις οποίες όλοι πρέπει να μπορούν να επωφεληθούν. Οι επενδύσεις σε γνώση, καινοτομία, παιδεία και τεχνολογίες της πληροφορίας και των επικοινωνιών (ΤΠΕ) —στους μοχλούς της οικονομικής ανάπτυξης— πρέπει να περιλαμβάνονται στις κύριες προσπάθειες προς ανάπτυξη.

1.6.

Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τους στόχους περί ισότητας, δικαιοσύνης και ένταξης, εφιστά δε την προσοχή στη σημασία της ανάπτυξης συντονισμένων πολιτικών και της πραγματοποίησης μεταρρυθμίσεων.

1.7.

Παράλληλα, η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι, για την επίτευξη των κοινών στόχων και την υπέρβαση των μειονεκτημάτων, απαιτείται προώθηση της ολοκλήρωσης. Επί του προκειμένου, εγγύηση αποτελεί μια υπεύθυνη ευρωπαϊκή διακυβέρνηση που θα στηρίζεται στη συνεργασία και θα χαρακτηρίζεται από πειθαρχία και ευελιξία ταυτοχρόνως. Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο αποδεικνύει ότι η καθιέρωση υψηλού επιπέδου συμπράξεων μεταξύ των κρατών μελών προσφέρει μια αποτελεσματική μέθοδο εξόδου από την κρίση.

1.8.

Η ΕΟΚΕ επικροτεί επί της αρχής τους στόχους που προτείνονται στην επισκόπηση της ανάπτυξης 2017, καθώς και την κατανομή των καθηκόντων μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών. Επαναλαμβάνει την πρότασή της για εμπλουτισμό του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, που έχει ήδη διατυπώσει στην ανάλυσή της σχετικά με την επισκόπηση της ανάπτυξης για το 2016. Εκτός από την αύξηση των επενδύσεων, οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και η ενίσχυση της μακροοικονομικής ισορροπίας, η επίτευξη προόδου σε σχέση με τους δείκτες «πέραν του ΑΕγχΠ», οι τιμές στόχοι για θέματα κοινωνίας, περιβάλλοντος και βιωσιμότητας είναι μεταξύ των κύριων στόχων.

1.9.

Κατά την ΕΟΚΕ, μόνο ένα ολοκληρωμένο σύστημα δεικτών όπως το ισχύον, το οποίο θα δύναται επίσης να λαμβάνει υπόψη τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις, είναι πραγματικά κατάλληλο για την απεικόνιση της πραγματικής οικονομικής ανάπτυξης με βάση τα αποτελέσματα (ΑΕΑ, ακαθάριστο εγχώριο αποτέλεσμα).

1.10.

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι απαιτείται σαφής και εύληπτη ανακεφαλαίωση των πολιτικών και στρατηγικών προσανατολισμών για το εγγύς μέλλον αλλά και πιο μακροπρόθεσμα. Οι προτεραιότητες της Επιτροπής Juncker, καθώς και οι στόχοι για το 2030 με βάση τη στρατηγική «Ευρώπη 2020», που συμπεριλαμβάνουν και τις προκλήσεις σε θέματα βιώσιμης ανάπτυξης, πρέπει να καθορίζουν από κοινού τις διαδικασίες ανάπτυξης.

1.11.

Σύμφωνα με τις τελευταίες προβλέψεις (1) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οικονομική ανάπτυξη των κρατών μελών της ΕΕ δεν αναμένεται να μεταβληθεί ριζικά κατά την περίοδο μεταξύ 2016 και 2018 σε σύγκριση με το 2015, ενώ η κύρια πηγή ανάπτυξης, αντί για τις επενδύσεις, θα είναι η κατανάλωση. Η προοπτική αυτή όσον αφορά τη χαμηλή ανάπτυξη και το χαμηλό επίπεδο επενδύσεων δεν είναι ευοίωνη· πολλώ δε μάλλον που η ενίσχυση της εγχώριας ζήτησης εξακολουθεί να παραμένει σημαντική όσο ποτέ για την τόνωση των επενδύσεων.

1.12.

Λαμβανομένων επίσης υπόψη των ορίων των αρμοδιοτήτων της Ένωσης, θα πρέπει να ενισχυθεί ο συντονισμός του συνόλου των μέσων της κοινωνικής πολιτικής Ένα καλά σχεδιασμένο σύστημα αναφοράς που θα προταθεί από τον μελλοντικό ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων θα μπορούσε να τονώσει τη διαδικασία μεταρρύθμισης και να εξασφαλίσει καλύτερο συντονισμό των κοινωνικών πολιτικών στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου.

1.13.

Μια από τις αποστολές της ετήσιας επισκόπησης της ανάπτυξης πρέπει να είναι η ανάλυση του βαθμού εναρμόνισης μεταξύ της παραδοσιακής πολιτικής για τη συνοχή —η οποία αποτελεί επί του παρόντος αντικείμενο ενδιάμεσης αξιολόγησης— και της χρηματοδότησής της (Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία, ΕΔΕΤ), αφενός, και των νέων επενδυτικών μέσων (Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων, ΕΤΣΕ), αφετέρου. Δεδομένου ότι πρόκειται για έναν από τους πλέον δυναμικούς μηχανισμούς συνεργασίας μεταξύ της Ένωσης και των κρατών μελών, είναι σημαντικό να διασφαλιστεί επίσης η βελτίωση του συντονισμού όσον αφορά την εφαρμογή του. Πρέπει να υπάρχει συντονισμός κατά την υλοποίηση των βελτιώσεων.

1.14.

Το σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης αποτελεί έναν από τους κύριους πυλώνες της λειτουργίας του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Η εξασφάλιση βιώσιμης οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής ανάπτυξης σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα είναι εφικτή μόνον εάν βασίζεται σε δέουσες και συντονισμένες δημοσιονομικές πολιτικές σε επίπεδο ΕΕ και στη διαφανή και προβλέψιμη λειτουργία των χρηματοοικονομικών συστημάτων.

1.15.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι αναγκαίες διαρθρωτικές αλλαγές για την επίτευξη της βιώσιμης ανάπτυξης απαιτούν σημαντικά κεφάλαια, τα οποία θα είναι διαθέσιμα μόνον εάν οι δημοσιονομικοί πόροι αξιοποιούνται αποτελεσματικότερα και εάν αυξηθούν σημαντικά οι επενδύσεις.

1.16.

Παρότι το νέο ευρωπαϊκό ταμείο, το ΕΤΣΕ, επιτρέπει ουσιαστικά την αύξηση των πόρων στους παραγωγικούς τομείς και τους τομείς των υλικών υποδομών, το γεγονός ότι οι δημόσιες και οι κοινωνικές επενδύσεις παραμένουν σε πολύ χαμηλότερα από τα απαιτούμενα επίπεδα είναι άκρως προβληματικό. Πρέπει, λοιπόν, να εξασφαλιστεί επαρκής δημοσιονομική ευελιξία.

1.17.

Η ΕΟΚΕ συνιστά θερμά να δοθεί προτεραιότητα στις επενδύσεις στα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης, τα συστήματα υγείας και τα λοιπά συστήματα κοινωνικής μέριμνας, ιδίως δε στις περιφέρειες που εμφανίζουν ανάπτυξη κάτω του μέσου όρου.

1.18.

Η ευρωπαϊκή διακυβέρνηση πρέπει να χαρακτηρίζεται ταυτόχρονα από μια κοινή αίσθηση οικείωσης και από μια εύλογη ευελιξία. Η ΕΟΚΕ, αφενός πιστεύει ότι η ενδιάμεση αναθεώρηση του προϋπολογισμού της Ένωσης, ο επαναπροσδιορισμός των στόχων, η σημαντική αύξηση του ποσοστού των ιδίων πόρων και εσόδων και η βελτίωση της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας κατά την υλοποίηση θα μπορούσαν να συντελέσουν στη διαμόρφωση ενός συστήματος εντός του οποίου η ευελιξία θα μπορούσε επίσης να αντιμετωπίζεται ως δυνητικός τρόπος κάλυψης των κινδύνων. Αφετέρου δε, η βελτίωση των συνθηκών της αγοράς και η έξυπνη νομοθεσία μπορούν να ενθαρρύνουν ευρέως την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας (από οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής άποψης, μεταξύ άλλων).

2.   Πλαίσιο

2.1.

Πολύ περισσότερο από μια κοινή πολιτική βούληση για την οικοδόμηση του μέλλοντος, αυτό που διατηρεί σήμερα τη συνοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι ουσιαστικά οι νομικές διασφαλίσεις και η υποχρέωση οικονομικής συνεργασίας Η ΕΕ είναι διχασμένη και εξακολουθεί να βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πολύπλευρη, συνεχιζόμενη κρίση. Σαφή ένδειξη αποτελεί, εν προκειμένω, το δημοψήφισμα σχετικά με την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ (Brexit) και η αβεβαιότητα που απορρέει από την εξέλιξη αυτή. Αν το πολιτικό αδιέξοδο είναι βαθύτερο από τον οικονομικό αποκλεισμό, οι οικονομικές ανισότητες παραμένουν σημαντικές, παρά την οικονομική ανάκαμψη που παρατηρείται σε ορισμένα κράτη μέλη.

2.2.

Η μεταναστευτική κρίση κομίζει ένα τραγικό μήνυμα παγκόσμιας εμβέλειας, το οποίο επιτάσσει στην Ευρώπη να τηρήσει τις ανθρωπιστικές υποχρεώσεις της, να διατηρήσει τη βιωσιμότητα των ευρωπαϊκών κοινωνιακών και κοινωνικών συστημάτων και να ενισχύσει τον ρόλο της εκτός των συνόρων της ευρωπαϊκής ηπείρου.

2.3.

Όσον αφορά τη λειτουργία της Ένωσης, το χάσμα μεταξύ της αντίληψης της κοινωνίας και της πραγματικότητας έχει διευρυνθεί. Οι σχέσεις συνεργασίας που έχουν αναπτυχθεί μεταξύ της κοινωνίας πολιτών και των οργανώσεών της, αφενός, και του θεσμικού συστήματος της Ένωσης, αφετέρου, κάθε άλλο παρά ικανοποιητικές είναι· οι Ευρωπαίοι αντιλαμβάνονται ότι η κατάσταση επιδεινώνεται. Οι πολίτες και οι επιχειρήσεις, μικρές, μεσαίες ή μεγάλες, προσδοκούν αποτελεσματικές πρωτοβουλίες.

2.4.

Διαπιστώνεται ενίσχυση της θέσης των πολιτικών δυνάμεων που αντιπαραθέτουν τις πραγματικές ή υποτιθέμενες απαιτήσεις περί εθνικής ανεξαρτησίας έναντι του κοινοτικού κεκτημένου. Στην αρένα της καθημερινής πολιτικής, δίνεται, δυστυχώς, έμφαση στις διαφορές και όχι στις αλληλεπιδράσεις.

2.5.

Ήδη από τη διατύπωση των προτάσεων στο πλαίσιο της ενδιάμεσης αξιολόγησης της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», κατέστη προφανής η ανάγκη ενίσχυσης των διαδικασιών ανάπτυξης που αφορούν άμεσα τους Ευρωπαίους πολίτες και των συναφών μέσων, ούτως ώστε να μετουσιωθούν οι ευρωπαϊκές αξίες σε πράξη και να προαχθούν τα συμφέροντα της Ένωσης.

2.6.

Η οικονομική κρίση και η επακόλουθη πτώση των επενδύσεων επέφεραν ρήξη στην ενότητα μεταξύ των κρατών μελών, η οποία βασίζεται στην οικονομική ανάπτυξη, και προκάλεσαν εντάσεις οι οποίες συνεχίζουν να οξύνονται. Παρά τον πρωταρχικό στόχο της Ένωσης, οι αποκλίσεις ανάπτυξης μεταξύ των κρατών μελών, και ιδίως μεταξύ ορισμένων περιφερειών, αυξάνονται ολοένα και περισσότερο.

2.6.1.

Επιπλέον, οι κανόνες σχετικά με τα ελλείμματα του προϋπολογισμού που θεσπίστηκαν το 2005 πρέπει να προσαρμοστούν στην τρέχουσα οικονομική και κοινωνική κατάσταση της ΕΕ, και θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη το γεγονός ότι ορισμένες δημόσιες δαπάνες, όπως η εκπαίδευση, πρέπει να αφαιρεθούν από τους υπολογισμούς του ελλείμματος, καθώς πρόκειται για σημαντικές επενδύσεις για το μέλλον.

2.7.

Σε αντίθεση με την ελκυστικότητα που παρουσιάζει ως τόπος προορισμού, η Ευρωπαϊκή Ένωση, γενικά, δεν έχει κατορθώσει ακόμη να ανακτήσει τη θέση της ως πόλος έλξης για τους επενδυτές. Όσον αφορά τις παραγωγικές επενδύσεις, η ΕΕ χάνει σταδιακά έδαφος έναντι των ΗΠΑ. Οι χώρες που υστερούν αποτελούν τροχοπέδη για τις δυναμικότερες χώρες. Η μείωση των ρυθμών παραγωγικότητας και η ασθενής πρόοδος στον τομέα της καινοτομίας συρρικνώνουν την ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία στο πλαίσιο του διεθνούς ανταγωνισμού.

2.8.

Σε ορισμένες χώρες, οι παραγωγικές επενδύσεις μειώνονται παρά το σημαντικό δημοσιονομικό πλεόνασμα. Η κατάσταση αυτή συνιστά φραγμό στη γεφύρωση του χάσματος. Η αντίδραση είναι αργή και γραφειοκρατική.

2.8.1.

Ωστόσο, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι οι επενδύσεις —όπως και η κατανάλωση— είναι εξαιρετικά αναγκαίες προκειμένου να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για την οικονομική μετάβαση προς μια βιώσιμη οικονομία, η οποία συμβάλλει στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Θα πρέπει να διοργανωθούν νέοι κύκλοι κατάρτισης και να δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας προκειμένου να τονωθεί η ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα.

2.9.

Το 2014 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προώθησε ένα νέο μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης. Οι στόχοι που έχουν τεθεί, δηλαδή η δημιουργία θέσεων εργασίας και η προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης, η ενίσχυση της ευρωπαϊκής ενιαίας αγοράς, η απλούστευση του συστήματος των οικονομικών ρυθμιστικών αρχών, η εδραίωση των κοινοτικών εξελίξεων που έχουν προτεραιότητα, η αγορά ενέργειας, η στήριξη των επενδύσεων στην αγορά και στις ψηφιακές υπηρεσίες, η κατά προτεραιότητα διαχείριση των πνευματικών και υλικών δικτύων για τη διασύνδεση της Ευρώπης και η ενίσχυση της περιβαλλοντικής ευθύνης, μπορούν να δώσουν νέα σημαντική ώθηση στην οικονομία.

2.10.

Φαίνεται δε ότι τα μέτρα που έχουν ληφθεί για την υλοποίηση του προγράμματος, οι εργασίες που έχουν εκτελεστεί στο πλαίσιο του προγράμματος REFIT, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων και το συναφές θεσμικό πλαίσιο επιβεβαιώνουν την ορθότητα των προθέσεων. Εντούτοις, όπως επισημαίνεται παραπάνω, οι προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης δεν είναι επαρκείς.

2.11.

Η απουσία δημοσιονομικών πολιτικών που να προσανατολίζονται στην ανάπτυξη σε χώρες με υψηλό δημόσιο χρέος και δημοσιονομικό έλλειμμα, σε ορισμένες περιπτώσεις ως αποτέλεσμα της χρηματοπιστωτικής και τραπεζικής κατάρρευσης, παρά λόγω των ανεξέλεγκτων κρατικών δαπανών, αποδείχτηκε ότι επιφέρει τα αντίθετα από τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα και συντείνει στην περαιτέρω διεύρυνση του χάσματος μεταξύ των πλεονασματικών και των ελλειμματικών χωρών. Ανάλογα με την εκάστοτε περίπτωση, θα ήταν ενδεχομένως αποδοτικότερη η εκχώρηση περισσότερου χρόνου ώστε να είναι εφικτή μια πιο σταδιακή προσαρμογή, δεδομένου του γεγονότος ότι η ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη μείωση των δεικτών του ελλείμματος και του χρέους,

2.12.

Είναι σκόπιμο να οργανωθεί μια δέσμη αναπτυξιακών εργαλείων που θα επιτρέπουν ταυτόχρονα τη διασφάλιση της οικονομικής ανάπτυξης, την ενεργοποίηση της συμμετρικής προσαρμογής και την αποφόρτιση των κοινωνικών εντάσεων. Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο παρέχει τη δυνατότητα σχεδιασμού διαφοροποιημένης διαδικασίας για κάθε χώρα και τη δυνατότητα ελέγχου της εφαρμογής, ωστόσο, η διαδικασία αυτή διαδραματίζει συμπτωματικό ρόλο στον καθορισμό του δημοσιονομικού προσανατολισμού της ζώνης του ευρώ, όπως επισημαίνεται σαφώς στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την οικονομική πολιτική της ζώνης του ευρώ [COM(2016) 726 final].

2.13.

Οι κύριοι στόχοι της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» παραμένουν επίκαιροι. Τα επίπεδα της ανεργίας εξακολουθούν να είναι απαράδεκτα, με περισσότερους από 22 εκατομμύρια ανέργους στην Ένωση και περισσότερους από 17 εκατομμύρια ανέργους στη ζώνη του ευρώ. Ο αριθμός των ατόμων που ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας ή βρίσκονται στα όρια της φτώχειας υπερβαίνει τα 122 εκατομμύρια. Η απουσία προοπτικών για τους νέους συνιστά σημαντικό φραγμό για το μέλλον και την ανανέωση της Ευρώπης. Η κινητικότητα του εργατικού δυναμικού είναι περιορισμένη. Το σύστημα της διά βίου μάθησης εξακολουθεί να μην τίθεται στο επίκεντρο των πολιτικών. Οι τάσεις, οι οποίες απομακρύνονται από τους στόχους, δεν είναι ενθαρρυντικές. Υπάρχουν ήδη περισσότερες από 70 οδηγίες σχετικά με τα ισχύοντα κοινωνικά δικαιώματα. Στη γνωμοδότησή της με θέμα τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, η ΕΟΚΕ ζητεί να ταχθεί ως στόχος η σύγκλιση προς τα πάνω των κοινωνικών δικαιωμάτων στην Ευρώπη, στο πλαίσιο της προετοιμασίας της ετήσιας επισκόπησης της ανάπτυξης, ενώ παράλληλα, τονίζει την ανάγκη ανάπτυξης και ανταγωνιστικότητας στο σύνολο της ΕΕ. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ τονίζει την απαραίτητη διασύνδεση μεταξύ της οικονομικής πολιτικής, της πολιτικής απασχόλησης και της κοινωνικής πολιτικής (2).

3.   Ειδικές παρατηρήσεις

3.1.

Επενδύσεις

3.1.1.

Στην ετήσια επισκόπηση της ανάπτυξης η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποδίδει κεντρική σημασία στην ανακεφαλαίωση των μέτρων για την περαιτέρω ανάπτυξη του χρηματοπιστωτικού συστήματος, τα οποία είναι σημαντικά κυρίως για τη στήριξη της λειτουργίας του κλάδου, τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του ΕΤΣΕ, την άρση των εμποδίων στις επενδύσεις και την επέκταση του ρόλου της ευρωπαϊκής οικονομίας ανά τον κόσμο.

3.1.2.

Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι έχει πρωταρχική σημασία η δημιουργία ένωσης κεφαλαιαγορών και άλλων συνθηκών-πλαισίων με σκοπό τη βελτίωση των χρηματοδοτικών όρων, την κατανομή των κινδύνων και την ενίσχυση της πρόσβασης σε αυτήν —ιδίως χάρη στην άρση των εμποδίων που αντιμετωπίζουν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ)—, και την υλοποίηση στην πράξη της αρχής της ισότητας ευκαιριών.

3.1.3.

Επί του προκειμένου, ας αναφερθούν ως παράδειγμα κανονισμός σχετικά με τις εταιρείες επιχειρηματικού κεφαλαίου και η συνέχιση της ανάπτυξης του Ταμείου Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας, η «δεύτερη ευκαιρία» σε επιχειρηματίες που αποτυγχάνουν, η βελτίωση των διαδικασιών αφερεγγυότητας ή ακόμη και η δημιουργία συστημάτων προληπτικής αναδιάρθρωσης. Η τόνωση της συμμετοχής των τραπεζών και η αύξηση της λειτουργικής τους αποτελεσματικότητας πρέπει να αποτελέσει μια από τις βάσεις για την ανάπτυξη των δραστηριοτήτων επένδυσης.

3.1.4.

Όλα δείχνουν ότι το ΕΤΣΕ —πέρα από τη διεύρυνσή του, που έχει ήδη αποφασιστεί— λειτουργεί ως σημαντικό κίνητρο στην ευρωπαϊκή αγορά επενδύσεων. Αυτό ενδέχεται να λάβει ιδιαίτερη σημασία για την υλοποίηση των στόχων της περιόδου έως το 2030, που περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, τα κριτήρια περί βιώσιμης ανάπτυξης. Η βαθμιαία μετάβαση προς μια κυκλική οικονομία με χαμηλές ανθρακούχες εκπομπές θα δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας, κυρίως στον τομέα των υπηρεσιών, ενώ τα προϊόντα που ανταποκρίνονται στα κριτήρια βιωσιμότητας ενδέχεται να διανοίξουν νέους ορίζοντες σε θέματα καινοτομίας.

3.1.5.

Η ΕΟΚΕ έχει ήδη τονίσει σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ότι η ολοκλήρωση της Ενεργειακής Ένωσης και η στρατηγική για την ψηφιακή ενιαία αγορά θα προσφέρουν νέες ενδιαφέρουσες ευκαιρίες επένδυσης. Η τόνωση των τομέων αυτών εξαρτάται επίσης από τις διεθνείς εμπορικές συμφωνίες, ορισμένες από τις οποίες μπορεί να πληγούν λόγω αλλαγής αντιλήψεων στην παγκόσμια πολιτική σκηνή, και την προσβασιμότητα των αγορών που αυτές προσφέρουν.

3.1.6.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ζωτικής σημασίας το γεγονός ότι τα διαρθρωτικά ταμεία μπορούν να χρησιμοποιηθούν περισσότερο απ’ ό,τι εφαρμόζεται σήμερα για την υποστήριξη της εκπαίδευσης και της κατάρτισης καθώς και της κινητικότητας που συνδέεται με αυτές.

3.2.    Εφαρμογή των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων

3.2.1.

Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη δέσμευση να εφαρμοστούν με διαφοροποιημένο τρόπο οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, όπως έχει συμφωνηθεί. Ενδείκνυται για τον σκοπό αυτό να προβλεφθούν τα αναγκαία μέσα, σε ευρωπαϊκό και σε εθνικό επίπεδο.

3.2.2.

Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ότι μια ευέλικτη αγορά εργασίας που λειτουργεί ορθά αποτελεί μια από τις προϋποθέσεις που απαιτούνται για τη θετική εξέλιξη της οικονομικής συγκυρίας. Ωστόσο, κρίνει αναγκαίο να ενισχυθεί η κοινωνική πτυχή της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς.

3.2.3.

Οι ειδικές ανά χώρα συστάσεις πρέπει να διαμορφώνονται με σεβασμό προς τις δημοσιονομικές ικανότητες των κρατών μελών στα οποία απευθύνονται, έτσι ώστε αυτά να μπορούν να αναπτύσσουν πολιτικές που να ευνοούν την οικονομική ανάπτυξη και την κοινωνική ένταξη.

3.2.4.

Η ΕΟΚΕ επικροτεί την έναρξη από τον Μάρτιο του 2016, με απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της διαβούλευσης με θέμα τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων και συμφωνεί ότι η οικονομική ανάπτυξη θα πρέπει να συνεπάγεται μεγαλύτερη κοινωνική πρόοδο και συνοχή. Τα κράτη μέλη με τις καλύτερες επιδόσεις σε οικονομικό επίπεδο έχουν χαράξει πιο φιλόδοξες και πιο αποτελεσματικές κοινωνικές πολιτικές, αλλά γενικά, πρέπει να ενισχυθούν περαιτέρω η ανταγωνιστικότητα και η κοινωνική διάσταση στην Ευρώπη.

3.2.5.

Είναι σημαντικό οι μεταρρυθμίσεις που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη να εξασφαλίζουν την πρόσβαση σε υπηρεσίες και παροχές ποιότητας. Για παράδειγμα, η βελτίωση του επιπέδου της εκπαίδευσης, της κατάρτισης, της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, της στέγασης και των υπηρεσιών φροντίδας των παιδιών αποτελούν απαρέγκλιτη προϋπόθεση για την οικονομική ανάπτυξη και έχουν άμεσο αντίκτυπο στην εξέλιξη του τρόπου ζωής και στην κοινωνική ένταξη.

3.2.6.

Ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων για τον σχεδιασμό, την κατάρτιση και την υλοποίηση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων είναι ιδιαίτερα σημαντικός. Θα πρέπει κυρίως να είναι προϊόν ενός νέου τύπου κοινωνικού διαλόγου, που θα βασίζεται μεν στον σημερινό διάλογο, αλλά που θα έχει ενισχυμένα συμμετοχικά εργαλεία. Η υπεύθυνη κοινωνική δέσμευση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από μια κατανοητή και άμεση επικοινωνία και η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόθεση της Επιτροπής να συμπεριλάβει τους κοινωνικούς εταίρους με τρόπο διεξοδικό και συστηματικό στον κύκλο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου.

3.2.7.

Μια συνεπής χάραξη και υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων θα επέτρεπε επίσης να συνυπολογίζεται περισσότερο η κοινωνική πτυχή στη διαδικασία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Τα εργαλεία και η μεθοδολογία της οικονομικής πολιτικής πρέπει να εμπλουτιστούν με μια θεώρηση με βάση τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα, καθώς και με κοινωνικές αξίες που να λαμβάνουν υπόψη και τη βιωσιμότητα.

3.2.8.

Η οργάνωση ενός συστήματος κινήτρων που θα δημιουργεί συνθήκες ισότιμου ανταγωνισμού, θα υποστηρίζει περισσότερο την οικονομική ανάπτυξη και θα περιορίζει της δυνατότητες κατάχρησης πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της μεταρρυθμιστικής διαδικασίας.

3.3.    Ευνοϊκές δημοσιονομικές πολιτικές.

3.3.1.

Η εφαρμογή και ο έλεγχος της τήρησης των διατάξεων του συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, καθώς και του αντικτύπου τους στις οικονομίες των επιμέρους των κρατών μελών, αποτελούν σημαντικό στοιχείο της διαδικασίας του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Είναι λυπηρό το γεγονός ότι η διαδικασία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου απεδείχθη ένα μονομερές μέσο, το οποίο απαγορεύει το υψηλό χρέος και τα ελλείμματα επί ποινή κυρώσεων, αλλά προβλέπει απλώς μείωση των υψηλών πλεονασμάτων. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της ευελιξίας, ιδίως όταν αυτή επιτρέπει στις δημόσιες επενδύσεις να τονώνουν κλάδους με μακροπρόθεσμη χρησιμότητα (παιδεία, κατάρτιση και ιατροφαρμακευτική περίθαλψη).

3.3.2.

Ωστόσο, η ΕΟΚΕ κρίνει σημαντικό η εφαρμογή του συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης να συμπληρωθεί με τη θέσπιση μιας διαδικασίας κοινωνικών ανισορροπιών, αντίστοιχης με την υφιστάμενη διαδικασία μακροοικονομικών ανισορροπιών, βάσει της οποίας θα επισημαίνονται και θα αναλύονται οι κοινωνικές επιπτώσεις των οικονομικών δραστηριοτήτων στα κράτη μέλη. Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, πρέπει να εξετάζονται ενδελεχώς τα ελλείμματα των εθνικών προϋπολογισμών όταν αυτά συνδέονται με επενδύσεις για το μέλλον, όπως π.χ. στον τομέα της εκπαίδευσης, ή με επενδύσεις που στοχεύουν στη δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών για την οικονομική μετάβαση προς μια βιώσιμη οικονομία που συμβάλλει στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

3.3.3.

Η ΕΟΚΕ επικροτεί την ενίσχυση του ρόλου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, κυρίως δε τις προσπάθειες που καταβάλλει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προς μια θετική δημοσιονομική κατεύθυνση για τη νομισματική πολιτική της ζώνης του ευρώ. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τον σημαντικό ρόλο που διαδραματίζει το ΕΚΤ στην αποκατάσταση της σταθερότητας στον απόηχο της κρίσης. Αυτό πρέπει να συμπληρωθεί με ισχυρότερα μέτρα προκειμένου να επιταχυνθούν ο ρυθμός αύξησης της οικονομικής ανάπτυξης και η δημιουργία θέσεων εργασίας. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ εκφράζει τον βαθύ προβληματισμό της για το γεγονός ότι το Συμβούλιο απέρριψε τη σύσταση της Επιτροπής για έναν θετικό δημοσιονομικό προσανατολισμό της ζώνης του ευρώ.

3.3.4.

Τα σημερινά χαμηλά επίπεδα των επιτοκίων προσφέρουν στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να αυξήσουν τις δημόσιες επενδύσεις, μειώνοντας παράλληλα τον λόγο του δημοσίου χρέους προς το ΑΕγχΠ. Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι, εντός των ορίων του συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, με την ενδιάμεση αναθεώρηση του προϋπολογισμού της ΕΕ και την προετοιμασία της προσεχούς περιόδου προγραμματισμού, και χάρη στην εισαγωγή του «προϋπολογισμού της ΕΕ που εστιάζεται στα αποτελέσματα», θα πρέπει να παρασχεθεί η ευκαιρία οργάνωσης πρωτότυπων πρακτικών επένδυσης, που να στηρίζουν την οικονομική ανάπτυξη και να εξασφαλίζουν μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα.

3.3.5.

Οι προβλέψεις της ετήσιας επισκόπησης της ανάπτυξης 2017 λαμβάνουν όλως ιδιαίτερη σημασία εάν μελετηθεί η διαρθρωτική εξέλιξη της ευρωπαϊκής κοινωνίας. Οι προσπάθειες μετριασμού των δυσμενών επιπτώσεων της γήρανσης επί της κοινωνίας βαρύνουν όλο και περισσότερο τον προϋπολογισμό των κρατών μελών. Πρέπει να τονιστεί ακόμη μία φορά η σημασία της κατάρτισης και της ανακύκλωσης, ο ρόλος πρόληψης που πρέπει να επιτελεί το σύστημα υγείας και η ανάγκη μεταρρύθμισης του συστήματος κοινωνικής προστασίας.

4.   Γενικές παρατηρήσεις

4.1.

Η λεπτομερής κατάρτιση και η υλοποίηση ενός προγράμματος προτεραιότητες για την πλήρη ενοποίηση του χρηματοπιστωτικού συστήματος της ζώνης του ευρώ αποτελεί επιτακτική ανάγκη. Ωστόσο, αυτό δεν θα πρέπει να οδηγήσει σε διεύρυνση του χάσματος μεταξύ των χωρών της Ευρώπης.

4.2.

Η πρώτη περίοδος της ανάπτυξης δύο ταχυτήτων, η οποία εξαγγέλθηκε από τους «πέντε προέδρους» και αποσκοπεί στην ολοκλήρωση της οικονομικής και νομισματικής ένωσης της Ευρώπης, ολοκληρώνεται το 2017. Το δεύτερο στάδιο προετοιμάζεται με την έκδοση λευκής βίβλου. Δεδομένων των συνθηκών που διαμορφώνονται λόγω του Brexit, η ισχυροποίηση των τεσσάρων ενώσεων —οικονομικής, δημοσιονομικής, χρηματοπιστωτικής και πολιτικής— αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα. Φαίνεται ότι, για την περίοδο μετά το Brexit, είναι σημαντικό να αυξηθεί η χρηματοπιστωτική ικανότητα.

4.2.1.

Παρότι μέχρι στιγμής δινόταν πρωταρχικώς έμφαση στην ενίσχυση του οικονομικού και χρηματοπιστωτικού συστήματος της ζώνης του ευρώ —συγκρότηση συμβουλίων ανταγωνιστικότητας και παραγωγικότητας, ενίσχυση της τραπεζικής ένωσης και επίτευξη συμφωνίας επί του τρίτου της πυλώνα, θέσπιση ενός ευρωπαϊκού συστήματος ασφάλισης καταθέσεων (ΕΣΑΚ), δημιουργία οργάνου επιφορτισμένου να μεριμνά για την τήρηση της δημοσιονομικής πειθαρχίας, πρόοδος όσον αφορά τη στενή συνεργασία στην κεφαλαιαγορά—, ενισχύθηκε επίσης η βούληση για την εδραίωση πολιτικής συνεργασίας.

4.2.2.

Είναι, συνεπώς, σαφές ότι οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης καλούνται πλέον να διαμορφώσουν έναν γενικό στρατηγικό προσανατολισμό που θα βασίζεται σε μια ευέλικτη οικονομική πολιτική. Σύμφωνα με τη Συνθήκη της Λισαβόνας και με το κανονιστικό πλαίσιο που διέπει την εφαρμογή της, ο προσανατολισμός αυτός θα λαμβάνει περισσότερο υπόψη τις κοινωνιακές και κοινωνικές ιδιαιτερότητες, καθώς και την ανθεκτικότητα κάθε χώρας, ακόμη και στις περιπτώσεις εύρυθμης λειτουργίας των συμφωνιών ρύθμισης της οικονομίας και των αντίστοιχων μέσων

(αυτή η πιθανή εξέλιξη αντικατοπτρίζεται σαφώς στην πιο ευέλικτη στάση που υιοθέτησαν πρόσφατα η Γαλλία, η Ισπανία ή η Πορτογαλία σε σχέση με τη μείωση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων).

4.3.

Κατά τη διάρκεια των προηγούμενων δημοσιονομικών και οικονομικών περιόδων, η απαίτηση σχετικά με την απόδειξη της «ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας» απέκτησε ιδιαίτερη βαρύτητα στο πλαίσιο του καθορισμού των προγραμμάτων και των αποστολών. Τα διάφορα προγράμματα που υποστηρίζονται από τα ευρωπαϊκά ταμεία άρχισαν να επιδιώκουν ολοένα και περισσότερο την εξασφάλιση απτής συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών της Ένωσης —στο πλαίσιο της οποίας μάλιστα η καταβολή κοινών προσπαθειών έχει αποφέρει υψηλότερα αποτελέσματα από εκείνα που θα μπορούσαν να επιτευχθούν σε αυστηρώς εθνικό επίπεδο (μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη», πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» κ.λπ.)— ή ακόμη προώθησαν τη σύγκλιση των κοινών ευρωπαϊκών συμφερόντων μεταξύ τοπικού και κρατικού επιπέδου (καταπολέμηση της ανεργίας και της φτώχειας, ανάπτυξη των υποδομών, περιφερειακή και αστική ανάπτυξη κ.λπ.). Ωστόσο, η κλίμακα των διαθέσιμων πόρων δεν είναι ανάλογη της κλίμακας των αποστολών που πρέπει να επιτελεστούν.

4.4.

Η προσέγγιση των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» αποτέλεσε επίσης αντικείμενο ιδιαίτερου ενδιαφέροντος στο πλαίσιο των ειδικών ανά χώρα συστάσεων που διατυπώθηκαν κατά τη διαδικασία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Εκτός από τις δημοσιονομικές και διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, στο πλαίσιο των μεταρρυθμιστικών προγραμμάτων των κρατών μελών χρειάστηκε να καθοριστούν επίσης ειδικοί στόχοι και να αποσαφηνιστούν οι ρυθμίσεις για την υλοποίησή τους. Οι τρεις πυλώνες της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» —μια Ευρώπη έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς— και το σύστημα των δεικτών της μπορούν να εξακολουθήσουν να χρησιμοποιούνται ως σημείο αναφοράς για να βρεθούν τρόποι ανταπόκρισης στις νέες προκλήσεις που θα ανακύψουν έως το 2030.

4.5.

Οι στόχοι της μακροπρόθεσμης κοινωνικής και περιβαλλοντικής βιωσιμότητας πρέπει να διαδραματίζουν σημαντικότερο ρόλο στον μηχανισμό του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Η διαδικασία αυτή θα μπορέσει να ευνοήσει τον διάλογο σχετικά με ουσιώδη ζητήματα, όπως η προώθηση των διαφόρων μορφών επενδύσεων στον κοινωνικό και στον δημόσιο τομέα, η συνεκτίμηση των επενδύσεων μακροπρόθεσμης απόδοσης κατά τον υπολογισμό του δημοσιονομικού ελλείμματος ή ακόμη η ανάπτυξη μιας θεσμικής δομής που να εξυπηρετεί την προαγωγή της ευημερίας των πολιτών. Είναι απαραίτητο να θεσπιστεί ένας νέος «χρυσός κανόνας» που να ορίζει τι είναι κατανάλωση και τι είναι επένδυση. Εν προκειμένω, μπορούν να δημιουργηθούν οι απαιτούμενες προϋποθέσεις για τον σκοπό αυτό, με την εξέταση του ενδεχόμενου αναθεώρησης των μηχανισμών του προϋπολογισμού της Ένωσης και αύξησης των πηγών ιδίων πόρων.

4.6.

Ο καλύτερος καταμερισμός της ανάληψης ιδίας ευθύνης, από το στάδιο του καθορισμού των αποστολών έως το στάδιο της εκτέλεσής τους, και η αναγνώριση του αυξανόμενου ρόλου των τελικών δικαιούχων αποκτούν ιδιαίτερη σημασία στο πλαίσιο του διαλόγου αυτού. Θα πρέπει να ενισχυθεί ο ρόλος των εθνικών κοινοβουλίων και να γίνονται σεβαστές οι ανησυχίες τους για την επικουρικότητα.

4.7.

Δεν υπάρχει ομοιογένεια όσον αφορά το όραμα για το μέλλον, την πολιτική βούληση ή την ικανότητα διακυβέρνησης. Το νομικό σύστημα είναι περίπλοκο και η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και της κοινωνίας πολιτών είναι καθαρά τυπική, γεγονός που αντικατοπτρίζει σαφώς την έλλειψη στήριξης από το κοινό. Η κατάσταση αυτή αυξάνει το δημοκρατικό έλλειμμα και υπονομεύει την εμπιστοσύνη.

4.8.

Επί του παρόντος, οι διαδικασίες ανάπτυξης καθορίζονται από δύο μεγάλες και πολύ διαφορετικές δέσμες οικονομικών και χρηματοδοτικών μέσων και θεσμών, καθεμία από τις οποίες πλαισιώνεται από τις δικές της διατυπώσεις. Η συμπληρωματικότητα μεταξύ των εν λόγω δύο δεσμών ενδείκνυται να ενισχυθεί και, προς τούτο, δεν αρκεί να καθοριστούν προσανατολισμοί προς τη συγκεκριμένη κατεύθυνση. Κρίνεται αναγκαία η εξεύρεση συστημικής λύσης.

4.8.1.

Η πρώτη δέσμη αφορά τα παραδοσιακά Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία (ΕΔΕΤ), στόχος των οποίων είναι η προώθηση της συνοχής. Εφαρμόζονται με τη μορφή επενδυτικών και αναπτυξιακών ενισχύσεων, οι οποίες μολονότι εκσυγχρονίζονται συνεχώς, ουσιαστικά παραμένουν αμετάβλητες, η δε διαθεσιμότητά τους βασίζεται στην ανακατανομή του προϋπολογισμού της ΕΕ, ο οποίος τροφοδοτείται με τη σειρά του από τις εισφορές των πλέον ανεπτυγμένων κρατών μελών. Σε ορισμένες δε περιπτώσεις, τα εν λόγω κονδύλια δεν εκτιμώνται δεόντως από τους αποδέκτες τους, οι οποίοι θεωρούν ότι δικαιωματικά τους ανήκουν.

4.8.2.

Κατά την ενδιάμεση αξιολόγηση που προβλέπεται από τη διαδικασία του τρέχοντος επταετούς δημοσιονομικού πλαισίου, που λήγει το 2020, είναι απαραίτητο να συμπληρωθούν και να απλουστευθούν οι ρυθμιστικοί κανόνες, ώστε να προωθηθεί η συμπληρωματικότητα, όπως αναφέρεται παραπάνω.

4.8.3.

Σε αυτό το σκεπτικό εντάσσονται και οι προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τις οποίες επιδιώκεται η ενίσχυση των χρηματοοικονομικών στόχων, η τόνωση των επενδύσεων, η αντιμετώπιση των μεταναστευτικών ροών ή ακόμη η μείωση της ανεργίας των νέων.

4.8.4.

Βασικά στοιχεία εν προκειμένω αποτελούν η ενίσχυση της ευελιξίας και η απλούστευση των ρυθμιστικών κανόνων στον τομέα της πρόσβασης σε χρηματοδότηση.

4.8.5.

Η δεύτερη δέσμη μέσων, που εξυπηρετεί την υλοποίηση του «σχεδίου Juncker», είναι το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων (ΕΤΣΕ), ένα νέο χρηματοδοτικό μέσο, προσανατολισμένο προς την αγορά, το οποίο παρέχει τη δυνατότητα στήριξης των κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου και κινητοποιεί δημόσιους, τραπεζικούς και ιδιωτικούς πόρους. Το κεφάλαιο του ΕΤΣΕ ανέρχεται ήδη σε 500 δισεκατομμύρια ευρώ και η περίοδος αναφοράς του εκτείνεται έως το 2020. Θα μπορούσε μάλιστα να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο και κατά την επόμενη περίοδο προγραμματισμού.

4.9.

Το ζητούμενο είναι η ενσωμάτωση του νέου μηχανισμού διακυβέρνησης που δημιουργείται κατά τον τρόπο αυτό στη μελλοντική διακυβέρνηση με γνώμονα την ανάπτυξη. Η εναρμόνιση αυτών των δύο συστημάτων χρηματοδότησης θα πρέπει να διασφαλιστεί και στο επίπεδο κάθε κράτους μέλους. Σε πιο μακροπρόθεσμο ορίζοντα, θα ήταν ενδεδειγμένος ο συνδυασμός των δύο μηχανισμών διακυβέρνησης.

4.10.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ευοίωνη τη νέα ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, όπου συνοψίζονται, για την περίοδο έως το 2030, οι στρατηγικές εργασίες προσανατολισμού που έχουν υλοποιηθεί μέχρι στιγμής και που είναι ικανές να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις της βιωσιμότητας.

4.11.

Οι αποστολές που θα οριστούν κατά τη διαδικασία για τη νέα περίοδο προγραμματισμού θα πρέπει να βασίζονται σε περιορισμένο αριθμό σαφών στόχων. Η υλοποίηση προϋποθέτει την προσφυγή σε ένα νέο στρατηγικό μέσο, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ένα σύστημα διακυβέρνησης που θα ερείδεται στον συντονισμό και θα λαμβάνει επίσης υπόψη τον κοινωνικό έλεγχο.

4.12.

Από την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας των διαφόρων χρηματοδοτικών μέσων, προκύπτει ότι είναι πλέον αναγκαία η κατάρτιση πρότασης για την περίοδο έως το 2030 που θα ευνοεί την καλύτερη κατανομή των προς εκτέλεση αποστολών μεταξύ των παραδοσιακών στόχων συνοχής και των επενδύσεων που υλοποιούνται σύμφωνα με τη λογική της αγοράς. Ο μηχανισμός αξιολόγησης των έργων που προβλέπεται για το ΕΤΣΕ παρέχει μεθοδολογική συνδρομή υψηλής ποιότητας, που μπορεί να αξιοποιηθεί και σε περίπτωση χρήσης παραδοσιακών μέσων συνοχής.

4.13.

Για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και της απόδοσης των ΕΔΕΤ, πρέπει να ενισχυθεί η θεσμική διάρθρωση της εταιρικής σχέσης και να διευρυνθεί, βάσει του δικαιώματος συμμετοχής στα κοινά, προς όλους των Ευρωπαίους πολίτες. Θα πρέπει ουσιαστικά να διασφαλίζεται στους Ευρωπαίους πολίτες η δυνατότητα πρόσβασης στις κατάλληλες πληροφορίες και συμμετοχής στις αποφάσεις σχεδιασμού και εφαρμογής. Θα πρέπει επίσης να μπορούν να εκφράζουν την άποψή τους όσον αφορά τα σχεδιαζόμενα προγράμματα, προσκλήσεις υποβολής προσφορών και εκθέσεις αξιολόγησης.

Βρυξέλλες, 22 Φεβρουαρίου 2017.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Γιώργος ΝΤΆΣΗΣ


(1)  Ευρωπαϊκή Επιτροπή: «Χειμερινές οικονομικές προβλέψεις 2017 — Σύνοψη», 13 Φεβρουαρίου 2017.

(2)  SOC/542 (ΕΕ C 125 της 21.4.2017, σ. 10).


ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

στη ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Τα ακόλουθα σημεία της γνωμοδότησης υποεπιτροπής που αντικαταστάθηκαν από τροπολογίες οι οποίες εγκρίθηκαν στην Ολομέλεια, συγκέντρωσαν ένα τέταρτο τουλάχιστον των εκπεφρασμένων ψήφων (άρθρο 54 παράγραφος 4 του Ε.Κ.):

α)   Σημείο 1.9:

 

Κατά την ΕΟΚΕ, μόνο ένα σύνθετο σύστημα δεικτών, το οποίο θα δύναται επίσης να λαμβάνει υπόψη τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις, είναι πραγματικά κατάλληλο για την απεικόνιση της πραγματικής οικονομικής ανάπτυξης με βάση τα αποτελέσματα (ΑΕΑ, ακαθάριστο εγχώριο αποτέλεσμα).

Αποτέλεσμα ψηφοφορίας:

Υπέρ:

111

Κατά:

109

Αποχές:

13

β)

Σημείο 2.13:

 

Οι κύριοι στόχοι της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» παραμένουν επίκαιροι. Τα επίπεδα της ανεργίας εξακολουθούν να είναι απαράδεκτα, με περισσότερους από 22 εκατομμύρια ανέργους στην Ένωση και περισσότερους από 17 εκατομμύρια ανέργους στη ζώνη του ευρώ. Ο αριθμός των ατόμων που ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας ή απειλούνται καθ’ οιονδήποτε τρόπο υπερβαίνει τα 122 εκατομμύρια. Η απουσία προοπτικών για τους νέους συνιστά σημαντικό φραγμό για το μέλλον και την ανανέωση της Ευρώπης. Η κινητικότητα του εργατικού δυναμικού είναι περιορισμένη. Το σύστημα της διά βίου μάθησης εξακολουθεί να μην τίθεται στο επίκεντρο των πολιτικών. Οι τάσεις, οι οποίες απομακρύνονται από τους στόχους, δεν είναι ενθαρρυντικές. Υπάρχουν ήδη περισσότερες από 70 οδηγίες σχετικά με τα ισχύοντα κοινωνικά δικαιώματα. Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη ανάπτυξης και ανταγωνιστικότητας στο σύνολο της ΕΕ. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ τονίζει την απαραίτητη διασύνδεση μεταξύ της οικονομικής πολιτικής, της πολιτικής απασχόλησης και της κοινωνικής πολιτικής  (3).

Αποτέλεσμα ψηφοφορίας:

Υπέρ:

145

Κατά:

62

Αποχές:

14

γ)   Σημείο 3.2.2:

 

Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ότι μια ευέλικτη αγορά εργασίας που λειτουργεί καλά αποτελεί μία από τις προϋποθέσεις που απαιτούνται για τη θετική εξέλιξη της οικονομικής συγκυρίας. Η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι η ΕΕ αποτελεί την πλέον ανεπτυγμένη περιφέρεια σε παγκόσμιο επίπεδο σε όρους κοινωνικών παροχών.

Αποτέλεσμα ψηφοφορίας:

Υπέρ:

141

Κατά:

65

Αποχές:

16


(3)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων» (SOC/542) (ΕΕ C 125 της 21.4.2017, σ. 10).