Στρασβούργο, 19.5.2015

COM(2015) 215 final

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Βελτίωση της νομοθεσίας για καλύτερα αποτελέσματα - ένα θεματολόγιο της ΕΕ

{SWD(2015) 110 final}
{SWD(2015) 111 final}


ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Βελτίωση της νομοθεσίας για καλύτερα αποτελέσματα - ένα θεματολόγιο της ΕΕ

1.Επίτευξη καλύτερων αποτελεσμάτων: αλλαγή του τρόπου εργασίας μας σε ευρωπαϊκό επίπεδο

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι αποφασισμένη να επιφέρει αλλαγές τόσο στο έργο που επιτελεί η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) όσο και στον τρόπο που το επιτελεί. Ο λόγος ύπαρξης της ΕΕ, των θεσμικών οργάνων της και της νομοθεσίας της είναι η εξυπηρέτηση των πολιτών και των επιχειρήσεων που πρέπει να το διαπιστώνουν στην καθημερινή τους ζωή και τις καθημερινές τους δραστηριότητες. Πρέπει να αποκαταστήσουμε την εμπιστοσύνη τους στην ικανότητά μας να επιτυγχάνουμε αποτελέσματα.

Η Επιτροπή Juncker σηματοδοτεί ένα νέο ξεκίνημα. Προτεραιότητά μας είναι να παρέχουμε λύσεις για τα μεγάλα θέματα που δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο από τα κράτη μέλη: σχέδιο επενδύσεων με σκοπό τη μόχλευση 315 δισ. ευρώ για την τόνωση της απασχόλησης και της ανάπτυξης· ενεργειακή ένωση με σκοπό την επίτευξη ασφαλούς, οικονομικά προσιτής και βιώσιμης ενέργειας· πρόγραμμα για την εσωτερική ασφάλεια με σκοπό την αντιμετώπιση των κοινών απειλών, όπως είναι η τρομοκρατία και το οργανωμένο έγκλημα· ενιαία ψηφιακή αγορά για την αξιοποίηση των ευκαιριών που προσφέρει το διαδίκτυο και πρόγραμμα δράσης για τη μετανάστευση. Οι νέες μας πρωτοβουλίες απορρέουν από πραγματικές πολιτικές προτεραιότητες. Η Επιτροπή δεν μπορεί, και δεν πρέπει, να έχει λόγο για κάθε ζήτημα στην ΕΕ. Αυτή η αλλαγή προσέγγισης αποτυπώνεται στο πρώτο πρόγραμμα εργασίας της Επιτροπής. Σε αυτό περιλαμβάνονται μόνο 23 μείζονες νέες πρωτοβουλίες, όλες απόλυτα εναρμονισμένες με τις συμφωνηθείσες πολιτικές προτεραιότητες. Η ίδια έννοια εστίασης και στόχου θα αντικατοπτρίζεται στις πρόσθετες και συνήθεις δράσεις που έπονται εντός του τρέχοντος έτους. Η πρωτοβουλία «προϋπολογισμός της ΕΕ που θα εστιάζεται στα αποτελέσματα» θα έχει επίσης ως στόχο να καταδείξει την προστιθέμενη αξία που έχει ο προϋπολογισμός της ΕΕ για τους πολίτες της ΕΕ.

Οι πολιτικές προτεραιότητες αποτελούν την κινητήρια δύναμη της δράσης της Επιτροπής όσον αφορά τις προκλήσεις με τις οποίες βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη η ΕΕ. Η βελτίωση της νομοθεσίας αποτελεί εργαλείο που θέτει τη βάση για τη λήψη έγκαιρων και ορθών αποφάσεων πολιτικής — αλλά δεν μπορεί ποτέ να αντικαταστήσει τις πολιτικές αποφάσεις.

Σήμερα, σκιαγραφούμε περαιτέρω μέτρα ώστε να επιτυγχάνουμε καλύτερους κανόνες για καλύτερα αποτελέσματα. Θα προβούμε σε περαιτέρω άνοιγμα της διαδικασίας χάραξης πολιτικής, θα ακούμε πιο προσεκτικά και θα αλληλεπιδρούμε καλύτερα με όσους εφαρμόζουν τη νομοθεσία της ΕΕ και επωφελούνται από αυτή. Θα επανεξετάσουμε όλους τους τομείς πολιτικής, ώστε να διαπιστωθεί σε ποιες περιπτώσεις τα ισχύοντα μέτρα πρέπει να βελτιωθούν.

Θα συνεχίσουμε όπως ξεκινήσαμε: εστιάζοντας σε όσα πρέπει πραγματικά να πράξει η ΕΕ και μεριμνώντας ότι τα πράττει σωστά. Μέσω της εφαρμογής των αρχών της βελτίωσης της νομοθεσίας θα διασφαλίζεται ότι τα μέτρα είναι τεκμηριωμένα και άρτια σχεδιασμένα, καθώς και ότι αποδίδουν απτά και βιώσιμα οφέλη για τους πολίτες, τις επιχειρήσεις και την κοινωνία συνολικά.

Αυτό ισχύει τόσο για τη νέα νομοθεσία όσο και για το ογκώδες σύνολο της ισχύουσας νομοθεσίας της ΕΕ. Η εν λόγω νομοθεσία είναι ουσιώδους σημασίας για τη βιώσιμη ανάπτυξη, για την ενιαία αγορά, που είναι ο μοχλός της οικονομίας μας, και για την αποδέσμευση των επενδύσεων που απαιτούνται για τη στήριξη της απασχόλησης και της ανάπτυξης. Στηρίζει το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο και δίνει νόημα στα δικαιώματα και τις ελευθερίες που απολαύουν οι πολίτες, μεταξύ άλλων στην ασφάλειά τους και το δικαίωμά τους στη δικαιοσύνη. Επίσης, συμβάλλει στην αντιμετώπιση των κοινών προκλήσεων, όπως είναι η ενεργειακή ασφάλεια και η προστασία του περιβάλλοντος και του κλίματος. Σε πολλές περιπτώσεις, μία δέσμη κανόνων της ΕΕ αντικαθιστά ένα συνονθύλευμα 28 διαφορετικών εθνικών κανόνων, διευκολύνοντας κατ' αυτόν τον τρόπο τη ζωή των πολιτών και των επιχειρήσεων, απλουστεύοντας το νομικό πλαίσιο, μειώνοντας τον κανονιστικό φόρτο σε ολόκληρη την ενιαία αγορά και αυξάνοντας την κανονιστική προβλεψιμότητα.

Το σώμα της ενωσιακής νομοθεσίας δεν είναι μόνον αναγκαίο, αποτελεί επίσης το ισχυρό μας σημείο - διαφοροποιεί ποιοτικά την ΕΕ από οποιοδήποτε άλλο μοντέλο συλλογικής διακυβέρνησης στον κόσμο. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο είναι τόσο σημαντικό κάθε μέτρο που περιλαμβάνεται στη νομοθεσία της ΕΕ να είναι κατάλληλο για τον σκοπό για τον οποίο προορίζεται – όσο το δυνατόν πιο σύγχρονο, αποτελεσματικό, αναλογικό, λειτουργικό και απλό. Η νομοθεσία πρέπει να επιτυγχάνει τον επιδιωκόμενο σκοπό, να μπορεί να εφαρμοστεί εύκολα, να παρέχει ασφάλεια δικαίου και προβλεψιμότητα και να αποφεύγει τυχόν περιττό φόρτο. Χρειαζόμαστε λογικούς, ρεαλιστικούς κανόνες οι οποίοι να εφαρμόζονται και να επιβάλλονται σωστά σε ολόκληρη την ΕΕ. Κανόνες που επιτελούν πράγματι τη λειτουργία τους για την επίτευξη των κοινών μας στόχων — τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο.

Βελτίωση της νομοθεσίας δεν σημαίνει «περισσότερη» ή «λιγότερη» νομοθεσία της ΕΕ· αλλά ούτε και απορρύθμιση ή υποβάθμιση ορισμένων τομέων πολιτικής ή διακύβευση των αξιών τις οποίες ενστερνιζόμαστε βαθιά: της κοινωνικής και περιβαλλοντικής προστασίας και των θεμελιωδών δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της υγείας - για να αναφέρουμε ορισμένα μόνο παραδείγματα. Βελτίωση της νομοθεσίας σημαίνει ότι εξασφαλίζουμε την εκπλήρωση των φιλόδοξων στόχων πολιτικής που έχουμε θέσει.

Την τελευταία δεκαετία η ΕΕ θέσπισε για τον σκοπό αυτό ένα ολοκληρωμένο σύνολο εργαλείων και διαδικασιών βελτίωσης της νομοθεσίας. Οι εν λόγω σημαντικές αλλαγές αποφέρουν ήδη καρπούς, αλλά η Επιτροπή έχει αποφασίσει να προχωρήσει περαιτέρω.

Η δέσμευσή μας για βελτίωση της νομοθεσίας πρέπει να έχει καθολική εφαρμογή, με βάση την πρόοδο που έχει ήδη σημειωθεί όσον αφορά την εκτίμηση επιπτώσεων και το πρόγραμμα βελτίωσης της καταλληλότητας του κανονιστικού πλαισίου (REFIT). Δεν πρέπει να επιβάλουμε πολιτικές, αλλά να τις καταρτίζουμε χωρίς αποκλεισμούς, με βάση την πλήρη διαφάνεια και την ενεργή συμμετοχή, να ακούμε τις απόψεις όσων επηρεάζονται από τη νομοθεσία, ώστε να διευκολύνεται η εφαρμογή της. Είμαστε ανοικτοί στα εξωτερικά σχόλια και στον εξωτερικό έλεγχο, ώστε να διασφαλίζεται ότι ενεργούμε σωστά. Οι πολιτικές της ΕΕ πρέπει επίσης να επανεξετάζονται σε τακτική βάση: πρέπει να λειτουργούμε με διαφάνεια και να λογοδοτούμε για το αν εκπληρώνουμε τους στόχους της πολιτικής μας, για το τι λειτούργησε ικανοποιητικά και τι πρέπει να αλλάξει.

Η βελτίωση της νομοθεσίας δεν είναι γραφειοκρατική διαδικασία. Οι πολίτες, οι επιχειρήσεις και οι υπόλοιποι ενδιαφερόμενοι της Ένωσης κρίνουν την ΕΕ με βάση τις επιπτώσεις που έχουν οι δράσεις της: όχι μόνον οι νέες πρωτοβουλίες, αλλά και οι κανόνες που ήδη ισχύουν - το οποίο είναι ακόμη πιο σημαντικό. Η Επιτροπή δεσμεύεται να αναλάβει την πολιτική ευθύνη σχετικά με την εφαρμογή στο έργο της των αρχών και των διαδικασιών για τη βελτίωση της νομοθεσίας και καλεί τα υπόλοιπα θεσμικά όργανα και τα κράτη μέλη της ΕΕ να πράξουν το ίδιο.

2.Ανοιχτός χαρακτήρας και διαφάνεια

2.1.Περισσότερη διαβούλευση, καλύτερη συνεκτίμηση

Το άνοιγμα της διαδικασίας χάραξης πολιτικών μπορεί να καταστήσει την ΕΕ περισσότερο διαφανή και υπεύθυνη, αλλά διασφαλίζει επίσης ότι οι πολιτικές βασίζονται στα καλύτερα διαθέσιμα στοιχεία και τις καθιστά αποτελεσματικότερες. Σε όλα τα επίπεδα – τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και ενωσιακό – όσοι επηρεάζονται από τη νομοθεσία κατανοούν καλύτερα από τον καθένα τις επιπτώσεις που θα έχει η νομοθεσία και μπορούν να παράσχουν τα απαιτούμενα για τη βελτίωσή της στοιχεία.

Η Επιτροπή προτίθεται να ακούει πιο προσεκτικά τους πολίτες και τους ενδιαφερομένους και να είναι ανοικτή στα σχόλιά τους σε όλα τα στάδια της διαδικασίας – από την αρχική ιδέα μέχρι την υποβολή πρότασης από την Επιτροπή, την έγκριση της νομοθεσίας και την αξιολόγησή της. Η Επιτροπή σκοπεύει να δημιουργήσει δικτυακή πύλη, στην οποία κάθε πρωτοβουλία θα μπορεί να παρακολουθείται.

Με βάση τα ισχύοντα ελάχιστα πρότυπα για τις διαβουλεύσεις 1 , οι νέες κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής για τη βελτίωση της νομοθεσίας ενισχύουν την προσήλωσή μας σε υψηλής ποιότητας, διαφανείς διαβουλεύσεις που απευθύνονται σε όλους τους ενδιαφερομένους και αποσκοπούν στην άντληση των απαιτούμενων για τη λήψη ορθών αποφάσεων στοιχείων. Αυτό θα επιτευχθεί με δύο βασικούς τρόπους.

Πρώτον, οι ενδιαφερόμενοι θα μπορούν να εκφράζουν τις απόψεις τους κατά τη διάρκεια ολόκληρου του κύκλου ζωής μιας πολιτικής. Οι «χάρτες πορείας» και οι «εξαρχής εκτιμήσεις επιπτώσεων» θα παρέχουν στους ενδιαφερομένους την ευκαιρία να υποβάλουν σχόλια και θα τους παρακινούν να παράσχουν σχετικές πληροφορίες, ήδη από τις απαρχές των εργασιών σχετικά με μια νέα πρωτοβουλία 2 . Θα διεξάγονται επίσης δημόσιες διαβουλεύσεις διάρκειας δώδεκα εβδομάδων κατά την εκπόνηση νέων προτάσεων και κατά την αξιολόγηση και τη διενέργεια ελέγχων καταλληλότητας της ισχύουσας νομοθεσίας. Μετά την έγκριση μιας πρότασης από την Επιτροπή, τα εθνικά κοινοβούλια έχουν την ευκαιρία να παράσχουν αιτιολογημένες γνώμες σχετικά με την επικουρικότητα. Επιπλέον, η Επιτροπή θα καλεί τους πολίτες ή τους ενδιαφερομένους να υποβάλουν σχόλια εντός διαστήματος οκτώ εβδομάδων 3 : η Επιτροπή θα συγκεντρώνει τα σχόλια αυτά και θα τα παρουσιάζει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, προκειμένου να ληφθούν υπόψη στη νομοθετική συζήτηση.

Δεύτερον, όλοι οι ενδιαφερόμενοι θα μπορούν να υποβάλουν σχόλια σχετικά με τις πράξεις που καθορίζουν τα τεχνικά ή ειδικά στοιχεία που είναι αναγκαία για την εφαρμογή της νομοθεσίας που έχει εγκριθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. Για πρώτη φορά τα σχέδια κειμένων των κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων θα είναι ανοικτά στο ευρύ κοινό στον δικτυακό τόπο της Επιτροπής για τέσσερις εβδομάδες, παράλληλα με τη διαβούλευση που διενεργείται με τους εμπειρογνώμονες στα κράτη μέλη. Οι σημαντικές εκτελεστικές πράξεις που υπόκεινται σε γνωμοδότηση επιτροπής θα δημοσιοποιούνται επίσης για τέσσερις εβδομάδες, δίνοντας στους ενδιαφερομένους τη δυνατότητα να υποβάλουν σχόλια πριν διεξαχθεί οποιαδήποτε ψηφοφορία από τα κράτη μέλη στην οικεία επιτροπή 4 . Η Επιτροπή θα δημοσιεύει ηλεκτρονικό ενδεικτικό κατάλογο τυχόν τέτοιων πράξεων στο στάδιο του σχεδιασμού, προκειμένου να είναι δυνατός ο προγραμματισμός εκ μέρους των ενδιαφερομένων. Θα είναι επίσης απαραίτητη η διενέργεια αναλογικών εκτιμήσεων επιπτώσεων σε όποιες περιπτώσεις οι επιπτώσεις είναι πιθανό να είναι σημαντικές.

Δεδομένων του ρόλου και της αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων, θα ισχύουν ειδικές ρυθμίσεις για τις διαβουλεύσεις της Επιτροπής δυνάμει του άρθρου 154 της ΣΛΕΕ και για τις προτάσεις της δυνάμει του άρθρου 155 της ΣΛΕΕ.

2.2.Εξηγώντας καλύτερα το έργο μας και τους λόγους της δράσης μας

Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να εξηγούμε καλύτερα τους λόγους της δράσης μας, τα αποτελέσματα που ελπίζουμε να πετύχουμε και τις επιπτώσεις που ενδέχεται να προκύψουν. Κάθε πρόταση της Επιτροπής θα συνοδεύεται από βελτιωμένη αιτιολογική έκθεση 5 . Επιπλέον της επεξήγησης του στόχου του προτεινόμενου μέτρου, σε αυτή θα εξηγείται πώς εφαρμόστηκαν οι αρχές σχετικά με τη βελτίωση της νομοθεσίας: γιατί η πρωτοβουλία είναι αναγκαία, γιατί αποτελεί το καλύτερο εργαλείο που μπορεί να χρησιμοποιήσει η ΕΕ, τι άποψη έχουν οι ενδιαφερόμενοι και ποιες είναι οι ενδεχόμενες περιβαλλοντικές, κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ιδίως για την ανταγωνιστικότητα και τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ). Θα περιλαμβάνει επίσης λεπτομερέστερη επεξήγηση για τον τρόπο που η πρωτοβουλία πληροί τον διττό έλεγχο επικουρικότητας (γιατί ο εν λόγω στόχος δεν μπορεί να επιτευχθεί μόνον από τα κράτη μέλη) και αναλογικότητας (γιατί το προτεινόμενο μέτρο δεν υπερβαίνει τα όρια που είναι αναγκαία για την επίτευξη του στόχου του). Η εν λόγω διαδικασία είναι ουσιώδους σημασίας για την προώθηση της υποχρέωσης λογοδοσίας.

2.3.Πώς η νομοθεσία της ΕΕ επηρεάζει τους πολίτες, τις επιχειρήσεις και την κοινωνία συνολικά – η ευκαιρία καθενός να διατυπώσει την άποψή του

Η Επιτροπή επιθυμεί οι ενδιαφερόμενοι να είναι σε θέση να υποβάλουν σχόλια όχι μόνο σε προκαθορισμένα «σημεία ελέγχου» καθώς αναπτύσσεται μια συγκεκριμένη πολιτική, αλλά για οποιαδήποτε πτυχή της πολιτικής και της νομοθεσίας της ΕΕ ανά πάσα στιγμή. Θέλουμε να γνωρίζουμε πώς η νομοθεσία της ΕΕ επηρεάζει τους πολίτες και τις επιχειρήσεις και πώς μπορούμε να αυξήσουμε την αποτελεσματικότητά της.

Μια νέα ενότητα με τίτλο «Lighten the Load – Have Your Say» στον ιστότοπο της Επιτροπής σχετικά με τη βελτίωση της νομοθεσίας θα δίνει σε όλους την ευκαιρία να εκφράζουν δημόσια τις απόψεις τους και να διατυπώνουν τα σχόλιά τους σχετικά με την ισχύουσα νομοθεσία και τις πρωτοβουλίες της ΕΕ επιπλέον των επίσημων διαβουλεύσεων που πραγματοποιεί η Επιτροπή. Θέλουμε να μάθουμε τι οι πολίτες θεωρούν εκνευριστικό, επαχθές ή χρήζον βελτίωσης. Θα ανταποκρινόμαστε δίνοντας αμέσως συνέχεια ή διαβιβάζοντας το σχόλιο προς περαιτέρω εξέταση από τη νέα πλατφόρμα ενδιαφερομένων που περιγράφεται παρακάτω. Η δυνατότητα αυτή θα προσφέρει στους πολίτες, στους κοινωνικούς εταίρους και στις επιχειρήσεις της ΕΕ ένα άμεσο μέσο κατανόησης και επηρεασμού της πολιτικής της ΕΕ με τη χρήση διαδραστικών και κατάλληλων για την ψηφιακή εποχή εργαλείων.

3.Βελτίωση του έργου μας: καλύτερα εργαλεία για καλύτερες πολιτικές

3.1.Επίτευξη των στόχων μας: η βελτίωση της νομοθεσίας ως ισορροπημένο θεματολόγιο

Βελτίωση της νομοθεσίας δεν σημαίνει προτίμηση ορισμένων πολιτικών ή στόχων έναντι άλλων. Σημαίνει σαφήνεια ως προς τους στόχους, όποιοι και αν είναι αυτοί. Σημαίνει να διασφαλίζεται ότι η πολιτική λύση είναι ο καλύτερος και λιγότερος επαχθής τρόπος να επιτευχθούν οι εν λόγω στόχοι και σημαίνει να είμαστε ειλικρινείς για το πόσο καλά λειτουργούν οι λύσεις. Όλες οι σημαντικές επιπτώσεις – είτε είναι θετικές είτε αρνητικές, είτε μπορούν να ποσοτικοποιηθούν είτε όχι – πρέπει να αποτελούν αντικείμενο ανάλυσης και προβληματισμού.

Από σήμερα θα εφαρμόζονται στις εργασίες της Επιτροπής νέες, ολοκληρωμένες κατευθυντήριες γραμμές για τη βελτίωση της νομοθεσίας 6 . Μέσω αυτών θα διασφαλιστεί ότι οι οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις θα συνεχίσουν να εξετάζονται παράλληλα σε όλες τις εργασίες ανάλυσης της Επιτροπής από κοινού με τα θεμελιώδη δικαιώματα. Οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές ανανεώνουν τη δέσμευση της Επιτροπής να χρησιμοποιεί τα καλύτερα διαθέσιμα αποδεικτικά και επιστημονικά στοιχεία και ενισχύουν τη δέσμευση για εκπόνηση σαφών σχεδίων παρακολούθησης και εφαρμογής πριν από την έγκριση των μέτρων. Θα διασφαλίζουν επίσης ότι η διατήρηση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ και της βιώσιμης ανάπτυξης της ΕΕ εξακολουθούν να αποτελούν προτεραιότητα σε κάθε πτυχή του έργου μας.

Κατά την εξέταση πολιτικών λύσεων, θα εξετάζουμε τόσο ρυθμιστικά όσο και άρτια σχεδιασμένα 7 μη ρυθμιστικά μέσα, καθώς και βελτιώσεις στην εφαρμογή και την επιβολή της ισχύουσας νομοθεσίας. Θα εξασφαλίζουμε λύσεις που αξιοποιούν όλες τις δυνατότητες που μπορούν να προσφέρουν σήμερα και ενδέχεται να προσφέρουν αύριο η ψηφιακή τεχνολογία και οι λοιπές τεχνολογίες, που δεν θα περιορίζουν την καινοτομία και θα λειτουργούν αποτελεσματικά τόσο στον ψηφιακό όσο και στον υλικό κόσμο.

Δίδουμε ιδιαίτερη προσοχή στους κανόνες που επηρεάζουν τις ΜΜΕ, οι οποίες πολύ συχνά θεωρούν ότι παρεμποδίζονται από τη γραφειοκρατία. Ωστόσο, δεν προέρχονται όλοι οι εν λόγω κανόνες από τις Βρυξέλλες. Επίσης, πολλοί κανόνες της ΕΕ αφορούν τόσο τις μικρότερες επιχειρήσεις όσο και τις μεγαλύτερες εταιρείες: ένας εργαζόμενος σε μια μικρή επιχείρηση κατασκευής βιοτεχνικών προϊόντων έχει το ίδιο δικαίωμα προστασίας της υγείας και της ασφάλειας με κάποιον που εργάζεται στις εγκαταστάσεις παραγωγής σε ένα πολύ μεγάλο εργοστάσιο. Εάν, ωστόσο, το νομοθετικό πλαίσιο είναι υπερβολικά πολύπλοκο, επαχθές ή γραφειοκρατικό, υπάρχει ο κίνδυνος οι μικρότερες επιχειρήσεις απλώς να μην μπορούν να το τηρήσουν — ως εκ τούτου, οι εργαζόμενοι δεν προστατεύονται ή οι λιγοστοί εταιρικοί πόροι διατίθενται μόνο για την εφαρμογή των κανόνων, αντί για την ανάπτυξη των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και τη δημιουργία θέσεων εργασίας.

Θα εφαρμόζουμε την αρχή της «προτεραιότητας στις μικρές επιχειρήσεις» πιο διεξοδικά κατά την κατάρτιση των πρωτοβουλιών: λαμβάνοντας υπόψη τα συμφέροντα των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων κατά τον σχεδιασμό και την αξιολόγηση των πολιτικών και προβλέποντας ένα απλουστευμένο καθεστώς για αυτές, μεταξύ άλλων μια ρητή εξαίρεση για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις, σε όποια περίπτωση αυτό είναι δυνατόν και έχει νόημα 8 . Στις περιπτώσεις που τίποτα από τα δύο δεν είναι εφικτό, για παράδειγμα επειδή δεν θα επέτρεπε την αποτελεσματική επίτευξη των κοινωνικών, περιβαλλοντικών και οικονομικών στόχων της προτεινόμενης νομοθεσίας, η Επιτροπή θα εξηγεί τους λόγους.

3.2.Μια Επιτροπή που είναι ανοιχτή στον έλεγχο

Οι ανωτέρω δεσμεύσεις συνιστούν μια φιλόδοξη αλλαγή του τρόπου λειτουργίας μας. Ο έλεγχος μπορεί να μας βοηθήσει να παραμείνουμε προσηλωμένοι στις αρχές μας για τη βελτίωση της νομοθεσίας, εξασφαλίζοντας τη διατύπωση προτάσεων που βασίζονται στα καλύτερα διαθέσιμα στοιχεία και στις καλύτερες διαθέσιμες αναλύσεις.

Από το 2006, η επιτροπή εκτίμησης επιπτώσεων επιτελεί τον εν λόγω ελεγκτικό ρόλο. Εξασφαλίζει την ποιότητα των εργασιών εκτίμησης επιπτώσεων της Επιτροπής πριν από τη λήψη των αποφάσεων σχετικά με νέες πρωτοβουλίες. Όπως ανακοινώθηκε τον Δεκέμβριο του 2014 9 , μία νέα επιτροπή ρυθμιστικού ελέγχου θα αντικαταστήσει την υφιστάμενη επιτροπή και θα έχει ενισχυμένο ρόλο.

Η νέα επιτροπή θα αξιολογεί την ποιότητα των εκτιμήσεων επιπτώσεων που παρέχουν τεκμηρίωση στο πλαίσιο της λήψης πολιτικών αποφάσεων. Αν η Επιτροπή αποφασίζει να αναλάβει δράση χωρίς να υπάρχει επαρκής συνοδευτική εκτίμηση επιπτώσεων, θα εξηγεί δημόσια τους λόγους. Σε αντίθεση με το παρελθόν, η επιτροπή θα ελέγχει επίσης τις σημαντικές αξιολογήσεις και τους σημαντικούς «ελέγχους καταλληλότητας» της ισχύουσας νομοθεσίας.

Η σύνθεση της επιτροπής θα της επιτρέπει να εκδίδει αμερόληπτη γνωμοδότηση με βάση την ολοκληρωμένη τεχνογνωσία των σχετικών αναλυτικών μεθόδων. Ως εκ τούτου, η νέα επιτροπή θα απαρτίζεται από τον Πρόεδρό της και από έξι μέλη, τα οποία, για πρώτη φορά, θα εργάζονται με πλήρη απασχόληση και θα είναι ανεξάρτητα από οποιεσδήποτε αρμοδιότητες πολιτικής στο πλαίσιο της Επιτροπής. Επιπλέον, τρία από τα εν λόγω μέλη θα προσλαμβάνονται εκτός των θεσμικών οργάνων της ΕΕ για προκαθορισμένη, μη ανανεώσιμη θητεία. Όλα τα μέλη θα επιλέγονται με αυστηρές και αντικειμενικές διαδικασίες επιλογής βάσει της εμπειρογνωμοσύνης τους.

3.3.Κοινή δέσμευση των θεσμικών οργάνων της ΕΕ

Οι προτάσεις της Επιτροπής είναι αυτό ακριβώς, δηλαδή προτάσεις. Προορίζονται για εξέταση και έγκριση από τους συννομοθέτες. Οι προτάσεις σπάνια εξέρχονται από τη νομοθετική διαδικασία αυτούσιες: το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο επιφέρουν τροποποιήσεις. Μετά την έγκριση της πράξης, τα κράτη μέλη την μεταφέρουν στην εσωτερική έννομη τάξη σε εθνικό ή σε περιφερειακό επίπεδο. Η εν λόγω διαδικασία μπορεί να επηρεάσει τα οφέλη και το κόστος που συνεπάγεται η πράξη – προς το καλύτερο ή προς το χειρότερο.

Παρόλο που η Επιτροπή διαδραματίζει καίριο ρόλο στη βελτίωση της νομοθεσίας, δεν μπορεί, ωστόσο, να επιτύχει μόνη της τον στόχο αυτό. Στο πλαίσιο της δημοκρατικής διαδικασίας, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ασκούν φυσικά το δικαίωμα να επιφέρουν τροποποιήσεις στη νομοθεσία, έχουν, όμως, και την ευθύνη να λαμβάνουν υπόψη τις επιπτώσεις των τροποποιήσεων που επιφέρουν. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο πρέπει, ως εκ τούτου, να ανταποκρίνονται στη δέσμευση της Επιτροπής για βελτίωση της νομοθεσίας, το ίδιο και τα κράτη μέλη κατά τη μεταφορά και την εφαρμογή του δικαίου της ΕΕ.

Η διοργανική συμφωνία του 2003 για τη βελτίωση της νομοθεσίας καθορίζει τον τρόπο που πρέπει να συνεργάζονται το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με στόχο να εξασφαλίζεται η κατάρτιση της νομοθεσίας της ΕΕ με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Ωστόσο, αυτές οι καλές προθέσεις δεν υλοποιήθηκαν με συνέπεια. Για παράδειγμα, κατά τη χρονική περίοδο μεταξύ 2007 και 2014, η Επιτροπή εκπόνησε 700 και πλέον εκτιμήσεις επιπτώσεων· κατά την ίδια περίοδο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αξιολόγησε τις επιπτώσεις που είχαν είκοσι περίπου από τις τροπολογίες του, ενώ το Συμβούλιο δεν αξιολόγησε καμία τροποποίηση. Μόνο σπανίως οι συννομοθέτες αρχίζουν την εξέταση μιας πρότασης με κατάλληλη εξέταση της εκτίμησης επιπτώσεων της Επιτροπής. Και ιδίως στα τελικά στάδια των διαπραγματεύσεων, επιτυγχάνεται συμφωνία χωρίς να λαμβάνονται πλήρως υπόψη οι άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις που ενδέχεται να συνεπάγονται οι συμβιβαστικές τροπολογίες.

Στο παρελθόν, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο δίστασαν ορισμένες φορές να συμφωνήσουν στη λήψη μέτρων που θα μείωναν ενδεχομένως τον διοικητικό φόρτο. Για παράδειγμα, μια πρόταση για τυποποιημένη δήλωση ΦΠΑ αποδυναμώθηκε και υπονομεύθηκε από τα κράτη μέλη στο Συμβούλιο – θέτοντας σε κίνδυνο την εξοικονόμηση 15 δισ. ευρώ. Τα κράτη μέλη επίσης συχνά προχωρούν πέρα από όσα αυστηρά επιτάσσει η νομοθεσία της ΕΕ κατά την εφαρμογή της σε εθνικό επίπεδο («κανονιστικός υπερθεματισμός»). Αυτό μπορεί να ενισχύει τα οφέλη, αλλά μπορεί επίσης να συνεπάγεται για τις επιχειρήσεις και τις δημόσιες αρχές περιττές δαπάνες, οι οποίες αποδίδονται εσφαλμένα στη νομοθεσία της ΕΕ.

Ωστόσο, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι το νέο πολιτικό κλίμα που επικρατεί τόσο στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όσο και στο Συμβούλιο παρέχει την ευκαιρία σε όλους – όχι μόνο να δεσμευθούν στις αρχές της βελτίωσης της νομοθεσίας – αλλά και να τηρήσουν τις εν λόγω αρχές.

Η πραγματική αλλαγή θα επιτευχθεί μόνο με από κοινού δέσμευση όλων των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, καθώς και καθενός από τα κράτη μέλη. Η Επιτροπή προτείνει μια νέα συμφωνία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. Στόχος είναι όλα τα μέρη να δεσμευτούν ότι θα νομοθετούν και θα συνεργάζονται καλύτερα, ώστε οι πολίτες, οι επιχειρήσεις και η κοινωνία στο σύνολό της να μπορούν να διαπιστώνουν τα οφέλη που έχει η ΕΕ στην καθημερινή τους ζωή. Θεωρούμε τη βελτίωση της νομοθεσίας μείζονα πολιτική προτεραιότητα – για τις νέες προτάσεις και για την ισχύουσα νομοθεσία. Δεδομένης της κοινής ευθύνης που έχουμε έναντι του ευρύτερου κοινού της ΕΕ, καλούμε τα υπόλοιπα θεσμικά όργανα να πράξουν το ίδιο και να συνεργαστούν μαζί μας, με στόχο την επίτευξη της εν λόγω προτεραιότητας.

Ειδικότερα, καλούμε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο:

να δίνουν προτεραιότητα σε πρωτοβουλίες που θα μπορούσαν να απλουστεύσουν ή να βελτιώσουν την ισχύουσα νομοθεσία, όπως για παράδειγμα τις πρωτοβουλίες που προσδιορίζονται στο πρόγραμμα REFIT της Επιτροπής, με στόχο να επιτευχθούν πιο γρήγορα τα σκοπούμενα οφέλη·

να διενεργούν εκτίμηση επιπτώσεων για όποιες ουσιώδεις τροποποιήσεις προτείνει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ή το Συμβούλιο κατά τη νομοθετική διαδικασία. Στις περιπτώσεις που το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο καταλήγουν σε συμφωνία που διαφέρει σημαντικά από την αρχική πρόταση της Επιτροπής, πρέπει να αξιολογούν τις πιθανές οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις και τον κανονιστικό φόρτο, προτού ληφθεί οποιαδήποτε τελική απόφαση·

να συμφωνήσουν ότι η νομοθεσία πρέπει να είναι κατανοητή και σαφής, να δίνει τη δυνατότητα στα μέρη να κατανοούν εύκολα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους, να περιλαμβάνει επαρκείς απαιτήσεις σχετικά με την υποβολή εκθέσεων, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση, να αποφεύγει το δυσανάλογο κόστος και να μπορεί να εφαρμοστεί εύκολα στην πράξη·

να συμφωνήσουν ότι κάθε θεσμικό όργανο δύναται να ζητεί από ανεξάρτητη ομάδα να διενεργεί αξιολόγηση των εν λόγω παραγόντων μετά από κάθε ουσιαστική τροποποίηση της πρότασης της Επιτροπής. Η εν λόγω αξιολόγηση πρέπει να ολοκληρώνεται και να δημοσιοποιείται σε εύλογο χρονικό διάστημα και να λαμβάνει υπόψη τυχόν ήδη υφιστάμενο έργο εκτίμησης επιπτώσεων. Κάθε θεσμικό όργανο θα ορίζει ένα μέλος της ομάδας, το οποίο θα διαθέτει αποδεδειγμένα την απαιτούμενη ειδική εμπειρογνωμοσύνη, δεν θα τελεί σε σύγκρουση συμφερόντων και θα ενεργεί ανεξάρτητα από την αρμόδια για τους διορισμούς αρχή·

να συμφωνήσουν ότι η ήδη ισχύουσα νομοθεσία έχει κατά πάσα πιθανότητα αξιολογηθεί κατάλληλα, ώστε να διαπιστώνεται κατά πόσο τα υπάρχοντα εργαλεία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να επιτευχθεί ο στόχος – πριν από την εξέταση νέων πρωτοβουλιών·

να περιλαμβάνουν συστηματικά σε κάθε νέα πράξη διατάξεις που θα καθιστούν δυνατή την παρακολούθηση και την αξιολόγηση στο μέλλον·

να ζητήσουν από τα κράτη μέλη να αποφεύγουν τον αδικαιολόγητο κανονιστικό υπερθεματισμό των κανόνων της ΕΕ κατά τη μεταφορά τους στο εθνικό δίκαιο. Ενώ ο κανονιστικός υπερθεματισμός ενδέχεται να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων της νομοθεσίας στο τοπικό πλαίσιο ή να στοχεύει στην επίτευξη μεγαλύτερου οφέλους, μπορεί επίσης να επιβάλει σημαντικό πρόσθετο φόρτο. Τα κράτη μέλη πρέπει να καλούνται να εξηγούν τους λόγους για τυχόν παρόμοιο κανονιστικό υπερθεματισμό·

να συμφωνήσουν σε μια αναθεωρημένη κοινή αντίληψη σχετικά με τις κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις, περιλαμβανομένων κριτηρίων για την οριοθέτηση των κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων και των εκτελεστικών πράξεων 10 ·

να λειτουργούν με περισσότερη διαφάνεια και συμμετοχικότητα·

να δεσμευτούν για βελτίωση της κατάρτισης της νομοθεσίας, προκειμένου η νομοθεσία της ΕΕ να είναι ορθή, κατανοητή, σαφής και συνεκτική — προκειμένου όλοι να κατανοούν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους εύκολα και με βεβαιότητα·

να προωθούν την αναδιατύπωση της νομοθεσίας, ώστε η νομοθεσία να παραμένει σαφής και ορθά διαρθρωμένη, ακόμα και αφού επέλθουν τροποποιήσεις· και

να καταστήσουν τη νομοθεσία της ΕΕ όσο το δυνατόν πιο προσιτή: ώστε να μπορεί καθένας να βλέπει ηλεκτρονικά τη νομοθεσία που τον επηρεάζει, επικαιροποιημένη, αξιόπιστη, πλήρη και ενοποιημένη.

Η πρόταση της Επιτροπής για τη σύναψη μιας νέας διοργανικής συμφωνίας συνιστά στέρεη βάση για την έναρξη διαπραγματεύσεων και η Επιτροπή ελπίζει ότι τα τρία θεσμικά όργανα θα μπορέσουν να καταλήξουν σε νέα συμφωνία έως τα τέλη του τρέχοντος έτους.

4.Ανανέωση του συνόλου της ισχύουσας νομοθεσίας

Η εξέταση των οφελών και του κόστους πρέπει να είναι κάτι παραπάνω από απλώς ένα στιγμιότυπο κατά τη γένεση μιας πολιτικής: η εκτίμηση και η αξιολόγηση πρέπει να συνεχίζονται κατά τη διάρκεια ζωής της πολιτικής, ώστε να διασφαλίζεται ότι αυτή εξακολουθεί να είναι κατάλληλη για τον επιδιωκόμενο σκοπό. Αυτό σημαίνει αναδρομική εξέταση, μετά την εφαρμογή της πολιτικής, των επιπτώσεων που είχε στην πράξη η πολιτική σε συγκεκριμένους τομείς και διατύπωση προτάσεων σχετικά με τρόπους ελάφρυνσης του φόρτου, χωρίς να μειώνεται ο φιλόδοξος χαρακτήρας της πολιτικής. Η εν λόγω αξιολόγηση θα περιλαμβάνει γενικά ανοιχτή δημόσια διαβούλευση.

Πρέπει να είμαστε σαφείς σχετικά με τις περιπτώσεις στις οποίες υπήρξαν απογοητευτικά αποτελέσματα και ακούσιες συνέπειες, είτε αυτές είναι οικονομικές, κοινωνικές ή περιβαλλοντικές· πρέπει να είμαστε έτοιμοι για επανεξέταση και βελτίωση της πολιτικής, όπου απαιτείται. Πρέπει επίσης να εξευρεθούν νέοι τρόποι συζήτησης και επίτευξης συμφωνίας με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο για το τι λειτούργησε και τι όχι. Διαφορετικά δεν μπορεί να γίνει καμία ουσιαστική προσπάθεια μείωσης της γραφειοκρατίας ή να επέλθουν οι αναγκαίες αλλαγές στη νομοθεσία.

Η φυσική τάση των πολιτικών είναι να εστιάζουν στις νέες πρωτοβουλίες. Ωστόσο, η ΕΕ κρίνεται όχι μόνο με βάση τις νέες πολιτικές πρωτοβουλίες, αλλά και τα οφέλη και τον φόρτο που συνεπάγεται η ισχύουσα νομοθεσία της ΕΕ. Ως εκ τούτου, η ενεργή διαχείριση της ισχύουσας νομοθεσίας της ΕΕ είναι, από πολιτική άποψη, εξίσου σημαντική με την εκπόνηση νέων πρωτοβουλιών.

Με την πάροδο του χρόνου, ακόμη και η άρτια σχεδιασμένη νομοθεσία μπορεί να καταστεί απαρχαιωμένη, επαχθέστερη του αναγκαίου ή να πάψει να επιτυγχάνει τους στόχους της. Για παράδειγμα, οι αλλαγές στην αγορά μπορεί να συνεπάγονται ότι ένα νομοθέτημα δεν είναι πλέον χρήσιμο ή λυσιτελές ή ότι δεν εξυπηρετεί τον σκοπό του. Οι τεχνολογικές εξελίξεις ενδέχεται να προσφέρουν την ευκαιρία να επιτευχθεί ο στόχος της πολιτικής με καλύτερο τρόπο — για παράδειγμα ένα έντυπο να μπορεί να υποβληθεί ηλεκτρονικά· τα διδάγματα που αντλήθηκαν από την εφαρμογή μιας πολιτικής μέσω της καλύτερης παρακολούθησης και αξιολόγησης μπορεί επίσης να παρέχουν νέα στοιχεία όσον αφορά το ερώτημα ποια λύση πολιτικής είναι η καλύτερη.

4.1.Το πρόγραμμα REFIT – διατηρώντας τη νομοθεσία της ΕΕ κατάλληλη για τον επιδιωκόμενο σκοπό

Το πρόγραμμα βελτίωσης της καταλληλότητας και της αποδοτικότητας του κανονιστικού πλαισίου (REFIT) είναι το πρόγραμμα της Επιτροπής που έχει ως στόχο να διασφαλίζεται ότι η νομοθεσία της ΕΕ εξακολουθεί να είναι κατάλληλη για τον σκοπό για τον οποίο προορίζεται και ότι αποδίδει τα επιδιωκόμενα από τους νομοθέτες της ΕΕ αποτελέσματα. Το πρόγραμμα REFIT δεν σημαίνει απορρύθμιση, αλλά αντίθετα βελτίωση της νομοθεσίας. Στόχος του είναι να απελευθερώσει τα οφέλη της νομοθεσίας της ΕΕ για τους πολίτες, τις επιχειρήσεις και την κοινωνία συνολικά με τον πλέον αποδοτικό και αποτελεσματικό τρόπο, παράλληλα με την εξάλειψη της γραφειοκρατίας και τη μείωση των δαπανών, χωρίς να υπονομεύεται η επίτευξη των πολιτικών στόχων. Το πρόγραμμα REFIT δεν συνιστά άπαξ επανεξέταση: συνιστά διαρκή δέσμευση ότι η νομοθεσία της ΕΕ θα διατηρείται απλή και αποτελεσματική.

Το πρόγραμμα REFIT και η φιλόδοξη χάραξη πολιτικής συμβαδίζουν. Οι αμερόληπτες αξιολογήσεις της ισχύουσας νομοθεσίας θα χρησιμεύουν συχνά για την προβολή τρόπων ελάφρυνσης του κανονιστικού φόρτου με στόχο τη βελτίωση της εφαρμογής και την άνοδο του επιπέδου. Μπορούν επίσης να προσδιορίζουν τις νέες προκλήσεις πολιτικής που αναδύονται σε έναν ταχέως μεταβαλλόμενο κόσμο, τις οποίες η παλαιότερη νομοθεσία δεν είναι σε θέση να αντιμετωπίσει επαρκώς.

Από την έναρξή του το 2012, το πρόγραμμα REFIT έχει ήδη αναδείξει τις καθημερινές προκλήσεις που θέτει το σύνολο της ισχύουσας νομοθεσίας της ΕΕ για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις. Η πρόοδος παρακολουθείται με τη χρήση του πίνακα αποτελεσμάτων του προγράμματος REFIT: η τελευταία έκδοση δημοσιεύεται σήμερα 11 . Αξιοποιώντας αυτή τη δυναμική, η Επιτροπή προτίθεται να ενισχύσει το πρόγραμμα REFIT, ώστε να επιτυγχάνονται καλύτερα, πιο απτά αποτελέσματα. Το πρόγραμμα REFIT θα είναι περισσότερο:

στοχευμένο – εστιάζοντας στις πιο σοβαρές πηγές αναποτελεσματικότητας και περιττού φόρτου·

ποσοτικό — κάθε πρόταση στο πλαίσιο του προγράμματος REFIT θα συνοδεύεται από εκτιμήσεις για τα ενδεχόμενα οφέλη και την ενδεχόμενη μείωση του κόστους, θα δημοσιεύονται επικαιροποιημένες εκτιμήσεις μετά την έκδοση της νομοθεσίας και η Επιτροπή θα συνεργάζεται με τα κράτη μέλη και τους ενδιαφερομένους για να ελέγχεται κατά πόσον τα εν λόγω ενδεχόμενα μετουσιώνονται σε πραγματικές επιπτώσεις επιτόπου· 

χωρίς αποκλεισμούς – η νέα πλατφόρμα REFIT θα αποτελεί πολύτιμη πηγή προτάσεων για τη βελτίωση της νομοθεσίας της ΕΕ·

ενσωματωμένο στις διαδικασίες λήψης πολιτικών αποφάσεων – το πρόγραμμα REFIT θα κατέχει σημαντική θέση σε κάθε ετήσιο πρόγραμμα εργασίας και στον πολιτικό διάλογο που διεξάγει η Επιτροπή με τα υπόλοιπα θεσμικά όργανα της ΕΕ πριν και μετά την έγκριση του προγράμματος εργασίας.

Το πρόγραμμα REFIT αποτελεί κοινή ευθύνη. Η Επιτροπή καλεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να παράσχουν ισχυρή υποστήριξη στις πρωτοβουλίες που αποσκοπούν στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και της απόδοσης του συνόλου της ισχύουσας νομοθεσίας.

4.2.Το πρόγραμμα REFIT σε δράση

Η νέα αυτή ενισχυμένη προσέγγιση θα αποτυπώνεται σε όλες τις μελλοντικές πρωτοβουλίες του προγράμματος REFIT, αξιοποιώντας το έργο της νέας πλατφόρμας REFIT, καθώς και τα αποτελέσματα των εν εξελίξει αξιολογήσεων, ιδίως τις επανεξετάσεις και τους ελέγχους καταλληλότητας που προσδιορίζονται ως προτεραιότητες στο πλαίσιο του REFIT.

Τα διδάγματα που αντλήθηκαν από τις εν λόγω αξιολογήσεις θα συμβάλουν στη διαμόρφωση του σχεδιασμού των μελλοντικών νομοθετικών προτάσεων. Στις περιπτώσεις που το κανονιστικό κόστος είναι δυσανάλογο σε σχέση με τους επιδιωκόμενους στόχους, θα διερευνώνται εναλλακτικές προσεγγίσεις για την επίτευξη των ίδιων στόχων. Για παράδειγμα, οι μελλοντικές αξιολογήσεις των κανόνων σχετικά με το ειδικό καθεστώς ΦΠΑ για τις μικρές επιχειρήσεις, την τελωνειακή ενιαία θυρίδα της ΕΕ και τις περιοχές οικολογικής εστίασης θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε σημαντική εξοικονόμηση πόρων.

Νέες και τρέχουσες πρωτοβουλίες για τη μείωση του διοικητικού φόρτου ...

Ορισμένες νέες πρωτοβουλίες θα ανακοινωθούν στο πλαίσιο του προγράμματος εργασίας της Επιτροπής εντός του τρέχοντος έτους. Ωστόσο, η Επιτροπή καταβάλλει ήδη ενεργές προσπάθειες για τη μείωση του φόρτου σε τομείς, όπως:

τις δημόσιες συμβάσεις: η Επιτροπή θα προτείνει τυποποιημένο έντυπο δεδομένων για την αντιμετώπιση των δυσχερειών που συναντούν οι ΜΜΕ, οι οποίες βρίσκονται αντιμέτωπες με την επανειλημμένη ανάγκη συμπλήρωσης υπερβολικά μακροσκελών και περίπλοκων εντύπων σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις.

τις στατιστικές επιχειρήσεων: Η Επιτροπή θα αποτιμήσει και θα πετύχει εξοικονόμηση κόστους για τις επιχειρήσεις στο δυνάμει κανονισμού πλαισίου για την ενσωμάτωση των στατιστικών για τις επιχειρήσεις (FRIBS) και των στατιστικών της ενιαίας αγοράς (SIMSTAT).

τη νομοθεσία για τα χημικά προϊόντα: η ενωσιακή νομοθεσία για τα χημικά προϊόντα έχει αποφέρει σημαντική εξοικονόμηση κόστους για τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην ενιαία αγορά. Ωστόσο, οι μικρές επιχειρήσεις θεωρούν ότι η συμμόρφωσή τους με τις σχετικές διοικητικές απαιτήσεις είναι δύσκολη και δαπανηρή. Η Επιτροπή θα αντιμετωπίσει αυτές τις ανησυχίες απλουστεύοντας τους κανόνες για τις ουσίες που χρησιμοποιούνται σε μικρές ποσότητες και εκπονώντας σχέδιο δράσης, ώστε να βοηθήσει τις ΜΜΕ να ανταποκριθούν στην προθεσμία εγγραφής της 1ης Ιουνίου 2018 για τις εν λόγω ποσότητες. Το 2015 θα υποβληθούν προτάσεις σχετικά με την απλούστευση της διαδικασίας έγκρισης, τη μείωση των απαιτούμενων πληροφοριών και την αύξηση της προβλεψιμότητας της διαδικασίας.

Κατάργηση της παρωχημένης νομοθεσίας...

Επιπλέον, η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί την τομεακή νομοθεσία ώστε να προσδιορίζει και να προτείνει την κατάργηση της παρωχημένης νομοθεσίας που δεν εξυπηρετεί πλέον το σκοπό της ή είναι υπερβολικά επαχθής. Έχουν προσδιοριστεί είκοσι τρεις υποψήφιες για κατάργηση πράξεις σε διάφορους τομείς πολιτικής 12 . Κάθε έτος τίθενται σε εφαρμογή διαδικασίες για τον προσδιορισμό των παρωχημένων πράξεων στους τομείς της γεωργίας και της αλιείας. Αυτές οι βέλτιστες πρακτικές θα πρέπει να επεκταθούν σε ολόκληρη την Επιτροπή.

Αξιολογήσεις και έλεγχοι καταλληλότητας...

Επιπλέον, είναι σε εξέλιξη έλεγχοι και ολοκληρωμένες αξιολογήσεις που θα προετοιμάσουν το έδαφος για ενδεχόμενη ανάληψη μελλοντικής δράσης σε ευρύ φάσμα πολιτικών και νομοθεσίας, για παράδειγμα σχετικά με τις καθυστερημένες πληρωμές, τα φυτοφάρμακα, τους ισχυρισμούς διατροφής και υγείας, την ασφάλιση αυτοκινήτων, τον κανονισμό της ΕΕ για τα παράγωγα και τον κανονισμό της ΕΕ για τις κεφαλαιακές απαιτήσεις.

Άλλες εν εξελίξει εργασίες αξιολόγησης στο πρόγραμμα REFIT βρίσκονται επίσης στο στάδιο της ολοκλήρωσης. Ειδικότερα:

ο έλεγχος καταλληλότητας της γενικής νομοθεσίας για τα τρόφιμα (κανονισμός 178/2002) θα αξιολογήσει κατά πόσον οι θεμελιώδεις αρχές και οι ορισμοί που περιλαμβάνει έχουν υλοποιηθεί αποτελεσματικά και κατά πόσον οι νέες ευθύνες για τους υπευθύνους επιχειρήσεων είναι κατάλληλες για τον επιδιωκόμενο σκοπό, λαμβάνοντας υπόψη τους κανόνες και τα πρότυπα που θεσπίζει η μεταγενέστερη νομοθεσία, την εφαρμογή τους, καθώς και τις σωρευτικές επιπτώσεις και τις ενδεχόμενες επικαλύψεις που προκύπτουν.

Ως συνέχεια της συνολικής αξιολόγησης της υγείας και της ασφάλειας στον χώρο εργασίας που προβλέπεται να ολοκληρωθεί στα τέλη του 2015, η Επιτροπή θα προσδιορίσει τις ελλείψεις που πρέπει να αντιμετωπιστούν και θα αναπτύξει ειδικά μέτρα, με στόχο να μειωθεί ο φόρτος για τις ΜΜΕ και να βοηθηθούν αυτές να συμμορφωθούν με τις απαιτήσεις της ΕΕ. Θα εξεταστούν πιθανά μέτρα για τη βελτίωση της συνεκτικότητας και της συνέπειας της νομοθεσίας για την υγεία και ασφάλεια στον χώρο εργασίας με τη νομοθεσία για τα χημικά προϊόντα (REACH).

Ομοίως, τα αποτελέσματα του ελέγχου καταλληλότητας της νομοθεσίας για τα χημικά προϊόντα πέραν του REACH (που πρόκειται να ολοκληρωθεί το 2016) θα προσδιορίσουν ενδεχόμενα περαιτέρω μέτρα μείωσης του διοικητικού φόρτου.

Βελτίωση της εφαρμογής...

Μείωση του διοικητικού φόρτου δεν σημαίνει μόνο αλλαγή της νομοθεσίας. Υπάρχουν πολλοί άλλοι τρόποι να συμβάλουμε στη βελτίωση του τρόπου που εφαρμόζεται η νομοθεσία της ΕΕ. Για παράδειγμα, η Επιτροπή:

θα δρομολογήσει ευρεία επανεξέταση των υποχρεώσεων υποβολής εκθέσεων, για να διαπιστωθεί πώς μπορεί να μετριαστεί ο φόρτος. Η επανεξέταση αυτή θα επικεντρωθεί ιδιαίτερα στους τομείς για τους οποίους οι ενδιαφερόμενοι εξέφρασαν πρόσφατα τις ανησυχίες τους, όπως για παράδειγμα τη γεωργία, την ενέργεια, το περιβάλλον και τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες.

θα συνεργαστεί με τα κράτη μέλη όσον αφορά την εξέταση των βέλτιστων μεθόδων για να εξασφαλίζεται η συμμόρφωση με το δίκαιο της ΕΕ σε εθνικό επίπεδο, μεταξύ άλλων με τα κράτη μέλη τα οποία έχουν ξεκινήσει να αξιολογούν πόσο ικανοποιητικά συνδυάζονται οι κανονιστικές ρυθμίσεις της ΕΕ και αυτές των κρατών μελών όσον αφορά τη συμβολή τους στην προστασία του περιβάλλοντος (όπως στην πρωτοβουλία «Make It Work»). Στόχος είναι να εντοπιστούν λύσεις για να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα της εφαρμογής της νομοθεσίας της ΕΕ σε εθνικό και τοπικό επίπεδο με μείωση της πολυπλοκότητάς της και παράλληλη διατήρηση του επιπέδου προστασίας που παρέχει.

θα ολοκληρώσει τις εργασίες για μια βάση δεδομένων που θα παρέχει συνολική και αξιόπιστη εικόνα των απαιτήσεων της ΕΕ και των κρατών μελών σχετικά με τη σήμανση των τροφίμων, με στόχο να βοηθηθούν ιδίως οι ΜΜΕ.

θα εξακολουθήσει να παρακολουθεί προσεκτικά αν οι οδηγίες της ΕΕ μεταφέρονται στο εθνικό δίκαιο σαφώς, ορθώς και εγκαίρως και αν οι κανόνες της ΕΕ εφαρμόζονται και επιβάλλονται σωστά σε όλα τα κράτη μέλη, αυξάνοντας την ασφάλεια δικαίου και παρέχοντας τη δυνατότητα στους πολίτες και τις επιχειρήσεις να επωφελούνται από τις ευκαιρίες που προσφέρει η ενιαία αγορά.

Απλούστευση της χρηματοδότησης της ΕΕ...

Τέλος, η Επιτροπή έχει από καιρό ταχθεί υπέρ της απλούστευσης της διαχείρισης των κονδυλίων της ΕΕ, ώστε να μεγιστοποιηθούν τα οφέλη της εν λόγω χρηματοδότησης με παράλληλη διατήρηση υψηλών επιπέδων δημοσιονομικής διαχείρισης. Η πρόοδος όσον αφορά την απλούστευση παρακολουθείται μέσω πίνακα αποτελεσμάτων σχετικά με το θεματολόγιο διοικητικής απλούστευσης, ο οποίος δημοσιοποιείται από την Επιτροπή σε τακτική βάση 13 . Η πολυπλοκότητα των διοικητικών κανόνων για την εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ, τόσο σε επίπεδο Ένωσης όσο και σε επίπεδο κρατών μελών, αυξάνει τη γραφειοκρατία, τις καθυστερήσεις, το κόστος των ελέγχων και τα σφάλματα. Η απλούστευση αποτελεί δομικό στοιχείο της νέας προσπάθειας της ΕΕ «προϋπολογισμός που θα εστιάζεται στα αποτελέσματα» και η Επιτροπή θα συνεχίσει να επιτελεί το έργο αυτό, για παράδειγμα:

στον τομέα της κοινής γεωργικής πολιτικής, στον οποίο η Επιτροπή θα απλουστεύσει τη διαχείριση της κοινής οργάνωσης των αγορών, ιδίως με την ενοποίηση των διακοσίων εν ισχύι κανονισμών της Επιτροπής σε σαράντα κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις και εκτελεστικές πράξεις.

στον τομέα των ευρωπαϊκών διαρθρωτικών και επενδυτικών ταμείων, στον οποίο η Επιτροπή θα συγκροτήσει ομάδα υψηλού επιπέδου που θα παρακολουθεί την επίτευξη της απλούστευσης από τα κράτη μέλη, θα δρομολογήσει την εκπόνηση σειράς μελετών, ώστε να εξεταστούν περαιτέρω εναλλακτικές λύσεις για τη μείωση του κόστους και την απλούστευση και θα δημιουργήσει διαδραστική βάση δεδομένων νομικών κειμένων και εγγράφων καθοδήγησης για τα κράτη μέλη, τους δικαιούχους και τους ενδιαφερομένους.

στον τομέα της εφαρμογής του προγράμματος «Ορίζοντας 2020», στον οποίο εκπονείται ένα δεύτερο στάδιο μέτρων απλούστευσης σχετικά με το πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία.

4.3.Μια προσέγγιση χωρίς αποκλεισμούς

Η Επιτροπή θα επιδιώξει ενεργά τη συμβολή των ενδιαφερομένων στους τρόπους βελτίωσης της νομοθεσίας της ΕΕ.

Παράλληλα με τον νέο ιστότοπο «Lighten the Load - Have Your Say», που περιγράφηκε αναλυτικά παραπάνω, η Επιτροπή καθιερώνει μια νέα «πλατφόρμα REFIT», η οποία σύντομα θα δίνει στους πολίτες την ευκαιρία να ακούγεται η άποψή τους και θα προσφέρει τη βάση για εργασίες χωρίς αποκλεισμούς σχετικά με ένα κοινό θεματολόγιο. Στην πλατφόρμα θα συμμετέχουν εμπειρογνώμονες υψηλού επιπέδου εκ μέρους των επιχειρήσεων, των κοινωνικών εταίρων και της κοινωνίας των πολιτών, οι οποίοι θα ορίζονται με ανοικτή και διαφανή διαδικασία, καθώς και εμπειρογνώμονες από τα 28 κράτη μέλη, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών. Κάθε ενδιαφερόμενος που επιθυμεί να εκφράσει ανησυχίες ή να διατυπώσει προτάσεις θα έχει τη δυνατότητα να παρουσιάζει στην πλατφόρμα τις απόψεις του σχετικά με τις επιπτώσεις της νομοθεσίας της ΕΕ και να προτείνει τρόπους βελτίωσης της νομοθεσίας. Στην πλατφόρμα θα εξετάζονται οι εν λόγω προτάσεις, θα ζητείται η έκφραση απόψεων επί ειδικών θεμάτων, όπως για παράδειγμα τα «εμπόδια στην ψηφιοποίηση» ή «στην καινοτομία», και θα υποβάλλονται συγκεκριμένες προτάσεις προς την Επιτροπή.

Της πλατφόρμας θα προεδρεύει ο πρώτος Αντιπρόεδρος της Επιτροπής. Η Επιτροπή θα εκφράζει την άποψή της για όλες τις προτάσεις της πλατφόρμας και θα εξηγεί συστηματικά με ποιο τρόπο προτίθεται να δώσει συνέχεια σε αυτές. Η Επιτροπή θα καλέσει τα κράτη μέλη να πράξουν το ίδιο στις περιπτώσεις που οι προτάσεις συνδέονται με τη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο και την εφαρμογή της νομοθεσίας.

5.Συμπέρασμα

Στην παρούσα ανακοίνωση περιγράφεται σειρά δράσεων που καταδεικνύουν την ανανεωμένη δέσμευση της Επιτροπής να εφαρμόσει τη βελτίωση της νομοθεσίας στο καθημερινό της έργο. Στόχος είναι να εργαζόμαστε με μεγαλύτερη διαφάνεια και χωρίς αποκλεισμούς για την κατάρτιση υψηλότερης ποιότητας προτάσεων και να διασφαλίζουμε ότι οι ισχύοντες κανόνες εκπληρώνουν τους σημαντικούς κοινωνικούς στόχους πιο αποτελεσματικά.

Η Επιτροπή δεν μπορεί να επιτύχει τη βελτίωση της νομοθεσίας μόνη της. Ο στόχος αυτός απαιτεί από κοινού δέσμευση όλων των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, των κρατών μελών και άλλων παραγόντων, όπως για παράδειγμα των κοινωνικών εταίρων. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο έχουν ιδιαίτερη ευθύνη για τη βελτίωση της νομοθεσίας που καταρτίζουν. Η Επιτροπή τα καλεί να ξεκινήσουν σύντομα διαπραγματεύσεις με βάση την πρόταση της Επιτροπής για τη σύναψη νέας διοργανικής συμφωνίας – με στόχο αυτή να οριστικοποιηθεί πριν από τα τέλη του 2015.

(1)  COM(2002) 704, όπως συμπληρώθηκε από το COM(2012) 746, SWD (2012) 422 και COM(2014) 368.
(2)  Οι εν λόγω χάρτες πορείας και οι εξαρχής εκτιμήσεις επιπτώσεων θα διανέμονται μέσω αυτοματοποιημένου συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης στις ακόλουθες ηλεκτρονικές διευθύνσεις https://webgate.ec.europa.eu/notifications/homePage.do?locale=el#el ; http://ec.europa.eu/transparencyregister/public/homePage.do?locale=el#el  
(3)  Με την επιφύλαξη των ειδικών ρυθμίσεων που ισχύουν για τις προτάσεις της Επιτροπής δυνάμει του άρθρου 155 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ.
(4)  Τόσο στα σχέδια των κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων όσο και στα σχέδια των εκτελεστικών πράξεων θα εφαρμόζονται ορισμένες εξαιρέσεις: όταν τα σχέδια εκτελεστικών πράξεων αφορούν τη δημοσιονομική διαχείριση και, για τα δύο είδη πράξεων, όταν δεν υφίσταται (ή υφίσταται περιορισμένη) διακριτική ευχέρεια επί του περιεχομένου· όταν έχει ήδη πραγματοποιηθεί εκτενής διαβούλευση κατά την προετοιμασία της πράξης (όπως αυτή που έχει αναλάβει ένας οργανισμός της ΕΕ)· όταν η πραγματοποίηση των εν λόγω διαβουλεύσεων εμποδίζεται λόγω επείγουσας ανάγκης· ή για άλλους, δεόντως αιτιολογημένους, λόγους.
(5)  Η αιτιολογική έκθεση είναι υποχρεωτική για όλες τις νομοθετικές προτάσεις και τις κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις, όχι όμως για τις εκτελεστικές πράξεις.
(6)  Θα ισχύσει μεταβατική περίοδος έως τα τέλη του 2015 για όσες πρωτοβουλίες βρίσκονται ήδη σε πολύ προχωρημένο στάδιο. Όσον αφορά τις νέες απαιτήσεις που περιλαμβάνονται στις κατευθυντήριες γραμμές για τη βελτίωση της νομοθεσίας, η νέα επιτροπή ρυθμιστικού ελέγχου θα προβαίνει σε ρεαλιστική εκτίμηση στους ελέγχους ποιότητας που διενεργεί, λαμβάνοντας υπόψη το χρονοδιάγραμμα της προπαρασκευαστικής διαδικασίας για κάθε εκτίμηση επιπτώσεων και κάθε κύρια αξιολόγηση που υπόκειται στον έλεγχό της. Η δημόσια διαβούλευση σχετικά με τα σχέδια των κατ’ εξουσιοδότηση και των εκτελεστικών πράξεων και η δημοσίευση του σχετικού προγραμματισμού θα εφαρμοστούν σταδιακά μαζί με τις απαιτήσεις για τις απαραίτητες εσωτερικές διαδικασίες.
(7)  Βλέπε τις αρχές για καλύτερη αυτορύθμιση και συρρύθμιση και την κοινοτική πρακτική τους: http://ec.europa.eu/digital-agenda/en/communities/better-self-and-co-regulation  
(8)  Οι ορισμοί των μικρών, μεσαίων και πολύ μικρών επιχειρήσεων παρέχονται στη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/enterprise/policies/sme/facts-figures-analysis/sme-definition/index_el.htm  
(9)  Βλ. IP/14/2761.
(10)  Τα κριτήρια αυτά πρέπει να διατυπωθούν λαμβάνοντας υπόψη την έκθεση Szájer του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (σχετικά με τη συνέχεια που πρέπει να δοθεί στην ανάθεση νομοθετικών αρμοδιοτήτων και τον έλεγχο από τα κράτη μέλη της άσκησης των εκτελεστικών αρμοδιοτήτων από την Επιτροπή). Η ευθυγράμμιση της κανονιστικής διαδικασίας με έλεγχο με τη Συνθήκη της Λισαβόνας θα μπορούσε να ακολουθήσει τη συμφωνία για μια νέα κοινή αντίληψη.
(11)  SWD(2015) 110.
(12)  Για λεπτομέρειες βλ. τον πίνακα αποτελεσμάτων για το REFIT
(13) Πίνακας αποτελεσμάτων σχετικά με το θεματολόγιο απλούστευσης για το ΠΔΠ 2014-2020, COM(2014) 114 final, 3.03.2014.