52009DC0622

Πρασινη Βιβλος σχετικά με την πρωτοβουλία ευρωπαίων πολιτών /* COM/2009/0622 τελικό */


[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 11.11.2009

COM(2009)622 τελικό

ΠΡΑΣΙΝΗ ΒΙΒΛΟΣ

σχετικά με την πρωτοβουλία ευρωπαίων πολιτών

ΠΡΑΣΙΝΗ ΒΙΒΛΟΣ

σχετικά με την πρωτοβουλία ευρωπαίων πολιτών

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

I. Εισαγωγή 3

II. Ζητήματα προς διαβούλευση 4

1. Ελάχιστος αριθμός κρατών μελών από τα οποία οφείλουν να προέρχονται οι πολίτες 4

2. Ελάχιστος αριθμός υπογραφών ανά κράτος μέλος 5

3. Κριτήρια υποστήριξης μιας πρωτοβουλίας πολιτών – ελάχιστη ηλικία 7

4. Μορφή και διατύπωση μιας πρωτοβουλίας πολιτών 8

5. Απαιτήσεις όσον αφορά τη συγκέντρωση, τον έλεγχο και την εξακρίβωση της γνησιότητας των υπογραφών 8

6. Προθεσμία για τη συγκέντρωση υπογραφών 11

7. Καταχώρηση των προτεινόμενων πρωτοβουλιών 12

8. Απαιτήσεις για τους διοργανωτές – Διαφάνεια και χρηματοδότηση 13

9. Εξέταση των πρωτοβουλιών πολιτών από την Επιτροπή 14

10. Πρωτοβουλίες για το ίδιο ζήτημα 15

III Τρόπος απάντησης 16

I. Εισαγωγή

Η συνθήκη της Λισαβόνας, η οποία υπεγράφη στη Λισαβόνα στις 13 Δεκεμβρίου 2007 και τροποποιεί τη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, επιδιώκει κυρίως να ενισχύσει το δημοκρατικό ιστό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μία από τις μεγαλύτερες καινοτομίες της είναι η εισαγωγή της πρωτοβουλίας των ευρωπαίων πολιτών. Προβλέπει ότι «πολίτες της Ένωσης, εφόσον συγκεντρωθεί αριθμός τουλάχιστον ενός εκατομμυρίου, υπήκοοι σημαντικού αριθμού κρατών μελών, μπορούν να λαμβάνουν την πρωτοβουλία να καλούν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της, να υποβάλλει κατάλληλες προτάσεις επί θεμάτων στα οποία οι εν λόγω πολίτες θεωρούν ότι απαιτείται νομική πράξη της Ένωσης για την εφαρμογή των συνθηκών.»[1]

Προβλέπει επίσης ότι οι διαδικασίες και προϋποθέσεις που απαιτούνται για τη διατύπωση της εν λόγω πρωτοβουλίας πολιτών, συμπεριλαμβανομένου του ελάχιστου αριθμού κρατών μελών από τα οποία οι πολίτες πρέπει να προέρχονται, καθορίζονται σε κανονισμό που εκδίδεται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο μετά από πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χαιρετίζει την εισαγωγή της πρωτοβουλίας πολιτών, η οποία θα ενισχύσει το λόγο των πολιτών αναγνωρίζοντάς τους το δικαίωμα να καλέσουν απευθείας την Επιτροπή να αναλάβει νέες πολιτικές πρωτοβουλίες. Θα προσθέσει νέα διάσταση στην ευρωπαϊκή δημοκρατία, θα συμπληρώσει τη σειρά δικαιωμάτων που συνδέονται με την ιθαγένεια της Ένωσης και θα ενισχύσει το δημόσιο διάλογο γύρω από τις ευρωπαϊκές πολιτικές, συμβάλλοντας στη δημιουργία πραγματικού ευρωπαϊκού δημόσιου χώρου. Η εφαρμογή της θα ενισχύσει τη συμμετοχή των πολιτών και της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στη διαμόρφωση των ευρωπαϊκών πολιτικών.

Η Επιτροπή είναι πεπεισμένη ότι οι ευρωπαίοι πολίτες θα πρέπει να επωφεληθούν από αυτό το νέο δικαίωμα το συντομότερο δυνατό μετά την έναρξη ισχύος της συνθήκης της Λισαβόνας. Αποτελεί ως εκ τούτου φιλοδοξία της Επιτροπής να επιτύχει τη θέσπιση του κανονισμού σχετικά με την ευρωπαϊκή πρωτοβουλία πολιτών πριν από τα τέλη του πρώτου έτους μετά την έναρξη ισχύος της Συνθήκης και δεν αμφιβάλλει ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο θα συμμεριστούν αυτό το στόχο. Δεδομένης της σημασίας της μελλοντικής πρότασης για τους πολίτες, την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών, τους ενδιαφερόμενους φορείς και τις δημόσιες αρχές των κρατών μελών, οι πολίτες και όλοι οι ενδιαφερόμενοι πρέπει επίσης να έχουν τη δυνατότητα να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας της συγκεκριμένης πρωτοβουλίας.

Η παρούσα Πράσινη Βίβλος στοχεύει συνεπώς να συγκεντρώσει τις γνώμες όλων των ενδιαφερομένων σχετικά με τα κύρια σημεία γύρω από τα οποία θα διαρθρωθεί ο μελλοντικός κανονισμός. Η Επιτροπή ελπίζει ότι αυτή η διαβούλευση θα επιτρέψει να συγκεντρωθεί μεγάλος αριθμός απαντήσεων.

Η εμπειρία των πολιτών, των ενδιαφερομένων φορέων και των δημοσίων αρχών σε συνδυασμό με παρόμοιες πρωτοβουλίες που υπάρχουν ήδη στα κράτη μέλη θα είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον στο πλαίσιο της παρούσας διαβούλευσης.

Η Επιτροπή χαιρετίζει επίσης το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την πρωτοβουλία πολιτών, που εγκρίθηκε το Μάιο 2009[2] , το οποίο αποτελεί πολύτιμη συμβολή στη συγκεκριμένη συζήτηση.

II. Ζητήματα προς διαβούλευση

Ενώ η ίδια η αρχή και τα βασικά στοιχεία της πρωτοβουλίας πολιτών προβλέπονται από τη νέα Συνθήκη, η διαδικασία και οι πρακτικές λεπτομέρειες χρήσης αυτού του νέου θεσμικού μέσου δημιουργούν νομικά, διοικητικά και πρακτικά προβλήματα. Αυτά τα προβλήματα παρουσιάζονται στη συνέχεια, μαζί με σειρά ερωτήσεων στις οποίες καλούνται να απαντήσουν οι πολίτες και οι ενδιαφερόμενοι φορείς.

1. Ελάχιστος αριθμός κρατών μελών από τα οποία οφείλουν να προέρχονται οι πολίτες

Η Συνθήκη ορίζει ότι αυτοί που υπογράφουν μια πρωτοβουλία πολιτών πρέπει να προέρχονται από «σημαντικό αριθμό κρατών μελών» και προβλέπει ότι ο κανονισμός θα θεσπίζει «τον ελάχιστο αριθμό κρατών μελών από τα οποία πρέπει να προέρχονται οι πολίτες».

Διάφορες σκέψεις πρέπει να γίνουν προκειμένου να προσδιοριστεί ποιο θα ήταν το κατάλληλο όριο:

Πρώτον, ο λόγος για τον οποίο απαιτείται από τους υπογράφοντες να προέρχονται από «σημαντικό αριθμό κρατών μελών» είναι να εξασφαλιστεί ότι η πρωτοβουλία είναι επαρκώς αντιπροσωπευτική ενός κοινού για όλη την Ένωση συμφέροντος. Ενώ ένα υψηλό όριο θα εξασφάλιζε πράγματι ότι η πρωτοβουλία είναι επαρκώς αντιπροσωπευτική, θα καθιστούσε παράλληλα τη διαδικασία επαχθέστερη. Από την άλλη πλευρά ένα χαμηλό όριο θα καθιστούσε την πρωτοβουλία πιο προσιτή, αλλά λιγότερο αντιπροσωπευτική. Ενδείκνυται ως εκ τούτου να εξευρεθεί η ορθή ισορροπία μεταξύ αυτών των δύο προβληματισμών.

Δεύτερον, το όριο θα πρέπει να καθοριστεί στη βάση αντικειμενικών κριτηρίων, κυρίως υπό το φως άλλων διατάξεων της Συνθήκης, προκειμένου να αποφευχθούν οι συγκρούσεις ερμηνείας.

Μία πρώτη επιλογή θα μπορούσε να είναι η αξίωση ότι το όριο θα πρέπει να είναι η πλειοψηφία των κρατών μελών. Σε μία Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελούμενη από 27 κράτη μέλη, η πλειοψηφία θα ήταν επί του παρόντος δεκατέσσερα κράτη μέλη. Η Συνθήκη δεν θα απέκλειε μια τέτοια προσέγγιση. Παρά ταύτα, η χρήση του όρου «σημαντικός αριθμός» αφήνει να θεωρηθεί ότι το στοχευόμενο όριο δεν ήταν η πλειοψηφία. Εξάλλου, η πλειοψηφία θα φαινόταν δυσανάλογα υψηλή.

Μια άλλη επιλογή, στον αντίποδα της προηγούμενης, θα ήταν να καθοριστεί το όριο στο ένα τέταρτο των κρατών μελών, δηλαδή, τώρα, σε επτά κράτη μέλη. Αυτό είναι το όριο το οποίο πρότεινε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο ψήφισμά του για την πρωτοβουλία πολιτών, σε αναλογία με το άρθρο 76 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο ορίζει ότι οι πράξεις που αφορούν τη δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις ή την αστυνομική συνεργασία μπορούν να θεσπίζονται μετά από πρωτοβουλία του ενός τετάρτου των κρατών μελών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν θεωρεί ότι αυτό το προηγούμενο αποτελεί εύστοχη αναλογία για τους σκοπούς της πρωτοβουλίας πολιτών, επειδή αφορά έναν πολύ συγκεκριμένο τομέα και η λογική του διαφέρει από εκείνη της πρωτοβουλίας πολιτών. Επιπλέον, η Επιτροπή θεωρεί ότι το ένα τέταρτο των κρατών μελών θα αποτελούσε πολύ χαμηλό όριο για να κατοχυρωθεί ότι αντικατοπτρίζεται ικανοποιητικά το συμφέρον της Ένωσης.

Μια τρίτη επιλογή θα ήταν να καθοριστεί το όριο στο ένα τρίτο των κρατών μελών, δηλαδή, τώρα σε εννέα κράτη μέλη. Αυτό το επίπεδο θα ήταν ισοδύναμο εκείνου που επελέγη για ορισμένες διατάξεις της Συνθήκης γενικότερου χαρακτήρα. Αυτό το όριο χρησιμοποιείται στις διατάξεις που αφορούν την «ενισχυμένη συνεργασία», η οποία προβλέπει ότι «τουλάχιστον εννέα κράτη μέλη» πρέπει να συμμετέχουν[3]. Το ένα τρίτο χρησιμοποιείται επίσης σαν όριο για τον αριθμό εθνικών κοινοβουλίων που απαιτείται για να ξεκινήσει τη διαδικασία επικουρικότητας που προβλέπεται στο άρθρο 7, παράγραφος 2, του πρωτοκόλλου για την εφαρμογή των αρχών της επικουρικότητας και της αναλογικότητας που επισυνάπτεται στις συνθήκες.

Το όριο του ενός τρίτου είναι επίσης σημαντικό σε ορισμένα εθνικά συστήματα. Το Αυστριακό Ομοσπονδιακό Σύνταγμα ορίζει ότι μία πρωτοβουλία πολιτών πρέπει να συγκεντρώνει την υποστήριξη 100.000 εκλογέων ή το ένα έκτο των εκλογέων σε τουλάχιστον τρία Länder (δηλ. ένα τρίτο των 9 Länder από τα οποία αποτελείται η Αυστρία). Εκτός της ΕΕ, ο ελάχιστος αριθμός καντονίων που απαιτείται για να ξεκινήσει ένα προαιρετικό δημοψήφισμα στην Ελβετία είναι επίσης κοντά στο ένα τρίτο.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι ένα όριο καθορισμένο στο ένα τρίτο θα επιτύγχανε την ορθή ισορροπία μεταξύ της ανάγκης να κατοχυρωθεί επαρκής αντιπροσωπευτικότητα, αφενός, και της ανάγκης να διευκολυνθεί η προσφυγή στο μέσο, αφετέρου.

Ερωτήσεις:

Θεωρείτε ότι το ένα τρίτο του συνολικού αριθμού των κρατών μελών θα αποτελούσε «σημαντικό αριθμό κρατών μελών» όπως αξιώνεται από τη Συνθήκη;

Σε περίπτωση αρνητικής απάντησης, ποιο όριο θα θεωρούσατε ενδεδειγμένο και γιατί;

2. Ελάχιστος αριθμός υπογραφών ανά κράτος μέλος

Ενόψει του γεγονότος ότι η Συνθήκη αξιώνει ότι μία πρωτοβουλία πολιτών πρέπει να υποστηρίζεται από τουλάχιστον ένα εκατομμύριο πολίτες υπηκόους σημαντικού αριθμού κρατών μελών, η Επιτροπή θεωρεί ότι είναι απαραίτητο να ορισθεί ένας ελάχιστος αριθμός πολιτών που απαιτούνται για να υποστηριχθεί μια πρωτοβουλία σε καθένα από τα σχετικά κράτη μέλη. Η αναφορά σε «σημαντικό αριθμό κρατών μελών» εισήχθη για να κατοχυρώσει την πραγματικά ευρωπαϊκή διάσταση μιας πρωτοβουλίας πολιτών. Αυτή η αξίωση συνεπάγεται από την πλευρά της ότι χρειάζεται ένας ελάχιστος αριθμός συμμετεχόντων πολιτών στα κράτη μέλη που αποτελούν τον ελάχιστο αριθμό κρατών μελών για να κατοχυρωθεί ότι η πρωτοβουλία υποστηρίζεται από εύλογο τμήμα της κοινής γνώμης. Θα ήταν αντίθετο προς το πνεύμα της Συνθήκης να μπορεί μία πρωτοβουλία να παρουσιάζεται από μεγάλη ομάδα πολιτών από ένα κράτος μέλος και απλά από καθαρά συμβολικό αριθμό πολιτών από τα άλλα κράτη μέλη.

Αυτή η αξίωση ενός ελάχιστου αριθμού πολιτών ανά κράτος μέλος θα αφορά βεβαίως μόνο τον ελάχιστο αριθμό κρατών μελών από τα οποία πρέπει να προέρχονται οι πολίτες που παρουσιάζουν μία πρωτοβουλία πολιτών.

Μία προσέγγιση για να καθοριστεί ο ελάχιστος αριθμός πολιτών ανά κράτος μέλος θα ήταν να καθορισθεί ένας συγκεκριμένος αριθμός συμμετεχόντων πολιτών για όλα τα κράτη μέλη. Αυτή η λύση θα είχε το προτέρημα να είναι σαφής και απλή. Εντούτοις, λαμβάνοντας υπόψη τις σημαντικές διαφορές πληθυσμού μεταξύ των κρατών μελών (410.000 πολίτες στη Μάλτα, 82 εκατομμύρια στη Γερμανία), αυτός ο συγκεκριμένος αριθμός θα αδικούσε τους πολίτες των μικρότερων κρατών μελών.

Μία άλλη, πιο δίκαιη, λύση θα ήταν να καθορισθεί το όριο σε ποσοστό του πληθυσμού κάθε κράτους μέλους. Για να συμβεί αυτό, θα μπορούσε να υπάρξει αναλογία με το ποσοστό πολιτών της Ένωσης που απαιτείται για να υποβληθεί πρωτοβουλία πολιτών. Ο πληθυσμός της Ένωσης ανέρχεται επί του παρόντος σε κάτι λιγότερο από 500 εκατομμύρια πολίτες. Τοιουτοτρόπως, ένα εκατομμύριο στα 500 εκατομμύρια αντιστοιχεί στο 0,2% του πληθυσμού της Ένωσης. Το 0,2% του πληθυσμού καθενός εκ των κρατών μελών στα οποία συλλέγονται υπογραφές θα μπορούσε κατά συνέπεια να αποτελεί τον ελάχιστο αριθμό πολιτών που απαιτείται για τα σχετικά κράτη μέλη[4]. Αυτό θα αντιπροσώπευε επί του παρόντος περίπου 160.000 πολίτες για μία χώρα όπως η Γερμανία ή 20.000 πολίτες για μία χώρα όπως το Βέλγιο.

Είναι ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι η απαιτούμενη αναλογία πολιτών που χρειάζεται για να υποστηριχθεί μια πρωτοβουλία στα περισσότερα κράτη μέλη στα οποία υπάρχει ένα τέτοιο μέσο είναι σαφώς ανώτερη από το 0,2%. Αυτό ισχύει για παράδειγμα στην Αυστρία και την Ισπανία (περίπου 1,2% του πληθυσμού τους), στη Λιθουανία (σχεδόν 1,5%) και στη Λετονία (10% του πληθυσμού). Η Ουγγαρία, η Πολωνία, η Πορτογαλία και η Σλοβενία εφαρμόζουν και αυτές επίσης όρια ανώτερα του 0,2% του πληθυσμού τους.

Ερωτήσεις:

Θεωρείτε ότι το 0,2% του συνολικού πληθυσμού ενός κράτους μέλους αποτελεί κατάλληλο όριο;

Σε περίπτωση αρνητικής απάντησης, έχετε να υποβάλλετε άλλες προτάσεις σχετικά με το θέμα προκειμένου να κατοχυρωθεί ότι μία πρωτοβουλία πολιτών θα είναι πραγματικά αντιπροσωπευτική ενός κοινού σε όλη την Ένωση συμφέροντος;

3. Κριτήρια υποστήριξης μιας πρωτοβουλίας πολιτών – ελάχιστη ηλικία

Η διάταξη της Συνθήκης ισχύει για όλους τους πολίτες της Ένωσης. Φαίνεται εντούτοις εύλογο να καθοριστεί ελάχιστη απαιτούμενη ηλικία για την υποστήριξη μιας πρωτοβουλίας πολιτών. Αυτό ισχύει σε όλα τα κράτη μέλη στα οποία υπάρχουν τέτοιες πρωτοβουλίες.

Υπάρχουν δύο διαφορετικές επιλογές:

Η πρώτη θα ήταν να απαιτηθεί από τους πολίτες, προκειμένου να μπορούν να υποστηρίξουν μία ευρωπαϊκή πρωτοβουλία πολιτών, να έχουν την απαιτούμενη για τις ευρωπαϊκές εκλογές ηλικία ψήφου στο κράτος μέλος κατοικίας[5]. Αυτή είναι η γενική πρακτική στα κράτη μέλη: για να υποστηρίξει μία πρωτοβουλία πολιτών, ένας πολίτης πρέπει να έχει την απαραίτητη εκλογική ενηλικιότητα. Σε όλα τα κράτη μέλη, η εκλογική ενηλικιότητα ορίζεται στα 18 έτη, εξαιρουμένης της Αυστρίας, στην οποία ορίζεται στα 16 έτη.

Αυτή η προσέγγιση θα σήμαινε βεβαίως ότι οι αυστριακοί πολίτες θα επωφελούντο σε νεώτερη ηλικία του δικαιώματος να υποστηρίξουν μια πρωτοβουλία πολιτών, θα αντικατόπτριζε όμως την ισχύουσα πρακτική για την εκλογή των μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Η δεύτερη επιλογή θα ήταν να καθοριστεί μία ελάχιστη ηλικία για την υποστήριξη μιας πρωτοβουλίας πολιτών στον ίδιο τον κανονισμό, καθορίζοντάς την στα 16 ή τα 18 έτη. Η επιλογή των 18 ετών θα ευθυγραμμιζόταν με την ισχύουσα σε όλα τα κράτη μέλη, πλην ενός, ηλικία ψήφου. Εντούτοις, αυτό θα απέκλειε τους πολίτες που είναι ήδη σε ηλικία ψήφου στην Αυστρία. Η επιλογή των 16 ετών θα δημιουργούσε σημαντικό διοικητικό βάρος, επειδή δεν θα μπορούσε να στηριχθεί στα ισχύοντα συστήματα για την καταγραφή των εκλογέων.

Ερωτήσεις:

Θα πρέπει κατά τη γνώμη σας η ελάχιστη ηλικία που απαιτείται για την υποστήριξη μιας ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας πολιτών να συνδέεται με την ηλικία ψήφου που απαιτείται για τη συμμετοχή στις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σε κάθε κράτος μέλος;

Σε περίπτωση αρνητικής απάντησης, ποια άλλη λύση θεωρείτε ενδεδειγμένη και γιατί;

4. Μορφή και διατύπωση μιας πρωτοβουλίας πολιτών

Το κείμενο της Συνθήκης δεν εξειδικεύει τη μορφή την οποία πρέπει να έχει μία πρωτοβουλία πολιτών αλλά απλά περιορίζεται στο να ορίσει ότι μέσω αυτής θα πρέπει να καλείται «η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της, να υποβάλλει κατάλληλες προτάσεις επί θεμάτων στα οποία οι εν λόγω πολίτες θεωρούν ότι απαιτείται νομική πράξη της Ένωσης για την εφαρμογή των συνθηκών»[6].

Φαίνεται παρά ταύτα απαραίτητο να ορισθούν ορισμένες προϋποθέσεις όσον αφορά τη μορφή την οποία πρέπει να έχει μία πρωτοβουλία, ιδιαίτερα για να εξασφαλιστεί ότι οι πολίτες και η Επιτροπή θα μπορούν να προσδιορίσουν με σαφήνεια το αντικείμενό και τους στόχους της.

Μία λύση θα ήταν να απαιτηθεί από μία ευρωπαϊκή πρωτοβουλία να έχει τη μορφή σχεδίου νομοθετικής πράξης με σαφώς αναγνωρίσιμες νομικές διατάξεις. Σε ορισμένα κράτη μέλη (Αυστρία, Ιταλία, Πολωνία και Ισπανία) απαιτούνται πράγματι νομοσχέδια για τις πρωτοβουλίες. Εντούτοις, μία τέτοια αξίωση φαίνεται ανώφελα περιοριστική και επαχθής. Επιπλέον, η διατύπωση της Συνθήκης δεν αφήνει να εννοηθεί ότι η απαιτούμενη μορφή για μια πρωτοβουλία είναι το σχέδιο νομοθετικής πράξης.

Εντούτοις, ένα ασαφές και μη ικανοποιητικά λεπτομερές κείμενο θα μπορούσε να είναι παραπλανητικό για τους υπογράφοντες και να καταστήσει δυσχερέστερο το καθήκον της Επιτροπής να χορηγήσει ακριβή και αιτιολογημένη απάντηση. Μια άλλη λύση θα μπορούσε κατά συνέπεια να συνίσταται στο να προβλεφθεί ότι μια πρωτοβουλία πολιτών πρέπει να ορίζει με σαφήνεια το αντικείμενο και τους στόχους της πρότασης στην οποία καλείται να υποβάλλει η Επιτροπή. Μία τέτοια επιλογή δεν θα απέκλειε τη δυνατότητα των πολιτών να προσαρτήσουν ένα σχέδιο νομοθετικής πράξης για λόγους ευκολίας.

Ερωτήσεις:

Θα ήταν επαρκές και ενδεδειγμένο να απαιτηθεί από μία πρωτοβουλία πολιτών να προσδιορίζει με σαφήνεια το αντικείμενο και τους στόχους της πρότασης την οποία καλείται να υποβάλλει η Επιτροπή;

Ποιες άλλες απαιτήσεις, ενδεχομένως, θα πρέπει να προσδιοριστούν ως προς τη μορφή και τη διατύπωση μιας πρωτοβουλίας πολιτών;

5. Απαιτήσεις όσον αφορά τη συγκέντρωση, τον έλεγχο και την εξακρίβωση της γνησιότητας των υπογραφών

Προκειμένου να κατοχυρωθεί η νομιμότητα και το αξιόπιστο μιας πρωτοβουλίας πολιτών, θα πρέπει να θεσπιστούν διατάξεις για να εξασφαλιστεί ο έλεγχος και η εξακρίβωση της γνησιότητας των υπογραφών, τηρουμένων των εθνικών, ευρωπαϊκών και διεθνών νομοθεσιών που αφορούν τα θεμελιώδη δικαιώματα, τα δικαιώματα του ανθρώπου και την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Ελλείψει οργανισμού σε κοινοτικό επίπεδο, ο οποίος να διαθέτει τα απαραίτητα προσόντα ή πληροφορίες για να επαληθεύσει τη γνησιότητα των υπογραφών ή το δικαίωμα ενός δεδομένου πολίτη της Ένωσης να υποστηρίξει μια πρωτοβουλία πολιτών, αυτό το καθήκον θα πρέπει να αναληφθεί από τις εθνικές αρχές των κρατών μελών[7]. Οι αρχές αυτές θα είναι ως εκ τούτου αρμόδιες να ελέγχουν και να πιστοποιούν τα αποτελέσματα της συγκέντρωσης υπογραφών στη χώρα τους.

Εντούτοις, υπάρχουν ορισμένοι προβληματισμοί σε σχέση με τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να πραγματοποιείται ο έλεγχος στα κράτη μέλη και με το βαθμό στον οποίο πρέπει να καθοριστούν κοινές απαιτήσεις στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Όλα τα κράτη μέλη διαθέτουν διαδικασίες και μηχανισμούς για τον έλεγχο των εκλογέων και μεγάλος αριθμός εξ αυτών διαθέτουν ήδη διαδικασίες ελέγχου και εξακρίβωσης της γνησιότητας για τις εθνικές πρωτοβουλίες πολιτών. Αυτές οι διαδικασίες ελέγχου και εξακρίβωσης της γνησιότητας διαφέρουν εντούτοις σημαντικά μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών: σε ορισμένα κράτη μέλη, οι διαδικασίες συγκέντρωσης υπογραφών υποβάλλονται σε σχετικά αυστηρές προϋποθέσεις, όπως είναι για παράδειγμα η υποχρέωση να γίνεται συγκέντρωση υπογραφών μόνο σε επίσημα προσδιορισμένα προς το σκοπό αυτό κέντρα, η υποχρέωση να παρίσταται ένας υπάλληλος ή ένας συμβολαιογράφος για να εξακριβώνει τη γνησιότητα όλων των υπογραφών κατά τη στιγμή της συγκέντρωσής τους ή η υποχρέωση να εκδίδεται για κάθε υπογράφοντα πιστοποιητικό εγγραφής στους εκλογικούς καταλόγους. Σε άλλα κράτη μέλη αντιθέτως, τα συστήματα που εφαρμόζονται είναι λιγότερο επαχθή και δεν επιβάλλουν καμία ιδιαίτερη προϋπόθεση για τη συγκέντρωση υπογραφών· αξιώνουν εν γένει τον εκ των υστέρων έλεγχο των υπογραφών από τις αρχές, για να ελεγχθεί τόσο το κύρος όσο και ο αριθμός των υπογραφών.

Είναι σαφές ότι ο απώτερος στόχος των κοινοτικών διατάξεων όσον αφορά το συγκεκριμένο θέμα θα πρέπει να είναι η κατοχύρωση ότι τα κράτη μέλη μπορούν να εξασφαλίσουν το δέοντα έλεγχο του κύρους των υπογραφών που συγκεντρώνονται στην επικράτειά τους στο πλαίσιο μιας ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας πολιτών, χωρίς να επιβάλουν υπερβολικά περιοριστικούς όρους στους πολίτες ή να συνεπάγονται περιττά διοικητικά βάρη.

Μία λύση για την επίτευξη αυτού του στόχου θα ήταν να αξιωθεί από τα κράτη μέλη να λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα προς το σκοπό αυτό, αφήνοντάς τους ταυτόχρονα το περιθώριο να αποφασίσουν για το επίπεδο ρύθμισης αυτών των διαδικασιών, κυρίως για τη δυνατότητα να κάνουν χρήση ήδη ισχυουσών για τις εθνικές πρωτοβουλίες πολιτών διατάξεων. Αυτή η επιλογή θα παρουσίαζε το προτέρημα να προσφέρει σημαντική ευελιξία στα κράτη μέλη όσον αφορά τον τρόπο εφαρμογής της συγκεκριμένης διάταξης. Θα διευκόλυνε επίσης σε μεγάλο βαθμό την εφαρμογή στα κράτη μέλη τα οποία εφαρμόζουν ήδη διαδικασίες για τις πρωτοβουλίες πολιτών. Από την άλλη, αυτό θα μπορούσε να έχει σαν αποτέλεσμα να υποβάλλεται η ίδια πρωτοβουλία σε σημαντικά διαφορετικές διαδικασίες στα διάφορα κράτη μέλη, με αποτέλεσμα ότι η συγκέντρωση υπογραφών θα μπορούσε να είναι ευκολότερη σε ορισμένα κράτη μέλη απ’ό,τι σε άλλα. Αυτή η επιλογή θα μπορούσε ως εκ τούτου να έχει σαν ανεπιθύμητη συνέπεια να ακούγεται ευκολότερα η φωνή των πολιτών σε ορισμένα κράτη μέλη απ’ό,τι σε άλλα.

Μία άλλη λύση, εκ διαμέτρου αντίθετη, θα ήταν να προβλεφθεί η πλήρης εναρμόνιση των διαδικαστικών απαιτήσεων στο επίπεδο της ΕΕ. Αυτό θα σήμαινε στην πράξη ότι όλες οι εφαρμοστέες διαδικαστικές απαιτήσεις θα ορίζονταν στον κανονισμό της ΕΕ και τα κράτη μέλη δεν θα μπορούσαν ούτε να παρεκκλίνουν ούτε να επιβάλουν συμπληρωματικές εθνικές απαιτήσεις. Αυτή η επιλογή θα παρουσίαζε το προτέρημα ότι θα εξασφάλιζε την πλήρη ισότητα σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση όσον αφορά τις διαδικασίες που πρέπει να ακολουθηθούν για την προετοιμασία μιας πρωτοβουλίας πολιτών. Παρά ταύτα, θα αντιπροσώπευε σημαντικό συμπληρωματικό διοικητικό και κανονιστικό βάρος για τα κράτη μέλη που διαθέτουν ήδη διαδικασίες στο συγκεκριμένο τομέα. Επιπλέον, υπάρχουν ιδιαιτερότητες στα εθνικά συστήματα και στις εθνικές διαδικασίες που δεν μπορούν να ληφθούν πλήρως υπόψη από έναν κοινοτικό κανονισμό.

Για το λόγο αυτό, η πιο ορθολογική λύση θα μπορούσε να συνίσταται στη θέσπιση ορισμένων βασικών διατάξεων σε επίπεδο ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων, αφενός, ορισμένων ελάχιστων απαιτήσεων για τον έλεγχο και την εξακρίβωση της γνησιότητας των υπογραφών και, αφετέρου, των υποχρεώσεων των κρατών μελών να διευκολύνουν τη διαδικασία συλλογής υπογραφών και να καταργούν τις αδικαιολόγητα περιοριστικές απαιτήσεις.

Σύμφωνα με τη συγκεκριμένη προσέγγιση, τα κράτη μέλη θα μπορούν να θεσπίζουν συμπληρωματικά μέτρα μόνο στο πλαίσιο των απαιτήσεων που καθορίζονται σε κοινοτικό επίπεδο. Αυτή η επιλογή θα παρουσίαζε το διπλό προτέρημα να εξασφαλίζει ορισμένη ευελιξία για τα κράτη μέλη και ταυτόχρονα να κατοχυρώνει ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά στις εφαρμοζόμενες σε όλη την ΕΕ διαδικασίες.

Μία τέτοια προσέγγιση θα μπορούσε να διατηρήσει τον πανευρωπαϊκό χαρακτήρα της πρωτοβουλίας πολιτών, διευκολύνοντας την ταυτόχρονη συλλογή υπογραφών σε διάφορα κράτη μέλη. Προς το σκοπό αυτό, θα πρέπει να προβλεφθεί η χρήση πιστοποιημένων και προστατευόμενων επιγραμμικών εργαλείων.

Οποιαδήποτε προσέγγιση επιλεγεί θα είναι επίσης αναγκαίο να παρέχει τη δυνατότητα στους πολίτες της ΕΕ που διαμένουν εκτός της χώρας καταγωγής τους να υποστηρίζουν πρωτοβουλίες πολιτών. Τα κράτη μέλη μπορούν να εμπνευσθούν από την πείρα που διαθέτουν όσον αφορά τη διαχείριση του δικαιώματος ψήφου αυτών των πολιτών στις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Πρέπει να ληφθούν υπόψη ορισμένα σημαντικά ζητήματα που αφορούν το μέτρο στο οποίο πρέπει να ρυθμιστεί η συγκέντρωση υπογραφών και το χαρακτήρα των απαιτήσεων που θα εφαρμόζονται ελέγχου και εξακρίβωσης της γνησιότητας. Τα ζητήματα αυτά είναι τα ακόλουθα:

- κατά πόσον πρέπει να επιβληθούν όροι όσον αφορά τον τόπο και τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να συγκεντρωθούν οι υπογραφές: για παράδειγμα, μέσω της κυκλοφορίας καταλόγων που πρέπει να συμπληρωθούν και να υπογραφούν, ταχυδρομικά, σε επίσημα προσδιορισμένα κέντρα, κλπ.·

- ποιες ιδιαίτερες απαιτήσεις πρέπει να προβλεφθούν όσον αφορά τον έλεγχο και την εξακρίβωση της γνησιότητας των υπογραφών και ποιά στοιχεία ασφάλειας θα ήταν απαραίτητα σε περίπτωση επιγραμμικής συγκέντρωσης υπογραφών·

- κατά πόσον η δήλωση ενός πολίτη ότι υποστηρίζει συγκεκριμένη πρωτοβουλία θα πρέπει να ελέγχεται στο κράτος μέλος του οποίου είναι υπήκοος ή στο κράτος μέλος διαμονής·

- ποιες είναι οι απαιτούμενες διασφαλίσεις όσον αφορά τα μέτρα προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που θα πρέπει να λαμβάνονται για τη συλλογή και την επεξεργασία των δεδομένων.

Ερωτήσεις:

Πιστεύετε ότι πρέπει να υπάρχει κοινό σύνολο διαδικαστικών απαιτήσεων για τη συλλογή, έλεγχο και εξακρίβωση της γνησιότητας των υπογραφών εκ μέρους των αρχών των κρατών σε επίπεδο ΕΕ;

Σε ποιο βαθμό πρέπει τα κράτη μέλη να είναι σε θέση να προβλέπουν ειδικές διατάξεις σε εθνικό επίπεδο;

Χρειάζονται ειδικές διαδικασίες για να κατοχυρωθεί ότι οι πολίτες της ΕΕ μπορούν να υποστηρίζουν πρωτοβουλία πολιτών ανεξάρτητα από τη χώρα κατοικίας τους;

Θα πρέπει οι πολίτες να μπορούν να υποστηρίζουν μία πρωτοβουλία πολιτών ηλεκτρονικά; Σε περίπτωση κατάφασης, ποια μέτρα ασφάλειας και εξακρίβωσης της γνησιότητας θα πρέπει να προβλέπονται;

6. Προθεσμία για τη συγκέντρωση υπογραφών

Η Συνθήκη δεν προβλέπει προθεσμία για τη συγκέντρωση υπογραφών. Εντούτοις, στις ευρωπαϊκές χώρες όπου υπάρχουν ήδη πρωτοβουλίες πολιτών, ορίζεται συνήθως προθεσμία για τη συγκέντρωση υπογραφών. Αυτή διαφέρει και μπορεί να κυμαίνεται μεταξύ μερικών ημερών (τριάντα στη Λετονία, εξήντα στη Σλοβενία) και μερικών μηνών (έξι στην Ισπανία, δεκαοκτώ στην Ελβετία).

Εξάλλου, διάφοροι λόγοι θα δικαιολογούσαν την πρόβλεψη προθεσμίας για την ευρωπαϊκή πρωτοβουλία πολιτών: αυτές οι πρωτοβουλίες συνδέονται συχνά με πολύ ειδικά θέματα και μπορούν να αφορούν προβλήματα, τα οποία, απουσία προθεσμίας ή σε περίπτωση ιδιαίτερα μεγάλης προθεσμίας, χάνουν τη σημασία τους· το πλαίσιο στο οποίο οι πολίτες εκδηλώνουν την υποστήριξή τους μπορεί να αλλάξει εάν η προθεσμία είναι ιδιαίτερα μεγάλη (για παράδειγμα, αν τροποποιηθεί ή εγκριθεί στο εν τω μεταξύ η σχετική με το θέμα ευρωπαϊκή νομοθεσία).

Εντούτοις, αν επιβληθεί προθεσμία, πρέπει να είναι εύλογη και αρκούντως μακρά έτσι ώστε να επιτρέπει στη διεξαγόμενη εκστρατεία να αντικατοπτρίζει τη συμπληρωματική πολυπλοκότητα που συνδέεται με το γεγονός ότι πρέπει να υπάρξει δράση στην κλίμακα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτός ο στόχος θα μπορούσε να επιτευχθεί προβλέποντας, για παράδειγμα, προθεσμία ενός έτους. [8]

Ερωτήσεις:

Πρέπει να καθοριστεί προθεσμία για τη συλλογή υπογραφών;

Σε περίπτωση κατάφασης, θεωρείτε ότι προθεσμία ενός έτους θα ήταν επαρκής;

7. Καταχώρηση των προτεινόμενων πρωτοβουλιών

Πέραν της διάρκειας της προθεσμίας, θα πρέπει επίσης να εξεταστεί η στιγμή της έναρξης και λήξης της συγκεκριμένης προθεσμίας. Στα περισσότερα κράτη μέλη, η προθεσμία αρχίζει γενικά να τρέχει από την ολοκλήρωση των απαιτούμενων διατυπώσεων δημοσίευσης ή καταχώρησης· εντούτοις, σε ορισμένες περιπτώσεις, η προθεσμία καθορίζεται από τις ημερομηνίες των υπογραφών.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι αν πράγματι οριστεί προθεσμία, θα ήταν απαραίτητο να αξιωθεί κάποια μορφή καταχώρησης της προτεινόμενης πρωτοβουλίας πριν από την έναρξη της συγκέντρωσης υπογραφών. Αυτή η καταχώρηση θα μπορούσε να πραγματοποιείται από τους διοργανωτές της πρωτοβουλίας σε δικτυακό τόπο που έχει ειδικά προβλεφθεί για το σκοπό αυτό από την Επιτροπή. Οι διοργανωτές θα είναι υποχρεωμένοι να φορτώνουν όλες τις χρήσιμες πληροφορίες για την προτεινόμενη πρωτοβουλία (τίτλος, αντικείμενο, επιδιωκόμενοι στόχοι, πλαίσιο, κλπ.) στο συγκεκριμένο δικτυακό τόπο, γεγονός που θα καθιστά τις πληροφορίες αυτές διαθέσιμες στο κοινό. Το σύστημα θα χορηγεί ως εκ τούτου στο διοργανωτή επιβεβαίωση καταχώρησης, συμπεριλαμβανομένης της ημερομηνίας και ενός αριθμού καταχώρησης, βάσει του οποίου θα μπορούσε να ξεκινά η εκστρατεία συγκέντρωσης υπογραφών.

Αυτή η καταχώρηση θα χρησίμευε ως εκ τούτου ως χρονική αφετηρία, αλλά θα εξασφάλιζε ταυτόχρονα τη διαφάνεια προτεινόμενων πρωτοβουλιών πολιτών για τις οποίες διεξάγονται οι σχετικές εκστρατείες.

Εντούτοις, η Επιτροπή δεν θεωρεί ότι μία τέτοια διαδικασία καταχώρησης θα πρέπει να προϋποθέτει απόφαση της Επιτροπής ως προς το παραδεκτό της προτεινόμενης πρωτοβουλίας. Πράγματι, δεν θεωρεί ότι θα ήταν ενδεδειγμένο για την Επιτροπή να ελέγχει το παραδεκτό από τυπική άποψη των προτεινόμενων πρωτοβουλιών πριν καν να αρχίσει η συγκέντρωση των υπογραφών[9]. Μία τέτοια προσέγγιση θα μπορούσε να δημιουργήσει σύγχυση, δίνοντας την εντύπωση ότι η Επιτροπή έδωσε το πράσινο φως στις προτεινόμενες πρωτοβουλίες βάσει άλλων κριτηρίων πλην των αμιγώς διαδικαστικών. Αυτό θα απαιτούσε ελέγχους που θα καθυστερούσαν τη στιγμή κατά την οποία θα μπορούσε να ξεκινήσει η διαδικασία συγκέντρωσης των υπογραφών. Επιπλέον, το παραδεκτό και η ουσία μιας πρωτοβουλίας δεν μπορούν να εξετάζονται χωριστά και, εξ αυτού του γεγονότος, δεν θα ήταν ενδεδειγμένο να πραγματοποιείται ο συγκεκριμένος έλεγχος στο πρώιμο στάδιο της καταχώρησης.

Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι μπορεί ενδεχομένως να υπάρξουν ορισμένες επιφυλάξεις για την έναρξη πρωτοβουλίας σε κλίμακα ΕΕ, υπάρχοντος του κινδύνου απόρριψης της πρωτοβουλίας ως απαράδεκτης. Εντούτοις, πρέπει να τονιστεί ότι το κριτήριο του παραδεκτού (η πρόταση με την οποία η Επιτροπή καλείται να δράσει πρέπει να εντάσσεται στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της) είναι επαρκώς σαφές και γνωστό σε επίπεδο ΕΕ. Σε κάθε περίπτωση, μπορεί να αναμένεται από τους διοργανωτές να έχουν πλήρως αξιολογήσει το κατά πόσον η πρωτοβουλία υπάγεται στις αρμοδιότητες της Επιτροπής πριν από την έναρξή της.

Ερωτήσεις:

Θεωρείτε ότι είναι απαραίτητο να υπάρχει ένα υποχρεωτικό σύστημα καταχώρησης των προτεινόμενων πρωτοβουλιών;

Σε περίπτωση κατάφασης, συμφωνείτε ότι η συγκεκριμένη καταχώρηση μπορεί να πραγματοποιείται μέσω ειδικού δικτυακού τόπου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής;

8. Απαιτήσεις για τους διοργανωτές – Διαφάνεια και χρηματοδότηση

Στις περισσότερες των περιπτώσεων, η έναρξη και η διοργάνωση μιας εκστρατείας με σκοπό να παρουσιαστεί μια ευρωπαϊκή πρωτοβουλία πολιτών θα χρειάζεται την υποστήριξη οργανώσεων και/ή χρηματοδότηση.

Χάρη διαφάνειας και δημοκρατικού ελέγχου, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι διοργανωτές μιας πρωτοβουλίας πολιτών θα πρέπει να είναι υποχρεωμένοι να παρέχουν ορισμένες στοιχειώδεις πληροφορίες, κυρίως όσον αφορά τις οργανώσεις που υποστηρίζουν την πρωτοβουλία και τον τρόπο με τον οποίον αυτή χρηματοδοτείται ή θα χρηματοδοτηθεί. Αυτό θα είναι προς το συμφέρον των πολιτών που προτίθενται να την υποστηρίξουν· αυτό θα είναι επίσης σύμφωνο με την ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για τη διαφάνεια της Επιτροπής[10].

Αν προβλέπεται καταχώρηση, αυτές οι πληροφορίες θα μπορούν να περιλαμβάνονται στο μητρώο που διατίθεται από την Επιτροπή. Ο κανονισμός θα μπορούσε επίσης να επιβάλει ότι οι διοργανωτές οφείλουν να δημοσιοποιούν όλες τις πληροφορίες που αφορούν τη χρηματοδότηση και τις ενισχύσεις που λαμβάνονται κατά τη διάρκεια της εκστρατείας.

Σχετικά με το ζήτημα της χρηματοδότησης, πρέπει να σημειωθεί ότι, με την επιφύλαξη άλλων μορφών συνεργασίας και υποστήριξης των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, δεν προβλέπεται καμία ειδική δημόσια χρηματοδότηση για τις πρωτοβουλίες πολιτών. Αυτό είναι εξίσου επωφελές για τη διατήρηση της ανεξαρτησίας και της αυθεντικότητας των πρωτοβουλιών.

Πρέπει να σημειωθεί ότι πέραν των απαιτήσεων που επιβάλλονται στους διοργανωτές όσον αφορά τη διαφάνεια, πολλά εθνικά συστήματα περιλαμβάνουν διατάξεις που καθορίζουν τα πρόσωπα που μπορούν να δράσουν ως διοργανωτές μιας πρωτοβουλίας. Αυτές οι αξιώσεις προβλέπουν εν γένει ότι μία πρωτοβουλία πρέπει να παρουσιάζεται από πολίτες ή από επιτροπές απαρτιζόμενες από ορισμένο αριθμό πολιτών. Η Επιτροπή θεωρεί ότι μία τέτοια αξίωση θα μπορούσε να είναι εξαιρετικά επαχθής στο επίπεδο της ΕΕ και θα προτιμούσε κατά συνέπεια να μην επιβάλλει περιορισμούς ως προς το διοργανωτή μιας πρωτοβουλίας (με άλλα λόγια οι διοργανωτές μπορούν να είναι μεμονωμένους πολίτες ή οργανώσεις). Η περίπτωση των αναφορών προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο παρέχει χρήσιμη αναλογία στο συγκεκριμένο πλαίσιο. Πράγματι, η Συνθήκη προβλέπει ότι κάθε πολίτης της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθώς και οποιοδήποτε φυσικό ή νομικό πρόσωπο διαμένει ή έχει την καταστατική του έδρα σε ένα κράτος μέλος έχει το δικαίωμα να υποβάλει αναφορά στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο[11].

Εξάλλου, οι διοργανωτές οφείλουν να συμμορφώνονται με τις υποχρεώσεις που υπέχουν σε σχέση με την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις εσωτερικού δικαίου που εφαρμόζουν τη νομοθεσία της ΕΕ για την προστασία των δεδομένων.

Ερωτήσεις:

Ποιες ειδικές απαιτήσεις πρέπει να επιβληθούν στους διοργανωτές μιας πρωτοβουλίας προκειμένου να εξασφαλιστεί η διαφάνεια και ο δημοκρατικός έλεγχος;

Συμφωνείτε ότι οι διοργανωτές θα πρέπει να παρέχουν πληροφορίες για τις ενισχύσεις και τη χρηματοδότηση που λαμβάνουν στο πλαίσιο μιας πρωτοβουλίας;

9. Εξέταση των πρωτοβουλιών πολιτών από την Επιτροπή

Μόλις συγκεντρωθεί ο απαιτούμενος αριθμός υπογραφών για μια πρωτοβουλία πολιτών και επικυρωθούν από τις σχετικές αρχές των κρατών μελών, ο διοργανωτής μιας πρωτοβουλίας μπορεί να την υποβάλλει τυπικά στην Επιτροπή.

Η συνθήκη της Λισαβόνας δεν ορίζει προθεσμία για την εξέταση εκ μέρους της Επιτροπής μιας πρωτοβουλίας πολιτών μετά τη δέουσα υποβολή της. Εν μέρει αυτό θα μπορούσε να αντικατοπτρίζει το γεγονός ότι μία πρωτοβουλία μπορεί να αφορά πολύπλοκα ζητήματα και ότι η Επιτροπή χρειάζεται χρόνο προκειμένου να την εξετάσει ορθά πριν να αποφασίσει για τη δράση που προτίθεται να αναλάβει: σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό θα μπορούσε να συμπεριλαμβάνει την ανάγκη να προβεί σε ανάλυση των πλεονεκτημάτων και των μειονεκτημάτων μιας προτεινόμενης πρωτοβουλίας. Πρέπει να σημειωθεί ότι καμία σαφής προθεσμία δεν προβλέπεται εξίσου για την εξέταση των αναφορών που υποβάλλονται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Εντούτοις, μπορεί να γίνει εξίσου κατανοητό ότι χρειάζεται να καθοριστεί μία προθεσμία, σύμφωνα με τις ορθές διοικητικές πρακτικές, για να μην συνεχίσει να υπάρχει μακροχρόνια ασάφεια όσον αφορά την απάντηση της Επιτροπής. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, αυτή η προθεσμία θα πρέπει να είναι επαρκής για να επιτρέψει την Επιτροπή να εξετάσει με φροντίδα το περιεχόμενο της πρωτοβουλίας που της υποβάλλεται. Από την άλλη πλευρά, πρέπει να κατοχυρώνεται ότι οι υποστηρικτές μιας πρωτοβουλίας ενημερώνονται εντός εύλογης προθεσμίας για τη δράση την οποία προτίθεται να αναλάβει η Επιτροπή.

Τα εθνικά συστήματα στηρίζονται σε διαφορετικές προσεγγίσεις όσον αφορά τις προθεσμίες που προβλέπονται για την εξέταση των πρωτοβουλιών πολιτών. Ορισμένες προβλέπουν προθεσμίες, κυμαινόμενες μεταξύ ορισμένων εβδομάδων και πολλών μηνών, ενώ άλλες δεν επιβάλλουν ειδική προθεσμία στις αρχές.

Θα μπορούσε να προβλεφθεί η υποχρέωση της Επιτροπής να εξετάζει μία πρωτοβουλία πολιτών εντός εύλογης προθεσμίας που δεν θα υπερβαίνει τους 6 μήνες. Μία τέτοια προσέγγιση θα επέβαλε ένα όριο αφήνοντας παράλληλα στην Επιτροπή επαρκές χρονικό διάστημα για να εξετάσει τις πρωτοβουλίες όπως οφείλει, λαμβάνοντας υπόψη την ενδεχόμενη πολυπλοκότητά τους.

Αυτή η περίοδος εξέτασης θα ξεκινά την ημερομηνία επίσημης υποβολής της πρωτοβουλίας στην Επιτροπή. Αυτή η πληροφορία θα μπορούσε να δημοσιεύεται στον ειδικό δικτυακό τόπο που αναφέρεται στο σημείο 7.

Σε αυτό το διάστημα, η Επιτροπή θα μπορούσε να αξιολογεί τόσο το παραδεκτό μιας πρωτοβουλίας (κατά πόσον αυτή υπάγεται στις αρμοδιότητες της Επιτροπής) όσο και την ανάγκη να δοθεί συνέχεια[12]. Μετά την ολοκλήρωση της εξέτασης της πρωτοβουλίας, η Επιτροπή θα μπορούσε να εκθέτει τα συμπεράσματά της σχετικά με τη δράση που προτίθεται να αναλάβει σε ανακοίνωση η οποία θα δημοσιεύεται και θα κοινοποιείται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. Η προβλεπόμενη στην ανακοίνωση δράση μπορεί να συμπεριλαμβάνει, ενδεχομένως, την ανάγκη διεξαγωγής μελετών και αξιολογήσεων αντίκτυπου ενόψει πιθανών πολιτικών προτάσεων .

Ερώτηση:

Πρέπει να προβλεφθεί προθεσμία για την εξέταση μιας πρωτοβουλίας πολιτών από την Επιτροπή;

10. Πρωτοβουλίες για το ίδιο ζήτημα

Καταρχήν, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να υποβάλλονται διάφορες πρωτοβουλίες για το ίδιο ζήτημα. Εντούτοις, εάν υπάρχει ένα σύστημα καταχώρησης, η εξασφαλιζόμενη διαφάνεια θα μπορούσε να αποτρέψει τον κίνδυνο επανάληψης.

Παραμένει εντούτοις ο ενδεχόμενος κίνδυνος επαναλαμβανόμενης υποβολής της ίδιας αίτησης, γεγονός που θα μπορεί να επιβαρύνει ανώφελα το σύστημα και, με την πάροδο του χρόνου, να υποσκάψει τη φήμη αυτού του σοβαρού μέσου δημοκρατικής έκφρασης. Κατά συνέπεια, θα πρέπει να εξεταστεί η δυνατότητα να υπάρξουν ορισμένα αντικίνητρα ή ορισμένες προθεσμίες για να περιοριστεί η ικανότητα υποβολής εκ νέου μίας πρωτοβουλίας (για παράδειγμα μία πρωτοβουλία πολιτών που έχει απορριφθεί δεν θα μπορεί να υποβληθεί εκ νέου πριν από την πάροδο ορισμένης προθεσμίας).

Εντούτοις, δεν θα πρέπει να αγνοήσουμε το γεγονός ότι ακόμα και αν ορισμένες πρωτοβουλίες αφορούν το ίδιο θέμα και περιλαμβάνουν παρόμοια στοιχεία, αυτό δεν αποκλείει το ενδεχόμενο να διαφέρουν μεταξύ τους. Επιπλέον, οι επιχειρησιακοί και χρηματοδοτικοί πόροι που απαιτούνται για την έναρξη πρωτοβουλίας σε κλίμακα ΕΕ φαίνεται ότι μπορούν να περιορίσουν την επανάληψη και την επικάλυψη των ενεργειών.

Ερωτήσεις:

Πρέπει να θεσπιστούν κανόνες για να αποτραπεί η επαναλαμβανόμενη παρουσίαση πρωτοβουλιών πολιτών για το ίδιο ζήτημα;

Σε περίπτωση κατάφασης, θα ήταν χρήσιμο να προβλεφθούν ορισμένα αντικίνητρα ή προθεσμίες;

III Τρόπος απάντησης

Οι απαντήσεις που θα δοθούν στο πλαίσιο της συγκεκριμένης διαβούλευσης πρέπει να αποσταλούν στην Επιτροπή το αργότερο στις 31 Ιανουαρίου 2010, με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο στη διεύθυνση «ECI-Consultation@ec.europa.eu», ή με ταχυδρομείο στην ακόλουθη διεύθυνση:

European Commission

Secretariat General

Directorate E "Better Regulation and Institutional Issues"

Unit E.l "Institutional Issues"

B - l049 Brussels

Οι απαντήσεις που θα παραληφθούν θα δημοσιευθούν στο Διαδίκτυο, εκτός εάν οι συντάκτες αντιτίθενται στη δημοσίευση των δεδομένων τους προσωπικού χαρακτήρα λόγω του ότι αυτή η δημοσίευση θα μπορούσε να ζημιώσει έννομα συμφέροντά τους. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, οι απαντήσεις θα μπορούσαν να δημοσιευθούν ανώνυμα.

Οι επαγγελματικές οργανώσεις που επιθυμούν να εκφράσουν τις απόψεις τους όσον αφορά την παρούσα Πράσινη Βίβλο καλούνται, αν δεν το έχουν ήδη πράξει, να εγγραφούν στο μητρώο των εκπροσώπων συμφερόντων της Επιτροπής (http://ec.europa.eu/transparency/regrm). Αυτό το μητρώο έχει δημιουργηθεί στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας για τη διαφάνεια με σκοπό να χορηγήσει στην Επιτροπή και το ευρύ κοινό πληροφορίες για τους στόχους, τη χρηματοδότηση και τις διαρθρώσεις των εκπροσώπων συμφερόντων.

Η Επιτροπή μπορεί ενδεχομένως να καλέσει τους συμμετέχοντες στη διαβούλευση σε δημόσια ακρόαση για το θέμα με το οποίο ασχολείται η παρούσα Πράσινη Βίβλος.

[1] Άρθρο 11, παράγραφος 4, της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

[2] Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 7ης Μαΐου 2009 με το οποίο ζητείται από την Επιτροπή να υποβάλει πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την εφαρμογή της πρωτοβουλίας πολιτών (P6_TA(2009)0389).

[3] Άρθρο 20 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

[4] Επιλογή που υποστηρίζεται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο ψήφισμά του για την πρωτοβουλία πολιτών.

[5] Αυτή είναι η πρόταση που προωθεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο ψήφισμά του για την πρωτοβουλία πολιτών.

[6] Άρθρο 11, παράγραφος 4 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

[7] Αυτό άλλωστε αναγνωρίζει και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο ψήφισμά του για την πρωτοβουλία πολιτών.

[8] Ένα έτος είναι η προθεσμία που προτείνεται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο ψήφισμά του για την πρωτοβουλία πολιτών.

[9] Στο ψήφισμά του, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υποστήριζε μάλλον την άποψη ότι θα πρέπει να πραγματοποιείται εκ των προτέρων έλεγχος του παραδεκτού.

[10] Στο ψήφισμά του, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θεωρεί ότι οι διοργανωτές μιας πρωτοβουλίας πολιτών οφείλουν, χάρη διαφάνειας, να λογοδοτούν δημόσια για τη χρηματοδότησή της και για τις πηγές χρηματοδότησης.

[11] Άρθρο 227 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

[12] Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο ψήφισμά του για την πρωτοβουλία πολιτών, πρότεινε μία προσέγγιση σε δύο φάσεις: η Επιτροπή θα μπορούσε καταρχάς να διαθέτει 2 μήνες για να αποφανθεί σχετικά με την αντιπροσωπευτικότητα της πρωτοβουλίας, και στη συνέχεια θα είχε στη διάθεσή της 3 συμπληρωματικούς μήνες για να εξετάσει την πρωτοβουλία και να λάβει απόφαση επί της ουσίας.