22.9.2009   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 228/66


Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τις διασυνοριακές πληρωμές στην Κοινότητα

COM(2008) 640 τελικό — 2008/0194 (COD)

2009/C 228/11

Στις 30 Οκτωβρίου 2008, και σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 95 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την:

«Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τις διασυνοριακές πληρωμές στην Κοινότητα»

Το ειδικευμένο τμήμα, «Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 11 Μαρτίου 2009, με βάση εισηγητική έκθεση του κ. BURANI.

Κατά την 452η σύνοδο ολομέλειάς της, της 24ης και 25ης Μαρτίου 2009 (συνεδρίαση της 24ης Μαρτίου 2009), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 178 ψήφους υπέρ, 3 ψήφους κατά και 1 αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1

Η ΕΟΚΕ κρίνει θετικά τις γενικές γραμμές της πρότασης της Επιτροπής, που αποσκοπεί πρωτίστως στην επέκταση του φάσματος συναλλαγών που προβλέπονται στον κανονισμό για τα διασυνοριακά συστήματα πληρωμής στις άμεσες χρεώσεις. Επί της αρχής, αυτή η πρωτοβουλία συνάδει με τις θέσεις της Επιτροπής, που επιδιώκει οι διασυνοριακές πληρωμές στη ζώνη του Ευρώ να θεωρούνται και να αντιμετωπίζονται ως εθνικές πληρωμές.

1.2

Αιτία προβληματισμού αποτελεί το γεγονός ότι η επεξεργασία των άμεσων διασυνοριακών χρεώσεων είναι πιο δαπανηρή από αυτήν των ανάλογων συναλλαγών σε εθνικό επίπεδο· κατά συνέπεια η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να εμπνεύσει διαφάνεια κοινοποιώντας τις λεπτομέρειες, τη μεθοδολογία και τους πόρους των ερευνών στις οποίες βασίστηκε για την εξαγωγή των διαφορετικών συμπερασμάτων της. Μια ισορροπημένη λήψη απόφασης εξαρτάται από τη γνώση των δεδομένων.

1.3

Σε κάθε περίπτωση, αξίζει υπενθύμισης ότι ενώ ο κανονισμός προβλέπεται να τεθεί σε ισχύ την 1η Νοεμβρίου 2009, όπως προτείνεται, το χρονικό διάστημα είναι μάλλον περιορισμένο και δεν επιτρέπει την κατάρτιση οικονομικών σχεδίων, τα οποία ούτως ή άλλως δεν είναι εφικτά χωρίς τη νομική ασφάλεια για την «Πολυμερή διατραπεζική προμήθεια» (MIF).

1.4

Η πρόταση περιλαμβάνει άλλες δύο απαιτήσεις για τα κράτη μέλη: να θεσπίσουν, όπου δεν υπάρχει, αρχή αρμόδια για τα συστήματα πληρωμών, και να θέσουν σε ισχύ κατάλληλες δομές για τη διαχείριση των διαφορών. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι για την πλειονότητα των χωρών αυτές οι δομές υπάρχουν εδώ και καιρό· ωστόσο, όπου αυτό δε συμβαίνει, εφιστά την προσοχή ενάντια στη δημιουργία νέων δομών που διπλασιάζουν ή επικαλύπτουν πλήρως ή μερικώς, λειτουργίες προϋπαρχουσών δομών.

1.5

Μια ακόμα απαίτηση από τα κράτη μέλη αφορά την υιοθέτηση κυρώσεων «αποτελεσματικών, αναλογικών και αποτρεπτικών» όπου δεν τηρούνται ή παραβιάζονται οι διατάξεις του κανονισμού· η ΕΟΚΕ συμφωνεί, ωστόσο παρατηρεί ότι η ανακοίνωση της συγκριτικής ανάλυσης των μέτρων που λαμβάνονται στις διάφορες χώρες θα μπορούσε να δώσει εικόνα για τη σημασία που το εκάστοτε κράτος μέλος δίδει στον κανονισμό.

1.6

Ο κανονισμός αφορά μόνο τις περιπτώσεις των χωρών που ανήκουν στη νομισματική ένωση· οι χώρες εκτός της ευρωζώνης έχουν την ευχέρεια να επεκτείνουν την εφαρμογή του κανονισμού στο δικό τους νόμισμα. Το γεγονός ότι καμία χώρα δεν έχει κάνει χρήση αυτής της ευχέρειας θα έπρεπε να προβληματίσει ως προς τη σημασία που δίνουν οι διάφορες χώρες στη χρησιμότητα αυτής της πρωτοβουλίας.

2.   Εισαγωγή

2.1

Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2560/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τις διασυνοριακές πληρωμές σε ευρώ ισχύει από τις 31.12.2001. Ο κανονισμός αυτός προβλέπει ότι το κόστος μιας διασυνοριακής πληρωμής είναι, σε κάθε κράτος μέλος, το ίδιο με το κόστος ανάλογης εσωτερικής πληρωμής. Ο κανονισμός εφαρμόζεται σήμερα στις μεταφορές πιστώσεων, στις ηλεκτρονικές πληρωμές, στις οιασδήποτε φύσης πληρωμές με κάρτα και στις αναλήψεις μετρητών από ATM. Η πρόταση της Επιτροπής επεκτείνει το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού, από 1ης Νοεμβρίου 2009, στις άμεσες χρεώσεις, βελτιώνει το σύστημα ρύθμισης των διαφορών και εισάγει απλοποιήσεις στα συστήματα υποβολής στατιστικών στοιχείων.

2.2

Στόχος της Επιτροπής είναι η βελτίωση της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς των συστημάτων πληρωμών σε ευρώ ώστε οι εγχώριες ή διεθνείς συναλλαγές να υπόκεινται στους ίδιους κανόνες, με εξοικονομήσεις και πλεονεκτήματα τόσο για τους καταναλωτές όσο και για την οικονομία γενικά. Το περιεχόμενο των διαφορών χρήζει ιδιαίτερης προσοχής προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι καταγγελίες των ενώσεων των καταναλωτών, ενώ η υποβολή στατιστικών στοιχείων συνεπάγεται υψηλό διοικητικό κόστος για τα πιστωτικά ιδρύματα.

2.3

Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία της Επιτροπής και συμφωνεί με τις γενικές γραμμές, αλλά διατυπώνει ορισμένες παρατηρήσεις και συστάσεις με στόχο να συμβάλει θετικά στις τρέχουσες συζητήσεις.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

3.1

Κατόπιν των πιέσεων που άσκησε επί χρόνια η Επιτροπή, ο τραπεζικός τομέας δημιούργησε μια υποδομή πληρωμών σε ευρωπαϊκό επίπεδο(τον ενιαίο χώρο πληρωμών σε ευρώ -SEPA) που λειτουργεί με ικανοποιητικό τρόπο, τόσο από πλευράς τεχνικής και οργανωτικής όσο και από πλευράς προσαρμογής των διεθνών επιβαρύνσεων στο επίπεδο των εθνικών επιβαρύνσεων. Η Επιτροπή αναφέρει ότι «ο παρών κανονισμός μπορεί επομένως να θεωρηθεί ως έναρξη του SEPA».

3.2

Είμαστε ιδιαίτερα ικανοποιημένοι από τα επιτευχθέντα αποτελέσματα· υπάρχουν όμως βασικοί προβληματισμοί όσον αφορά την ανταπόκριση στις γενικές αρχές της ενιαίας αγοράς. Κατά πρώτο λόγο, ο SEPA αποσκοπεί στην επίλυση του προβλήματος των πληρωμών σε ευρώ· οι χώρες που δεν ανήκουν στην ευρωζώνη δεν έχουν πλεονεκτήματα από αυτόν παρά μόνο για το μέρος των πληρωμών που πραγματοποιούν στο ενιαίο νόμισμα. Μετά τη διεύρυνση, μπορεί να ειπωθεί ότι σήμερα ο SEPA αφορά το μεγαλύτερο τμήμα των ενδοκοινοτικών συναλλαγών: μια εσωτερική αγορά πολλών ταχυτήτων.

3.3

Κατά δεύτερο λόγο, η ισότητα των εθνικών και διεθνών επιβαρύνσεων ισχύει μόνο στο εσωτερικό της μεμονωμένης χώρας· οι διαφορές από χώρα σε χώρα παραμένουν και σε μερικές περιπτώσεις είναι σημαντικές· αλλά οι διαφορές μεταξύ του συνόλου των χωρών της ευρωζώνης και των χωρών που είναι εκτός της ευρωζώνης είναι ακόμη πιο σημαντικές. Ο ισχύων κανονισμός προβλέπει ότι μπορεί να υιοθετηθεί σε εθελοντική βάση και από χώρες που δεν είναι στην ευρωζώνη: μια ρήτρα που μέχρι σήμερα δεν έτυχε ιδιαίτερης εφαρμογής. Το συνολικό αποτέλεσμα είναι ότι υπάρχει ακόμη μεγάλη απόσταση από μια λογική σύγκλιση των τιμών στο εσωτερικό της ΕΕ.

3.4

Όταν γίνεται λόγος για σύγκλιση τιμών δεν εννοείται η επίτευξη της ισότητας των τιμών· ωστόσο ένα βήμα προς τα εμπρός όσον αφορά τη διαφάνεια και την ικανοποίηση των προσδοκιών των καταναλωτών θα μπορούσε να γίνει εάν σε κάθε χώρα πραγματοποιηθεί μια προσεκτική συγκριτική εξέταση των δαπανών: υπάρχουν μεγάλες διαφορές όσον αφορά τις δαπάνες υποδομών, τις επιπτώσεις των φορολογικών και κοινωνικών επιβαρύνσεων, την οργάνωση και το σχετικό βάρος μεταξύ εθνικών και διεθνών συναλλαγών. Μια παρόμοια ανάλυση θα μπορούσε να παράσχει χρήσιμες ενδείξεις για την εγκυρότητα της απόφασης να συμπεριλαμβάνονται στον κανονισμό όλα τα διασυνοριακά μέσα ηλεκτρονικών πληρωμών.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

4.1   Το άρθρο 1.3 αποκλείει από τον κανονισμό τις πληρωμές που γίνονται από τους φορείς παροχής υπηρεσιών πληρωμής για ίδιο λογαριασμό· θα έπρεπε όμως να περιλαμβάνει και τις υπηρεσίες που παρέχονται για λογαριασμό άλλων φορέων παροχής υπηρεσιών πληρωμών. Η Επιτροπή εγγυάται ότι οι διατάξεις πρέπει να χρήσιμες κατ’ αυτήν την έννοια· σε αυτήν την περίπτωση, η ΕΟΚΕ προτείνει σαφέστερη διατύπωση, κρίνοντας ότι θα ήταν παράλογο η ελεύθερη παροχή υπηρεσιών που εξασφαλίζεται μεταξύ επαγγελματιών να μην επεκταθεί και σε άλλους επαγγελματίες που χρησιμοποιούν ενδιάμεσους που και αυτοί είναι επαγγελματίες.

4.2   Στο άρθρο 2.1 διευκρινίζεται ότι ο κανονισμός αναφέρεται αποκλειστικά στις ηλεκτρονικές συναλλαγές πληρωμής: αποκλείονται συνεπώς τα μέσα πληρωμής σε χαρτί όπως οι επιταγές και οι συναλλαγματικές. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με αυτό, αλλά επισημαίνει ότι οι προμήθειες που εφαρμόζονται στις διάφορες χώρες γι αυτά τα μέσα πληρωμών - που είναι υπό εξαφάνιση- είναι πολύ υψηλές για να δικαιολογούνται μόνο από άποψη κόστους. Σε ορισμένες χώρες οι υψηλές προμήθειες χρησιμοποιούνται όχι μόνο ως μέσο μείωσης του κόστους, αλλά και αποτρεπτικά για τη χρήση ακόμη και σήμερα, στην ηλεκτρονική περίοδο, μέσων πληρωμής σε χαρτί: ένα μέτρο με το οποίο συναινεί η ΕΟΚΕ.

4.2.1   Το άρθρο 2 θα έπρεπε εξάλλου να διευκρινίζει με ειδική παράγραφο την έννοια της «ηλεκτρονικής συναλλαγής πληρωμής» που αναφέρεται στην παράγραφο 1. Δεδομένου του κόστους των μικτών τεχνικών και σύμφωνα με την πάγια πρακτική η νέα παράγραφος θα έπρεπε να ορίζει ρητά ότι η ηλεκτρονική συναλλαγή πληρωμής δεν πρέπει να περιλαμβάνει διαδικασίες σε χαρτί.

4.3   Το άρθρο 1.2 εισάγει μια καινοτομία: κατά την εφαρμογή του κανονισμού σε διασυνοριακές πληρωμές μέχρι το ποσό των 50 000 ευρώ περιλαμβάνονται όλα τα μέσα των ηλεκτρονικών συναλλαγών πληρωμών, συμπεριλαμβανομένων των άμεσων χρεώσεων. Σε ό,τι αφορά τις άμεσες χρεώσεις η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να διατηρήσει κάποιες επιφυλάξεις.

4.3.1   Το σύστημα SEPA άμεσων χρεώσεων διαφέρει από τα επιμέρους εθνικά συστήματα και είναι πιο περίπλοκο και πιο επιτηδευμένο· η ευθυγράμμιση των τιμών μια διεθνούς άμεσης χρέωσης ενδέχεται να επιφέρει αντικειμενική στρέβλωση της αρχής σύμφωνα με την οποία ένα προϊόν ή μια υπηρεσία δεν μπορεί να πωλείται κάτω του κόστους. Εξάλλου, το σύστημα άμεσης χρέωσης – που χρησιμοποιείται από τις επιχειρήσεις αλλά όχι από τους καταναλωτές - συχνά προσφέρεται από τα πιστωτικά ιδρύματα στους πελάτες τους με ευνοϊκούς όρους για λόγους προώθησης: οι επιβαρύνσεις για τις εθνικές συναλλαγές υπολογίζονται για την κάλυψη του κόστους με μικρά περιθώρια αλλά δεν μπορούν να επεκταθούν στις πιο δαπανηρές διεθνείς συναλλαγές. Η ΕΟΚΕ προτείνει οι άμεσες χρεώσεις να εξαιρεθούν προσωρινά από τον κανονισμό, με την επιφύλαξη εισαγωγής τους όταν μια ανεξάρτητη πραγματογνωμοσύνη θα βεβαιώνει την έλλειψη κινδύνου στρέβλωσης των τιμών και του ανταγωνισμού.

4.3.2   Σε κάθε περίπτωση, για την τήρηση της θεμελιώδους αρχής της διαφάνειας, η Επιτροπή οφείλει να δημοσιεύσει την έρευνά της, ιδίως όσον αφορά στο εθνικό και διεθνές κόστος και με σαφή ένδειξη ως προς τον τρόπο, τις πηγές και τη μεθοδολογία της συλλογής και επεξεργασίας των πληροφοριών. Ελλείψει αυτών των γνωστικών στοιχείων, κάθε τοποθέτηση κινδυνεύει να θεωρηθεί προκατειλημμένη και μεροληπτική.

4.3.3   Ως ύστατο προβληματισμό, η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στο ότι ο νέος κανονισμός προβλέπεται να τεθεί σε ισχύ την 1η Νοεμβρίου 2009: μια προθεσμία υπερβολικά βραχεία για το μεσο-μακροπρόθεσμο οικονομικό σχεδιασμό. Καθοριστική για αυτόν το σχεδιασμό είναι η νομική ασφάλεια για τη MIF (Πολυμερής διατραπεζική προμήθεια).

4.4   Στο άρθρο 3 επιβεβαιώνεται η αρχή που ορίζει ο ισχύων κανονισμός: οι επιβαρύνσεις στις διασυνοριακές πληρωμές πρέπει να είναι ίδιες με τις επιβαρύνσεις που χρεώνονται από τον ίδιο φορέα παροχής υπηρεσιών πληρωμής για τις αντίστοιχες εγχώριες πληρωμές. Ο κανόνας αυτός που θεσπίστηκε το 2001 φαίνεται ότι εφαρμόστηκε ικανοποιητικά, αλλά μια έρευνα για το θέμα αυτό θα μπορούσε να δείξει τη σημαντική διαφορά που υπάρχει σε πολλές χώρες όσον αφορά τις επιβαρύνσεις σε μεταφορές πιστώσεων σε ευρώ και σε μεταφορές πιστώσεων σε άλλο νόμισμα: μια απαράδεκτη διάκριση εις βάρος των πολιτών που διαμένουν εκτός της ευρωζώνης.

4.5   Μια σημαντική καινοτομία εισάγεται στο άρθρο 5: η κατάργηση από 1ης Ιανουαρίου 2010 της υποχρέωσης παροχής στατιστικών στοιχείων βάσει διακανονισμών μέχρι το ποσό των 50 000 ευρώ και η πλήρης κατάργηση από 1ης Ιανουαρίου 2012. Αυτός ο διακανονισμός που χρησίμευε στη συλλογή στοιχείων απαραίτητων στις στατιστικές του ισοζυγίου πληρωμών, ήταν πηγή επιπλοκών και δαπανών· Τα κράτη μέλη θα μπορούν να συλλέγουν τα στοιχεία με άλλα συστήματα. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί πλήρως με το μέτρο αυτό.

4.6   Το άρθρο 6 προβλέπει ότι τα κράτη μέλη διορίζουν τις αρχές που ευθύνονται για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με τις διατάξεις του παρόντος κανονισμού: ένας κανόνας που προϋπάρχει και φαίνεται να τηρείται κανονικά. Σημαντικότερος είναι ο κανόνας του άρθρου 7 που προβλέπει την υποχρέωση για τα κράτη μέλη να θεσπίζουν διαδικασίες για την εξέταση των καταγγελιών και την εξωδικαστική επίλυση των διαφορών με την κατάλληλη ενημέρωση του κοινού. Τις λειτουργίες αυτές μπορούν να αναλάβουν νέα όργανα που θα δημιουργηθούν ειδικά για τον σκοπό αυτό ή άλλα ήδη υφιστάμενα όργανα. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί, αλλά μόνο στην περίπτωση των χωρών που δεν έχουν ακόμα τέτοιες δομές. Εφιστά, εξ’ άλλου, την προσοχή ενάντια στον κίνδυνο δημιουργίας νέων δομών με λειτουργίες που επικαλύπτουν αυτές των υπαρχουσών δομών. Παρατηρεί ότι σε κάθε περίπτωση, λίγα είναι γνωστά για τη λειτουργία αυτών των οργανισμών, αλλά κυρίως για τον αριθμό, τη φύση και την έκβαση των υποθέσεων που χειρίσθηκαν. Η έλλειψη πλήρους και διαφανούς ενημέρωσης βλάπτει την πραγματοποίηση μιας σοβαρής μελέτης για τη φύση και το πραγματικό μέγεθος των παραλείψεων.

4.7   Το άρθρο 10 προβλέπει ότι τα κράτη μέλη επιβάλλουν «αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές κυρώσεις» σε περίπτωση παράβασης του παρόντος κανονισμού και ανακοινώνουν στην Επιτροπή τα μέτρα που λαμβάνουν. Και σε αυτή την περίπτωση, όπως και προηγουμένως, τα ενδιαφερόμενα μέρη θα πρέπει να λαμβάνουν την κατάλληλη ενημέρωση, έστω και για να αξιολογήσουν τη σημασία που αποδίδει κάθε κράτος μέλος στην τήρηση του κανονισμού.

4.8   Το άρθρο 11 επεκτείνει στα κράτη μέλη εκτός της ευρωζώνης τη δυνατότητα επέκτασης της εφαρμογής του κανονισμού στο νόμισμά τους. Τούτο θα έθετε τέλος στα απρόοπτα και στις διακρίσεις που επισημαίνει η ΕΟΚΕ στο σημείο 4.6· φαίνεται ωστόσο ότι μέχρι στιγμής η αντίδραση των διαφόρων κρατών μελών στην πρόταση αυτή είναι μάλλον χλιαρή, αν όχι μηδενική. Η ΕΟΚΕ αποφεύγει να σχολιάσει αυτήν την πτυχή, αλλά καλεί την Επιτροπή να αναλογισθεί σοβαρά την απήχηση αυτών των προτάσεων.

4.9   Ο κανονισμός προβλέπεται να τεθεί σε ισχύ την 1η Νοεμβρίου 2009 η Επιτροπή θα πρέπει να παρουσιάσει μια έκθεση για τη λειτουργία των κωδικών IBAN και BIC έως τις 31 Δεκεμβρίου 2012 και μια έκθεση για την εφαρμογή του κανονισμού έως τις 31 Δεκεμβρίου 2015. Η ΕΟΚΕ δεν έχει καμιά αντίρρηση και επαναλαμβάνει τα αιτήματα που αναφέρει στα σημεία 4.6 και 4.7 για πληρέστερη ενημέρωση των ενδιαφερόμενων μερών.

Βρυξέλλες, 24 Μαρτίου 2009.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Mario SEPI