ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (έβδομο τμήμα)
της 7ης Δεκεμβρίου 2023 ( *1 )
«Παράβαση κράτους μέλους – Περιβάλλον – Οδηγία 91/271/ΕΟΚ – Επεξεργασία των αστικών λυμάτων – Άρθρο 3 – Αποχετευτικά δίκτυα – Μεμονωμένα συστήματα – Άρθρο 4 – Δευτεροβάθμια ή ισοδύναμη επεξεργασία – Άρθρο 5 – Ευαίσθητες περιοχές – Άρθρο 15 – Παρακολούθηση των απορρίψεων»
Στην υπόθεση C‑587/22,
με αντικείμενο προσφυγή του άρθρου 258 ΕΚ λόγω παραβάσεως, ασκηθείσα στις 8 Σεπτεμβρίου 2022,
Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από την E. Sanfrutos Cano και τον A. Sipos,
προσφεύγουσα,
κατά
Ουγγαρίας, εκπροσωπούμενης από την Zs. Biró-Tóth και τον M. Z. Fehér,
καθής,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έβδομο τμήμα),
συγκείμενο από τους F. Biltgen, πρόεδρο τμήματος, J. Passer (εισηγητή) και M. L. Arastey Sahún, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: Ν. Αιμιλίου
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
|
1 |
Με την προσφυγή της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο να διαπιστώσει ότι:
|
Το νομικό πλαίσιο
Η οδηγία 91/271
|
2 |
Το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 91/271/ΕΚ προβλέπει τα εξής: «Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε όλοι οι οικισμοί να διαθέτουν δίκτυα αποχέτευσης αστικών λυμάτων:
και
Για τα αστικά λύματα των οποίων η απόρριψη πραγματοποιείται σε ύδατα υποδοχής που θεωρούνται “ευαίσθητες ζώνες”, σύμφωνα με το άρθρο 5, τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε να υπάρχουν δίκτυα αποχέτευσης το αργότερο έως τις 31 Δεκεμβρίου 1998 για τους οικισμούς με ι.π. άνω των 10000. Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες η εγκατάσταση αυτών των δικτύων δεν δικαιολογείται, είτε λόγω του ότι δεν ωφελεί το περιβάλλον, είτε λόγω υπερβολικού κόστους, χρησιμοποιούνται μεμονωμένα συστήματα ή άλλα κατάλληλα συστήματα που επιτυγχάνουν το ίδιο επίπεδο προστασίας του περιβάλλοντος.» |
|
3 |
Τα άρθρα 4 έως 7 της οδηγίας 91/271 θέτουν μια σειρά απαιτήσεων σχετικών με την επεξεργασία των αστικών λυμάτων. |
|
4 |
Το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής ορίζει τα εξής: «Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε τα αστικά λύματα που διοχετεύονται σε αποχετευτικά δίκτυα να υποβάλλονται, πριν από την απόρριψή τους, σε δευτεροβάθμια ή σε ισοδύναμη επεξεργασία, ως εξής:
|
|
5 |
Κατά το άρθρο 5 της εν λόγω οδηγίας: «1. Για τους σκοπούς της παραγράφου 2, τα κράτη μέλη προσδιορίζουν, μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1993, τις ευαίσθητες περιοχές σύμφωνα με τα κριτήρια που καθορίζονται στο παράρτημα II. 2. Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε, πριν από την απόρριψή τους σε ευαίσθητες περιοχές, τα αστικά λύματα που διοχετεύονται σε αποχετευτικά δίκτυα, να υποβάλλονται, το αργότερο μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1998, σε επεξεργασία αυστηρότερη από εκείνη που περιγράφεται στο άρθρο 4, για όλες τις απορρίψεις από οικισμούς με ι.π. άνω των 10000. […] 4. Εναλλακτικά, οι απαιτήσεις των παραγράφων 2 και 3 για μεμονωμένες εγκαταστάσεις δεν χρειάζεται να εφαρμόζονται σε ευαίσθητες περιοχές, όταν μπορεί να αποδειχθεί ότι το ελάχιστο ποσοστό μείωσης του συνολικού φορτίου από όλους τους σταθμούς επεξεργασίας λυμάτων στην περιοχή αυτή είναι τουλάχιστον 75 % για τον ολικό φώσφορο και τουλάχιστον 75 % για το ολικό άζωτο. […]» |
|
6 |
Το άρθρο 10 της ίδιας οδηγίας ορίζει τα εξής: «Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε οι σταθμοί επεξεργασίας αστικών λυμάτων, που κατασκευάζονται ώστε να συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις των άρθρων 4, 5, 6 και 7, να σχεδιάζονται, να κατασκευάζονται, να λειτουργούν και να συντηρούνται με τρόπο που να εξασφαλίζει επαρκείς αποδόσεις υπό όλες τις συνήθεις τοπικές κλιματικές συνθήκες. […]» |
|
7 |
Το άρθρο 15 της οδηγίας 91/271 έχει ως εξής: «1. Οι αρμόδιες αρχές ή τα κατάλληλα όργανα παρακολουθούν:
2. Οι αρμόδιες αρχές ή τα κατάλληλα όργανα παρακολουθούν τα ύδατα που δέχονται απορρίψεις από σταθμούς επεξεργασίας αστικών λυμάτων και απ’ ευθείας απορρίψεις, σύμφωνα με το άρθρο 13, στις περιπτώσεις κατά τις οποίες μπορεί να αναμένεται ότι θα θιγεί σημαντικά το περιβάλλον από τις απορρίψεις αυτές. […]» |
Η Πράξη Προσχώρησης του 2003
|
8 |
Το άρθρο 2 της Πράξεως περί των όρων προσχωρήσεως της Τσεχικής Δημοκρατίας, της Δημοκρατίας της Εσθονίας, της Κυπριακής Δημοκρατίας, της Δημοκρατίας της Λεττονίας, της Δημοκρατίας της Λιθουανίας, της Δημοκρατίας της Ουγγαρίας, της Δημοκρατίας της Μάλτας, της Δημοκρατίας της Πολωνίας, της Δημοκρατίας της Σλοβενίας και της Σλοβακικής Δημοκρατίας και των προσαρμογών των Συνθηκών επί των οποίων βασίζεται η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ 2003, L 236, σ. 33) (στο εξής: Πράξη Προσχώρησης του 2003) προβλέπει στο σημείο 8. B. 1, στοιχείο αʹ, του παραρτήματος X τα εξής: «Κατά παρέκκλιση των άρθρων 3, 4 και 5, παράγραφος 2 της οδηγίας 91/271/ΕΟΚ, οι απαιτήσεις για τα δίκτυα αποχέτευσης και την επεξεργασία των αστικών λυμάτων δεν εφαρμόζονται πλήρως στην Ουγγαρία μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2015, σύμφωνα με τους ακόλουθους μεταβατικούς στόχους:
|
Η προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία
|
9 |
Στις 16 Φεβρουαρίου 2017 η Επιτροπή απηύθυνε στην Ουγγαρία προειδοποιητική επιστολή στην οποία, εν συνόψει, ανέφερε ότι από τις πληροφορίες τις οποίες είχε στη διάθεσή της προέκυπτε ότι κατά τις ημερομηνίες που ορίζονταν στην Πράξη Προσχώρησης του 2003 το κράτος μέλος δεν τηρούσε, σε σχέση με διάφορους αστικούς οικισμούς στην Ουγγαρία, ορισμένες από τις απαιτήσεις της οδηγίας 91/271. |
|
10 |
Στις 21 Απριλίου 2017 η Ουγγαρία απάντησε στην προειδοποιητική επιστολή. |
|
11 |
Η Επιτροπή, κρίνοντας μη ικανοποιητική την απάντηση αυτή, απηύθυνε στις 8 Δεκεμβρίου 2017 αιτιολογημένη γνώμη δυνάμει του άρθρου 258 ΣΛΕΕ στην Ουγγαρία, προσάπτοντάς της ότι παρέβη τις υποχρεώσεις τις οποίες υπείχε από την οδηγία 91/271. |
|
12 |
Στις 13 Φεβρουαρίου 2018 η Ουγγαρία απάντησε στην αιτιολογημένη γνώμη. |
|
13 |
Η Επιτροπή, δεδομένου ότι δεν πείστηκε από την απάντηση του κράτους μέλους, άσκησε την υπό κρίση προσφυγή λόγω παραβάσεως. |
Επί της προσφυγής
|
14 |
Προς στήριξη της προσφυγής της, η Επιτροπή προβάλλει τέσσερις αιτιάσεις, που αφορούν, η πρώτη, παράβαση των άρθρων 3 και 10, η δεύτερη, παράβαση των άρθρων 4 και 10, η τρίτη, παράβαση των άρθρων 5 και 10 και, η τέταρτη, παράβαση του άρθρου 15 της οδηγίας 91/271. |
Επί της πρώτης αιτιάσεως, η οποία αφορά παράβαση των άρθρων 3 και 10 της οδηγίας 91/271
Επιχειρήματα των διαδίκων
|
15 |
Κατ’ αρχάς, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι η Ουγγαρία δεν συμμορφώθηκε με τις απαιτήσεις του άρθρου 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 91/271 όσον αφορά τους οικισμούς Békés, Dabas, Dunavarsány, Hódmezővásárhely, Keszthely, Kéthely, Kiskunhalas, Köröm, Marcali, Mezőtúr, Nagykőrös, Pilisvörösvár, Soltvadkert, Szécsény, Szentendre, Szentes, Szigetszentmiklós, Tököl, Tolna, Veresegyház, Zalaegerszeg και Zalakaros. |
|
16 |
Ειδικότερα, πρώτον, από τις πληροφορίες τις οποίες έχει στη διάθεση της προκύπτει ότι κατά τις ημερομηνίες που προβλέπονται στο σημείο 8 B. 1, στοιχείο αʹ, του παραρτήματος X της Πράξης Προσχώρησης του 2003, σε όλους αυτούς τους οικισμούς γινόταν, τακτικά και εκτεταμένα, χρήση μεμονωμένων συστημάτων συλλογής αστικών λυμάτων. Επιπλέον, τα ποσοστά σύνδεσης με τα αποχετευτικά δίκτυα των αστικών λυμάτων, όπου υπάρχουν τέτοια δίκτυα, είναι χαμηλά σε όλους τους ανωτέρω οικισμούς. |
|
17 |
Δεύτερον, κατά την Επιτροπή, η τακτική και εκτεταμένη χρήση μεμονωμένων συστημάτων συλλογής των αστικών λυμάτων στους επίμαχους οικισμούς δεν είναι σύμφωνη με τις απαιτήσεις του άρθρου 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 91/271. Συγκεκριμένα, η διάταξη αυτή ορίζει, στο πρώτο και στο δεύτερο εδάφιό της, ότι η ύπαρξη δικτύων αποχέτευσης των αστικών λυμάτων σε τέτοιους οικισμούς πρέπει να αποτελεί τον κανόνα και, στο τρίτο εδάφιό της, ότι μόνο στην περίπτωση που η εγκατάσταση τέτοιων αποχετευτικών δικτύων δεν δικαιολογείται, για περιβαλλοντικούς ή οικονομικούς λόγους, επιτρέπεται, κατά παρέκκλιση, να χρησιμοποιούνται μεμονωμένα συστήματα συλλογής των λυμάτων, υπό ορισμένες προϋποθέσεις. Εν προκειμένω όμως, η Ουγγαρία ουδέποτε απέδειξε ότι δεν δικαιολογείται η εγκατάσταση αποχετευτικών δικτύων στους επίμαχους οικισμούς. Ομοίως, δεν έχει τεκμηριώσει ούτε ότι η ουγγρική νομοθεσία που διέπει τη χρήση μεμονωμένων συστημάτων συλλογής των αστικών λυμάτων διασφαλίζει πράγματι ότι τα συστήματα αυτά επιτυγχάνουν το ίδιο επίπεδο προστασίας του περιβάλλοντος με τα αποχετευτικά δίκτυα. |
|
18 |
Κατά δεύτερον, η Επιτροπή υποστηρίζει ουσιαστικά ότι, εφόσον οι επίμαχοι οικισμοί δεν διαθέτουν αποχετευτικά δίκτυα τα οποία να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις του άρθρου 3 παράγραφος 1, της οδηγίας 91/271, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, κατά συνέπεια, η Ουγγαρία δεν συμμορφώνεται ούτε με τις απαιτήσεις που ισχύουν για τους σταθμούς επεξεργασίας δυνάμει του άρθρου 10 της ίδιας οδηγίας. |
|
19 |
Η Ουγγαρία αντιτείνει, πρώτον, ότι το ζήτημα αν πληρούνται οι απαιτήσεις του άρθρου 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 91/271 πρέπει να αξιολογείται με βάση την κλίμακα των οικισμών όπως ορίζονται στην οδηγία. |
|
20 |
Δεύτερον, η υπό κρίση αιτίαση στηρίζεται, κατά την άποψή της, σε εσφαλμένη ερμηνεία του άρθρου 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 91/271. Τούτο διότι από τη διάταξη αυτή συνάγεται ότι τα αστικά λύματα μπορούν να συλλέγονται όχι μόνον διοχετευόμενα σε αποχετευτικά δίκτυα, αλλά και μέσω μεμονωμένων συστημάτων. Κατά συνέπεια, παρότι η συλλογή των αστικών λυμάτων συνιστά, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, σαφή και κατηγορηματική υποχρέωση επίτευξης αποτελέσματος, η εν λόγω υποχρέωση μπορεί να εκπληρώνεται με τη συνδυαστική εφαρμογή όλων των παραπάνω μέσων, υπό την προϋπόθεση, αφενός, ότι η χρησιμοποίηση μεμονωμένων συστημάτων δικαιολογείται και, αφετέρου, ότι τα συστήματα αυτά επιτυγχάνουν το ίδιο επίπεδο προστασίας του περιβάλλοντος με τα αποχετευτικά δίκτυα. |
|
21 |
Τρίτον, η Ουγγαρία ισχυρίζεται ότι οι διάφορες προαναφερθείσες απαιτήσεις πληρούνται εν προκειμένω. |
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
|
22 |
Η πρώτη αιτίαση χωρίζεται δύο σκέλη. |
|
23 |
Ως προς το πρώτο σκέλος της πρώτης αιτιάσεως, το οποίο αφορά παράβαση της παραγράφου 1 του άρθρου 3 της οδηγίας 91/271, υπενθυμίζεται ότι τα δύο πρώτα εδάφια της ως άνω παραγράφου επιβάλλουν στα κράτη μέλη την υποχρέωση να μεριμνούν ώστε όλοι οι οικισμοί να διαθέτουν δίκτυα αποχέτευσης αστικών λυμάτων το αργότερο μέχρι ορισμένες ημερομηνίες που προβλέπονται στα εδάφια αυτά. Το δε τρίτο εδάφιο ορίζει ότι όταν η εγκατάσταση αποχετευτικών δικτύων δεν δικαιολογείται, είτε επειδή δεν ωφελεί το περιβάλλον είτε λόγω υπερβολικού κόστους, πρέπει να χρησιμοποιούνται μεμονωμένα συστήματα συλλογής αστικών λυμάτων ή άλλα κατάλληλα συστήματα που να επιτυγχάνουν το ίδιο επίπεδο προστασίας του περιβάλλοντος. |
|
24 |
Κατ’ αρχάς, από το γράμμα και την οικονομία του άρθρου 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 91/271 προκύπτει ότι η διάταξη αυτή επιβάλλει στα κράτη μέλη ακριβή, σαφή και κατηγορηματική υποχρέωση αποτελέσματος, η οποία συνίσταται στο ότι οφείλουν να διασφαλίζουν ότι κάθε οικισμός που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της διατάξεως διαθέτει αποχετευτικό δίκτυο στο οποίο διοχετεύονται όλα τα εκεί παραγόμενα αστικά λύματα [αποφάσεις της 6ης Νοεμβρίου 2014, Επιτροπή κατά Βελγίου,C‑395/13, EU:C:2014:2347, σκέψη 31, και της 5ης Μαρτίου 2020, Επιτροπή κατά Κύπρου (Συλλογή και επεξεργασία των αστικών λυμάτων), C‑248/19, EU:C:2020:171, σκέψη 27] |
|
25 |
Εν συνεχεία, μόνον κατά παρέκκλιση από την υποχρέωση αυτή επιτρέπεται η χρήση μεμονωμένων συστημάτων συλλογής αστικών λυμάτων (πρβλ. απόφαση της 6ης Νοεμβρίου 2014, Επιτροπή κατά Βελγίου,C‑395/13, EU:C:2014:2347, σκέψη 36). |
|
26 |
Τέλος, από το άρθρο 3, παράγραφος 1, τρίτο εδάφιο, της οδηγίας 91/271 προκύπτει ότι η χρήση τέτοιων μεμονωμένων συστημάτων, σε συγκεκριμένο οικισμό, είναι δυνατή μόνον εφόσον πληρούνται σωρευτικώς δύο απαιτήσεις. Αφενός, το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος οφείλει να αποδείξει ότι η εγκατάσταση αποχετευτικού δικτύου στον οικισμό αυτό δεν δικαιολογείται για περιβαλλοντικούς ή οικονομικούς λόγους. Αφετέρου, σε περίπτωση που πληρούται η πρώτη απαίτηση, το κράτος μέλος υποχρεούται επίσης να αποδείξει ότι τα μεμονωμένα συστήματα συλλογής των αστικών λυμάτων ή τα άλλα κατάλληλα συστήματα τα οποία χρησιμοποιούνται αντί αποχετευτικού δικτύου επιτυγχάνουν επίπεδο προστασίας του περιβάλλοντος ισοδύναμο με εκείνο που διασφαλίζεται από τέτοιο δίκτυο (πρβλ. απόφαση της 31ης Μαΐου 2018, Επιτροπή κατά Ιταλίας,C‑251/17, EU:C:2018:358, σκέψη 37). |
|
27 |
Εν προκειμένω, επιβάλλεται η διαπίστωση, πρώτον, ότι η Ουγγαρία δεν αμφισβητεί ότι στους οικισμούς τους οποίους αφορά η πρώτη αιτίαση γίνεται τακτική και εκτεταμένη χρήση μεμονωμένων συστημάτων συλλογής αστικών λυμάτων. Επομένως, πρέπει να θεωρηθεί ότι πρόκειται για αποδεδειγμένο γεγονός. |
|
28 |
Δεύτερον, το καθού κράτος μέλος δεν υποστηρίζει ούτε τεκμηριώνει ότι το γεγονός αυτό οφείλεται, για καθέναν από τους επίμαχους οικισμούς, στο ότι η χρήση δικτύων αποχέτευσης των αστικών λυμάτων δεν δικαιολογείται για περιβαλλοντικούς ή οικονομικούς λόγους. Πράγματι, το κράτος μέλος, στην ουσία, ισχυρίζεται απλώς και μόνον ότι τα μεμονωμένα συστήματα συλλογής που χρησιμοποιούνται, αντί των αποχετευτικών δικτύων, για τα αστικά λύματα υπόκεινται σε νομικές προϋποθέσεις και τεχνικές προδιαγραφές εγκατάστασης και λειτουργίας χάρη στις οποίες μπορεί να γίνει δεκτό ότι η χρήση τους είναι δικαιολογημένη. Εντούτοις, προβάλλοντας την ως άνω επιχειρηματολογία, η Ουγγαρία δεν επικαλείται κανέναν περιβαλλοντικό ή οικονομικό λόγο από τον οποίο να προκύπτει ότι η χρήση αποχετευτικών δικτύων δεν δικαιολογείται. |
|
29 |
Συνεπώς, το πρώτο σκέλος της πρώτης αιτιάσεως πρέπει να γίνει δεκτό. |
|
30 |
Ως προς το δεύτερο σκέλος της πρώτης αιτιάσεως, το οποίο αφορά παράβαση του άρθρου 10 της οδηγίας 91/271, διαπιστώνεται ότι το άρθρο αυτό επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να μεριμνούν ώστε οι σταθμοί επεξεργασίας αστικών λυμάτων οι οποίοι κατασκευάζονται προς εκπλήρωση των απαιτήσεων των άρθρων 4, 5, 6 και 7 της ίδιας οδηγίας να σχεδιάζονται, να κατασκευάζονται, να λειτουργούν και να συντηρούνται με τρόπο που να εξασφαλίζει επαρκή απόδοση υπό όλες τις συνήθεις τοπικές κλιματικές συνθήκες. |
|
31 |
Όπως καθίσταται σαφές από το γράμμα του άρθρου 10 της οδηγίας 91/271, η εκεί προβλεπόμενη υποχρέωση σε σχέση με τους σταθμούς επεξεργασίας επιβάλλεται στα κράτη μέλη συμπληρωματικά προς τις υποχρεώσεις τις οποίες υπέχουν από τα άρθρα 4 έως 7 της οδηγίας αναφορικά με την επεξεργασία των αστικών λυμάτων. Οι σταθμοί επεξεργασίας λυμάτων, τους οποίους τα κράτη μέλη οφείλουν να διαθέτουν σύμφωνα με τα όσα ορίζει το άρθρο 10 της οδηγίας αυτής, πρέπει επομένως να σχεδιάζονται, να κατασκευάζονται, να λειτουργούν και να συντηρούνται κατά τρόπον ώστε να πληρούνται οι απαιτήσεις που ισχύουν για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων δυνάμει των άρθρων 4 έως 7 της εν λόγω οδηγίας, άπαξ και τα λύματα διοχετεύονται στα αποχετευτικά δίκτυα που πρέπει να εγκατασταθούν δυνάμει του άρθρου 3 της ίδιας οδηγίας. |
|
32 |
Το Δικαστήριο έχει επανειλημμένως αποφανθεί επ’ αυτού ότι η υποχρέωση την οποία το άρθρο 10 της οδηγίας 91/271 επιβάλλει στα κράτη μέλη όσον αφορά τους σταθμούς επεξεργασίας των αστικών λυμάτων προϋποθέτει ότι πληρούνται οι απαιτήσεις των άρθρων 4 έως 7 σχετικά με την επεξεργασία των λυμάτων, όπερ σημαίνει ότι είναι αδύνατον να γίνει δεκτό ότι η συγκεκριμένη υποχρέωση τηρείται όταν δεν πληρούνται οι ως άνω απαιτήσεις [αποφάσεις της 19ης Ιουλίου 2012, Επιτροπή κατά Ιταλίας,C‑565/10, EU:C:2012:476, σκέψεις 41 έως 44, και της 6ης Οκτωβρίου 2021, Επιτροπή κατά Ιταλίας (Δίκτυο αποχέτευσης και επεξεργασίας των αστικών λυμάτων), C‑668/19, EU:C:2021:815, σκέψη 94]. |
|
33 |
Ομοίως, λαμβανομένου υπόψη του συνδέσμου που υφίσταται μεταξύ, αφενός, των διατάξεων των άρθρων 4 έως 7 και, αφετέρου, του άρθρου 3 της οδηγίας της οδηγίας 91/271, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι πρέπει να γίνεται δεκτό ότι οι προαναφερθείσες διατάξεις δεν τηρούνται όταν δεν τηρείται η υποχρέωση του κράτους μέλους να διασφαλίζει προηγουμένως ότι κάθε οικισμός ο οποίος εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 3 διαθέτει αποχετευτικό δίκτυο όπου μπορούν να διοχετευτούν όλα τα αστικά λύματα που παράγονται εκεί [πρβλ., όσον αφορά το άρθρο 4 της οδηγίας 91/271, αποφάσεις της 25ης Οκτωβρίου 2007, Επιτροπή κατά Ελλάδας,C‑440/06, EU:C:2007:642, σκέψη 25, και της 4ης Μαΐου 2017, Επιτροπή κατά Ηνωμένου Βασιλείου,C‑502/15, EU:C:2017:334, σκέψη 46, και όσον αφορά το άρθρο 5 της ίδιας οδηγίας, απόφαση της 28ης Μαρτίου 2019, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας (Δίκτυο αποχέτευσης και επεξεργασίας των λυμάτων), C‑427/17, EU:C:2019:269, σκέψεις 166 και 184]. |
|
34 |
Λογικά, επιβάλλεται το συμπέρασμα ότι, ελλείψει αποχετευτικών δικτύων όπως τα προβλεπόμενα στο άρθρο 3 της οδηγίας 91/271, οι σταθμοί επεξεργασίας των αστικών λυμάτων δεν είναι δυνατόν, αντιθέτως προς τα όσα επιτάσσει το άρθρο 10 της οδηγίας, να θεωρηθεί ότι σχεδιάζονται, κατασκευάζονται, λειτουργούν και συντηρούνται κατά τρόπον ώστε να πληρούν τις απαιτήσεις των άρθρων 4 έως 7 της οδηγίας. |
|
35 |
Συνακόλουθα, λαμβανομένου υπόψη του συνδέσμου που υφίσταται μεταξύ όλων των ανωτέρω άρθρων, η παράβαση του άρθρου 3, παράγραφος 1, συνεπάγεται παράβαση του άρθρου 10 της οδηγίας 91/271. |
|
36 |
Εν προκειμένω, δεδομένου ότι, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 23 έως 29 της παρούσας αποφάσεως, η Ουγγαρία παρέβη την υποχρέωση που προβλέπεται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, συνάγεται ότι παρέβη και την υποχρέωση που υπέχει από το άρθρο 10 της οδηγίας 91/271. |
|
37 |
Επομένως, το δεύτερο σκέλος της πρώτης αιτιάσεως είναι επίσης βάσιμο και, ως εκ τούτου, η πρώτη αιτίαση πρέπει να γίνει δεκτή στο σύνολό της. |
Επί της δεύτερης και της τρίτης αιτιάσεως, οι οποίες αφορούν παράβαση των άρθρων 4, 5 και 10 της οδηγίας 91/271
|
38 |
Εν αντιθέσει προς την πρώτη αιτίαση, η οποία άπτεται του ζητήματος της αποχέτευσης των αστικών λυμάτων στους οικισμούς τους οποίους αφορά η υπό κρίση προσφυγή, η δεύτερη και η τρίτη αιτίαση εστιάζουν, αμφότερες, στο ζήτημα της επεξεργασίας των λυμάτων αυτών στους ίδιους οικισμούς και πρέπει, συνεπώς, να εξεταστούν από κοινού. |
Επιχειρήματα των διαδίκων
|
39 |
Στο πλαίσιο της δεύτερης αιτιάσεως, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι η Ουγγαρία δεν συμμορφώθηκε με τις απαιτήσεις του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 91/271 όσον αφορά τους οικισμούς Békés, Dabas, Dunavarsány, Hódmezővásárhely, Keszthely, Kéthely, Kiskunhalas, Köröm, Marcali, Mezőtúr, Nagykőrös, Pilisvörösvár, Soltvadkert, Szécsény, Szentendre, Szentes, Szigetszentmiklós, Tököl, Tolna, Veresegyház, Zalaegerszeg και Zalakaros. |
|
40 |
Συναφώς επισημαίνει, κατ’ αρχάς, ότι η διάταξη αυτή επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να μεριμνούν ώστε τα αστικά λύματα που διοχετεύονται στα αποχετευτικά δίκτυα να υποβάλλονται σε δευτεροβάθμια ή σε ισοδύναμη επεξεργασία πριν από την απόρριψή τους. |
|
41 |
Ακολούθως, η Επιτροπή θεωρεί ότι η τήρηση της υποχρέωσης αυτής προϋποθέτει ότι τα αποχετευτικά δίκτυα, τα οποία πρέπει να διαθέτουν όλοι οι οικισμοί, διασφαλίζουν, πλήρως και στην πράξη, ότι τα αστικά λύματα υποβάλλονται σε δευτεροβάθμια ή σε ισοδύναμη επεξεργασία. |
|
42 |
Τέλος, η Επιτροπή υποστηρίζει κατ’ ουσίαν ότι, εν προκειμένω, δεδομένου ότι οι επίμαχοι οικισμοί δεν διαθέτουν αποχετευτικά δίκτυα που να πληρούν τις απαιτήσεις του άρθρου 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 91/271, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, κατά συνέπεια, τα δίκτυα αυτά δεν πληρούν ούτε τις απαιτήσεις οι οποίες προβλέπονται στο άρθρο 4, παράγραφος 1, και στο άρθρο 10 της οδηγίας αντιστοίχως. |
|
43 |
Στο πλαίσιο της τρίτης αιτιάσεως, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι, ως προς τους οικισμούς Keszthely, Kéthely, Marcali, Zalaegerszeg και Zalakaros, η Ουγγαρία δεν συμμορφώθηκε με τις αυστηρότερες απαιτήσεις οι οποίες ισχύουν, δυνάμει του άρθρου 5, παράγραφος 2, της οδηγίας 91/271, για τους οικισμούς που βρίσκονται σε ευαίσθητη περιοχή. Η επιχειρηματολογία που αναπτύσσει η Επιτροπή προς στήριξη της θέσης της είναι, κατ’ ουσίαν, ανάλογη με εκείνη στην οποία βασίζεται η δεύτερη αιτίαση. Εντούτοις, η Επιτροπή υποστηρίζει επιπλέον ότι στην περίπτωση των συγκεκριμένων οικισμών έχει εφαρμογή η συγκεκριμένη διάταξη, η οποία δεν έχει τηρηθεί εν προκειμένω. Ειδικότερα, κατά την άποψη της Επιτροπής, η Ουγγαρία δεν δικαιούται να επικαλεστεί την παρέκκλιση του άρθρου 5, παράγραφος 4, της οδηγίας 91/271, δεδομένου ότι δεν αποδεικνύει ότι έχει τηρήσει τις απαιτήσεις που πρέπει να πληρούνται σχετικά. Επιπλέον, επίκληση της παρέκκλισης αυτής χωρεί μόνον εάν έχει προηγουμένως τηρηθεί το άρθρο 3 της οδηγίας. |
|
44 |
Η Ουγγαρία θεωρεί, κατ’ αρχάς, ότι, εφόσον η πρώτη αιτίαση της Επιτροπής δεν είναι βάσιμη, το ίδιο ισχύει κατ’ ανάγκην και για τη δεύτερη αιτίαση. |
|
45 |
Εν συνεχεία και εν πάση περιπτώσει, ακόμη και αν γίνει δεκτό ότι μέρος των αστικών λυμάτων που παράγονται από τους επίμαχους οικισμούς δεν διοχετεύεται σε αποχετευτικό δίκτυο, εντούτοις μεταφέρεται, μέσω των μεμονωμένων συστημάτων συλλογής, σε σταθμούς επεξεργασίας, όπου υποβάλλεται σε επεξεργασία σύμφωνη με τις απαιτήσεις του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 91/271. |
|
46 |
Τέλος, η τρίτη αιτίαση είναι απορριπτέα δεδομένου ότι η Ουγγαρία αποφάσισε να κάνει χρήση της παρέκκλισης που προβλέπεται στο άρθρο 5, παράγραφος 4, της οδηγίας 91/271, ότι η Επιτροπή ουδεμία αντίρρηση εξέφρασε συναφώς και ότι πληρούνται όλες οι αναγκαίες απαιτήσεις για την επίκληση της συγκεκριμένης παρέκκλισης. |
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
|
47 |
Διαπιστώνεται, πρώτον, ότι το άρθρο 4, παράγραφος 1 της οδηγίας 91/271 επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να μεριμνούν ώστε τα αστικά λύματα που διοχετεύονται σε αποχετευτικά δίκτυα να υποβάλλονται, πριν από την απόρριψή τους, σε δευτεροβάθμια ή σε ισοδύναμη επεξεργασία. |
|
48 |
Το δε άρθρο 5, παράγραφος 2, της οδηγίας αυτής ορίζει ότι τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε τα αστικά λύματα που διοχετεύονται σε αποχετευτικά δίκτυα να υποβάλλονται, στις ευαίσθητες περιοχές, σε επεξεργασία αυστηρότερη από την προβλεπόμενη στο άρθρο 4, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας. |
|
49 |
Όπως προκύπτει από τη νομολογία του Δικαστηρίου, οι διατάξεις αυτές επιβάλλουν στα κράτη μέλη την υποχρέωση να διασφαλίζουν ότι το σύνολο των αστικών λυμάτων που διοχετεύονται σε αποχετευτικά δίκτυα υποβάλλονται σε δευτεροβάθμια ή σε ισοδύναμη επεξεργασία (πρβλ. απόφαση της 7ης Μαΐου 2009, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας,C‑530/07, EU:C:2009:292, σκέψεις 53 και 56) και, στις ευαίσθητες περιοχές, σε επεξεργασία αυστηρότερη από τη δευτεροβάθμια ή την ισοδύναμη επεξεργασία [πρβλ. απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2021, Επιτροπή κατά Ιταλίας (Δίκτυο αποχέτευσης και επεξεργασίας των αστικών λυμάτων), C‑668/19, EU:C:2021:815, σκέψη 63]. |
|
50 |
Επιπλέον, λαμβανομένου υπόψη του συνδέσμου που, όπως προεκτέθηκε στη σκέψη 33 της παρούσας αποφάσεως, υφίσταται ανάμεσα, αφενός, στις προαναφερθείσες διατάξεις και, αφετέρου, στο άρθρο 3 της οδηγίας 91/271, πρέπει να γίνει δεκτό ότι οι διατάξεις αυτές δεν τηρούνται όταν δεν τηρείται η υποχρέωση αποτελέσματος η οποία έχει επιβληθεί με το άρθρο 3 στα κράτη μέλη, όσον αφορά την εγκατάσταση δικτύων αποχέτευσης των αστικών λυμάτων. |
|
51 |
Συνεπώς, εν προκειμένω, δεδομένου ότι η Ουγγαρία δεν τηρεί, ως προς τους οικισμούς τους οποίους αφορά η υπό κρίση προσφυγή, την υποχρέωση που προβλέπεται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, πρέπει να θεωρηθεί ότι δεν τηρεί, κατά μείζονα λόγο, τις υποχρεώσεις που προβλέπονται στο άρθρο 4, παράγραφος 1, και στο άρθρο 5, παράγραφος 2, της οδηγίας 91/271 αντιστοίχως. |
|
52 |
Δεύτερον, μολονότι είναι αληθές ότι η παράγραφος 4 του άρθρου 5 της οδηγίας 91/271 προβλέπει ότι οι προϋποθέσεις στις οποίες υπόκεινται οι σταθμοί επεξεργασίας δυνάμει, μεταξύ άλλων, της παραγράφου 2 του άρθρου αυτού δεν ισχύουν κατ’ ανάγκην στις ευαίσθητες περιοχές εφόσον μπορεί να αποδειχθεί ότι πληρούνται ορισμένες από τις προϋποθέσεις της ίδιας της παραγράφου 4, διαπιστώνεται, εν προκειμένω, ότι η Ουγγαρία περιορίζεται απλώς να ισχυριστεί ότι πληρούνται οι εν λόγω προϋποθέσεις και δεν τεκμηριώνει, με συγκεκριμένα, ακριβή και πλήρη αποδεικτικά στοιχεία, σε ποιον συγκεκριμένο βαθμό και με ποιον απτό τρόπο οι ως άνω προϋποθέσεις πληρούνταν εγκαίρως για καθεμιά από τις ευαίσθητες περιοχές τις οποίες αφορά η υπό κρίση προσφυγή. |
|
53 |
Όσον αφορά, τρίτον και τελευταίον, το άρθρο 10 της οδηγίας 91/271, υπενθυμίζεται ότι, λαμβανομένου υπόψη του συνδέσμου που υφίσταται, όπως επισημάνθηκε στις σκέψεις 31 και 32 της παρούσας αποφάσεως, μεταξύ του εν λόγω άρθρου 10 και των άρθρων 4 έως 7 της οδηγίας, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η υποχρέωση την οποία αυτό επιβάλλει στα κράτη μέλη σε σχέση με τους σταθμούς επεξεργασίας αστικών λυμάτων δεν τηρείται όταν δεν τηρούνται οι απαιτήσεις που επιβάλλονται προηγουμένως από τα άρθρα 4 έως 7 στα κράτη μέλη αναφορικά με την επεξεργασία των αστικών λυμάτων. |
|
54 |
Λαμβανομένων υπόψη των διαπιστώσεων που προεκτέθηκαν στις σκέψεις 36 και 51 της παρούσας αποφάσεως, συνάγεται, εν προκειμένω, το συμπέρασμα ότι η Ουγγαρία δεν τηρεί την υποχρέωση αυτή. |
|
55 |
Ως εκ τούτου, η δεύτερη και η τρίτη αιτίαση πρέπει να γίνουν δεκτές. |
Επί της τέταρτης αιτιάσεως, η οποία αφορά παράβαση του άρθρου 15 της οδηγίας 91/271
Επιχειρήματα των διαδίκων
|
56 |
Η Επιτροπή αναφέρει ότι κατέληξε, με την αιτιολογημένη γνώμη της, στο συμπέρασμα ότι η Ουγγαρία παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 15 της οδηγίας 91/271 διότι δεν απέδειξε, με στοιχεία επικαιροποιημένα και σύμφωνα προς τις απαιτήσεις του άρθρου αυτού, ότι εκπλήρωσε την υποχρέωσή της να παρακολουθεί τις απορρίψεις από τους σταθμούς επεξεργασίας λυμάτων των οικισμών τους οποίους αφορά η υπό κρίση προσφυγή. |
|
57 |
Από την πλευρά της, η Ουγγαρία υποστηρίζει ότι έχει συμμορφωθεί με τις υποχρεώσεις αυτές. |
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
|
58 |
Κατά το άρθρο 21 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το άρθρο 120, στοιχείο γʹ, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, το δικόγραφο της προσφυγής πρέπει να περιέχει, μεταξύ άλλων, συνοπτική έκθεση των προβαλλομένων ισχυρισμών. Επομένως, το δικόγραφο κάθε προσφυγής που ασκείται από την Επιτροπή δυνάμει του άρθρου 258 ΣΛΕΕ πρέπει όχι μόνο να αναφέρει τις συγκεκριμένες αιτιάσεις επί των οποίων καλείται να αποφανθεί το Δικαστήριο, αλλά και να περιέχει, υπό μορφή αρκούντως σαφή και ακριβή, τα ουσιώδη νομικά και πραγματικά στοιχεία που στηρίζουν καθεμιά από τις προβαλλόμενες αιτιάσεις, η δε μη τήρηση των απαιτήσεων αυτών συνεπάγεται, κατά περίπτωση, το απαράδεκτο της προσφυγής ή της σχετικής αιτιάσεως (πρβλ. απόφαση της 10ης Δεκεμβρίου 2009, Επιτροπή κατά Ηνωμένου Βασιλείου, C‑390/07, EU:C:2009:765, σκέψη 339 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). |
|
59 |
Εν προκειμένω, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, σε σχέση με την υπό κρίση αιτίαση, η Επιτροπή δεν προβάλλει νομικά και πραγματικά επιχειρήματα που να ανταποκρίνονται στις προαναφερθείσες απαιτήσεις, αλλά περιορίζεται, κατά βάση, να παραπέμψει απλώς στις διαπιστώσεις και τις εκτιμήσεις που διατυπώνονται στην αιτιολογημένη γνώμη. |
|
60 |
Κατά συνέπεια, η τέταρτη αιτίαση πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτη. |
|
61 |
Κατόπιν όλων των ανωτέρω σκέψεων, διαπιστώνεται ότι:
|
Επί των δικαστικών εξόδων
|
62 |
Κατά το άρθρο 138, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, σε περίπτωση μερικής ήττας των διαδίκων, κάθε διάδικος φέρει τα δικαστικά έξοδά του. Πάντως, αν τούτο δικαιολογείται από τις περιστάσεις της συγκεκριμένης υποθέσεως, το Δικαστήριο μπορεί να αποφασίσει ότι ένας διάδικος, πέραν των δικαστικών εξόδων του, φέρει και μέρος των εξόδων του αντιδίκου. |
|
63 |
Εν προκειμένω, δεδομένου ότι η Ουγγαρία ηττήθηκε ως προς το ουσιώδες μέρος των αιτημάτων της, φέρει, πέραν των δικαστικών εξόδων της, και τα τρία τέταρτα των δικαστικών εξόδων της Επιτροπής. Η Επιτροπή φέρει το ένα τέταρτο των δικών της δικαστικών εξόδων. |
|
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (έβδομο τμήμα) αποφασίζει: |
|
|
|
|
|
|
|
(υπογραφές) |
( *1 ) Γλώσσα διαδικασίας: η ουγγρική.